1st Class :

আজি আমি গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত নাৱাৰ্ড (NABARD - National Bank for Agriculture and Rural Development) আৰু বিভিন্ন বেংকসমূহৰ ভূমিকাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিম।

১/ অগ্ৰাধিকাৰ প্ৰাপ্ত খণ্ড (Priority Sector Lending) আৰু ইয়াৰ নীতিসমূহ :

বেংকসমূহে ঋণ প্ৰদান কৰাৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান বিশেষ নিয়ম মানি চলিবলগীয়া হয়। ইয়াক অগ্ৰাধিকাৰ প্ৰাপ্ত খণ্ড বা 'Priority Sector' বুলি কোৱা হয়।

• ইয়াৰ এটা নিৰ্দিষ্ট সংজ্ঞা আৰু সীমা আছে। যেনে— কৃষি খণ্ডৰ বাবে ঋণ দিয়াটো বাধ্যতামূলক।
• ইয়াৰ উপৰিও গ্ৰাম্য অঞ্চলত ব্যৱসায় বা অন্যান্য কাম-কাজৰ বাবে কিমান টকালৈকে ঋণ অগ্ৰাধিকাৰ খণ্ডৰ অধীনত পৰিব, তাৰ এটা সীমা নিৰ্দ্ধাৰণ কৰা থাকে (যেনে— ৩০ লাখ বা ১ কোটি টকা)। এই সীমা পাৰ হৈ গ’লে সেইয়া 'Non-Priority' বা সাধাৰণ ঋণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
• ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক (RBI) ৰ নিয়ম অনুসৰি, বেংকসমূহে তেওঁলোকৰ মুঠ ঋণৰ অন্ততঃ ৪০% (40%) ধন অগ্ৰাধিকাৰ প্ৰাপ্ত খণ্ডসমূহত প্ৰদান কৰাটো বাধ্যতামূলক।

২/ অসম চৰকাৰ আৰু কৃষি বিভাগৰ সৈতে সমন্বয় :

অসমত গ্ৰাম্য আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ বাবে নাৱাৰ্ডে পোনপটীয়াকৈ কাম কৰাৰ উপৰিও অসম চৰকাৰৰ বিভিন্ন বিভাগৰ জৰিয়তে ঋণ আৰু পুঁজি যোগান ধৰে।

• অসম চৰকাৰৰ অধীনত থকা কৃষি বিভাগ (Agriculture Department), উদ্যান শস্য বিভাগ (Horticulture), পশুপালন বিভাগ (Animal Husbandry), মীন পালন বিভাগ (Fisheries) আদিৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাগসমূহে গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰকল্প (Project) প্ৰস্তুত কৰে।
• এই প্ৰকল্পসমূহৰ পৰিকল্পনা চৰকাৰে নাৱাৰ্ডৰ ওচৰলৈ পঠিয়ায় আৰু নাৱাৰ্ডে সেই অনুসৰি কোটি কোটি টকাৰ পুঁজি চৰকাৰৰ জৰিয়তে এই বিভাগসমূহক আৱণ্টন কৰে।
• ইয়াৰ উপৰিও লোকনিৰ্মাণ বিভাগ (PWD) ৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ ৰাস্তা-ঘাট, দলং আদি নিৰ্মাণৰ বাবেও নাৱাৰ্ডে বৃহৎ পৰিমাণৰ ঋণ প্ৰদান কৰে, যাতে গ্ৰাম্য আন্তঃগাঁথনি উন্নত হয়।

৩/ গ্ৰাম্য আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন পুঁজি (RIDF - Rural Infrastructure Development Fund) ;

নাৱাৰ্ডৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আঁচনিসমূহৰ ভিতৰত এটা হ’ল RIDF। ইয়াৰ অধীনত গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ প্ৰায় সকলোবোৰ আন্তঃগাঁথনিমূলক কাম সামৰি লোৱা হয়।

• গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ চৰকাৰী স্কুল, কলেজ, চিকিৎসালয় (Hospital) আদিৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য।
• মৰিগাঁও মেডিকেল কলেজ বা বিভিন্ন অঞ্চলৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু অংগনৱাড়ী কেন্দ্ৰসমূহৰ গৃহ নিৰ্মাণৰ বাবেও নাৱাৰ্ডে অসম চৰকাৰক বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়াইছে।

৪/ ঋণ পৰিকল্পনা আৰু নিৰীক্ষণ (Credit Planning and Monitoring) ;

নাৱাৰ্ডে কেৱল ঋণ দিয়াই নহয়, বৰঞ্চ জিলা পৰ্যায়ত ইয়াৰ উচিত পৰিকল্পনাও কৰে।

• প্ৰতিখন জিলাত (যেনে— মৰিগাঁও জিলা) কৃষি আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে কিমান ঋণৰ প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে, তাৰ বাবে এটা সম্ভাৱনীয়তা সংযোগ ঋণ পৰিকল্পনা (PLP - Potential Linked Credit Plan) প্ৰস্তুত কৰা হয়।
• জিলা পৰ্যায়ত চৰকাৰী বিভাগ আৰু বেংকসমূহৰ সৈতে মিলি 'District Level Committee' ৰ বৈঠক অনুষ্ঠিত কৰা হয়, য’ত বেংকসমূহক অগ্ৰাধিকাৰ খণ্ডত ঋণ প্ৰদানৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্য (Target) বান্ধি দিয়া হয়।

৫/ সমবায় বেংক আৰু আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংকৰ পৰিদৰ্শন (Supervision) :

নাৱাৰ্ডে অসমৰ সমবায় বেংক (Cooperative Banks) আৰু আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংকসমূহ (যেনে— অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক) পৰিদৰ্শন আৰু পৰ্যবেক্ষণ কৰে।

• এই বেংকসমূহে নিয়মীয়া আৰু সঠিকভাৱে ঋণ প্ৰদান কৰিছেনে নাই, সেইয়া পৰীক্ষা কৰিবলৈ নাৱাৰ্ডে 'Audit' বা বিত্তীয় পৰিদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিবেদন RBI ক দাখিল কৰে।
• ইয়াৰ উপৰিও বেংকৰ কৰ্মচাৰীসকলক ডিজিটেল বেংকিং (Digital Banking) আৰু আধুনিক পদ্ধতিৰ প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ নাৱাৰ্ডৰ নিজা প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে ব্যৱস্থা কৰা হয়।

৬/ আত্মসহায়ক গোট আৰু দক্ষতা বিকাশ (Skill Development Initiatives) :

গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিক তৃণমূল পৰ্যায়ৰ পৰা শক্তিশালী কৰিবলৈ নাৱাৰ্ডে বিভিন্ন উন্নয়নমূলক পদক্ষেপ লয়।

• খেতিয়কসকলক (Farmers) আৰু মহিলা আত্মসহায়ক গোটসমূহক (SHG) স্বাৱলম্বী হ’বৰ বাবে সহজতে ঋণ পোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰি দিয়ে।
• গ্ৰাম্য অঞ্চলত ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ (Micro Enterprises) বা কৃষিভিত্তিক উদ্যোগ (Agri-Enterprises) গঢ়ি তুলিবলৈ যুৱক-যুৱতীসকলক উদ্যোগী প্ৰশিক্ষণ (Entrepreneurship Training) আৰু দক্ষতা বিকাশৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা হয়, যাতে তেওঁলোকে উৎপাদিত সামগ্ৰীসমূহ সঠিকভাৱে সংৰক্ষণ আৰু বজাৰীকৰণ (Marketing) কৰিব পাৰে।

2nd Class :

আজি আমি কৃষি বিভাগৰ দ্বাৰা ৰূপায়িত বিভিন্ন আঁচনি আৰু আধুনিক ডিজিটেল কৃষি ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে বিতংভাৱে আলোচনা কৰিম। আমাৰ বিভাগৰ জৰিয়তে চৰকাৰে বিভিন্ন ধৰণৰ প্ৰদৰ্শনমূলক খেতি (Demonstration Program) বা কৃষি সঁজুলি যোগান ধৰে, যিবোৰ কোনোবা না কোনো নিৰ্দিষ্ট আঁচনিৰ অধীনতহে কৰা হয়।

১/ ডিজিটেল কৃষি (Digital Agriculture) আৰু এগ্ৰিষ্টেক (AgriStack) :

বৰ্তমান সময়ত চৰকাৰে কৃষি খণ্ডক ডিজিটেল কৰাৰ ওপৰত আটাইতকৈ বেছি গুৰুত্ব দিছে। ইয়াৰ বাবে AgriStack আৰু Digital Agriculture আঁচনি চলি আছে। ইয়াৰ মূল অংগসমূহ হ’ল:

• কৃষক পঞ্জীয়ন (Farmer's Registration): প্ৰতিজন কৃষকে এই ব্যৱস্থাত নিজৰ নাম পঞ্জীয়ন কৰাটো বাধ্যতামূলক।

• পঞ্জীয়নৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা:

  • কৃষকজনৰ নিজৰ নামত ভূমি বা মাটি থাকিব লাগিব (Own Land)।
  • মাটিৰ শেহতীয়া জমা বন্দীৰ Xerox (Jamabandi)।
  • আধাৰ কাৰ্ড (Aadhaar Card) আৰু আধাৰ কাৰ্ডৰ সৈতে সংযোগ থকা সক্ৰিয় ম’বাইল নম্বৰ।

• পঞ্জীয়ন কোনে কৰিব পাৰিব?

  • এই পঞ্জীয়ন প্ৰক্ৰিয়াটো OTP (One Time Password) ভিত্তিক হ’ব।
  • ইয়াৰ বাবে চৰকাৰী কৰ্মচাৰী বা অপাৰেটৰসকলক এটা বিশেষ আইডি (ID) দিয়া হয়, যাক Government Operator বুলি কোৱা হয়।
  • ইয়াৰ উপৰিও কিছুমান ব্যক্তিগত কম্পিউটাৰ বা মাল্টিমিডিয়া কেন্দ্ৰ চলাই থকা ব্যক্তিকো আইডি দিয়া হয়, যাক সহায়ক (Sahayak) মোড বুলি কোৱা হয়।
  • তৃতীয়টো মাধ্যম হ’ল আপোনালোকৰ ওচৰত থকা CSC (Common Service Centre) বা গ্ৰাহক সেৱা কেন্দ্ৰসমূহ। এই তিনিটা মাধ্যমৰ জৰিয়তে কৃষক পঞ্জীয়ন কৰিব পৰা যায়।

২/ ডিজিটেল শস্য সমীক্ষা (Digital Crop Survey) :

ডিজিটেল কৃষিৰ আন extraction এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হ’ল ডিজিটেল শস্য সমীক্ষা বা ছাৰ্ভে কৰা।

• আগতে মানুহে নিজেই পথাৰলৈ গৈ শাৰীৰিকভাৱে বা চকুৰে চাই হিচাপ কৰিছিল (Manual Survey)।
• কিন্তু এতিয়া ম’বাইল এপ্লিকেচনৰ (Mobile App) জৰিয়তে পথাৰত থিয় হৈ শস্যৰ ফটো মাৰি আৰু চাৰিওফালৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি ডিজিটেলী ছাৰ্ভে কৰা হয়। ইয়াৰ দ্বাৰা কোনটো অঞ্চলত কিমান বিঘা মাটিত ধান বা অন্য খেতি হৈছে, তাৰ সঠিক তথ্য লাভ কৰিব পাৰি।

৩/ ৰাষ্ট্ৰীয় কৃষি বিকাশ যোজনা (RKVY - Rashtriya Krishi Vikas Yojana) :

এই আঁচনিখন আমাৰ বিভাগৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আঁচনি।

• মূল উদ্দেশ্য: কৃষি খণ্ডৰ পৰা হোৱা উপাৰ্জন অন্ততঃ ৪% (4%) লৈ বৃদ্ধি কৰা।
• সাহায্যসমূহ: এই আঁচনিৰ অধীনত কৃষকসকলক উন্নত মানৰ বীজ (Seeds) যোগান ধৰাৰ উপৰিও আনুষংগিক ইনপুট যেনে— সাৰ, দৰব আৰু কীটনাশক আদি ৰেহাই মূল্যত প্ৰদান কৰা হয়।
• কৃষি যান্ত্ৰিকীকৰণ: কৃষিক আধুনিক কৰিবলৈ এই আঁচনিৰ অধীনত পাৱাৰ টিলাৰ (Power Tiller), পাম্পছেট (Pump set), ট্ৰেক্টৰ (Tractor) আদিৰ দৰে ডাঙৰ ডাঙৰ মেচিনসমূহ কৃষকক ব্যক্তিগতভাৱে বা গোট (Groups) হিচাপে চৰকাৰী ৰেহাই বা ৰাজসাহায্যত (Subsidy) প্ৰদান কৰা হয়।

৪/ ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য আৰু পুষ্টি নিৰাপত্তা অভিযান (NFSM - National Food and Nutrition Security Mission) :

পূৰ্বতে ইয়াক ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য নিৰাপত্তা অভিযান বুলি জনা গৈছিল, এতিয়া ইয়াত পুষ্টি (Nutrition) অংশটো যোগ কৰা হৈছে।

• ইয়াৰ অধীনতো পথাৰত বিভিন্ন প্ৰদৰ্শনমূলক খেতি কৰা হয়।
• কৃষকসকলক উন্নত বীজ, সাৰ, আধুনিক যন্ত্ৰ-পাতি আৰু পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে জৈৱিক ঔষধ বা বায়ন-কাৰ্ড (Bio-card) আদি চৰকাৰী সাহায্যত বিতৰণ কৰা হয়।

৫/ ফ্লেগশ্বিপ প্ৰগ্ৰেম (Flagship Program) :

চৰকাৰে আটাইতকৈ বেছি অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া আৰু সৰ্ববৃহৎ পৰিসৰত চলোৱา কেন্দ্ৰীয় আঁচনিসমূহক ফ্লেগশ্বিপ প্ৰগ্ৰেম বুলি কোৱা হয়, যাৰ ভিতৰত এই কৃষি আঁচনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।

আপোনালোকে ম’বাইল বা কম্পিউটাৰৰ ব্যৱহাৰ ভালদৰে জানেই, গতিকে পৰৱৰ্তী শ্ৰেণীত আমি এই এপ্লিকেচনসমূহ কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, তাৰ ব্যৱহাৰিক (Practical) প্ৰশিক্ষণ ল’ম।

3rd Class :

অসম চৰকাৰৰ কৃষি বিভাগৰ আঁচনি: ফ্লেগশ্বিপ প্ৰগ্ৰেম (Flagship Program) :

চৰকাৰৰ যিবোৰ আঁচনি বা প্ৰকল্প আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ, যিবোৰে চৰকাৰৰ মূল পৰিচয় বহন কৰে, তাক ফ্লেগশ্বিপ প্ৰগ্ৰেম (Flagship Program) বা চৰকাৰৰ ধজাবাহী আঁচনি বুলি কোৱা হয়। চৰকাৰৰ এই গুৰুত্বপূৰ্ণ ধজাবাহী আঁচনিসমূহৰ ভিতৰত কৃষি বিভাগৰ কেইখনমান অন্যতম আঁচনিৰ নাম তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:

১/ পি.এম. কিষাণ (PM-KISAN - Pradhan Mantri Kisan Samman Nidhi) :

এইখন চৰকাৰৰ এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ফ্লেগশ্বিপ আঁচনি। এই আঁচনিৰ বিষয়ে আপোনালোকে নিশ্চয় শুনিছে।

• সাহায্যৰ পৰিমাণ: ইয়াৰ অধীনত প্ৰতিজন কৃষকৰ বেংক একাউণ্টত প্ৰতি ৪ মাহৰ মূৰে মূৰে ২,০০০ টকাকৈ বছৰত মুঠ ৬,০০০ টকা প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰদান করা হয়।
• উদ্দেশ্য: কৃষকসকলে যাতে খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ইনপুটসমূহ যেনে— ধানৰ বীজ (Seeds), সাৰ (Fertilizers) আৰু কীটনাশক (Pesticides) আদি কিনিব পাৰে, তাৰ বাবে এই আৰ্থিক সাহায্য আগবঢ়োৱা হয়। কাৰণ, এই সামগ্ৰীবোৰ কিনিবলৈ বহু সময়ত কৃষকসকলৰ হাতত ধনৰ নাটনি বা নাটনি (Shortage) হয়।

২/ পি.এম.এফ.বি.ৱাই. (PMFBY - Pradhan Mantri Fasal Bima Yojana) :

এইখনো চৰকাৰৰ এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ধজাবাহী আঁচনি। ইয়াক প্রধানমন্ত্ৰী শস্য বীমা যোজনা বুলি কোৱা হয়।

• শস্য বীমা (Crop Insurance): আপোনালোকে স্বাস্থ্য বীমা (Health Insurance) বা অন্যান্য বীমাৰ বিষয়ে জনাৰ দৰেই, এইখন হ’ল শস্যৰ বাবে কৰা বীমা।
• সামৰি লোৱা শস্যসমূহ: সকলো শস্যৰ বাবে এই বীমা কৰা নহয়, কেৱল কিছুমান নিৰ্দিষ্ট বা অধিসূচিত শস্যৰ (Notified Crops) বাবেহে কৰা হয়। যেনে— বৰো ধান, শালি ধান, মৰাপাট (Jute) আৰু মাটিমাহ (Black gram) আদিৰ দৰে শস্যসমূহ ইয়াৰ অধীনত সামৰি লোৱা হৈছে। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ বাবে শস্য নষ্ট হ’লে কৃষকে ইয়াৰ জৰিয়তে ক্ষতিপূৰণ লাভ কৰে।

৩/ কে.চি.চি. (KCC - Kisan Credit Card) :

কৃষকসকলৰ বাবে বেংকৰ পৰা ঋণ পোৱাৰ আটাইতকৈ সহজ আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হ’ল কিষাণ ক্ৰেডিট কাৰ্ড I

• ঋণ প্ৰদান প্ৰক্ৰিয়া: দৰিদ্ৰ বা ক্ষুদ্ৰ কৃষকসকলে যেতিয়া আমাৰ বিভাগলৈ আহি কয় যে তেওঁলোকক কে.চি.চি. ঋণ লাগে, তেতিয়া তেওঁলোকৰ নিজৰ নামত মাটি থাকিব লাগিব বা আধি খেতি (Tenant Farming) কৰা হ’লেও হ’ব I কৃষকে কি শস্য কৰিব (যেনে— ৩ বিঘাত ধান আৰু ২ বিঘাত আলু) তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আমাৰ বিভাগে এটা প্ৰকল্প (Scheme/Skim) প্ৰস্তুত কৰি আবেদনখন বেঙ্কলৈ পঠিয়াই দিয়ে I
• সূতৰ হাৰ (Interest Rate): কে.চি.চি. ঋণৰ ক্ষেত্ৰত বেংকে সাধাৰণতে ৭% (7%) সূত ধাৰ্য কৰে। কিন্তু কৃষকে যদি সময়মতে (Timely) ঋণ পৰিশোধ কৰে, তেন্তে কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে ৩% + ৩% = ৬% (6%) লৈকে ৰেহাই (Rebate) দিয়ে। ফলত সময়মতে ঋণ ঘূৰাই দিলে কৃষকে কেৱল ১% (1%) সূতহে ভৰিবলগীয়া হয়।

৪/ মৃত্তিকা স্বাস্থ্য কাৰ্ড (Soil Health Card) :

কৃষিকৰ্মৰ বাবে আটাইতকৈ প্ৰধান বস্তুবিধ হ’ল মাটি বা মাটিৰ উৰ্বৰতা I মানুহৰ স্বাস্থ্য পৰীক্ষা কৰাৰ দৰেই মাটিৰো গুণাগুণ পৰীক্ষা কৰিবলৈ চৰকাৰে এই আঁচনি ৰূপায়ণ কৰিছে I

• পৰীক্ষা পদ্ধতি: প্ৰতিজন কৃষকৰ পথাৰৰ পৰা প্ৰায় ৪০০ গ্ৰাম মাটি সংগ্ৰহ কৰি গৱেষণাগাৰত (Soil Testing Laboratory) পৰীক্ষা কৰা হয়।
• কাৰ্ডৰ তথ্যসমূহ: এই কাৰ্ডখনত মাটিডোখৰত থকা মুখ্য পুষ্টি উপাদানসমূহ (Major Nutrients) যেনে— NPK (Nitrogen - নাইট্ৰ’জেন, Phosphorus - ফছফৰাছ, Potassium - পটাছিয়াম) আৰু গৌণ বা অণুপুষ্টি উপাদানসমূহ (Minor/Micro Nutrients) যেনে— চালফাৰ, ব’ৰন, জিংক, আইৰণ আৰু মেংগানিজ আদিৰ পৰিমাণ কিমান আছে, তাৰ বিতং তথ্য লিখা থাকে।
• উপকাৰিতা: ইয়াৰ উপৰিও মাটিৰ অম্লতা বা ক্ষাৰকীয়তা (Soil pH - Hydrogen ion potential) জুখি চোৱা হয়। অসমৰ মাটি সাধাৰণতে অম্লীয় (Acidic Soil), যাৰ pH ৭ (7) তকৈ কম (যেনে— ৫ বা ৫.৫) থাকে I এই কাৰ্ডখন চাই কৃষকে নিজৰ পথাৰত কিমান পৰিমাণৰ সাৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগিব, তাৰ সঠিক আভাস পায় I

৫/ উদ্যান শস্য উন্নয়ন আঁচনি (MIDH আৰু HMNEH):

কৃষি বিভাগৰ অধীনত থকা উদ্যান শস্য (Horticulture) খণ্ডটোৱে ফুল (Floriculture), ফল-মূল (Fruits), শাক-পাচলি (Vegetables/Olericulture), কাঠফুটি (Mushroom) আৰু মৌ-পালন (Honey Bee) আদি সকলোবোৰ সামৰি লয় I মৰিগাঁও জিলাৰ উদ্যান শস্যৰ দায়িত্বত মই নিজেই আছোঁ I

• MIDH (Mission for Integrated Development of Horticulture): সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ত উদ্যান শস্যৰ বাবে থকা এইখন এখন বৃহৎ আঁচনি I
• HMNEH (Horticulture Mission for North East and Himalayan States): উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল আৰু হিমালয়ৰ কাষৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি MIDH-ৰ অধীনতে এই উপ-আঁচনিখন (Sub-scheme) ৰূপায়ণ কৰা হৈছে, যিখন আমাৰ অসমৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ I

4th Class :

অসম চৰকাৰৰ কৃষি বিভাগৰ আঁচনি: ফ্লেগশ্বিপ প্ৰগ্ৰেম (দ্বিতীয় অংশ)

৫/ উদ্যান শস্য উন্নয়ন আঁচনি (MIDH আৰু HMNEH)

উদ্যান শস্য (Horticulture) খণ্ডটোৰ অধীনত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ স্কিম বা আঁচনি আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপোনালোকে ফুলৰ খেতি (Floriculture) কৰিব পাৰে, ফল-মূলৰ খেতি কৰিব পাৰে, কাঠফুটি বা মাশ্বৰূমৰ (Mushroom) খেতি কৰিব পাৰে আৰু মচলাজাতীয় শস্যৰ (Spice) খেতিও কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও শাক-পাচলি, মৌ-পালন আৰু সুগন্ধি উদ্ভিদৰ (Aromatic Plants) খেতিও উদ্যান শস্যৰ অধীনত আহে।

• HMNEH (Horticulture Mission for North East and Himalayan States): উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল আৰু হিমালয়ৰ ৰাজ্যসমূহৰ বাবে থকা এই উদ্যান শস্য অভিযানখন আমাৰ অসমৰ কাৰণে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আঁচনি।

৬/ ডিজিটেল শস্য সমীক্ষা (Digital Crop Survey) :

আমি আগতে আলোচনা কৰা ডিজিটেল শস্য সমীক্ষাটো বছৰৰ দুটা মুখ্য ঋতুত (Seasons) কৰা হয়। আমাৰ কৃষি বিভাগত দুটা মূল ঋতু আছে— এটা হ’ল খাৰিফ ঋতু (Kharif Season) আৰু আনটো হ’ল ৰবি ঋতু (Rabi Season)।

• খাৰিফ আৰু ৰবি, অৰ্থাৎ গৰম দিন আৰু ঠাণ্ডা দিন— এই দুয়োটা ঋতুত চৰকাৰে ম’বাইল এপৰ জৰিয়তে ডিজিটেল শস্য সমীক্ষা চলাই।

৭/ মুখ্যমন্ত্রী উৎকৰ্ষ যোজনা (MMUY - Mukhyamantri Utkarsh Yojana)

 এই আঁচনিখন হ’ল মুখ্যমন্ত্রী উৎকৰ্ষ যোজনা। ইয়াৰ বিষয়ে অলপ বহলাই জনাটো আৱশ্যক।

• আঁচনিৰ মূল লক্ষ্য: আমাৰ জিলাখনত থকা কৃষক উৎপাদক কোম্পানীসমূহক (FPC - Farmer Producer Company) বা কৃষক উৎপাদক সংগঠনসমূহক (FPO - Farmer Producer Organization) অৰ্থনৈতিকভাৱে সলচ্ছল কৰা। আমাৰ মৰিগাঁও জিলাত ৫১ তাতকৈও অধিক এফ.পি.চি. (FPC) আছে। এফ.পি.চি. গঠন আৰু পৰিচালনাৰ ক্ষেত্ৰত আমাৰ মৰিগাঁও জিলাখন অসমৰ ভিতৰতে অন্যতম সফল জিলা।

এফ.পি.চি. (FPC) কি আৰু ই কেনেকৈ গঠন হয়?

• প্ৰাথমিক গঠন: প্ৰথম অৱস্থাত ১০ জন কৃষকে মিলি এখন কাৰ্যবাহী সমিতি (Executive Committee) গঠন কৰে। এই ১০ জন কৃষকৰ ভিতৰৰে ৫ জন হ’ব সঞ্চালক মণ্ডল বা পৰিচালক (Board of Directors) আৰু বাকী ৫ জন হ’ব কাৰ্যবাহী সদস্য (Executive Members)। এই সমিতখনত মহিলা সদস্য (Ladies) থকাটো বাধ্যতামূলক। ই সম্পূৰ্ণ মহিলাৰ গোট (All Women Group), সম্পূৰ্ণ পুৰুষৰ গোট বা পুৰুষ-মহিলা উভয়ৰে মিশ্ৰিত গোট হ’ব পাৰে।
• মূখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া (CEO): এফ.পি.চি. পৰিচালনা কৰিবলৈ এজন দৰমহা পোৱা বিষয়া থাকে, যাক Chief Executive Officer (CEO) বুলি কোৱা হয়। তেওঁক এফ.পি.চি.ৰ পুঁজিৰ পৰাই দৰমহা দিয়া হয়।
• সদস্য ভৰ্তি: প্ৰথম ১০ জন সদস্যৰ পাছত ইয়াত গাঁও পঞ্চায়ত (GP) বা ব্লক পৰ্যায়ত কৃষক পৰিয়ালসমূহক সদস্য হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। এখন এফ.পি.চি. হ’বলৈ অন্ততঃ ৪০০ ৰ পৰা ৫০০ কৃষক পৰিয়াল সদস্য হিচাপে থকাটো প্ৰয়োজনীয়। সৰ্বাধিক ১,০০০ বা তাতকৈও অধিক সদস্য হ’ব পাৰে।
• কাৰ্যকাৰী ভিত্তি: কোনো একোটা এফ.পি.চি. নিৰ্দিষ্ট একোটা শস্য বা উৎপাদনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিব পাৰে, যেনে— সৰিয়হ উৎপাদনকাৰী (Mustard producing), কাঠফুটি বা মাশ্বৰূম উৎপাদনকাৰী, সৰিয়হৰ তেল প্ৰস্তুতকাৰী (Mustard oil processing), শাক-পাচলি উৎপাদনকাৰী, অথবা গৰুৰ খাদ্য বা চাইলেজ (Silage) প্ৰস্তুতকাৰী এফ.পি.ស៊ី.।

মুখ্যমন্ত্রী উৎকৰ্ষ যোজনাৰ অধীনত চৰকাৰী অনুদান:

• এই আঁচনিৰ অধীনত চৰকাৰে এফ.পি.চি.সমূহক ১৫ লাখ টকাৰ (15 Lakhs) বিত্তীয় অনুদান আগবঢ়ায়।
• ইয়াৰে প্ৰথম কিস্তি হিচাপে ১২ লাখ টকা ইতিমধ্যে ২২ টা এফ.পি.চি. গোটক প্ৰদান কৰা হৈছে, যিটো অসমৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক।
• এই ১২ লাখ বা ১৫ লাখ টকা চৰকাৰে এনেয়ে নিদিয়ে। ইয়াৰ বাবে এফ.পি.চি.সমূহে নিজৰ এটা ব্যৱসায়িক পৰিকল্পনা বা বিজিনেছ প্লেন (Business Plan) জিলা পৰ্যায়ত আমাৰ ওচৰত দাখিল কৰিব লাগে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যতে কি কি কাম কৰিব, কেনেকৈ লাভ অৰ্জন কৰিব— এই গোটেই পৰিকল্পনাটো সঠিক পালেহে আমাৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত চৰকাৰে এই অনুদান মুকলি কৰি দিয়ে।

🌽 ৮/ এক জিলা এক উৎপাদিত সামগ্ৰী (ODOP - One District One Product):

অসমৰ প্ৰতিখন জিলাৰ বাবে চৰকাৰে এটা মুখ্য শস্য বা সামগ্ৰী নিৰ্বাচন কৰি দিছে, যাক One District One Product (ODOP) বুলি কোৱা হয়।

• আমাৰ মৰিগাঁও জিলাৰ বাবে মাকৈ বা গোমধান (Maize) খেতিটোক ODOP হিচাপে নিৰ্বাচন কৰা হৈছে।
• মৰিগাঁও জিলাত মাকৈ খেতি অতি ব্যাপক হাৰত কৰা হয়। জিলাখনৰ মায়ং, ভূৰাগাঁও, লাহৰীঘাট, মৈৰাবাৰী, গাৰুৱা আদি অঞ্চলত প্ৰায় ৬,০০০ হেক্টৰৰো অধিক মাটিত মাকৈৰ খেতি কৰা হয়। ৰবি ঋতুত ইয়াৰ উৎপাদন আটাইতকৈ বেছি হয়।

🌿 ৯/ জৈৱিক মূল্য শৃংখল উন্নয়ন অভিযান (MOVCDNER - Mission Organic Value Chain Development for Northeast Region) :

কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ এই আঁচনিখনক সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষত MOVCD বুলি কোৱা হয়, কিন্তু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বাবে ইয়াক MOVCDNER বুলি কোৱা হয়।

• জৈৱিক খেতি (Organic Cultivation): এই আঁচনিৰ মূল উদ্দেশ্য হ’ল গ্ৰাম্য অঞ্চলত ৰাসায়নিক সাৰ নোলোৱাকৈ জৈৱিক খেতি বা প্ৰাকৃতিক খেতি (Organic Farming) কৰিবলৈ কৃষকসকলক উৎসাহিত কৰা আৰু সেই সামগ্ৰীসমূহ সঠিক মূল্যত বজাৰত বিক্ৰী কৰাৰ এক ব্যৱস্থা বা শৃংখল (Value Chain) গঢ়ি তোলা I

5th Class :

শস্য পৰিচালনা: অপতৃণ, সাৰ আৰু পানী ব্যৱস্থাপনা

শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকল, আজি আমি ধান খেতিৰ কেইটামান অতি প্ৰয়োজনীয় দিশ যেনে— অপতৃণ নিয়ন্ত্ৰণ (Weed Management), সাৰ প্ৰয়োগ (Fertilizer Management) আৰু পানী ব্যৱস্থাপনা (Water Management) ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিম।

১/ অপতৃণ নিয়ন্ত্ৰণ (Weed Management)

পথাৰত শস্যৰ সৈতে গজি উঠা ঘাঁহ-বন বা অপতৃণবোৰে ধান গছৰ সৈতে পুষ্টি লাভৰ বাবে প্ৰতিযোগিতা কৰে। অপতৃণসমূহৰ মাটিত থকা পুষ্টি উপাদান গ্ৰহণ কৰাৰ ক্ষমতা ধান গছতকৈ বহু বেছি। গতিকে সঠিক সময়ত ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ নকৰিলে ধানৰ উৎপাদন বহুত হ্ৰাস পায়।

• ক্ৰপ উইড কমপিটিচন (Crop-Weed Competition): ধান গছ আৰু ঘাঁহৰ মাজত এই প্ৰতিযোগিতা এখন নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে আটাইতকৈ বেছি হয়, ইয়াক 'Critical Period' বুলি কোৱা হয়।

  • পোনপটীয়াকৈ সিঁচি কৰা ধানৰ (Direct Seeded Rice) ক্ষেত্ৰত এই সময়ছোৱা হ’ল— ধান সিঁচাৰ ১৫ ৰ পৰা ৪৫ দিন।
  • আনহাতে, কঠীয়া ৰুই কৰা ধানৰ (Transplanted Rice) ক্ষেত্ৰত এই জটিল সময়ছোৱা হ’ল— ৰোৱাৰ ৩০ ৰ পৰা ৪৫ দিন।

• নিয়ন্ত্ৰণ পদ্ধতি: অপতৃণ দুটা পদ্ধতিৰে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি— হাতেৰে উভালি (Manual Weeding) আৰু ৰাসায়নিক ঔষধ প্ৰয়োগ কৰি (Chemical Weeding)।

  • হাতেৰে নিৰোৱা (Manual): সাধাৰণতে কঠীয়া ৰোৱাৰ ২০ দিন আৰু ৪০ দিনৰ পাছত হাতেৰে ঘাঁহবোৰ নিৰাব লাগে। ইয়াৰ এটা ডাঙৰ লাভ হ’ল— পথাৰত মানুহ সোমাই কাম কৰিলে মাটিডোখৰ লৰচৰ হয় আৰু বতাহ চলাচল (Aeration) ভাল হয়।
  • ৰাসায়নিক পদ্ধতি (Chemical): ঘাঁহ গজাৰ আগতে ব্যৱহাৰ কৰা ঔষধ (Pre-emergence herbicide) হিচাপে পেটিলাক্ল’ৰ (Pretilachlor) ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। ইয়াৰ বাবে পথাৰত অলপ পানী (২-৩ চেণ্টিমিটাৰ) জমা হৈ থকাটো দৰকাৰ, যাতে ঔষধে পানীৰ ওপৰত এটা তৰপ তৈয়াৰ কৰি ঘাঁহ গজিল দিয়াত বাধা দিব পাৰে। প্ৰতি বিঘাত প্ৰায় ২০০ মিলিলিটাৰ পেটিলাক্ল’ৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।
  • ঘাঁহ গজাৰ পাছত ব্যৱহাৰ কৰা ঔষধ (Post-emergence) হিচাপে বিছপাইৰিবেক চ’ডিয়াম (Bispyribac-sodium) বা পাইৰাজ’ছালফিউৰন ইথাইল (Pyrazosulfuron-ethyl) প্ৰতি বিঘাত প্ৰায় ৩৩ গ্ৰাম কৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

২/ সাৰ পৰিচালনা (Fertilizer Management)

ধান গছ জীয়াই থাকিবলৈ আৰু তাৰ জীৱন চক্ৰ সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ মাটিৰ পৰা ১৭ বিধ পুষ্টি উপাদানৰ প্ৰয়োজন হয়। আমাৰ খেতিয়কসকলে সাধাৰণতে কেৱল ইউৰিয়া সাৰ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰে, যিটো ভুল। গছৰ বাবে সুষম সাৰৰ প্ৰয়োজন।

• প্ৰধান পুষ্টি উপাদান (Primary Nutrients): NPK অৰ্থাৎ নাইট্ৰ’জেন (Nitrogen), ফছফৰাছ (Phosphorus) আৰু পটাছিয়াম (Potassium)।
• গৌণ পুষ্টি উপাদান (Secondary Nutrients): কেলচিয়াম, মেগনেচিয়াম আৰু চালফাৰ।
• অণুপুষ্টি উপাদান (Micro Nutrients): আইৰণ, মেংগানিজ, জিংক, কপাৰ, ব’ৰন আদি কম পৰিমাণে হ’লেও উদ্ভিদক লাগে।
• প্ৰয়োগৰ নিয়ম (শালি ধানৰ বাবে): প্ৰতি বিঘা মাটিত সাধাৰণতে ১০ কুইণ্টল গোবৰ সাৰ, ১৮ কেজি ইউৰিয়া (Urea), ১৮ কেজি এছ.এছ.পি. (SSP) আৰু ৯ কেজি এম.অ’.পি. (MOP) সাৰৰ প্ৰয়োজন হয়। বৰো ধানৰ ক্ষেত্ৰত এই পৰিমাণ অলপ সলনি হয় (যেনে— ১৮ কেজি ইউৰিয়া, ২৭ কেজি এছ.এছ.পি. আৰু ৬ কেজি এম.অ’.পি.)।
• ইউৰিয়া সাৰখিনি একেলগে গোটেইখিনি প্ৰয়োগ নকৰি তিনিটা সমান ভাগত (Split Application) ভগাই দিব লাগে— প্ৰথম ভাগ মাটি প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত (Basal Dose), দ্বিতীয় ভাগ কুঁহি মেলাৰ সময়ত (Tillering Stage) আৰু তৃতীয় ভাগ থোৰ মেলাৰ সময়ত (Panicle Initiation Stage) প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। ইয়াৰ উপৰিও প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে বিঘাত ৩ কেজি দৰে জিংক চালফেট (Zinc Sulphate) আৰু ব’ৰাক্স (Borax) প্ৰয়োগ কৰিলে উৎপাদন বহুত ভাল হয়।

৩/ পানী ব্যৱস্থাপনা (Water Management)

ধান খেতিত পানীৰ ব্যৱস্থাপনা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ, কিয়নো ১ কেজি ধান উৎপাদন কৰিবলৈ গছজোপাক প্ৰায় ৩,০০০ ৰ পৰা ৫,০০০ লিটাৰ পানীৰ প্ৰয়োজন হয়।

• কঠীয়া ৰোৱাৰ পাছত পথাৰত সদায় ± ৫ চেণ্টিমিটাৰ পানী নিয়ন্ত্ৰিত ৰূপত ৰখাটো আৱশ্যক।
• ধান পকিবৰ সময় হ’লে, অৰ্থাৎ চপোৱাৰ বা হাৰ্ভেষ্টিং কৰাৰ ১৫ দিনমানৰ আগতে পথাৰৰ পানী সম্পূৰ্ণৰূপে শুকুৱাই দিব লাগে, যাতে শস্যটোত আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ (Moisture Percentage) ১৭% ৰ পৰা ১৮% লৈ কমি আহে। আৰ্দ্ৰতা কম থাকিলেহে ভঁৰালত ধানখিনি বহু দিনলৈ বেমাৰ-আজাৰ নোহোৱাকৈ ভালদৰে সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পৰা যায়।

৪/ কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণৰ থলুৱা পদ্ধতি (Stem Borer Management) :

ধান খেতিৰ এবিধ মাৰাত্মক শত্ৰু হ’ল মজা খোৱা পোক (Stem Borer), যিয়ে গছৰ মাজ অংশ খাই পেলায় আৰু থোৰ ওলাবৰ সময়ত ধানৰ শীঁহবোৰ বগা কৰি পেলায় (White Ear Head)। ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আমি কিছুমান সহজ ব্যৱস্থাপনা প্ৰয়োগ কৰিব পাৰোঁ:

• কঠীয়াৰ আগ অংশ চিঙি দিয়া (Seedling Tip Clipping): মজা খোৱা পোকে কঠীয়া গছৰ পাতৰ ঠিক তলৰ অংশত কণী পাৰে। সেইবাবে কঠীয়া তুলি মূল পথাৰত ৰোৱাৰ আগতে কঠীয়াৰ আগ অংশ অলপ চিঙি দিলে কণী থকা অংশবোৰ নষ্ট হৈ যায় আৰু পোকৰ আক্ৰমণ বহুত কমি যায়।
• টি-পাৰ্চ (T-Perch / জংঘা দিয়া): পথাৰত মাজে মাজে টি (T) আকৃতিৰ বাঁহৰ জেং পুতি দিব লাগে (প্ৰতি বিঘাত ৭-৮ টা)। ইয়াত চৰাই আহি বহিব আৰু পথাৰৰ পোক-পৰুৱাবোৰ খাই প্ৰাকৃতিকভাৱে পোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত সহায় কৰিব।
• আঁহত বা ডালিমৰ পাতৰ ব্যৱহাৰ: ধানত গাভিনী বা থোৰ ওলোৱাৰ সময়ত পথাৰত আঁহত বা ডালিমৰ ডাল-পাত পুতি দিলে ইয়াৰ গোন্ধত গান্ধী পোক বা অন্যান্য কীট-পতংগ আঁতৰি থাকে।

6th Class :

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকল, আজি আমি ধান খেতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰক্ৰিয়া— কঠীয়া তোলাৰ পৰা মূল পথাৰত ৰোপণ কৰা আৰু সাৰ প্ৰয়োগ কৰাৰ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিম।

১/ কঠীয়াৰ পৰিচালনা আৰু তোলাৰ সঠিক সময় :

কঠীয়া তলীত কঠীয়াখিনি কিমান দিন থকাৰ পাছত মূল পথাৰলৈ নিব লাগে, সেইটো ধানৰ জাত আৰু তাৰ পৰিপক্ক হোৱাৰ সময়ৰ (Maturity Duration) ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

• কম দিনীয়া জাত: যিবোৰ ধান ১১০ ৰ পৰা ১২০ দিনৰ ভিতৰত পকে, তেনে জাতৰ কঠীয়া ২০ ৰ পৰা ২২ দিনৰ ভিতৰত তুলি ৰুব লাগে।
• মধ্যম দিনীয়া জাত: যিবোৰ জাত ১৩০ ৰ পৰা ১৫০ দিনৰ ভিতৰত পৰিপক্ক হয়, তেনে জাতৰ কঠীয়া ২৫ ৰ পৰা ৩০ দিনৰ ভিতৰত তুলিব লাগে।
• দীঘলীয়া দিনীয়া জাত: ১৫০ দিনতকৈ বেছি সময় লোৱা জাতসমূহৰ কঠীয়া ৩০ ৰ পৰা ৩৫ দিনৰ ভিতৰত তুলি মূল পথাৰত ৰুব লাগে।

২/ মূল পথাৰত শস্যৰ দূৰত্ব আৰু ৰোপণ পদ্ধতি (Spacing and Sowing) :

মূল পথাৰত কঠীয়া ৰোপণ কৰোঁতে শাৰীৰ পৰা শাৰীৰ দূৰত্ব আৰু গছৰ পৰা গছৰ দূৰত্ব নিয়ন্ত্ৰিত কৰাটো অতি আৱশ্যক, কিয়নো ইয়াৰ ওপৰতে গছজোপাৰ বতাহ-বৰষুণ, সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু পুষ্টি গ্ৰহণৰ ক্ষমতা নিৰ্ভৰ কৰে।

• শাৰীৰ পৰা শাৰীৰ দূৰত্ব: ২০ চেণ্টিমিটাৰ (20 cm) হ’ব লাগে।
• গছৰ পৰা গছৰ দূৰত্ব: ১৫ চেণ্টিমিটাৰ (15 cm) হ’ব লাগে।
• ৰোপণৰ গভীৰতা: কঠীয়াখিনি মাটিত বেছি গভীৰলৈ ৰুব নালাগে, কেৱল ৩ ৰ পৰা ৪ চেণ্টিমিটাৰ গভীৰতাত ৰুব লাগে, যাতে কুঁহি মেলাত (Tillering) সুবিধা হয়।

৩/ কঠীয়া পৰিচালনা আৰু বীজ শোধন (Seed Treatment) :

কঠীয়া তলীত যাতে কোনো বেমাৰ-আজাৰ নহয়, তাৰ বাবে বীজ সিঁচাৰ আগতে বীজ শোধন কৰাটো খুবেই জৰিয়ী।

• বীজ বাছনি: বীজখিনি পানীত নিমখ মিলাই ডুবাই দিলে যিবোৰ বীজ ওপঙি উঠিব সেইবোৰ বাদ দি মাটিত ডুব যোৱা পুষ্ট বীজসমূহহে বাছনি কৰিব লাগে।
• শোধন পদ্ধতি: বাছনি কৰা বীজসমূহ কেপটান (Captan) বা কাৰ্বেনডাজিম (Carbendazim / Bavistin) জাতীয় ভেঁকুৰনাশক ঔষধৰ সৈতে শোধন কৰিব লাগে। শুকান পদ্ধতিৰ (Dry method) ক্ষেত্ৰত প্ৰতি কেজি বীজত ২.৫ গ্ৰাম ঔষধ মিলাব লাগে। তিতা পদ্ধতিৰ (Wet method) ক্ষেত্ৰত প্ৰতি লিটাৰ পানীত ২ ৰ পৰা ২.৫ গ্ৰাম ঔষধ মিলাই বীজখিনি ডুবাই ৰাখিব লাগে।

৪/ কঠীয়া তলী প্ৰস্তুতকৰণ (Nursery Bed Preparation) :

এখন আদৰ্শ কঠীয়া তলীৰ বহল ১.২৫ মিটাৰ আৰু দীঘল প্ৰয়োজন অনুসৰি ১০ মিটাৰ পৰ্যন্ত হ’ব লাগে। দুখন কঠীয়া তলীৰ মাজত ৩০ চেণ্টিমিটাৰ খালী ঠাই বা নলা থাকিব লাগে, যাতে অতিৰিক্ত পানী ওলাই যাব পাৰে আৰু পানী যোগান ধৰাত সুবিধা হয়।

• সাৰ প্ৰয়োগ: এখন কঠীয়া তলীত সিঁচাৰ পূৰ্বে ২০-৩০ কেজি পঁচা গোবৰ বা পচন সাৰ, ৮০ গ্ৰাম ইউৰিয়া, ৮০ গ্ৰাম এছ.এছ.পি. আৰু ৪০ গ্ৰাম এম.অ’.পি. সাৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

৫/ মজা খোৱা পোকৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰোধ (Stem Borer Management)

কঠীয়া তুলি মূল পথাৰত ৰোৱাৰ সময়ত মজা খোৱা পোকৰ (Stem Borer) কণী নষ্ট কৰিবলৈ কঠীয়া গছৰ আগ অংশ (Tip) অলপ চিঙি দিয়া হয়, কিয়নো এই পোকে পাতৰ আগ অংশৰ তলৰ ফালেহে কণী পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও পথাৰত চৰাই বহিবলৈ টি-পাৰ্চ (T-Perch) বা জেং পুতি দিলে চৰায়ে পোকবোৰ খাই প্ৰাকৃতিকভাৱে সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে (প্ৰতি বিঘাত প্ৰায় ৭-৮ টা)।

৬/ সাৰ আৰু পানী ব্যৱস্থাপনা (Fertilizer and Water Management):

• সাৰ প্ৰয়োগৰ সময়: শালি ধানৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতি বিঘাত ১৮ কেজি ইউৰিয়া সাৰ একেলগে নিদি তিনিটা কিস্তিত ভগাই দিব লাগে— মাটি প্ৰস্তুত কৰোঁতে (৬ কেজি), কুঁহি মেলাৰ সময়ত (৬ কেজি) আৰু থোৰ ওলোৱাৰ সময়ত (৬ কেজি)। ইয়াৰ উপৰিও ৩ কেজি ব’ৰাক্স আৰু ৩ কেজি জিংক ছালফেট প্ৰতি তিনি বছৰত এবাৰকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
• পানীৰ পৰিমাণ: ধান গছৰ বৃদ্ধিৰ বাবে পথাৰত সদায় ২ ৰ পৰা ৩ চেণ্টিমিটাৰ পানী জমা থকাটো আৱশ্যক, বিশেষকৈ ইউৰিয়া সাৰ প্ৰয়োগ কৰাৰ সময়ত।

7 th Class : 

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকল, আজি আমি গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিক টনকিয়াল কৰিব পৰা আৰু এক লাভজনক স্বনিয়োজনৰ উপায়— কেঁচু সাৰ বা ভাৰ্মিকম্পষ্ট (Vermicompost) প্ৰস্তুত কৰাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিম।

কেঁচু সাৰ হ’ল কেঁচুৰ মল-মূত্ৰ বা পদাৰ্থ, য’ত উদ্ভিদৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় প্ৰচুৰ পৰিমাণে পুষ্টি উপাদান (Nutrients) থাকে। আমাৰ অসমৰ জলবায়ুত কেঁচু সাৰ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ মূলত ৪ বিধ বিশেষ প্ৰজাতিৰ কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা হয়— এচিনিয়া ফইটিডা (Eisenia fetida), ডেনড্ৰ’বেনা ভেনেক্টা (Dendrobaena veneta), ইউড্ৰিলাছ ইউজেনিয়ে (Eudrilus eugeniae) আৰু পেৰিয়নিক্স এক্সকেভেটাবছ (Perionyx excavatus)। এইবোৰে অতি সোনকালে গোবৰ আৰু জাবৰ-জোঁথৰ খাই মল ত্যাগ কৰে আৰু খুব কম সময়তে (২-৩ মাহত) উন্নত মানৰ কেঁচু সাৰ প্ৰস্তুত কৰে।

ভাৰ্মিকম্পষ্ট উৎপাদন কৰিলে আপোনালোকে তিনিটা সামগ্ৰী বজাৰত বিক্ৰী কৰি লাভ অৰ্জন কৰিব পাৰিব— ১/ কেঁচু সাৰ, ২/ উৎপাদন বৃদ্ধি হ’লে কেঁচুসমূহ বিক্ৰী কৰিব পাৰিব, আৰু ৩/ কেঁচু মূত্ৰ বা ভাৰ্মিৱাছ (Vermiwash)।

🛠️ কেঁচু সাৰৰ টেংক বা বেড নিৰ্মাণ প্ৰক্ৰিয়া :

নাৰ্ছাৰী বা পথাৰত কেঁচু সাৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ পোনপ্ৰথমে তলত দিয়া ধৰণে ব্যৱস্থা কৰিব লাগে:

১/ চালি বা ছাঁৰ ব্যৱস্থা (Shed/Roof Structure):

কেঁচু সাৰৰ টেংক বা বেডখন সদায় এটা ছাঁ পৰা ঠাইত বা চালিৰ তলত সাজিব লাগে। ইয়াৰ দুটা কাৰণ আছে— প্ৰথমতে, বৰষুণৰ পানী পৰিলে টেংকত পানী জমা হৈ কেঁচু গোটেই নষ্ট হৈ যাব। দ্বিতীয়তে, চৰাই-চিৰিকতি, ৰ’দ, বতাহ বা অত্যধিক গৰমৰ পৰা কেঁচু বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ৰক্ষা কৰিবলৈ এই ছাঁটো অতি আৱশ্যক।

২/ টেংকৰ নিৰ্মাণ আৰু হেলনীয়া ঢাল (Slope Construction):

• আপোনালোকৰ ঠাই অনুসৰি টেংকটোৰ দীঘল নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে, কিন্তু ইয়াৰ বহল সদায় ৯০ চেণ্টিমিটাৰৰ পৰা ১ মিটাৰ আৰু উচ্চতাও প্ৰায় ১ মিটাৰমান হ’ব লাগে, যাতে পৰিচালনা কৰাত সুবিধা হয়。
• টেংকটো নিৰ্মাণ কৰোঁতে ইয়াৰ মজিয়াখন বা তলিখন সদায় এফালে অলপ হেলনীয়া (Slope) কৰি সাজিব লাগে।
• যিফালে মজিয়াখন হেলনীয়া হ’ব, সেই কোণটোত মাটিত এটা ফুটা বা নলী (Pipe) লগাই দিব লাগে। ইয়াৰ ফলত কেঁচু সাৰৰ পৰা নিগৰি অহা তৰল সাৰ অৰ্থাৎ ভাৰ্মিৱাছ (Vermiwash) খিনি তলত ৰখা এটা পাত্ৰত আপোনালোকে সহজে সংগ্ৰহ কৰিব পাৰিব। এই ভাৰ্মিৱাছখিনি পাচলি বা অন্যান্য শস্যত স্প্ৰে’ কৰিলে ই কীটনাশক আৰু সাৰ— দুয়োটাৰে কাম কৰে।

৩/ তৰপসমূহ সজোৱাৰ নিয়ম (Layering Process):

টেংক বা বেডটো সাজু হোৱাৰ পিছত ইয়াত তলত দিয়া ধৰণে এটাৰ পিছত এটাকৈ তৰপ সজাব লাগে:

• প্ৰথম তৰপ (বালি): টেংকটোৰ তলিখনত আটাইতকৈ তলত প্ৰায় ৩ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠকৈ বালিৰ এটা তৰপ দিব লাগে। কিয়নো কেঁচুৰ এটা স্বাভাৱিক অভ্যাস আছে যে সিহঁতে মাটি খান্দি তললৈ যাব বিচাৰে (Burrowing Habit)। তলত যদি কেৱল চিমেন্ট থাকে তেন্তে সিহঁতে দুখ পাব, গতিকে বলিয়ে সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে আৰু পানী ফিল্টাৰ হোৱাতো সহায় কৰে।
• দ্বিতীয় তৰপ (খেৰ বা শুকান জাবৰ): বালিৰ তৰপটোৰ ওপৰত প্ৰায় ৩০ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠকৈ খেৰ বা শুকান পাত-পলসু আদি সৰু সৰুকৈ কাটি (২ ইঞ্চিমান কৈ) এটা লেয়াৰ দিব লাগে।
• তৃতীয় তৰপ (গোবৰ আৰু পচন সাৰ): খেৰৰ ওপৰত আপোনালোকে পঁচা গোবৰ, কলগছৰ টুকুৰা, শাক-পাচলিৰ অৱশিষ্ট আদি সৰু সৰুকৈ কাটি প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। মনত ৰাখিব, গোবৰ বা জাবৰ খিনি সদায় ৫০% ৰ পৰা ৬০% শুকুৱাই (Semi-dry) ল’ব লাগে। কেঁচা বা কেলেং-কেলীয়া গোবৰ দিলে গেছ ওলাই বেক্টেৰিয়া সক্ৰিয় হ’ব আৰু কেঁচু খাম বুলি দিলে সিহঁতে খাব নোৱাৰিব বা মৰি যাব।
• এইদৰে ৩০ চেণ্টিমিটাৰ খেৰ, গোবৰ আৰু জাবৰৰ তৰপ দি গৈ থাকিব লাগে যেতিয়ালৈকে টেংকটোৰ ওপৰভাগত প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ খালী ঠাই নাথাকে।

৪/ কেঁচু মেলা আৰু আলপাচল (Earthworm Inoculation):

• টেংকটো প্ৰস্তুত হোৱাৰ পিছত ইয়াক বস্তা বা খেৰেৰে ঢাকি দুদিন থৈ দিব লাগে যাতে ভিতৰৰ ভাগ অলপ কোমল হয়।
• ইয়াৰ পিছত প্ৰতিটো টেংকত প্ৰায় ৫০০ গ্ৰামমান (0.5 kg) উন্নত জাতৰ কেঁচু মেলি দিব লাগে।
• ইয়াৰ পিছত বস্তাটো তিয়াই (সেমেকা কৰি) টেংকটো ঢাকি ৰাখিব লাগে। গৰমৰ দিনত অন্তত: ৭ দিনৰ মূৰে মূৰে আৰু ঠাণ্ডাৰ দিনত ১০ দিনৰ মূৰে মূৰে ওপৰত অলপ পানী ছটিয়াই (Moisture maintenance) সেমেকা কৰি ৰাখিব লাগে, যাতে কেঁচুবোৰ জীয়াই থাকে আৰু সিহঁতৰ বংশবৃদ্ধি খৰতকীয়া হয়।

৫/ কেঁচু সাৰ সংগ্ৰহ (Harvesting):

প্ৰায় ৩ ৰ পৰা ৪ মাহৰ ভিতৰত গোটেই জাবৰখিনি ক’লা চাহপাতৰ দৰে ধুনীয়া কেঁচু সাৰলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব। সাৰখিনি সংগ্ৰহ কৰাৰ ১ সপ্তাহ আগতে পানী দিয়া বন্ধ কৰিব লাগে। পানী বন্ধ কৰিলে কেঁচুবোৰ স্বাভাৱিকতে তলৰ বালিৰ তৰপলৈ গুচি যাব। তেতিয়া আপোনালোকে ওপৰৰ শুকান সাৰখিনি সহজে সংগ্ৰহ কৰি চালনীৰে চালি ধুনীয়াকৈ পেকেজিঙৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰিব।

📈 ব্যৱসায়িক গুৰুত্ব আৰু বজাৰীকৰণ (Value Addition & Packaging):

কৃষি বিভাগৰ অধীনত যুৱক-যুৱতীসকলক স্বাৱলম্বী কৰিবলৈ আমি এই ব্যৱসায়িক প্ৰশিক্ষণ আগবঢ়াইছোঁ।

কেঁচু সাৰ উৎপাদন কৰাৰ পিছত ইয়াক বজাৰত ভাল মূল্যত বিক্ৰী কৰিবলৈ হ’লে ইয়াৰ পেকেজিং (Packaging) সুন্দৰ হ’ব লাগিব। আপোনালোকে যদি সাধাৰণ বস্তাত ভৰাই বিক্ৰী কৰে তেন্তে ১০ টকাত পোৱা সামগ্ৰী এবিধ ধুনীয়া ব্ৰেণ্ডিং আৰু পেকেজিং কৰি ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ (Social Media) সহায় লৈ বজাৰত দিলে অতি কমেও ১২ ৰ পৰা ১৫ টকাত বিক্ৰী কৰিব পাৰিব। বৰ্তমান সময়ত চহৰ অঞ্চলৰ বিভিন্ন ফ্লৱাৰ নাৰ্ছাৰী বা পাকঘৰৰ বাগিচা (Kitchen Garden) কৰা লোকসকলৰ মাজত ইয়াৰ ব্যাপক চাহিদা আছে, গতিকে পঢ়া-শুনা কৰাৰ লগতে আপোনালোকে ঘৰতে এইটো কৰি নিজৰ উপাৰ্জন উলিয়াই ল’ব পাৰে।

1st Class :

কাঠফুলা বা মাশ্বৰুম কি? (What is Mushroom?)

• সংজ্ঞা: কাঠফুলা হ’ল আচলতে এক বিশেষ প্ৰকাৰৰ খাব পৰা ভেঁকুৰ (Edible Fungus)।
• কোষীয় প্ৰকৃতি: ইহঁত হ’ল ইউকেৰিঅ’টিক (Eukaryotic) জীৱ। ইহঁতে নিজৰ খাদ্য নিজে প্ৰস্তুত কৰিব নোৱাৰে।
• পুষ্টি প্ৰক্ৰিয়া: কাঠফুলা হ’ল মৃতজীৱী বা চেপ্ৰ’ফাইটচ (Saprophytes)। ইহঁতে মৃত আৰু পচি যোৱা জৈৱিক পদাৰ্থৰ (যেনে— খেৰ, নৰা আদি) পৰা পুষ্টি আহৰণ কৰে।
• প্ৰজাতি: পৃথিৱীত প্ৰায় ১০,০০০ তকৈও অধিক কাঠফুলাৰ প্ৰজাতি আছে, যাৰ পৰা প্ৰায় ২০০ বিধমানহে মানুহে খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। বাকীবোৰৰ সৰহ সংখ্যকেই বিষাক্ত বা অপকাৰী।

অসমত কাঠফুলা খেতিৰ গুৰুত্ব আৰু অনুকূল পৰিৱেশ :

• জলবায়ু: অসমৰ জলবায়ু কাঠফুলা খেতিৰ বাবে অত্যন্ত উপযোগী। ইয়াৰ বৃদ্ধিৰ বাবে ২০° চেলচিয়াছৰ পৰা ৩৩° চেলচিয়াছ উষ্ণতাৰ প্ৰয়োজন হয়, যিটো অসমৰ পৰিৱেশত সহজে পোৱা যায়।
• কম খৰচ আৰু লাভজনক: কাঠফুলা খেতিৰ বাবে অতি কম মূলধন বা কম খৰচৰ (Low investment) প্ৰয়োজন হয়। পেলনীয়া কৃষি আৱৰ্জনা (খেৰ/নৰা) ব্যৱহাৰ কৰি কম পৰিশ্ৰমতে এটা সৰু কোঠালিতে ইয়াৰ উৎপাদন কৰিব পাৰি।
• অসমত কৰা প্ৰধান প্ৰজাতিসমূহ: অসমত মূলতে চাৰিবিধ কাঠফুলাৰ খেতি করা হয়— 
• ১/ অয়ষ্টাৰ (Oyster) 
• ২/ পেডী ষ্ট্ৰ’ (Paddy straw) 
• ৩/ মিল্কি (Milky) 
• ৪/ বুটাম (Button)

টোকা: ইয়াৰ ভিতৰত অয়ষ্টাৰ কাঠফুলাৰ খেতি আটাইতকৈ ব্যৱসায়িকভাৱে আৰু বেছিকৈ কৰা হয়।

অয়ষ্টাৰ কাঠফুলা খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীসমূহ :

• কোঠা বা পঁজা: পোনপটীয়া সূৰ্যৰ পোহৰ নপৰা, বতাহ চলাচল কৰা এটা পৰিষ্কাৰ ছাঁ থকা কোঠা।
• বীজ বা স্পন (Spawn): কোনো বিজ্ঞানসন্মত বা চৰকাৰী প্ৰমাণিত উৎসৰ পৰা অনা উন্নত জাতৰ বীজ।
• খেৰ বা নৰা: ধানকটাৰ পিছত পথাৰত থকা পৰিষ্কাৰ আৰু শুকান খেৰ।
• অন্যান্য সামগ্ৰী: ড্ৰাম বা ডাঙৰ পাত্ৰ (খেৰ সিজাবলৈ), পলিথিন বেগ, বাঁহৰ ৰেক, ৰছী আৰু স্প্ৰেয়াৰ।

খেতি কৰাৰ ক্ৰমানুসাৰী পদ্ধতি (Cultivation Steps) :

1.       খেৰ কটা (Cutting): প্ৰথমতে খেৰখিনি ২-৩ চেন্টিমিটাৰ জোখত সৰু সৰুকৈ কাটি ল’ব লাগে।

2.       তিতাই থোৱা (Soaking): কটা খেৰখিনি পৰিষ্কাৰ পানীত প্ৰায় ১২ ঘণ্টাৰ বাবে তিয়াই থব লাগে।

3.       সিজোৱা (Boiling/Sterilization): বীজাণুমুক্ত কৰিবলৈ খেৰখিনি প্ৰায় ৮০°-৮৫° চেলচিয়াছ গৰম পানীত এঘণ্টা সময় ভালদৰে সিজাব লাগে। খেৰ লৰাবলৈ সদায় চাফা বাঁহৰ মাৰিহে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

4.       শুকুৱা (Drying): সিজোৱা খেৰখিনি চাফা মজিয়াত মেলি দি ৬০% আৰ্দ্ৰতা বা জলীয় বাষ্প (Moisture) থকাকৈ শুকুৱাব লাগে। খেৰখিনি হাতত লৈ টিপি দিলে পানী ওলাব নালাগে, কিন্তু হাতখন সেমেকি উঠিব লাগে।

5.       বেগিং আৰু বীজ ৰোপণ (Bagging & Spawning): এটা স্বচ্ছ পলিবেগত ১০ চেন্টিমিটাৰ খেৰৰ তৰপ দি তাৰ ওপৰত কাষে কাষে কাঠফুলাৰ বীজ (Spawn) ছটিয়াব লাগে। এনেদৰে ৩-৪ টা তৰপ দিয়াৰ পিছত বেগটোৰ মুখখন ৰছীৰে টানকৈ বান্ধি দিব লাগে।

6.       ফুটা কৰা (Aeration): বেগটো বন্ধাৰ পিছত এটা চাফা বেজী বা পিনেৰে বায়ু চলাচলৰ বাবে বেগটোৰ চাৰিওফালে ৪-৫ টা সৰু ফুটা কৰি দিব লাগে। ফুটা কৰা অংশত পানী নোসোমাবলৈ 'নন-এবজৰবেণ্ট কটন' (Non-absorbent cotton) ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

7.       আন্ধাৰ কোঠাত ৰখা (Spawning Room): বেগবোৰ ১৫-২০ দিনৰ বাবে এটা সম্পূৰ্ণ আন্ধাৰ কোঠাত থৈ দিব লাগে। এই সময়ছোৱাত গোটেই বেগটো কপাঁহৰ দৰে বগা আৱৰ্ণ বা মাইচেলিয়েল গ্ৰ’থেৰে (Mycelial growth) আবৃত হৈ পৰে।

8.       পোহৰ কোঠালৈ নিয়া (Cropping Room): বেগবোৰ বগা হওয়ার পিছত ইয়াক ক্ৰপিং ৰূমলৈ আনিব লাগে। ইয়াত বতাহ চলাচল কৰিব লাগে আৰু সামান্য বা পৰোক্ষ পোহৰৰ (Indirect sunlight) প্ৰয়োজন হয়। ইয়াত দিনটোত নিয়মীয়াকৈ পানী স্প্ৰে’ কৰিব লাগে।

9.       সংগ্ৰহ (Harvesting): পানী ছটিয়াই থকাৰ ৩-৪ দিনৰ পিছতে সৰু সৰুকৈ কুঁহি ওলাব আৰু ৭-৮ দিনৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ ডাঙৰ হ’লে দুয়োখন হাতেৰে পকাই সুন্দৰকৈ কাঠফুলাখিনি চিঙি সংগ্ৰহ কৰিব পাৰি।

খেতিৰ বাবে ল’বলগীয়া সাৱধানতাসমূহ (Precautions) :

• পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা বা হাইজিন (Hygiene): কাঠফুলা খেতিত বীজাণু সংক্ৰমণৰ সম্ভাৱনা বহুত বেছি। সেয়েহে খেৰ কটাৰ পৰা পেকেট কৰালৈকে হাত, সঁজুলি আৰু কোঠাতো সম্পূৰ্ণ চাফা আৰু বীজাণুমুক্ত হ’ব লাগে।
• উন্নত বীজ: সদায় চৰকাৰী কৃতি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (KVK) বা বিশ্বাসী প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰাহে বীজ ক্ৰয় কৰিব লাগে।
• উষ্ণতা আৰু পানী: কোঠাৰ উষ্ণতা সদায় ২০°-৩৩° চেলচিয়াছৰ ভিতৰত নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ৰাখিব লাগে আৰু নিয়মীয়াকৈ পানী ছটিয়াব লাগে, যাতে ই শুকাই নাযায়। কোঠাটোত মহ বা অন্য কীট-পতংগ প্ৰৱেশ কৰিব নোৱাৰাকৈ নেট বা আঁঠুৱা ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

2nd Class :

আজি আমি কথা পাতিম মাকৈ খেতিৰ বিষয়ে। ইংৰাজীত ইয়াক কোৱা হয় জিয়া মেজ (Zea mays)। মাকৈ এবিধ এনেকুৱা শস্য, যাৰ খেতি আমি বছৰৰ প্ৰতিটো ঋতুতে কৰিব পাৰোঁ। কিন্তু আপোনালোকক বুজোৱাৰ সুবিধাৰ্থে আমি ইয়াক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভগাই লৈছোঁ — খৰালি বতৰৰ (শীতকালীন) মাকৈ খেতি আৰু বৰ্ষাকালীন মাকৈ খেতি।

ৰাইজ, মন দি শুনক, মই বহুত কষ্ট কৰি আপোনালোকক শিকাবলৈ আহিছোঁ। মোৰ উদ্দেশ্য এটাই — আমাৰ কৃষক সমাজৰ মাজত এই জ্ঞানখিনি বিলাব পৰা। আপোনালোকেও আগন্তুক দিনত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি আমাৰ কৃষক সমাজক কেনেকৈ অধিক উন্নত কৰিব পাৰি, সেই দিশত চেষ্টা কৰিব লাগিব।

১/ জাত বা ভেলু আদিৰ নিৰ্বাচন (Variety Selection) :

যিকোনো খেতি কৰাৰ আগতে আমি আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো পাতিব লাগিব — সেইটো হৈছে বীজৰ জাত। বীজ কেনেকুৱা হ’ব লাগিব? ইয়াক আমি দুটা ভাগত পাতিব পাৰোঁ: সংকৰ জাত (Hybrid) আৰু সংমিশ্ৰিত জাত (Composite)।

বিশেষ সতৰ্কতা: আপোনালোকে মনত ৰাখিব, সংকৰ বা হাইব্ৰীড (Hybrid) বীজৰ পৰা হোৱা মাকৈখিনি কিন্তু আপোনালোকে পৰৱৰ্তী বছৰত বীজ হিচাপে ৰাখিব নোৱাৰিব। কাৰণ এইবোৰে 'জেনেটিক চেগ্ৰিগেশ্যন' (Genetic Segregation) কৰে, যাৰ ফলত পিছৰ বাৰ খেতি কৰিলে দেখা পাবলৈ মাকৈ গছ হ’ব, কিন্তু তাত ফল নধৰিব বা উৎপাদন একেবাৰে কমি যাব। গতিকে হাইব্ৰীড বীজ সদায় বজাৰৰ পৰা নতুনকৈ কিনিব লাগিব।

কিছুমান উন্নত জাত:

• সংকৰ জাত (Hybrid): DDH-0555, JNK-55, গংগা-৫ আদি। (গংগা-৫ জাতটো পকিবলৈ ১১০ ৰ পৰা ১২০ দিন সময় লয়)।
• সংমিশ্ৰিত জাত (Composite): ধাৱাল (১১০-১২০ দিন), নৱজ্যোতি (৯০-১০০ দিন) আদি।

২/ মাটি নিৰ্বাচন আৰু ওডিঅ’পি (ODOP) :

আমাৰ মৰিগাঁও জিলাক ভাৰত চৰকাৰ আৰু অসম চৰকাৰে ODOP (One District One Product) আঁচনিৰ অধীনত মাকৈৰ বাবে স্বীকৃতি দিছে। গতিকে আমি মৰিগঞা হিচাপে মাকৈ খেতি ভালদৰে বুজি পাব লাগিব।

• মাটি: মাকৈৰ বাবে পানী ওলাই যোৱাৰ সু-ব্যৱস্থা থকা বালিচহীয়া মাটি (Sandy Loam Soil) আটাইতকৈ উত্তম।
• পানীৰ ব্যৱস্থাপনা: মাকৈ গছে বহু পানী খায় আৰু বহু সাৰো গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু মন কৰিব, মাকৈৰ গুৰিত পানী জমা হ’ব নোৱাৰিব। পানী জমা হ’লে শিপাবোৰ পচি যাব (Root Rotting) আৰু গছজোপা মৰি যাব। মাকৈৰ শিপাই মাটিক খামোচ মাৰি ধৰি ৰাখে, পানী জমাহ’লে এই খামোচ ঢিলা হৈ গছজোপা ঢলি পৰে।

৩/ শস্য সলনি বা ক্ৰপ ৰ’টেশ্যন (Crop Rotation) :

মন কৰিব, একেডৰা মাটিতে ধাৰাবাহিকভাৱে ৩ বছৰতকৈ বেছি মাকৈ খেতি কৰিব নালাগে। যিহেতু মাকৈয়ে মাটিৰ পৰা প্ৰচুৰ সাৰ আৰু পানী টানি লয়, সেয়ে মাটিৰ উৰ্বৰতা ৰক্ষা কৰিবলৈ ৩ বছৰৰ পিছত শস্য সলনি কৰিব লাগে। তাত আপোনালোকে মাটিমাহ, মগুমাহ বা মচুৰমাহৰ দৰে মাহজাতীয় শস্য কৰিব পাৰে, যিয়ে মাটিত 'নাইট্ৰ’জেন ফিক্সেশ্যন' (Nitrogen Fixation) কৰি মাটিৰ উৰ্বৰতা নিজে নিজে ঘূৰাই আনে।

৪/ সাৰ প্ৰয়োগ আৰু বীজৰ হাৰ (Fertilizer & Seed Rate) :

মাকৈ খেতিত সুষম সাৰ প্ৰয়োগ কৰাটো অতি জৰুৰী। ইয়াত জৈৱিক আৰু ৰাসায়নিক — দুয়োবিধ সাৰৰে প্ৰয়োজন।

• জৈৱিক সাৰ: খেতিডৰা প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তে প্ৰতি হেক্টৰত প্ৰায় ৫ টন গোবৰ সাৰ বা পচন সাৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।
• ৰাসায়নিক সাৰ: ইউৰিয়া (Urea), এছ.এছ.পি (SSP) আৰু এম.অ’.পি (MOP) সঠিক পৰিমাণত দিব লাগে। ইউৰিয়া সাৰখিনি একেলগে নিদি ৩ টা কিস্তিত ভগাই দিব লাগে (মাটি প্ৰস্তুত কৰোঁতে, বীজ সিঁচাৰ ২০-২৫ দিন পিছত আৰু ৪৫-৫০ দিনৰ পিছত)।
• বীজৰ হাৰ: প্ৰতি হেক্টৰ মাটিৰ বাবে প্ৰায় ১৮ ৰ পৰা ২২ কেজি বীজৰ প্ৰয়োজন হয় (অৰ্থাৎ বিঘা প্ৰতি প্ৰায় ২.৫ ৰ পৰা ৩ কেজি)।

৫/ বীজ সিঁচাৰ দূৰত্ব (Spacing) :

মাকৈৰ উৎপাদন সঠিক পাবলৈ গছবোৰ নিৰ্দিষ্ট দূৰত্বত সিঁচিব লাগে, যাতে গছবোৰে পৰ্যাপ্ত সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু বতাহ পায়।

• বীজ মাটিত ৩ ৰ পৰা ৪ চেন্টিমিটাৰ দ’ত পুতিব লাগে।
• শাৰীৰ পৰা শাৰীৰ দূৰত্ব: ৬৫ ৰ পৰা ৭৫ চেন্টিমিটাৰ হ’ব লাগে।
• গছৰ পৰা গছৰ দূৰত্ব: ২০ ৰ পৰা ২৫ চেন্টিমিটাৰ হ’ব লাগে।

যদি গছবোৰ অতি ঘনকৈ থাকে, তেন্তে বতাহ-পোহৰ চলাচল কৰিব নোৱাৰিব আৰু গছবোৰ ওখ আৰু লেৰেলা হ’ব, যাৰ ফলত মাকৈৰ থোকবোৰ সৰু হ’ব আৰু উৎপাদন কমি যাব।

৬/ শস্য ৰক্ষা আৰু চপোৱা (Crop Protection & Harvesting) :

• পোক-পৰুৱা নিবাৰণ: মাকৈ খেতিত প্ৰধানকৈ 'ষ্টেম বৰাৰ' (Stem Borer) অৰ্থাৎ কাণ্ড বিন্ধা কৰা পোকে অনিষ্ট কৰে। ইয়াৰ বাবে ফেণ্ট্ৰ’থিয়ন (Fenitrothion) আদি ঔষধ সঠিক পৰিমাণত স্প্ৰে’ কৰিব লাগে।
• শস্য চপোৱা: যেতিয়া মাকৈৰ ওপৰৰ বাকলিখন শুকাই হালধীয়া-মুগা বৰণ ল’ব আৰু ভিতৰৰ গুটিবোৰ টান হৈ পৰিব, তেতিয়াই মাকৈ চপোৱাৰ উপযুক্ত সময়। মাকৈখিনি সংৰক্ষণ কৰাৰ আগতে ৰ’দত ভালদৰে শুকুৱাই ল’ব লাগে যাতে আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ ১৪% (14% Moisture) বা তাতকৈ কম হয়।

অসমত মাকৈ খেতি আৰু ইয়াৰ বাণিজ্যিক সম্ভাৱনীয়তা :

আমাৰ অসমত মাকৈৰ উৎপাদন দিনক দিনে বৃদ্ধি পাই আছে। আমাৰ অসমৰ বিভিন্ন জিলা যেনে — কোকৰাঝাৰ, কাৰ্বি আংলং, ডিমা হাচাও, তিনিচুকীয়া আৰু ধেমাজিত মাকৈ খেতি অলপ কম পৰিমাণে হয় যদিও; মৰিগাঁও, শোণিতপুৰ, ওদালগুৰি, নলবাৰী আৰু গোৱালপাৰা আদি অঞ্চলত আমাৰ মাকৈৰ উৎপাদন খুব বেছি পৰিমাণে হৈ আছে।

ৰাইজ, মাকৈ খেতিৰ বাবে আমাৰ মাটি নিৰ্বাচন (Land Selection) আটাইতকৈ উত্তম হ’ব লাগিব। মাকৈ খেতিৰ বাবে পানী জমা নোহোৱা মাটিৰ প্ৰয়োজন, কাৰণ পানী জমা হ’লে মাকৈ খেতি বেয়া হয়। গতিকে মাটিত পানী ওলাই যোৱাৰ সু-ব্যৱস্থা (Good Drainage) থাকিব লাগিব। মাকৈৰ বাবে বালিচহীয়া মাটি (Sandy Loam Soil) বা আলতীয়া-বালিচহীয়া মাটি (Clay Loam Soil) আটাইতকৈ উপযুক্ত। মাটিডৰা এবাৰ বা দুবাৰ হাল মাৰিলে নহ’ব, বৰঞ্চ বৰ ভালদৰে দ’কৈ হাল মাৰি মাটিখিনি চহ কৰিব লাগিব। বীজ সিঁচিবৰ বাবে আমি পটেট’ প্লান্টাৰো (Potato Planter) ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰোঁ।

উন্নত বীজৰ জাতসমূহ :

আমাৰ মাকৈ বীজৰ কেইটামান উন্নত জাতৰ নাম হ’ল — LKM-1 বা পুচা (Pusa) HKMP আদি।

খৰালি বতৰৰ (Rabi Season) বাবে উপযুক্ত মাকৈৰ জাতসমূহ হৈছে — DMRH-1305, যুৱৰাজ গোল্ড (Yuvraj Gold) বা RMH-4488 আদি। এই ৪৪৮৮ (4488) বা JNK-55 আৰু A-0555 আদিবোৰ হ’ল মাকৈৰ একো একোটা শ্ৰেণী (Category)। যেতিয়া বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে বীজ প্ৰস্তুত কৰা হয়, তেতিয়া এই ক’ডিঙৰ (Coding) ওপৰত ভিত্তি কৰি বীজৰ গুণাগুণ নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।

এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ: বীজ সিঁচাৰ আগতে সদায় বীজ শোধন (Seed Treatment) কৰাটো অতি প্ৰয়োজন। বীজখিনি আমি যিকোনো ভেঁকুৰনাশক ঔষধ যেনে — থিয়ামেন’ক্সাম (Thiamethoxam) বা চাইত্ৰালিন (Cyptralin) আদিৰে শোধন কৰি ল’ব লাগে। বীজ শোধন কৰিলে বীজৰ পৰা হ’বলগীয়া বহুতো বেমাৰ-আজাৰ আগতিয়াকৈ প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰি।

বীজ সিঁচাৰ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি (Flat Rich & Raised Bed Method) :

আপোনালোকে এই চিত্ৰখনলৈ মন কৰক। ইয়াত বীজ সিঁচাৰ সঠিক দূৰত্ব আৰু গভীৰতা দেখুওৱা হৈছে।

• দুটা বীজৰ মাজৰ দূৰত্ব হ’ব লাগে ৮ ৰ পৰা ১০ চেন্টিমিটাৰ।
• দুটা শাৰীৰ মাজৰ দূৰত্ব হ’ব লাগে ২০ ৰ পৰা ২৫ চেন্টিমিটাৰ।
• দুখন বিছনা বা বেদৰ (Bed) মাজৰ দূৰত্ব হ’ব লাগে ৫০ ৰ পৰা ৬০ চেন্টিমিটাৰ।

বীজ সিঁচিবৰ বাবে আমি ফ্লেট ৰিজ মেথড (Flat Rich Method) অৰ্থাৎ পথালিকৈ মাটি প্ৰস্তুত কৰি মাজত গুটি দিয়া পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰোঁ। ইয়াৰ উপৰিও ৰেইজড বেদ মেথড (Raised Bed Method), য’ত মাটিখিনি আগতেই অলপ ওপৰলৈ উঠাই লৈ বীজ সিঁচা হয়, সেই পদ্ধতিও ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

আজিকালি বজাৰত মাকৈ সিঁচিবৰ বাবে মেচিন বা প্লান্টাৰ (Planter) পোৱা যায়। এই মেচিনটোত এটা ড্ৰাম থাকে, য’ত বীজখিনি ৰখা হয়। যেতিয়া মেচিনটো চলাই লৈ যোৱা হয়, ই নিজে নিজে মাটিত ৩ ৰ পৰা ৪ চেন্টিমিটাৰ দ’ত আৰু ২০ ৰ পৰা ২৫ চেন্টিমিটাৰ দূৰত্বত বীজবোৰ সঠিকভাৱে পুতি থৈ যায়।

সাৰ আৰু পানী যোগানৰ সময়সূচী :

মাকৈ খেতিত সঠিক সময়ত সাৰ আৰু পানী দিয়াটো আটাইতকৈ জৰুৰী। মাকৈৰ বাবে তিনিটা প্ৰধান খাদ্য হ’ল — নাইট্ৰ’জেন (Nitrogen), ফছফৰাছ (Phosphorus) আৰু পটাচিয়াম (Potassium)।

• ইউৰিয়া সাৰ (Urea): ই মাটিক নাইট্ৰ’জেন যোগান ধৰে। প্ৰতি বিঘাত প্ৰায় ১৮ ৰ পৰা ২৪ কেজি ইউৰিয়াৰ প্ৰয়োজন হয়। কিন্তু মন কৰিব, ইউৰিয়া সাৰখিনি একেলগে নিদি ৩ টা কিস্তিত ভগাই দিব লাগে (মাটি প্ৰস্তুত কৰোঁতে, বীজ সিঁচাৰ ২০-২৫ দিন পিছত আৰু ৪৫-৫০ দিনৰ পিছত)।
• এছ.এছ.পি (SSP) আৰু এম.অ’.পি (MOP): ই ফছফৰাছ আৰু পটাচিয়াম যোগান ধৰে। প্ৰতি বিঘাত প্ৰায় ৩৩ কেজি এছ.এছ.পি আৰু ৮ কেজি এম.অ’.পি সাৰ মাটি চহ কৰাৰ সময়তে প্ৰয়োজন অনুসৰি প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

পানী যোগান (Irrigation): মাকৈ খেতিত প্ৰধানকৈ ৩ বাৰ পানী দিয়াৰ প্ৰয়োজন হয়: 

১/ প্ৰথমবাৰ: বীজ সিঁচাৰ ২০ ৰ পৰা ২৫ দিনৰ ভিতৰত, যেতিয়া গছজোপা অলপ ডাঙৰ হ’বলৈ ধৰে। 

২/ দ্বিতীয়বাৰ: ৪০ ৰ পৰা ৪৫ দিনৰ ভিতৰত, যেতিয়া গছজোপা বাঢ়ি আহে। 

৩/ তৃতীয়বাৰ: ৬০ ৰ পৰা ৭০ দিনৰ ভিতৰত, যেতিয়া মাকৈৰ থোক বা কলটো ওলাবলৈ ধৰে।

আধুনিক যান্ত্ৰিকীকৰণ (Mechanization) :

আজিকালি মাকৈ চপোৱাৰ বাবে কম্বাইন হাৰ্ভেষ্টাৰ (Combine Harvester) মেচিন ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই মেচিনটোৱে মাকৈ গছৰ পৰা থোক খিনি নিজে কাটি, বাকলি এৰুৱাই, গুটিখিনি একেবাৰে পেকেটত ভৰাই উলিয়াই দিয়ে। যি ঠাইত মানুহে কাম কৰিলে বহুত দিন লাগে, এই মেচিনটোৱে মাত্ৰ ১ ঘণ্টাতে প্ৰায় ১ হেক্টৰ (প্ৰায় সাৰে সাত বিঘা) মাটিৰ মাকৈ চপাই দিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত আমাৰ শ্ৰমিকৰ খৰচ আৰু সময় দুয়োটাই ৰাহি হয়।

শূন্য চহ পদ্ধতি (Zero Tillage) :

মাকৈ খেতিৰ আন এটা আধুনিক পদ্ধতি হৈছে জিৰ’ টিলেজ (Zero Tillage) বা শূন্য চহ পদ্ধতি। ইয়াত ধান কাটি উঠাৰ পিছত মাটিডৰা বেছি হাল মাৰি চহ নকৰাকৈ, কেৱল মাকৈ বীজ সিঁচিব পৰাকৈ শাৰীবোৰ উলিয়াই লৈ বীজ ৰোপণ কৰা হয়। তবে মন কৰিব, ধান কটাৰ লগে লগেই, যেতিয়া মাটিত পৰ্যাপ্ত জীপ বা সেমেকা ভাব থাকে, তেতিয়াই এই খেতি কৰিব লাগে।

শস্য সজ্জা আৰু মিশ্ৰিত খেতি (Mixed & Intercropping) :

আমি মাকৈৰ লগতে আন শস্যৰ মিশ্ৰিত খেতিও কৰিব পাৰোঁ। যেনে — মাকৈৰ সৈতে মটৰমাহ বা মাকৈৰ সৈতে আলু খেতি।

মাকৈৰ শাৰীবোৰৰ মাজে মাজে আমি আলু বা মটৰমাহৰ খেতি কৰিব পাৰোঁ। আলু বা মটৰমাহ কম দিনীয়া শস্য হোৱা বাবে ইহঁতে সোনকালেই উৎপাদন দিয়ে। সেইখিনি চপোৱাৰ পিছত মাকৈ গছজোপা ডাঙৰ হৈ আহে আৰু পিছলৈ মাকৈৰ উৎপাদন পোৱা যায়। ইয়াৰ ফলত এজন কৃষকে একেডৰা মাটিৰ পৰাই দুগুণ লাভ অৰ্জন কৰিব পাৰে।

ফুল খেতিৰ সংযোগ: মাকৈ খেতিৰ শাৰীবোৰৰ মাজে মাজে নৰ্জী ফুল (Marigold) ৰোপণ কৰিলে ই মাকৈক পোক-পৰুৱাৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। নৰ্জী ফুলে ক্ষতিকাৰক পোকবোৰক নিজৰ ফালে আকৰ্ষিত কৰে, যাৰ ফলত মূল মাকৈ গছজোপা সুৰক্ষিত হৈ থাকে। লগতে এই ফুলবোৰ বজাৰত বিক্ৰী কৰিও অতিৰিক্ত পইচা উপাৰ্জন কৰিব পাৰি।

পোক-পৰুৱা আৰু বেমাৰ নিয়ন্ত্ৰণ :

• ষ্টেম বৰাৰ (Stem Borer): এই পোকে মাকৈ গছৰ কাণ্ডৰ ভিতৰত সোমাই গছজোপা ফোঁপোলা কৰি পেলায়। ইয়াৰ প্ৰতিকাৰৰ বাবে ফেণ্ট্ৰ’থিয়ন (Fenitrothion) আদি দৰৱ স্প্ৰে’ কৰিব লাগে।
• স্ক্লেৰ’চিয়া (Sclerotia): ই মাকৈ পাতৰ এবিধ বেমাৰ, য’ত পাতবোৰ হালধীয়া হৈ শুকাই যাবলৈ ধৰে। ইয়াৰ বাবে কাৰ্বেনডাজিম (Carbendazim) জাতীয় ভেঁকুৰনাশক ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

মাকৈৰ ব্যৱহাৰ আৰু বাণিজ্যিক গুৰুত্ব :

আজিকালি মাকৈ কেৱল মানুহৰ খাদ্য হৈয়ে থকা নাই, ইয়াৰ চাহিদা উদ্যোগিক খণ্ডত বহুত বেছি।

• পশুখাদ্য আৰু কুকুৰা খাদ্য (Poultry & Cattle Feed): কুকুৰা আৰু গৰু-ম’হৰ দানা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ মাকৈৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ হয়।
• বিস্কুট আৰু ইথানল উদ্যোগ: বিস্কুট প্ৰস্তুত কৰিবলৈ আৰু জৈৱিক ইন্ধন বা ইথানল (Ethanol) বনাবলৈও আজিকালি মাকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।
• মাটিৰ জীপ ৰক্ষা: মাকৈ চপোৱাৰ পিছত ইয়াৰ নৰা বা ঠাৰিবোৰ মাটিত পেলাই থৈ দিলে, ই মাটিৰ জীপ (Moisture) ধৰি ৰখাত সহায় কৰে।

3rd Class : 

প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY) :

আমাৰ খেতিৰ বছৰটোত মূলত দুটা ঋতু বা চিজন থাকে— খাৰিফ (Kharif) আৰু ৰবি (Rabi)। এই দুয়োটা চিজনতে শস্যৰ বীমা বা ক্ৰপ ইনচুৰেঞ্চ কৰা হয়।

১/ খাৰিফ চিজন (Kharif Season):

বৰ্তমান খাৰিফ চিজন চলি আছে। ইয়াৰ বাবে তিনিবিধ অধিসূচিত শস্য (Notified Crops) বাছনি কৰা হৈছে:

• শালী ধান (Sali Paddy)
• মাটিমাহ (Black Gram)
• মৰাপাট (Jute)

২/ ৰবি চিজন (Rabi Season):

ৰবি চিজনৰ বাবে পাঁচবিধ অধিসূচিত শস্য আছে:

• বৰো ধান (Boro Paddy)
• সৰিয়হ (Mustard)
• আলু (Potato)
• কুঁহিয়াৰ (Sugarcane)
• মাকৈ (Maize)

ফচল বীমাৰ লাভ আৰু নিয়মসমূহ :

বীমাৰ উদ্দেশ্য: প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ যেনে— বানপানী, শিলাবৃষ্টি আদিৰ ফলত খেতি নষ্ট হ’লে, অথবা কীট-পতংগ আৰু বেমাৰ-আজাৰৰ বাবে শস্যৰ উৎপাদন হ্ৰাস পালে খেতিয়কসকলে ইয়াৰ ক্ষতিপূৰণ পোনপটীয়াকৈ নিজৰ বেংক একাউণ্টত লাভ কৰে। ইয়াৰ বাবে খেতিয়কে সুকীয়া আবেদন কৰিব নালাগে, কেৱল ফচল বীমাটো কৰা থাকিব লাগে।

ক্ৰপ কাটিং (Crop Cutting):

শস্যৰ উৎপাদন কেনেকুৱা হৈছে, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ক্ষতিপূৰণ নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ কৃষি বিভাগৰ তৰফৰ পৰা প্ৰতিখন পঞ্চায়ততে ৫  মিটাৰ x ৫ মিটাৰ অংশ ৰঙা ফিতাৰে বান্ধি 'ক্ৰপ কাটিং' কৰা হয়। ইয়াৰ গড় উৎপাদনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই ইনচুৰেঞ্চ কোম্পানীয়ে ক্ষতিপূৰণ দিয়ে।

প্ৰিমিয়ামৰ নিয়ম (Premium Rates):

• ১ হেক্টৰ (প্ৰায় সাৰে সাত বিঘা) লৈকে: খেতিয়কে মাত্ৰ ১০০ টকা প্ৰিমিয়াম দিব লাগে। বাকী থকা প্ৰায় ১১০০ টকা চৰকাৰে চাবচিডী হিচাপে বহন কৰে।
• সাৰে সাত বিঘাতকৈ অধিক মাটি থাকিলে চৰকাৰী চাবচিডী পোৱা নাযায়, তেতিয়া খেতিয়কে সম্পূৰ্ণ প্ৰিমিয়াম নিজেই ভৰিব লাগিব।

মৰিগাঁও জিলাৰ এক খতিয়ান:

যোৱা ২০২৪-২৫ বৰ্ষৰ ৰবি চিজনত কেৱল মৰিগাঁও জিলাৰে ৩,৮৯৪ গৰাকী কৃষকে মুঠ ১ কোটি ৩০ লাখ টকা ক্ষতিপূৰণ হিচাপে লাভ কৰিছে।

মন কৰিবলগীয়া তাৰিখ: এইবাৰ ফচল বীমা কৰাৰ শেষ তাৰিখ হৈছে ৩১ জুলাই, ২০২৬।

কৃষক পঞ্জীয়ন (Farmer Registration) আৰু নিয়ম :

ফচল বীমা কৰিবলৈ হ’লে কৃষক পঞ্জীয়ন (Farmer Registration) থকাটো বাধ্যতামূলক। যেনেকৈ নাগৰিকৰ পৰিচয়ৰ বাবে 'আধাৰ কাৰ্ড' থাকে, ঠিক তেনেকৈ কৃষকসকলৰ পৰিচয়ৰ বাবে চৰকাৰে এই পঞ্জীয়ন কাৰ্ডখন প্ৰদান কৰে।

• মাটিৰ স্বত্ব: কৃষক পঞ্জীয়ন কৰিবলৈ নিজৰ নামত খেতিমাটি থাকিব লাগিব।
• যদি মাটি মৃত পিতৃৰ নামত আছে, তেন্তে পুত্ৰই প্ৰথমে নিজৰ নামলৈ নামজাৰী (Land Mutation) কৰাই ল’ব লাগিব, তাৰ পিছতহে পঞ্জীয়ন কৰিব পাৰিব।
• পঞ্জীয়ন নকৰিলে চৰকাৰ বা কৃষি বিভাগৰ ফালৰ পৰা ভৱিষ্যতে কোনো ধৰণৰ অনুদান বা সাহায্য পোৱা নাযাব।

বৰ্তমানলৈকে মৰিগাঁও জিলাত ৫০ হাজাৰতকৈও অধিক কৃষকৰ পঞ্জীয়ন সম্পন্ন হৈছে (যিটো মুঠ কৃষকৰ প্ৰায় ৫০% তকৈ অধিক)। আপোনালোকে গাঁৱে গাঁৱে গৈ কৃষকসকলক অতি সোনকালে চি.এচ.চি. (CSC - Common Service Centre) বা গ্ৰাহক সেৱা কেন্দ্ৰলৈ গৈ পঞ্জীয়ন আৰু ফচল বীমা কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰক।

ডিজিটেল ক্ৰপ চাৰ্ভে (Digital Crop Survey - DCS) :

ডিজিটেল ক্ৰপ চাৰ্ভে হৈছে চৰকাৰৰ এক নতুন ব্যৱস্থা। ইয়াৰ জৰিয়তে কোনগৰাকী কৃষকে নিজৰ মাটিত কি খেতি কৰিছে, তাৰ সঠিক তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয়।

• কৃষি বিভাগে নিযুক্তি দিয়া অপাৰেটৰসকলে পথাৰে পথাৰে গৈ নিৰ্ধাৰিত দাগ নম্বৰ অনুসৰি খেতিৰ ফটো তুলি চৰকাৰী এপত (App) আপলোড কৰে।
• ইয়াৰ দ্বাৰা চৰকাৰে মৰিগাঁও বা সমগ্ৰ অসমত কিমান হেক্টৰ মাটিত ধান, মৰাপাট বা আন খেতি হৈছে, তাৰ সঠিক হিচাপ পায়।
• এই তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই চৰকাৰে ভৱিষ্যতে কৃষকসকলৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতি বা সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰাত সুবিধা হয়।

1st Class :

১/ উপযোগিতা আৰু ভিন্ন জাত (Varieties) :

• সৰিয়হৰ প্ৰকাৰ: সৰিয়হ মূলতঃ এবিধ তৈলবীজ শস্য। ইয়াৰ বিভিন্ন জাত যেনে— তৰিয়া আৰু মাস্টাৰ্ড (সৰিয়হ) আদি থলুৱা বা হাইব্ৰিড (Hybrid) জাত পোৱা যায়।
• উন্নত জাতসমূহ: অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা উন্নত জাতবোৰ হ'ল— TS-36, TS-38, PM-2, PM-26, PM-27, আৰু NRCHB-101 আদি।
• হাইব্ৰিড বীজৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা: হাইব্ৰিড বা HYV বীজৰ পৰা উৎপাদিত শস্যৰ বীজ পিছৰ বছৰৰ খেতিৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰিব নোৱাৰি। কিন্তু থলুৱা জাতৰ বীজ ভৱিষ্যতৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি।

২/ মাটি নিৰ্বাচন আৰু প্ৰস্তুতি (Soil & Soil Preparation) :

• মাটিৰ প্ৰকাৰ: সৰিয়হ খেতিৰ বাবে বালিচহীয়া মাটি আটাইতকৈ উত্তম। মাটিডৰাত ভালদৰে পানী ওলাই যোৱাৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।
• মাটি প্ৰস্তুতকৰণ: মাটিডৰা মিহি আৰু কোমল কৰিবলৈ ৪ ৰ পৰা ৫ বাৰ হাল বাই মৈয়াই ল'ব লাগে (Leveling)।
• চূণৰ প্ৰয়োগ: মাটিত অম্লতা বা এচিডিটি কমাবলৈ প্ৰতি বিঘাত ৬৫.৫ কেজি চূণ (CaCO3) প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। বীজ সিঁচাৰ ১৫ দিন আগতে মাটি প্ৰস্তুত কৰোঁতে গোবৰ সাৰৰ সৈতে চূণ মিলাই ল'ব লাগে।

৩/ বীজৰ পৰিমাণ আৰু বীজ শোধন (Seed Rate & Seed Treatment) :

• বীজৰ পৰিমাণ: তৰিয়া জাতৰ বাবে প্ৰতি বিঘাত ১ ৰ পৰা ১.৩ কেজি বীজৰ প্ৰয়োজন (বা ১০ কেজি প্ৰতি হেক্টৰত)। খালী মাটিত শালি ধান কটাৰ পিছত কৰিলে প্ৰতি হেক্টৰত ১৩ কেজি বীজৰ প্ৰয়োজন।
• বীজ শোধন (Seed Treatment): বেমাৰ-আজাৰৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ বীজ সিঁচাৰ আগতে মিথালচেলিন ৩৫ ডব্লিউ এছ (Methalaxyl 35 WS) নামৰ ঔষধৰ ৬ গ্ৰাম প্ৰতি কেজি বীজত মিলাই ভালদৰে শোধন কৰিব লাগে।

৪/ সাৰ আৰু পানী যোগান (Fertilizer & Irrigation) :

• জৈৱিক সাৰ: সৰিয়হনিডৰা প্ৰস্তুত কৰোঁতে প্ৰতি হেক্টৰত ২ ৰ পৰা ৩ টন গোবৰ সাৰ বা পচন সাৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

• ৰাসায়নিক সাৰৰ প্ৰয়োগ (প্ৰতি হেক্টৰত):

  • বৰষুণ নিৰ্ভৰ অঞ্চলত: ৪০ কেজি নাইট্ৰজেন, ৩৫ কেজি ফচফৰাছ (P2O5) আৰু ১৫ কেজি পটাছ (MOP)।
  • জলসিঞ্চিত অঞ্চলত: ৬০ কেজি নাইট্ৰজেন, ৪০ কেজি ফচফৰাছ আৰু ৪০ কেজি পটাছ।
• ইউৰিয়াৰ টপ ড্ৰেচিং (Top Dressing): নাইট্ৰজেনৰ ৭০-৭৫% অংশ হাল বাওঁতেই মাটিত মিলাই দিব লাগে আৰু বাকী থকা ২৫% অংশ গছ অলপ ডাঙৰ হ'লে টপ ড্ৰেচিং বা ১% নেনো ইউৰিয়া (Nano Urea) স্প্ৰে' কৰি দিব লাগে।
• জলসিঞ্চন (Irrigation): সৰিয়হ গছ অতি কোমল বাবে ফুল ফুলি থকা অৱস্থাত পানী দিব নালাগে (ফুল সৰি পৰিব পাৰে)। বীজ সিঁচাৰ ২০-৩০ দিনৰ ভিতৰত (ফুল ফুলাৰ আগতে) আৰু ৪০-৫০ দিনৰ ভিতৰত (ফুল ফুলাৰ পিছত ফল ধৰা অৱস্থাত) ৪ ৰ পৰা ৬ চেন্টিমিটাৰ গভীৰতাত দুবাৰ পানী যোগান ধৰিব লাগে।

৫/ পোক-পৰুৱা আৰু বেমাৰ নিয়ন্ত্ৰণ :

• ঘাঁ-বন নিয়ন্ত্ৰণ: সৰিয়হ খেতিত সাধাৰণতে নিৰণি কৰা (Weeding) কঠিন, কাৰণ গছবোৰ অতি কোমল আৰু ভাঙি যোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
• পোক নিয়ন্ত্ৰণ: মোৱা পোক বা অন্যান্য কীট-পতংগৰ বাবে থায়ামেথ’ক্সাম ২৫ ডব্লিউ জি (Thiamethoxam 25 WG) দৰৱ প্ৰতি হেক্টৰত ১২.৫ গ্ৰাম হিচাপত ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
• বেমাৰ নিয়ন্ত্ৰণ: সৰিয়হৰ পাতত ক'লা/বগা দাগ পৰা 'অলটাৰনেৰীয়া ব্লাইট' (Alternaria blight) বা 'হোৱাইট ৰট' (White rot) বেমাৰ হ'লে হেক্সাকোনাজল (Hexaconazole) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
• পোলিনেশ্বন বা পৰাগযোগ (Pollination): সৰিয়হৰ উৎপাদন বৃদ্ধিত মৌ-মাখি আৰু পখিলাৰ ভূমিকা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। সৰিয়হ তলীত মৌ-পালন কৰিলে পৰাগযোগ ভাল হোৱাৰ লগতে মৌ-জোল বিক্ৰী কৰি অতিৰিক্ত উপাৰ্জন (Double Income) কৰিব পাৰি।

🌾 খণ্ড ২: শস্য চপোৱা আৰু বিক্ৰীৰ বাবে আদ্ৰতা (Moisture) ব্যৱস্থাপনা :

• শস্য চপোৱা (Harvesting): সৰিয়হ গছৰ ফল বা বীজবোৰ যেতিয়া ৭০% ৰ পৰা ৮০% হালধীয়া ৰং লয়, তেতিয়াহে কাটিব লাগে।

• আদ্ৰতাৰ গুৰুত্ব (Moisture Percent): চৰকাৰী নিয়ম অনুসৰি বিক্ৰীৰ সময়ত শস্যত পানীৰ পৰিমাণ বা আদ্ৰতা সঠিক থকাটো জৰুৰী।

  • সৰিয়হৰ বাবে: সৰিয়হত সৰ্বোচ্চ ৮% ময়েশ্চাৰ থাকিব লাগিব। ৮% তকৈ বেছি ময়েশ্চাৰ থাকিলে ফাংগেল ইনফেকচন (Fungal infection) বা কাঠফুলাজাতীয় বেমাৰ হৈ বীজবোৰ বগা হৈ নষ্ট হয় আৰু চৰকাৰে ক্ৰয় নকৰে।
  • ধানৰ বাবে: ধানৰ বাবে ময়েশ্চাৰ ১১% ৰ পৰা ১৪% (সৰ্বোচ্চ ১৭%) হ'ব লাগে।
  • মাকৈৰ বাবে: মাকৈ ক্ৰয় কৰাৰ সময়ত ময়েশ্চাৰ ১৪% হ'ব লাগিব।

🏛️ খণ্ড ৩: চৰকাৰী ক্ৰয় প্ৰক্ৰিয়া আৰু মূল্য (Procurement & MSP)

১/ চৰকাৰী ক্ৰয় কেন্দ্ৰ

• ধান ক্ৰয় কেন্দ্ৰ (PPC - Paddy Procurement Centre): ধানক যি কেন্দ্ৰত ক্ৰয় কৰা হয় তাক PPC বোলে।
• সৰিয়হ ক্ৰয় কেন্দ্ৰ (MPC - Mustard Procurement Centre): সৰিয়হ য'ত ক্ৰয় কৰা হয় তাক MPC বোলে।
• ক্ৰয় কৰা সংস্থা: সৰিয়হ মূলতঃ AFCSCL (Assam Food & Civil Supplies Corporation Limited) এ ক্ৰয় কৰে আৰু ইয়াত NAFED (National Agricultural Cooperative Marketing Federation of India) এ সহযোগিতা আগবঢ়ায়।

২/ মৰিগাঁও জিলাৰ ক্ৰয় কেন্দ্ৰসমূহ (উদাহৰণস্বৰূপ)

• AFCSCL-ৰ অধীনৰ ৮টা কেন্দ্ৰ: মনহা, জাগীৰোড, ভূৰবন্ধা, ঔজাৰী, দলবাৰী, কুহটলি, মিকিৰভেটা আৰু জালুগুটি।
• মাৰ্কেটিং বোৰ্ডৰ অধীনৰ কেন্দ্ৰ: জাগীভকত গাঁও।

৩/ চলিত বৰ্ষৰ লক্ষ্য আৰু চৰকাৰী মূল্য (MSP)

• সৰিয়হৰ লক্ষ্য আৰু মূল্য: মৰিগাঁও জিলাত মুঠ ৪০০ মেট্ৰিক টন (MT) সৰিয়হ ক্ৰয়ৰ লক্ষ্য আছিল (ভূৰবন্ধা আৰু মনহা কেন্দ্ৰত ২০০ MT কৈ)। চৰকাৰী নূন্যতম সমৰ্থন মূল্য (MSP) আছিল ৫,৯৫০ টকা প্ৰতি কুইণ্টল। কিন্তু স্থানীয় বজাৰত (Local Market) দাম ৬,৮০০ ৰ পৰা ৭,০০০ টকা পৰ্যন্ত বেছি থকা বাবে কৃষকে বজাৰতহে বিক্ৰী কৰে।
• ধানৰ মূল্য: ধানৰ চৰকাৰী MSP আছিল ২,৩৬৯ টকা। ইয়াৰ উপৰি অসম চৰকাৰে প্ৰতি কুইণ্টলত ২০০ টকাকৈ টপ-আপ ছাবচিডী (Top-up Subsidy) যোগ দি মুঠ ২,৫৬৯ টকা প্ৰতি কুইণ্টল নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।
• মাকৈৰ মূল্য: মাকৈৰ চৰকাৰী মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল ২,৪०० টকা প্ৰতি কুইণ্টল।

📝 খণ্ড ৪: কৃষকে চৰকাৰ ওচৰত শস্য বিক্ৰী কৰাৰ নিয়ম (Step-by-Step Process)

1.      প্ৰথম পদক্ষেপ: কৃষকজনে প্ৰথমে নিজৰ অঞ্চলৰ কৃষি বিষয়া (Agriculture Officer) ৰ ওচৰলৈ যাব লাগিব।

2.      নথিপত্ৰ পৰীক্ষা: চৰকাৰী মাটিত কৰা খেতিৰ বাবে চাৰ্টিফিকেট দিয়া নহয়। যদি আধী বা ভাগ-খেতিয়ক হয়, তেন্তে আচল মাটিৰ মালিকৰ পৰা এক এন.অ'.চি. (NOC) বা অথৰাইজেশ্বন লেটাৰ (Authorization Letter) জমা দিব লাগিব।

3.      প্ৰমাণপত্ৰ সংগ্ৰহ: কৃষি বিষয়াই মাটি আৰু শস্য পৰীক্ষা কৰি এখন ক্ৰয় প্ৰমাণপত্ৰ (Certificate) ইছু কৰিব।

4.      চেম্পল টেষ্টিং (Sample Testing): কৃষকজনে কেন্দ্ৰলৈ গোটেই শস্যখিনি একেলগে নিয়াৰ আগতে অলপ নমুনা বা চেম্পল (Sample) লৈ পৰীক্ষা কৰাব লাগে। চেম্পলটোত ময়েশ্চাৰ বা আদ্ৰতা আৰু চাফ-চিকুণতা সঠিক থাকিলেহে পাছত গোটেই শস্যখিনি কেন্দ্ৰলৈ আনিবলৈ কোৱা হয়।

5.      চূড়ান্ত বিক্ৰী: চেম্পল পাছ হোৱাৰ পিছত প্ৰমাণপত্ৰখন দেখুৱাই ধান হ'লে PPC-ত আৰু সৰিয়হ হ'লে MPC-ত নিৰ্ধাৰিত মূল্যত বিক্ৰী কৰিব পাৰিব।

2nd Class :

Subject : মৌমাখি পালন আৰু ব্যৱস্থাপনা (Apiculture Notes)

১/ এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন আৰু মৌমাখিৰ প্ৰসংগ (Significance of Honeybees) :

• পৰাগযোগ (Pollination): বিজ্ঞানী এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনে কৈছিল যে পৃথিৱীত যদি মৌমাখি নোহোৱা হৈ যায়, তেন্তে মানৱ সমাজ মাত্ৰ চাৰিবছৰহে জীয়াই থাকিব।
• খাদ্য সংকট: ইয়াৰ কাৰণ হ’ল মৌমাখি এবিধ অতি উৎকৃষ্ট পৰাগযোগকাৰী (Pollinator)। মৌমাখি নাথাকিলে উদ্ভিদৰ পৰাগযোগ নহ’ব, ফলস্বৰূপে শস্য উৎপাদন বন্ধ হৈ মানুহ খাদ্যৰ সংকটত (ভোকত) মৃত্যুমুখত পৰিব।

২/ মৌমাখিৰ শ্ৰেণীবিভাজন (Classification of Honeybee)

ৰাজকীয় শ্ৰেণীবিভাজন (Scientific Classification):

• ৰাজ্য (Kingdom): এনিমেলিয়া (Animalia)
• পৰ্ব (Phylum): আৰ্থ্ৰ'পডা (Arthropoda)
• শ্ৰেণী (Class): ইনচেক্টা (Insecta)
• বৰ্গ (Order): হাইমেনপ্টেৰা (Hymenoptera)
• বংশ (Family): এপিডি (Apidae)
• গণ (Genus): এপিচ (Apis)

শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য আৰু সামাজিক প্ৰকৃতি:

• শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য (Class Insecta): ইহঁতৰ তিনিযোৰ ভৰি থাকে। পিছৰ ডেউকাযোৰ চুটি আৰু আগৰ ডেউকাযোৰ দীঘল হয়। ইহঁতৰ পিছ ভৰিত পৰাগ থলী (Pollen basket) থাকে, য’ত পৰাগ ৰেণু জমা কৰে।
• সামাজিক প্ৰাণী: মৌমাখিক এটা সামাজিক প্ৰাণী (Social Insect) বুলি কোৱা হয়, কাৰণ ইহঁতে সমাজ পাতি শ্ৰম বিভাজনৰ (কাম ভগাই লৈ) জৰিয়তে বাস কৰে। (উল্লেখযোগ্য যে উইপৰুৱাও এবিধ সামাজিক প্ৰাণী)।

৩/ মৌমাখিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰজাতিসমূহ (Species of Honeybee)

ভাৰতবৰ্ষত মূলতে তলত উল্লেখ কৰা প্ৰজাতিসমূহ পোৱা যায়:

• বৰ মৌ (Apis dorsata): ইহঁতক ডং মৌ বা বৰ মৌ বুলি কোৱা হয়। ইহঁতৰ দংশন অতি বিষাক্ত আৰু ইহঁতক পোহপাল কৰা টান।
• কুঁজী মৌ (Apis florea): ইহঁত আটাইতকৈ সৰু প্ৰজাতিৰ মৌ।
• ভাৰতীয় মৌ (Apis cerana indica): আমাৰ ইয়াৰ থলুৱা মৌ। ঘৰুৱাভাৱে পালন কৰা এই মৌৰ পৰা বছৰি প্ৰায় ৫-৭ কেজি মৌ পোৱা যায়।
• ইটালিয়ান মৌ (Apis mellifera): ই এক বিদেশী প্ৰজাতি। ব্যৱসায়িক উৎপাদনৰ বাবে আটাইতকৈ উত্তম। ইয়াৰ এটা বাকচৰ পৰা বছৰি প্ৰায় ৩৫ ৰ পৰা ৪০ কেজি পৰ্যন্ত মৌ পোৱা যায়।
• ভেৰোণী মৌ (Trigona iridipennis): ইহঁত কামোৰ মাৰিব নোৱাৰা (Stingless bee) আটাইতকৈ সৰু মৌমাখি।

৪/ মৌমাখিৰ জীৱন চক্ৰ আৰু কাষ্ট (Life Cycle & Castes)

• জীৱন চক্ৰৰ চাৰিটা পৰ্যায়: কণী (Egg) → পলু (Larva) → লেটা (Pupa) → পূৰ্ণাংগ মৌ (Adult)।

চাকত থকা তিনিটা ভাগ (Castes):

• ৰাণী মৌ (Queen): চাকত মাথোঁ এজনীহে ৰাণী থাকে। কণী পৰা ইহঁতৰ প্ৰধান কাম। আচৰিতভাৱে কণীৰ পৰা পূৰ্ণাংগ ৰাণী মৌ হ’বলৈ আটাইতকৈ কম সময় (১৬ দিন) লাগে। পলু অৱস্থাত একেৰাহে 'ৰাজকীয় জেলি' (Royal Jelly) খোৱাৰ বাবে ইহঁত উৰ্বৰা মাইকী মৌলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।
• কৰ্মী মৌ (Worker): ইহঁত অপূৰ্ণাংগ বা বন্ধ্যা মাইকী মৌ। চাকৰ যাৱতীয় সকলো কাম ইহঁতেই কৰে। ইহঁতৰ বিকাশৰ সময় ২১ দিন।
• মতা মৌ (Drone): ইহঁত মতা মৌ। ইহঁতৰ কাম কেৱল ৰাণী মৌৰ সৈতে মিলন (Mating) কৰা। ইহঁতৰ বিকাশৰ সময় ২৪ দিন।

৫/ কৰ্মী মৌৰ বয়স অনুসৰি কৰ্তব্য (Duties of Worker Bee) :

কৰ্মী মৌৱে নিজৰ বয়স অনুপাতে তলত দিয়া ধৰণে কাম সালসলনি কৰে:

• ১-২ দিন: চাকৰ কোঠালিবোৰ চাফা কৰা (Cell cleaning)।
• ৩-১১ দিন: সৰু পলুবোৰক খুওৱা (Nursing)।
• ১২-১৭ দিন: মম গ্ৰন্থিৰ সহায়ত মম প্ৰস্তুত কৰা (Wax secretion) আৰু চাক সজা। ইয়াৰ উপৰি প্ৰপলিচ লগোৱা (Propolising) আৰু মৰা মৌ আদি চাকৰ বাহিৰ কৰা।
• ১৮-২০ দিন: চাকৰ দুৱাৰমুখত পহৰা দিয়া (Guarding) আৰু ডেউকাৰে বতাহ দি চাকৰ ভিতৰৰ উষ্ণতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰা (Fanning)।
• ২১ দিনৰ পাছত: বাহিৰলৈ গৈ ফুলৰ ৰস (Nectar), পানী আৰু পৰাগ ৰেণু সংগ্ৰহ কৰা (Foraging)।

৬/ মৌমাখিৰ নৃত্য বা যোগাযোগ (Bee Dance) :

মৌমাখিয়ে খাদ্যৰ উৎস বিচাৰি পালে বাকী কৰ্মী মৌবোৰক সংকেত দিবলৈ চাকৰ ওপৰত বিশেষ নৃত্য কৰে:

• চক্ৰিকা নৃত্য (Round Dance): খাদ্যৰ উৎস যদি ১০০ মিটাৰৰ ওচৰত থাকে, তেন্তে চক্ৰাকাৰে ঘূৰি নৃত্য কৰে।
• উৱাগল নৃত্য (Waggle Dance): খাদ্যৰ উৎস যদি ১০০ মিটাৰতকৈ বেছি দূৰত থাকে, তেন্তে ইংৰাজী '8' অক্ষৰৰ দৰে ঘূৰি নৃত্য কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা খাদ্যৰ সঠিক দিশ আৰু দূৰত্ব জানিব পাৰি। (এই নৃত্য আৱিষ্কাৰ কৰাৰ বাবে কাৰ্ল ভন ফ্ৰিচে নোবেল বঁটা লাভ কৰিছিল)।

৭/ মৌচাকৰ পৰা পোৱা উপজাত দ্ৰব্যসমূহ (Bee Products) :

• মৌ (Honey): ঘাইকৈ পুষ্টিকৰ খাদ্য আৰু ঔষধ হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়। ইয়াৰ গ্লাইচেমিক ইনডেক্স কম হ’ব পাৰে বাবে চেনিৰ সলনি ডায়েবেটিচ ৰোগীয়েও চিকিৎস কৰ পৰামৰ্শমতে জোখজোখকৈ খাব পাৰে।
• মৌ-মম (Bee Wax): মৌমাখিৰ গ্ৰন্থিৰ পৰা ওলোৱা মম। ই বিভিন্ন প্ৰসাধন আৰু ঔদ্যোগিক সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হয়।
• প্ৰপলিচ (Propolis): গছৰ আঠা আৰু লালতিৰে তৈয়াৰী পদাৰ্থ, যাৰ এন্টিচেপ্টিক বা জীৱাণুনাশক গুণ থাকে।
• ৰাজকীয় জেলি (Royal Jelly): অতি পুষ্টিকৰ আৰু ভিটামিনযুক্ত পদাৰ্থ, যি ৰাণী মৌৰ খাদ্য আৰু ঔষধ হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়।

৮/ আধুনিক মৌ-পালন সঁজুলি (Modern Apiculture Equipments) :

আজিকালি ল্যাংষ্ট্ৰথৰ আৰ্হিৰ (Langstroth bee box) আধুনিক কাঠৰ বাকচ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

• বাকচৰ গঠন: বাকচটোৰ তলৰ অংশত ৰাণী আৰু পলু থাকে (Brood chamber) আৰু ওপৰৰ অংশত মৌ জমা কৰা হয় (Honey super)। দুয়োটা স্তৰৰ মাজত এখন জালি (Queen excluder) থাকে, যাৰ মাজেৰে কেৱল কৰ্মী মৌ পাৰ হ’ব পাৰে, ৰাণী মৌ পাৰ হ’ব নোৱাৰে। ইয়াৰ ফলত মৌখিনি কণী-পলুৰ পৰা মুক্ত আৰু বিশুদ্ধ হৈ থাকে।
• মৌ নিষ্কাষণ যন্ত্ৰ (Honey Extractor): এই যন্ত্ৰৰ সহায়ত অপকেন্দ্ৰিক বল (Centrifugal force) ব্যৱহাৰ কৰি চাকটো নষ্ট নকৰাকৈ কেৱল মৌখিনি উলিয়াই অনা হয়।
• ধূম্ৰযন্ত্ৰ (Smoker): ইয়াৰ সহায়ত চাকত ধোঁৱা দি মৌমাখিবোৰক শান্ত কৰা হয়, যাতে কামুৰিব নোৱাৰে।

৯/ মৌমাখিৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰব্ৰজন (Swarming) :

• যেতিয়া এটা মৌচাকত মৌমাখিৰ সংখ্যা অত্যাধিক বৃদ্ধি পায়, তেতিয়া পুৰণি ৰাণী মৌজনীয়ে আধাতকৈ বেছি কৰ্মী মৌ লগত লৈ নতুন চাক সাজিবলৈ উলাই যায়। ইয়াকে Swarming বোলে।
• ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে বাকচত পৰ্যাপ্ত ঠাইৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে বা পুৰণি ৰাণী মৌজনী সলনি কৰি দিব লাগে।

১০/ শত্ৰু আৰু কৃত্ৰিম খাদ্য (Enemies & Artificial Feeding) :

• শত্ৰু আৰু ৰোগ: মৌ-পখিলা (Wax moth) মৌমাখিৰ ডাঙৰ শত্ৰু, যিয়ে মম খাই চাক ধ্বংস কৰে। ইয়াৰ উপৰি একাইন ডিচিজ (Acarine disease) আৰু ন'চেমা (Nosema) আদি ইহঁতৰ মাৰাত্মক ৰোগ। বৰ্তমান কৃষিপথাৰত অত্যাধিক কীটনাশকৰ (Pesticides) ব্যৱহাৰৰ বাবেও মৌমাখিৰ ব্যাপক মৃত্যু ঘটিছে।
• কৃত্ৰিম খাদ্য (Artificial Feeding): খৰাং বতৰত বা ফুল ফুলাৰ বতৰ নহ’লে মৌমাখিক জীয়াই ৰাখিবলৈ চেনিৰ পানী (Sugar syrup) খুওৱা হয়। সাধাৰণতে চেনি আৰু পানী ১:১ বা ১:২ অনুপাতত মিলাই এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।

3rd Class :

Subject : সংমিশ্ৰিত মীন পালন (Composite Fish Culture) — 

১. পাতনি (Introduction) :

• মীন পালন: অলুণ্ডীয়া বা মিঠা পানীৰ উৎসসমূহত নিয়ন্ত্ৰিত পদ্ধতিৰে মাছৰ প্ৰতিপালন আৰু বংশবৃদ্ধি কৰাকে মীন পালন বোলে।
• অসমত ইয়াৰ গুৰুত্ব: অসমৰ গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি, খাদ্য সুৰক্ষা আৰু আত্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত মীন পালনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰি মাছৰ উৎপাদন বহুগুণে বৃদ্ধি কৰিব পৰা যায়।

২. পুখুৰীৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰ (Different Types of Pond) :

মীন পালনৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ বাবে সুকীয়া সুকীয়া পুখুৰীৰ প্ৰয়োজন হয়:

৩. উৎপাদনক্ষম পানী আৰু মাটিৰ গুণাগুণ (Productive Water & Soil Conditions)

মাছৰ আশানুৰূপ বৃদ্ধিৰ বাবে পানী আৰু মাটিৰ গুণাগুণ অনুকূল হোৱাটো বাঞ্ছনীয়:

ক) পানীৰ ভৌতিক-ৰাসায়নিক ধৰ্ম:

• প্লাংকটন (Plankton) উৎপাদন: ১০-২০ মিলি/ঘন মিটাৰ পানী।
• pH ৰ মাত্ৰা: ৬.৫ – ৮.৫ (উত্তম উৎপাদনৰ বাবে)।
• মুক্ত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড (FCO2): ১.৫ ppm (আটাইতকৈ উত্তম), কিন্তু কেতিয়াও ১৫ ppm তকৈ বেছি হ'ব নালাগে।
• দ্ৰৱীভূত অক্সিজেন (DO2): ৫-১০ ppm।
• প্লাংকটনৰ ঘোলাভাব (Plankton Turbidity): > ২০ ppm।
• নাইট্ৰেট (NO3): ২.৫ ppm।
• ফছফেট (PO4): ২.৫ ppm।
• কঠিনতা (Hardness): < ২০ ppm।
• উষ্ণতা: ২৬°C – ৩২°C।

টোকা: ১ PPM = ১ লিটাৰ পানীত ১ মিলিগ্ৰাম; ১ PPT = ১ লিটাৰ পানীত ১ গ্ৰাম।

খ) মাটিৰ উৰ্বৰতা:

1.      জৈৱিক কাৰ্বন: ১%

2.      নাইট্ৰেজন: ২৫-৫০ মিলিগ্ৰাম / ১০০ গ্ৰাম মাটি

3.      ফছফৰাছ: ৬-১৬ মিলিগ্ৰাম / १०० গ্ৰাম মাটি

৪. নৰ্ছাৰী পুখুৰীৰ পৰিচালনা (Nursery Pond Management) :

(সময়সীমা: ২০-২৫ দিন প্ৰতিটো বেচৰ বাবে)

ক) পোনা মেলাৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি: পুখুৰীৰ পানী সিঁচি শুকুৱাব লাগে, অপতৃণ নিৰ্মূল কৰিব লাগে আৰু অনিষ্টকাৰী চিকাৰী মাছ, পোক-পৰুৱা আদি সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰাব লাগে।

খ) চূণ প্ৰয়োগ: প্ৰাৰম্ভিক পালি হিচাপে হেক্টৰে প্ৰতি ২৫০-৩০০ কিলোগ্ৰাম পোৰা চূণ (Quick Lime) প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। পৰৱৰ্তী সময়ত পোনা পালনৰ সমগ্ৰ সময়ছোৱাত মাহেকীয়া পালি হিচাপে ৫০ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ হাৰত চূণ দিব লাগে।

গ) সাৰ প্ৰয়োগ: চূণ প্ৰয়োগৰ ৭ দিন পিছত আৰু পোনা মেলাৰ ১৫ দিন পূৰ্বে কেঁচা গোবৰ @ ৫০০০-৬০০০ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ হাৰত প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। ওচৰা-ওচৰিকৈ সৰিয়হৰ খৈহৈ (MOC) ৭৫%, গোবৰ ২০% আৰু ছিংগল ছুপাৰ ফছফেট (SSP) ৫% ৰ মিশ্ৰণো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

ঘ) ধানী পোনা সংৰক্ষণ (Stocking): ৩০-৫০ লাখ ধানী পোনা (Spawn) প্ৰতি হেক্টৰত মেলিব লাগে। কিছুমান বিশেষ ক্ষেত্ৰত ই ১০-২০ নিযুত/হেক্টৰ পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে।

ঙ) খাদ্য যোগানৰ তালিকা:

•  

  • ১ ৰ পৰা ৫ দিন: পোনাৰ সৰ্বমুঠ ওজনৰ ৪ গুণ (প্ৰতি লাখত প্ৰায় ৫০০-৬০০ গ্ৰাম/দিন)।
  • ৬ ৰ পৰা ১৩ দিন: পোনাৰ সৰ্বমুঠ ওজনৰ ৮ গুণ (প্ৰতি লাখত প্ৰায় ১১২০-১২০০ গ্ৰাম/দিন)।
  • ১৪ তম দিন: খাদ্য যোগান বন্ধ ৰাখিব লাগে।
  • ১৫ তম দিন: পোনা সংগ্ৰহ (Harvesting) কৰিব লাগে।

৫. ৰেয়াৰিং পুখুৰীৰ পৰিচালনা (Rearing Pond Management)

(সময়সীমা: ২-৩ মাহ, ফ্ৰাইৰ পৰা আঙুলি জোখৰ পোনালৈ)

ক) সাৰ আৰু জৈৱিক সাৰ প্ৰয়োগ:

•  

  • গোবৰৰ প্ৰাৰম্ভিক পালি ৩০০০-৪০০০ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ। পোনা মেলাৰ ১০ দিন আগতে আৰু চূণ পৰিপূৰণৰ ৭-৮ দিন পিছত ইয়াক প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। পৰৱৰ্তী সময়ত পষেক সম্বলিত হিচাপে ৫০০ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ পানীত মিলাই ছটিয়াব লাগে।
  • অজৈৱিক সাৰ (পষেকীয়া পালি): ইউৰিয়া ১০ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ আৰু ছিংগল ছুপাৰ ফছফেট (SSP) ১৫ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ।

খ) পোনা মেলিবলগীয়া সংখ্যা: সাৰ প্ৰয়োগৰ ৮-১০ দিনৰ পিছত ২৫-৩০ মিলিমিটাৰ জোখৰ ফ্ৰাই প্ৰতি হেক্টৰত ২-৩ লাখ হাৰত মেলিব লাগে।

গ) খাদ্য: চাউলৰ মল (Rice Polish) আৰু সৰিয়হৰ খৈহৈ ১:১ অনুপাতত মিলাই খুৱাব লাগে।

•  

  • প্ৰথম মাহ: শৰীৰৰ ওজনৰ ৮-১০%
  • দ্বিতীয় মাহ: শৰীৰৰ ওজনৰ ৬-৮%
  • তৃতীয় মাহ: শৰীৰৰ ওজনৰ ৪-৬%

৬. নতুন পুখুৰী নিৰ্মাণ আৰু সংস্কাৰ (Pond Construction & Renovation)

• স্থান নিৰ্বাচন: সমতল ভূমি হ'ব লাগে। আলতীয়া বা পলসুৱা মাটি (Loamy or Clay Loamy) পুখুৰীৰ বাবে আটাইতকৈ উত্তম, কাৰণ ইয়াৰ পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা বেছি। বালিচহীয়া আৰু শিলযুক্ত মাটি বৰ্জন কৰিব লাগে।

• আকাৰ আৰু জোখ: মাছ ধৰা আৰু পৰিচালনাৰ সুবিধাৰ বাবে পুখুৰীটো আয়তাকাৰ হ'ব লাগে।

  • সাধাৰণ বান্ধৰ উচ্চতা: ১.৫ মিটাৰ
  • বান্ধৰ প্ৰস্থ: ১.৫ মিটাৰ
  • পুখুৰীৰ গভীৰতা: ২ মিটাৰ
  • বাৰ্ম (Berm): ১ মিটাৰ
• পুখুৰীৰ সংস্কাৰ: পুখুৰীৰ বান্ধ মেৰামতি কৰা, পুখুৰী শুকুৱাই তলৰ অতিৰিক্ত বোকা আঁতৰোৱা আৰু ৰ'দ লগোৱাটো প্ৰয়োজনীয়। পুখুৰীত গৰু-ম'হ নমাব নালাগে আৰু চাবোন আদি ব্যৱহাৰ কৰিব নালাগে।

৭. চূণ প্ৰয়োগ প্ৰক্ৰিয়া (Process of Liming) :

চূণে পানীৰ pH নিয়ন্ত্ৰণ কৰে (অনুকূল পৰিসৰ: ৬.৫ – ৭.৫)। চূণ হিচাপে কেলচিয়াম অক্সাইড (CaO/পোৰা চূণ) আটাইতকৈ উত্তম।

মাটিৰ pH অনুসৰি চূণৰ ব্যৱহাৰ (কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ/বছৰেকীয়া):

• pH ৭.০ – ৬.৫: ৪০০ কিলোগ্ৰাম
• pH ৬.৫ – ৬.০: ১০০০ কিলোগ্ৰাম
• pH ৬.০ – ৫.০: ১২০০ কিলোগ্ৰাম
• pH ৫.০ – ৪.০: ২০০০ কিলোগ্ৰাম

বিশেষ টোকা: মাটি পৰীক্ষা নকৰাকৈয়ে অসমৰ মাটিত সাধাৰণতে ৫০০ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ/বছৰ হাৰত চূণ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

প্ৰয়োগৰ নিয়ম:

সৰ্বমুঠ চূণৰ পৰিমাণক ৩টা ভাগত ভাগ কৰিব লাগে। ১ ভাগ প্ৰাৰম্ভিক বা ভেটি পালি (Basal dose) হিচাপে দিব লাগে। বাকী থকা ২ ভাগক ১১টা সমান ভাগত ভগাই প্ৰতি মাহে এভাগকৈ দিব লাগে। চূণখিনি প্ৰথমে পানীত দি ঠাণ্ডা হ'বলৈ এৰাতি থৈ পিছদিনা সমগ্ৰ পুখুৰীত ছটিয়াব লাগে। মন কৰিব যাতে মাছ থকা পুখুৰীত চূণৰ গোটা টুকুৰা পৰি নাযায়।

৮. সাৰ প্ৰয়োগ প্ৰক্ৰিয়া (Manuring & Fertilization)

ক) জৈৱিক সাৰ (Organic Manure):

চূণ প্ৰয়োগৰ ৭ দিনৰ ব্যৱধানত জৈৱিক সাৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

• প্ৰয়োগৰ নিয়ম: মুঠ সাৰৰ পৰিমাণক ১৩ ভাগ কৰিব লাগে। ইয়াৰে ২ ভাগ প্ৰাৰম্ভিক পালি (Basal dose) হিচাপে আৰু বাকী ১১ ভাগ পৰৱৰ্তী মাহসমূহত সমানে বিতৰণ কৰিব লাগে। কেঁচা গোবৰ পুখুৰীৰ পাৰৰ পানী স্পৰ্শ কৰি থকা অংশত জমা কৰি থৈ দিব লাগে।
• মোহাপাটৰ খৈহৈ (Mahua Oil Cake): চিকাৰী মাছ আদি মাৰিবলৈ যদি মোহাপাটৰ খৈহৈ (২০০০-২৫০০ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ) ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তেন্তে জৈৱিক সাৰৰ প্ৰাৰম্ভিক পালিৰ প্ৰয়োজন নাই।
• ক্ষতিকাৰক পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ: নটনেকটা (Notonecta), নেপা (Nepa) আদি পতংগ ধবংস কৰিবলৈ চাবোন-তেলৰ মিশ্ৰণ (Vegetable Oil @ ৫৬ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ আৰু চাবোন @ ১৮ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ) ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

খ) অজৈৱিক সাৰ (Inorganic Manure):

জৈৱিক সাৰ প্ৰয়োগৰ ১৫ দিনৰ পিছত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। নাইট্ৰেজনৰ বাবে ইউৰিয়া আৰু ফছফৰাছৰ বাবে ছিংগল ছুপাৰ ফছফেট (SSP) ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

• সাধাৰণ সাৰ প্ৰয়োগৰ সূচী:

  • গোবৰ (প্ৰাৰম্ভিক): ২০০০ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ
  • গোবৰ (মাহেকীয়া): ১০০০ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ
  • ইউৰিয়া (মাহেকীয়া): ২৫ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ
  • SSP (মাহেকীয়া): ২০ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ

৯. মাছৰ পোনা সংৰক্ষণ আৰু সংমিশ্ৰণ (Stocking of Fish Seed & Distribution) :

সংমিশ্ৰিত মীন পালনত পানীৰ বিভিন্ন স্তৰত বাস কৰা আৰু বেলেগ বেলেগ খাদ্য গ্ৰহণ কৰা মাছ একেলগে পোহা হয়। মাছসমূহ সাধাৰণতে তিনিটা স্তৰত থাকে:

1.      ওপৰৰ স্তৰ (Surface layer): বাহু (Catla) আৰু চিলভাৰ কাৰ্প (Silver Carp)।

2.      মাজৰ স্তৰ (Column layer): ৰৌ (Rohu) আৰু গ্ৰাছ কাৰ্প (Grass Carp)।

3.      তলৰ স্তৰ (Bottom layer): মিৰিকা (Mrigal) আৰু কমন কাৰ্প (Common Carp)।

• পোনা মেলাৰ সময়: প্ৰাৰম্ভিক জৈৱিক সাৰ প্ৰয়োগৰ ৫ দিনৰ পিছত।
• পোনাৰ জোখ: ৪ – ৬ ইঞ্চি।
• সংৰক্ষণৰ ঘনত্ব (Stocking Density): ৮০০০ টা পোনা প্ৰতি হেক্টৰত।

বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ অনুপাত (৮০০০ টা পোনাৰ ভিতৰত):

১০. পৰিপূৰক খাদ্য যোগান (Supplementary Feeding)

উত্তম বৃদ্ধিৰ বাবে মাছক পৰিপূৰক খাদ্য যোগান ধৰিব লাগে। খাদ্যত ২৫-৩০% প্ৰটিন, ৩০-৪০% কাৰ্বহাইড্ৰেট, ৫-১০% চৰ্বি আৰু প্ৰয়োজনীয় ভিটামিন তথা খনিজ পদাৰ্থ থকাটো দৰকাৰ।

• খাদ্যৰ মিশ্ৰণ: চাউলৰ কুঁড়া (Rice Bran) আৰু সৰিয়হৰ খৈহৈ ১:১ অনুপাতত মিলাই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।
• গ্ৰাছ কাৰ্পৰ খাদ্য: ডালঘাঁহ (Hydrilla), আজোলা (Azolla), বন্ধাকবিৰ পাত আৰু কলপাত আদি ঘাঁহজাতীয় খাদ্য যোগান ধৰিব লাগে।

• পৰিমাণ: দৈনিক মাছৰ মুঠ শৰীৰৰ ওজনৰ ৩% হাৰত খাদ্য দিব লাগে।

  • প্ৰথম ৯০ দিন: ২২৫০ গ্ৰাম / হেক্টৰ / দিন
  • দ্বিতীয় ৯০ দিন: ৪৫০০ গ্ৰাম / হেক্টৰ / দিন
  • তৃতীয় ৯০ দিন: ৭৫০০ গ্ৰাম / হেক্টৰ / দিন
  • চতুৰ্থ ৯০ দিন: ৯৭৫০ গ্ৰাম / হেক্টৰ / দিন

সতৰ্কতা: পুখুৰীত নোখোৱাকৈ থাকি যোৱা অতিৰিক্ত খাদ্য আৰু ঘাঁহ-বন আদি আঁতৰাই পেলাব লাগে। ভেঁকুৰ লগা বা নষ্ট হোৱা খাদ্য কেতিয়াও ব্যৱহাৰ কৰিব নালাগে।

১১. মাজে মাজে জাল মৰা (Periodical Netting)

পুখুৰীত মাজে মাজে জাল মৰাটো অতি আৱশ্যকীয় কাৰণ ই:

• মাছৰ স্বাস্থ্য আৰু কোনো বেমাৰ-আজাৰ হৈছে নেকি পৰীক্ষা কৰাত সহায় কৰে।
• মাছৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ পৰীক্ষা কৰি খাদ্যৰ পৰিমাণ সঠিক কৰাত সহায় কৰে।
• শেষত একেলগে মাছ ধৰিলে মাছে পোৱা মানসিক আঘাত (Shock) হ্ৰাস কৰে।

Day : 4

Class Notes (KVK VISIT)

1st Class :

১/ কৃষিখণ্ডত বানপানী প্ৰতিৰোধী ধানৰ জাত আৰু প্ৰযুক্তি :

• ঐতিহাসিক পটভূমি: ২০১৪-১৬ চনৰ পৰা মৰিগাঁও জিলাত বানপানী প্ৰতিৰোধী উন্নত ধানৰ জাত আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে।
• সমস্যা: অসমৰ বানপ্ৰৱণ অঞ্চলসমূহত বানপানীৰ বাবে পথেৰবোৰ প্ৰায় ১৫ দিন পৰ্যন্ত পানীত বুৰ গৈ থাকে। ইয়াৰ ফলত পৰম্পৰাগত ধান খেতি নষ্ট হয় আৰু কৃষকসকলে বাৰে বাৰে কঠীয়া পাৰি পুনৰ ৰুব লগা হয়। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ কষ্ট আৰু খৰচ বহুত বাঢ়ি যায়।
• সমাধান (বানপানী প্ৰতিৰোধী জাত): কৃষি বিভাগৰ দ্বাৰা পৰীক্ষামূলক প্ৰদৰ্শন সফল হোৱাৰ পিছত দুটা মুখ্য জাত কৃষকসকলক যোগান ধৰা হৈছে: 
• ১/ ৰঞ্জিত চাব-১ (Ranjit Sub-1) 
• ২/ বাহাদুৰ চাব-১ (Bahadur Sub-1)
• বিশেষত্ব: এই জাতসমূহে বানপানীৰ সময়ত পথাৰৰ পানীৰ তলত একেৰাহে ১৫ দিন পৰ্যন্ত সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰে আৰু পানী শুকাই যোৱাৰ পিছত পুনৰ স্বাভাৱিকভাৱে বাঢ়ি সুন্দৰ উৎপাদন দিয়ে।
• প্ৰসাৰ: বৰ্তমান জিলাখনৰ প্ৰায় ১০,০০০ ৰ পৰা ১৫,০০০ বিঘা মাটিত এই ধানৰ সফল খেতি কৰা হৈছে।

২/ শস্যৰ বহুমুখীকৰণ (Crop Diversification) আৰু অতিৰিক্ত আয় :

• সমস্যা: কেৱল এটা ধান খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিলে কৃষিখণ্ডত আৰ্থিক উন্নতি সম্ভৱ নহয়। এবিঘা ধান খেতিৰ পৰা এজন কৃষকে সৰ্বোচ্চ ৭,০০০ ৰ পৰা ৮,০০০ টকাহে লাভ কৰিব পাৰে।
• সমাধান (বহুমুখীকৰণ): কৃষকসকলে এটা শস্যৰ পিছত দ্বিতীয় বা তৃতীয়টো শস্য কৰিব লাগে। যেনে— সৰিয়হ খেতি বা আন দাইল জাতীয় খেতি।
• ৰিলে ক্ৰপিং (Relay Cropping): এইটো এটা উন্নত পদ্ধতি, য’ত মূল ধান খেতিডৰা কটাৰ প্ৰায় ১৫ দিন পূৰ্বে মাটিত থকা আৰ্দ্ৰতা বা ভিজা ভাৱটোৰ সুযোগ লৈ দাইল বা আন শস্যৰ বীজ সিঁচি দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলত অতিৰিক্ত হাল বোৱা বা মাটি প্ৰস্তুত কৰাৰ খৰচ নোহোৱাকৈয়ে সুন্দৰ উৎপাদন লাভ কৰিব পাৰি।

৩/ কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (KVK) আৰু ইয়াৰ কাৰ্যাৱলী :

• দলীয় গাঁথনি: মৰিগাঁও কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰত বৰ্তমান এজন মুৰব্বী (Head), ৬ জন বিশেষজ্ঞ বিজ্ঞানী, এজন ফাৰ্ম মেনেজাৰ, কম্পিউটাৰ প্ৰগ্ৰেম এচিছটেণ্ট, হিচাপৰক্ষক আৰু সহায়ক কৰ্মীসহ মুঠ ১৬ জনীয়া এটা দল কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।
• লক্ষ্য আৰু সফলতা: ২০১৬ চনৰ পৰা এতিয়ালৈকে জিলাখনৰ প্ৰায় ৩৩৫ খন গাঁৱৰ প্ৰায় ২০,০০০ কৃষকক এই কেন্দ্ৰই সামৰি লৈছে।
• বীজ উৎপাদন: কেন্দ্ৰৰ নিজা ফাৰ্মত উন্নত মানদণ্ডৰ বীজ উৎপাদন কৰা হয়, যাতে মৰিগাঁৱৰ কৃষকসকলে বীজ বিচাৰি নগাঁও, জোৰহাট বা কামৰূপলৈ যাবলগা নহয়।
• বিনামূলীয়া আঁচনি আৰু সেৱা: চৰকাৰী কাৰ্যসূচীৰ অধীনত কৃষকসকলক বিনামূলীয়াকৈ প্ৰশিক্ষণ আৰু উন্নত প্ৰযুক্তি যোগান ধৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ব্যৱসায়িক ভিত্তিৰ বাবে অতি সুলভ মূল্যত উন্নত জাতৰ নেমু, জালুক আৰু ড্ৰেগন ফ্ৰুইট আদিৰ পুলি বিতৰণ কৰা হয়।

৪/ কৃষি ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল প্ৰযুক্তি আৰু আধুনিক এপ্লিকেচন :

কৃষকসকলক ক্ষিপ্ৰ আৰু সঠিক দিহা-পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰিবলৈ চৰকাৰ আৰু কৃষি বিভাগে কেইবাটাও ডিজিটেল মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰিছে:

• প্লেণ্ট ডক্টৰ এপ (Plant Doctor App): এই ম’বাইল এপ্লিকেচনৰ জৰিয়তে গছ-গছনি বা শস্যৰ বেমাৰৰ ফটো তুলি পঠিয়ালে তাৎক্ষণিকভাৱে ইয়াৰ প্ৰতিকাৰ আৰু ঔষধৰ নিৰ্দেশনা লাভ কৰিব পাৰি।
• কিষাণ কল চেণ্টাৰ (Kisan Call Center): চৰকাৰী হেল্পলাইন নম্বৰৰ জৰিয়তে কৃষকসকলে ফোন কৰি বিশেষজ্ঞৰ পৰা পোনপটীয়া পৰামৰ্শ ল’ব পাৰে।
• কিষাণ সাৰথি পৰ্টেল (Kisan Sarathi Portal): এই পৰ্টেলত কৃষকসকলৰ ফোন নম্বৰ পঞ্জীয়ন কৰি মেছেজ বা ফোনৰ জৰিয়তে কৃষি সম্বন্ধীয় নতুন তথ্য আৰু বতৰৰ আগজাননী সঠিক সময়ত যোগান ধৰা হয়।
• KVK হোৱাটছএপ চেনেল আৰু ফেচবুক পেজ: মৰিগাঁও কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ ফেচবুক পেজ আৰু হোৱাটছএপ চেনেলৰ (য’ত প্ৰতি ১৫ দিনৰ মূৰে মূৰে 'ঘৰে পথাৰে' নামৰ এখন ই-আলোচনী প্ৰকাশ পায়) জৰিয়তে আধুনিক কৃষি পদ্ধতিৰ নিয়মীয়া তথ্য শ্বেয়াৰ কৰা হয়।

৫/ অনিয়ন্ত্ৰিত কীটনাশক ব্যৱহাৰৰ কুফল আৰু জনস্বাস্থ্য :

• সমস্যা: সঠিক জ্ঞানৰ অভাৱত বহু কৃষকে ঔষধৰ দোকানৰ পৰামৰ্শমতে খেতিত অত্যাধিক পৰিমাণে ঔষধ (ভেঁকুৰনাশক, বেক্টেৰিয়ানাশক আদি একেলগে মিহলাই) ব্যৱহাৰ কৰে।
• কুফল: ইয়াৰ ফলত মাটিৰ উৰ্বৰা শক্তি নষ্ট হোৱাৰ লগতে সেই খাদ্য খাই মানুহৰ শৰীৰত কম বয়সতে ফেটি লিভাৰ, ডায়েবেটিছ, হৃদৰোগ আৰু কেন্সাৰৰ দৰে মাৰাত্মক ৰোগে দেখা দিছে।
• সমাধান: বৈজ্ঞানিক পৰামৰ্শ অনুসৰি সঠিক মাত্ৰাতহে ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে আৰু জৈৱিক পদ্ধতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগে।

৬/ উন্নত পুষ্টিগুণসম্পন্ন খাদ্য আৰু শস্যৰ জাত (Bio-fortified Crops) :

আজিকালি কৃষিখণ্ডত শস্যৰ উৎপাদন বৃদ্ধিৰ সমান্তৰালভাৱে পুষ্টিগুণ বৃদ্ধিৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। ইয়াক 'বায়'-ফৰ্টিফাইড' (Bio-fortified) জাত বুলি কোৱা হয়:

• CR 310 (উন্নত ধানৰ জাত): এই ধানবিধত সাধাৰণ ধানতকৈ অধিক পৰিমাণে প্ৰটিন (প্ৰায় ১০%) আৰু জিংক (Zinc) থাকে।
• লাৱণ্য (Lavanya - বেঙুনীয়া ধান): এই জাতটো বিশেষভাৱে ডায়েবেটিছ ৰোগীৰ বাবে উপযোগী। ইয়াৰ গ্লাইচেমিক ইনডেক্স (Glycemic Index) কম আৰু ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে এন্টি-অক্সিডেন্ট (Antioxidant) থাকে।
• বায়'-ফৰ্টিফাইড মাকৈ: ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে ভিটামিন-এ (Vitamin-A) থাকে, যিটো মানুহ আৰু পশুধন উভয়ৰে বাবে অতি পুষ্টিকৰ।
• ৰঙীন ফুলকবি: মৰিগাঁও জিলাত পৰীক্ষামূলকভাৱে হালধীয়া (ভিটামিন-এ যুক্ত) আৰু ভিটামিন তথা আইৰণযুক্ত বেঙুনীয়া ফুলকবিৰ খেতি সফলতাৰে কৰা হৈছে।
• উন্নত মিঠা আলু: পুষ্টিগুণেৰে ভৰপূৰ 'ভূ-সোণ' আৰু 'ভূ-কৃষ্ণ' নামৰ দুটা উন্নত মিঠা আলুৰ জাতৰ খেতি কৰা হৈছে।

৭/ পশুপালন আৰু উন্নত দুগ্ধ পামৰ আধুনিক সম্ভাৱনা :

• বগা হাঁহ (White Pekin Duck) পালন: এই জাতৰ হাঁহে মাত্ৰ ৪৫ দিনৰ ভিতৰতে প্ৰায় ২.২-২.৫ কেজি পৰ্যন্ত ওজন লাভ কৰে। মাংসৰ বাবে ই অতি লাভজনক আৰু বজাৰত ইয়াৰ চাহিদা বহুত বেছি।
• দুগ্ধ পাম (Dairy Farming) আৰু সফলতাৰ উদাহৰণ: মৰিগাঁও জিলাৰ দন্দুৱাৰ এগৰাকী উচ্চশিক্ষিত মহিলাই কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ পৰা প্ৰশিক্ষণ লৈ আৰু চৰকাৰী বিত্তীয় সাহায্য (RSETI ৰ জৰিয়তে লোন লৈ) লাভ কৰি এটা আধুনিক দুগ্ধ পাম গঢ়ি তুলিছে। উন্নত জাতৰ গৰু (যেনে- চাহিৱাল, ক্ৰছব্ৰীড) পালন কৰি তেওঁৰ ফাৰ্মৰ পৰা দৈনিক গড়ে ৮০ লিটাৰ গাখীৰ পুৰৱী (Purabi Dairy) ক যোগান ধৰে। নিজৰ কৰ্মনিষ্ঠাৰ বাবে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ সন্মানীয় 'গোপাল ৰত্ন বঁটা' (Gopal Ratna Award, 2024) লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।

৮/ মৰিগাঁও জিলাৰ কৃষকৰ 'পোহৰ' (Puhor) ব্ৰেণ্ডৰ সফলতা :

• প্ৰকল্প: মৰিগাঁও জিলাৰ বৰচলা (লাহৰীঘাট) অঞ্চলৰ এক উচ্চশিক্ষিত যুৱকৰ দলে কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ তত্ত্বাৱধানত উন্নত ধানৰ বীজ উৎপাদনৰ এক বৃহৎ কাৰ্যসূচী হাতত লয়।
• উন্নতি: প্ৰথম অৱস্থাত এবিঘা মাটিত পৰীক্ষামূলকভাৱে আৰম্ভ কৰা এই গোটে বৰ্তমান প্ৰায় ২১ খন গাঁৱৰ কৃষকক সামৰি বীজ উৎপাদন কৰিছে। তেওঁলোকে নিজাকৈ এটা আধুনিক প্ৰচেচিং প্লাণ্ট বহুৱাইছে।
• ফলাফল: তেওঁলোকে নিজাকৈ 'পোহৰ' (Puhor) নামেৰে এটা ব্ৰেণ্ড মুকলি কৰিছে আৰু সমগ্ৰ জিলাখনতে বীজ যোগান ধৰি বৰ্তমান বাৰ্ষিক প্ৰায় ১ কোটি টকাৰ টাৰ্ণঅভাৰ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।

2nd Class :

গছৰ বাবে পুষ্টিকৰ উপাদান আৰু ইয়াৰ আৱশ্যকতা :

• প্ৰাথমিক পুষ্টিকৰ উপাদান: গছৰ বাবে আটাইতকৈ বেছি প্ৰয়োজনীয় উপাদানসমূহ হ’ল নাইট্ৰ’জেন (N), ফছফৰাছ (P) আৰু পটাছিয়াম (K)। ইয়াৰ বাহিৰেও গছক কম পৰিমাণে কিছুমান আন উপাদানৰো প্ৰয়োজন হয়, যিবোৰক মাইক্ৰ’নিউট্ৰিয়েণ্ট বা সূক্ষ্ম পুষ্টিকৰ উপাদান বুলি কোৱা হয়, যেনে— বৰণ, জিংক, আইৰণ আদি।
• মাটিৰ উৰ্বৰতা: গছ এজোপা ঠন ধৰি উঠিবলৈ মাটিডৰাত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে পুষ্টিকৰ উপাদান থকাটো জৰুৰী। কেৱল খেতি পথাৰৰে নহয়, বৰঞ্চ পাহাৰ বা হাবি-বনত থকা গছ-গছনিয়েও নিজৰ প্ৰয়োজনীয় উপাদানসমূহ মাটিৰ পৰাই লাভ কৰে।
• হিউমাছৰ গুৰুত্ব: গছৰ পাত, ডাল-পাত আদি মাটিত সৰি পৰি পচি যোৱাৰ পিছত যি জৈৱিক পদাঙ্ক বা ক’লা মাটিৰ সৃষ্টি হয়, তাক হিউমাছ (Humus) বোলা হয়। ই মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰে আৰু গছক লাহে লাহে পুষ্টি যোগান ধৰি থাকে।

ৰাসায়নিক সাৰ বনাম জৈৱিক সাৰ (কেঁচু সাৰ) :

মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ আমি সাধাৰণতে দুবিধ সাৰ ব্যৱহাৰ কৰোঁ — ৰাসায়নিক সাৰ আৰু জৈৱিক সাৰ।

ৰাসায়নিক সাৰৰ অপকাৰিতা :

• ৰাসায়নিক সাৰ (যেনে— ইউৰিয়া, ছুপাৰ ফছফৰাছ আদি) মাটিত অত্যধিক পৰিমাণে ব্যৱহাৰ কৰিলে মাটিত থকা উপকাৰী অণুজীৱ বা বেক্টেৰিয়াসমূহ ধ্বংস হৈ যায়।
• ছুপাৰ ফছফৰাছ সাৰ প্ৰস্তুত কৰোঁতে ছালফিউৰিক এচিড ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সেয়েহে, এই সাৰ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰিলে মাটিত এচিডৰ পৰিমাণ বাঢ়ি যায় আৰু মাটিৰ প্ৰাকৃতিক গুণাগুণ নষ্ট হয়।
• মাটিৰ বেক্টেৰিয়াসমূহ ধ্বংস হ’লে গছে মাটিত থকা পুষ্টিকৰ উপাদানসমূহ সঠিকভাৱে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা হয়। ফলত গছজোপাৰ বৃদ্ধি ব্যাহত হয় আৰু নানা ধৰণৰ বেমাৰ-আজাৰ দেখা দিয়ে।

জৈৱিক সাৰ (কেঁচু সাৰ)ৰ উপকাৰিতা :

• জৈৱিক সাৰ বা কেঁচু সাৰত গছৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলোবোৰ পুষ্টিকৰ উপাদান (যেনে— নাইট্ৰ’জেন, ফছফৰাছ, পটাছিয়াম, কেলচিয়াম, মেগনেচিয়াম আদি) সঠিক অনুপাতত থাকে।
• এই সাৰে মাটিত উপকাৰী অণুজীৱ আৰু বেক্টেৰিয়াৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰে, যিয়ে মাটিৰ উৰ্বৰতা স্বাভাৱিক কৰি ৰাখে।
• জৈৱিক সাৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে মাটিৰ পানী ধৰি ৰাখিব পৰা ক্ষমতা (Water holding capacity) বৃদ্ধি পায় আৰু মাটিডৰা জৰজৰীয়া হৈ থাকে, যাৰ ফলত গছৰ শিপাই সহজে অক্সিজেন আৰু লাগতিয়াল উপাদানসমূহ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।

কীটনাশক দৰবৰ কুপ্ৰভাৱ :

• খেতি ডৰাত বেছিকৈ কীটনাশক বা ৰোগনাশক দৰব প্ৰয়োগ কৰিলে সেইবোৰ বৰষুণৰ পানীৰ সৈতে মিহলি হৈ খাৱৈ, বিল বা নদীৰ পানীলৈ উটি যায় আৰু পানী দূষিত কৰে।
• এই বিষাক্ত পানী গৰু-মহ বা মানুহে ব্যৱহাৰ কৰিলে বা এই দৰব ছতিওৱা ফল-মূল, শাক-পাচলি আদি আমি খালে আমাৰ শৰীৰত ডায়েবেটিছ, উচ্চ ৰক্তচাপ, কৰ্কট (কেঞ্চাৰ)ৰ দৰে মাৰাত্মক ৰোগ হ’ব পাৰে।
• সেয়েহে, কীটনাশক দৰবৰ ব্যৱহাৰ যিমান পাৰি কম কৰিব লাগে আৰু জৈৱিক পদ্ধতিৰে কীট নিয়ন্ত্ৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগে।

কেঁচু সাৰ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়িক সফলতা: এটা উদাহৰণ :

• প্ৰশিক্ষণ আৰু সজাগতা: ২০১৯ চনত এটা বেচৰকাৰী সংস্থা (NGO)-ৰ সহযোগত মণিপুৰ আৰু অসমৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলৰ একাংশ গ্ৰাম্য মহিলাক বাঁহৰ টেংকী নিৰ্মাণ কৰি কম খৰচতে কেঁচু সাৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ এক বিশেষ প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছিল।
• মহিলাসকলৰ স্বাৱলম্বিতা: ২০২১ চনৰ ভিতৰত প্ৰায় ১৫ খন গাঁৱৰ ১০২২ গৰাকী মহিলাই একগোট হৈ 'য়াংলী' (Yangli) নামৰ এটা উৎপাদক গোট (Farmer Producer Company - FPC) গঠন কৰে।
• ব্যৱসায়িক সফলতা: আন এটা গোট 'মহালাহী' এফপিচিয়েও কেঁচু সাৰ উৎপাদনৰ কাম আৰম্ভ কৰে। কেৱল এই গোটটোৰে ৩৫ গৰাকী মহিলাই প্ৰায় চাৰে সাত লাখ টকাৰ কেঁচু সাৰ বিক্ৰী কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।
• অৰ্গেনিক খেতিৰ দিশে: যিখিনি সাৰ বিক্ৰী নহয়, সেইখিনি মহিলাসকলে নিজৰ খেতিত ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ খেতিডৰা লাহে লাহে সম্পূৰ্ণ জৈৱিক বা অৰ্গেনিক খেতিলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে আৰু ৰাসায়নিক সাৰৰ নামত হ’বলগীয়া খৰচ বহু পৰিমাণে ৰাহি হৈছে।

বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে কেঁচু সাৰ প্ৰস্তুত কৰণ :

কেঁচু সাৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ সাধাৰণতে 'এপিজেইক' (Epigeic) প্ৰজাতিৰ কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা হয় (যেনে— Isenia fetida), কাৰণ ইহঁতে মাটিৰ ওপৰভাগত থাকে আৰু জৈৱিক আৱৰ্জনাবোৰ খৰতকীয়াকৈ খাব পাৰে।

টেংকীৰ জোখ-মাখ:

কেঁচু সাৰ তৈয়াৰ কৰা টেংকীটোৰ এক আদৰ্শ জোখ হ’ল: দীঘে ৮ ফুট, পথালিয়ে ৩ ফুট আৰু গভীৰতাত আঢ়ৈ (২.৫) ফুট। টেংকীটোৰ গভীৰতা আঢ়ৈ ফুটতকৈ বেছি হ’ব নালাগে, কাৰণ বেছি দ হ’লে তলৰ কেঁচুবোৰে অক্সিজেন নাপাই মৰি যাব পাৰে।

প্ৰস্তুত প্ৰণালী:

1.      প্ৰথম স্তৰ: টেংকীটোৰ একেবাৰে তলত ১ ৰ পৰা ১.৫ ইঞ্চি ডাঠকৈ ইটাৰ টুকুৰা বা শিল-বালিৰ এটা তৰপ দিব লাগে।

2.      দ্বিতীয় স্তৰ: ইয়াৰ ওপৰত ১.৫ ইঞ্চি ডাঠকৈ শুকান খেৰ বা নৰাৰ এটা তৰপ দি পানী ছতিয়াই দিব লাগে।

3.      জৈৱিক আৱৰ্জনা আৰু গোবৰ: ইয়াৰ পিছত থূপাই থোৱা আধা পচা জৈৱিক আৱৰ্জনা (শাক-পাচলিৰ বাকলি, গছৰ পাত আদি) আৰু গোবৰ একোটা তৰপৰ পিছত আনটো তৰপকৈ (৬০% আৱৰ্জনা আৰু ৪০% গোবৰ) দি টেংকীটো পূৰাব লাগে। মনত ৰাখিব: কেঁচা গোবৰ বা কেঁচা আৱৰ্জনা পচন ক্ৰিয়াৰ সময়ত অতি গৰম হৈ পৰে, যাৰ ফলত কেঁচুবোৰ মৰি যাব পাৰে। সেয়েহে এইবোৰ টেংকীত ভৰোৱাৰ ১০-১২ দিন আগতেই বাহিৰত অলপ পানী ছতিয়াই আধা-পচা কৰি ল’ব লাগে।

4.      কেঁচু মেলা: টেংকীটো আৱৰ্জনাৰে পূৰোৱাৰ পিছত তাত প্ৰতি বৰ্গফুটৰ হিচাপত প্ৰায় তিনিপোৱাৰ পৰা এক কেজিমান কেঁচু মেলি দিব লাগে।

5.      যতন: টেংকীটো সদায় ছাঁ থকা ঠাইত পাতিব লাগে আৰু ওপৰত চতি বা খেৰেৰে ঢাকি ৰাখিব লাগে যাতে সূৰ্যৰ পোহৰ পোনপটীয়াভাৱে নপৰে। মাজে মাজে পাতলকৈ পানী ছতিয়াই মাটিত ওদাল বা আদ্ৰতা বজাই ৰাখিব লাগে (পানী ঢালিব নালাগে, কেৱল ছতিয়াব লাগে)।

6.      সাৰ সংগ্ৰহ: প্ৰায় আঢ়ৈৰ পৰা তিনি মাহৰ ভিতৰত কেঁচুবোৰে আৱৰ্জনাবোৰ খাই ক’লা চাহপাতৰ দৰে মিহি সাৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব। এই সাৰখিনি চালনীৰে চালি কেঁচুবোৰ পৃথক কৰি ল’ব লাগে। এটা টেংকীৰ পৰা এবাৰত প্ৰায় ৮ ৰ পৰা ৯ কুইণ্টল পৰ্যন্ত উন্নত মানৰ কেঁচু সাৰ উৎপাদন কৰিব পৰা যায়।

3rd Class :

পশুধন পালন বা এনিমেল হাজবেণ্ড্ৰী (Animal Husbandry) আৰু ইয়াৰ ব্যৱসায়িক গুৰুত্ব :

১. এনিমেল হাজবেণ্ড্ৰী বা পশুধন পালন বুলিলে কি বুজি পোৱা?

এনিমেল হাজবেণ্ড্ৰী (Animal Husbandry) হৈছে কৃষি বিজ্ঞানৰ এক বিশেষ শাখা, য’ত ঘৰচীয়া জন্তু বা পশুধনৰ সঠিক প্ৰতিপালন, প্ৰজনন, খাদ্য যোগান আৰু স্বাস্থ্যৰ যত্ন লোৱা হয়। ই কেৱল পৰম্পৰাগত খেতি নহয়, ই এক আধুনিক ফাৰ্মিং প্ৰেক্টিচ (Farming Practice) যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু নতুন প্ৰজন্মক স্বাৱলম্বী হোৱাৰ সুবিধা দিয়ে।

২. এনিমেল হাজবেণ্ড্ৰীৰ মূল উদ্দেশ্য বা লক্ষ্য (Vision & Scope):

• ভৱিষ্যতৰ নিয়োগৰ সুযোগ (Career Opportunities): বৰ্তমান যুগত কেৱল চৰকাৰী চাকৰিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি এই খণ্ডত স্ব-নিয়োজন বা আত্মসংস্থাপনৰ প্ৰচুৰ সম্ভাৱনা আছে।
• ব্যৱসায়িক সুযোগ (Business Opportunities): চাকৰি বিচাৰি ফুৰাতকৈ পশুধন পালনক এক লাভজনক ব্যৱসায় বা উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰি।
• মটিভেচনেল ভূমিকা: ই নতুন প্ৰজন্মক কৃষিখণ্ডৰ সৈতে জড়িত হৈ নতুন কিবা এটা কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে।

৩. পশুধন পালনৰ মুখ্য উৎপাদনসমূহ (Main Products):

পশুধন পালনৰ পৰা আমি প্ৰধানকৈ তিনিবিধ বস্তু লাভ কৰোঁ:

1.      গাখীৰ (Milk)

2.      মাংস (Meat)

3.      কণী (Egg)

টোকা: ফাৰ্মসমূহত এই প্ৰধান উৎপাদনসমূহৰ উপৰি কুকুৰা পালন (Chicken & Egg Production) আদিও এনিমেল হাজবেণ্ড্ৰীৰ অধীনতে বৃহৎ পৰিমাণে কৰা হয়।

৪. উপ-উৎপাদনসমূহ (By-products):

প্ৰধান উৎপাদনৰ বাহিৰেও পশুধনৰ পৰা আন বহুতো মূল্যৱান উপ-উৎপাদন পোৱা যায়, যেনে:

• জন্তুৰ ছাল (Skin)
• পশুৰ নোম (Fur/Wool)

৫. ব্যৱসায়িক চক্ৰ: উৎপাদন আৰু বিপণন (Production & Marketing Cycle) :

পশুধন পালনক এটা সফল ব্যৱসায় হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ হ’লে তলৰ ক্ৰমটো বুজাটো অতি জৰুৰী:

সঠিক উৎপাদন (Production) → বজাৰৰ চাহিদা (Market Demand)  → বিক্ৰী (Sale)  →  উপাৰ্জন (Income)

• প্ৰডাকচন বা উৎপাদন কিয় প্ৰয়োজন? আমাৰ হাতত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ উৎপাদন থাকিলেহে আমি তাক বজাৰত বিক্ৰী কৰিব পাৰিম। উৎপাদন যিমানেই বেছি হ’ব, সিমানেই বিক্ৰীৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পাব।
• বজাৰৰ চাহিদা (Market Demand): যিকোনো উৎপাদন বিক্ৰী কৰিবলৈ হ’লে বজাৰত তাৰ ডিমাণ্ড বা চাহিদা থাকিব লাগিব। গাখীৰ, মাংস আৰু কণীৰ চাহিদা বজাৰত সদায়েই বেছি, গতিকে ইয়াত লোকচানৰ সম্ভাৱনা কম।
• বিপণন বা মাৰ্কেটিং (Marketing): উৎপাদন বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে তাক সঠিক গ্ৰাহকৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱাটোৱেই হৈছে মাৰ্কেটিং। ই ব্যৱসায়টোৰ পৰা ভাল উপাৰ্জন (Income) অহাত সহায় কৰে।

পৰীক্ষাৰ বাবে সম্ভাব্য প্ৰশ্নোত্তৰ (Exam-Oriented Q&A):

প্ৰশ্ন ১: এনিমেল হাজবেণ্ড্ৰীৰ মুখ্য উৎপাদন তিনিবিধ কি কি?

উত্তৰ: গাখীৰ (Milk), মাংস (Meat) আৰু কণী (Egg)।

প্ৰশ্ন ২: পশুধনৰ দুবিধ উপ-উৎপাদনৰ (By-products) নাম লিখা।

উত্তৰ: জন্তুৰ ছাল (Skin) আৰু নোম (Fur)।

প্ৰশ্ন ৩: ব্যৱসায়িক দিশত পশুধন পালনৰ মূল গুৰুত্ব কি?

উত্তৰ: চৰকাৰী চাকৰিৰ অভাৱৰ সময়ত পশুধন পালনে ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু নিবনুৱা যুৱক-যুৱতীসকলক এক শক্তিশালী কেৰিয়াৰ বা স্ব-নিয়োজনৰ (Business Opportunity) সুবিধা প্ৰদান কৰে।

প্ৰশ্ন ৪: উৎপাদন বৃদ্ধি হ’লে ব্যৱসায়ত ইয়াৰ কি প্ৰভাৱ পৰে?

উত্তৰ: উৎপাদন বৃদ্ধি হ’লে বজাৰত বিক্ৰীৰ (Sale) পৰিমাণ বাঢ়ে আৰু বিক্ৰী বাঢ়িলে ফাৰ্মাৰ বা ব্যৱসায়ীজনৰ উপাৰ্জন (Income) বৃদ্ধি পায়। কিন্তু ইয়াৰ বাবে বজাৰত চাহিদা (Market Demand) থকাটো আৱশ্যক।

পশুপালন খণ্ডৰ কিছুমান প্ৰধান প্ৰযুক্তিগত উপাদানসমূহ (Animal Husbandry Technologies) :

• পশুপালন খণ্ডত জীৱিকাক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান হিচাপে গণ্য কৰা হয়: আমাৰ মূলতঃ পশুপালন খণ্ডই দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) এক ডাঙৰ অংশ দখল কৰি আছে I
• ১২% ৰো অধিক বৰঙণি আগবঢ়ায়: পশুপালনে দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনলৈ প্ৰায় ১২% ৰো অধিক বৰঙণি আগবঢ়ায়. আনহাতে, ধান খেতিৰ দৰে কৃষি কাৰ্যই বছৰটোৰ এটা নিৰ্দিষ্ট সময়তহে উপাৰ্জন দিয়ে I
• বছৰেকীয়া উপাৰ্জনৰ উৎস: ধান খেতি কেৱল এটা বতৰতহে কৰা হয়, য'ত ধান ৰোপণ, কটা আদিৰ বাবে সময় লাগে আৰু বাকী সময়খিনিত কোনো উপাৰ্জন নাথাকে I
• দৈনিক উপাৰ্জনৰ সুবিধা: ধান খেতি চপোৱাৰ পিছত কেইবামাহো ধৰি ইয়াৰ পৰা উপাৰ্জন নহয়, কিন্তু পশুপালন কাৰ্যৰ জৰিয়তে গোটেই বছৰটোতে দৈনিক উপাৰ্জন কৰিব পৰা যায় I

গ্ৰাম্য নিয়োগ আৰু খাদ্য নিৰাপত্তা (Rural Employment) :

"আমাৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ ৭০% ৰো অধিক মানুহ পশুপালন কাৰ্যৰ লগত জড়িত হৈ আছে. তেওঁলোকৰ জীৱন আৰু জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰ কৰে I"

• জীৱন ধাৰণৰ মূল আধাৰ: বাকী ৩০% মানুহেও যদি পশুপালনৰ উৎপাদনসমূহ ব্যৱহাৰ নকৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ খাদ্যৰ নাটনি হ'ব.
• পুষ্টিৰ চাহিদা পূৰণ: গতিকে, পশুপালন খণ্ডটো আমাৰ দেশৰ অৰ্থনীতি আৰু পুষ্টিৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ I

গুণগত মান আৰু বজাৰীকৰণ (Quality Assurance) :

• নিৰাপদ আৰু উন্নত উৎপাদন: উপভোক্তাই সদায় পৰিষ্কাৰ আৰু উন্নত মানদণ্ডৰ সামগ্ৰী বিচাৰে. যদি আমি লেতেৰা বা অস্বাস্থ্যকৰ পৰিৱেশত উৎপাদন কৰো, তেন্তে সেই সামগ্ৰী বজাৰত বিক্ৰী কৰিব পৰা নাযাব I
• ব্ৰেণ্ডিং আৰু ক্ৰেডিট: আমাৰ উৎপাদিত সামগ্ৰীসমূহ বজাৰত একো একোটা ব্ৰেণ্ড হিচাপে গঢ়ি তুলিব লাগিব. গ্ৰাহকৰ বিশ্বাস অৰ্জন কৰিবলৈ গুণগত মান অক্ষুণ্ণ ৰখাটো অতি প্ৰয়োজনীয় I

আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ (Modern Technology) :

• কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence - AI): বৰ্তমান সময়ত পশুপালন খণ্ডত আধুনিক প্ৰযুক্তি যেনে—কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা বা AI-ৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে I
• ৰোগ চিনাক্তকৰণ আৰু তদাৰকী: পশুধনৰ স্বাস্থ্যৰ যত্ন লোৱা, ৰোগ আগতীয়াকৈ চিনাক্ত কৰা আৰু উৎপাদন বৃদ্ধি কৰাৰ ক্ষেত্ৰত AI-য়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে I

1st Class : পুষ্পপালন আৰু অৰ্কিড খেতি (Floriculture & Orchid Cultivation)

১. আফ্ৰিকান জেন্দুমালতী (African Marigold - Tagetes erecta L.) :

• উন্নত জাত: পুচা নাৰংগী গেইণ্ডা (Pusa Narangi Gaindha), গেইণ্ট ডাবল আফ্ৰিকান, অৰেঞ্জ, হাজো লোকেল, গোল্ডেন গ্ল’, কিউপিড আদি।
• বংশবিস্তাৰৰ মাধ্যম: বীজ আৰু পুলি।
• মাটি: প্ৰায় সকলো ধৰণৰ মাটিতেই এই খেতি কৰিব পাৰি।
• পুলি ৰোপণৰ সময়: অক্টোবৰ – নৱেম্বৰ মাহ। গৰমৰ দিনৰ বাবে মে’ৰ পৰা জুলাই মাহৰ ভিতৰত 'চেৰাকোল' (Seracole) জাতৰ খেতি কৰা হয়।
• ব্যৱধান (Spacing): বীজ উৎপাদনৰ বাবে 45cm x 40 cm ব্যৱধান ৰাখিব লাগে। পুলিৰ উচ্চতা ৫-৭ ছেমি হ’লে মূল পথাৰত ৰুব লাগে।
• পৰিচৰ্যা: ওখ জাতবোৰৰ বাবে জেং বা খুঁটিৰ আধাৰ (Staking) দিয়া প্ৰয়োজন। খৰাং বতৰত নিয়মীয়া পানী যোগান ধৰিব লাগে আৰু বৰষুণৰ দিনত অতিৰিক্ত পানী ওলাই যোৱাৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।
• অপতৃণ নিয়ন্ত্ৰণ: পুলি ৰোৱাৰ ০-৩ দিনৰ ভিতৰত 'বুটাক্লৰ' (Butachlor @ 1.0 kg/ha) নামৰ অপতৃণনাশক প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

• ৰোগ আৰু কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ:

  • কীট-পতংগ: মোৱা পোক (Aphids), লেদেলী পোক (Larvae) আৰু থ্ৰিপছ (Thrips)-ৰ আক্ৰমণ হ’ব পাৰে।
  • পাত আৰু ফুলৰ মৰহি যোৱা ৰোগ (Leaf and flower blight): ই Alternaria dianthi ভেঁকুৰৰ বাবে হয়। প্ৰতিকাৰ হিচাপে ২.৫ গ্ৰাম 'মেনকোজেব' (Mancozeb) প্ৰতি লিটাৰ পানীত মিলাই ১০ দিনৰ ব্যৱধানত ৩ বাৰ স্প্ৰে’ কৰিব লাগে। পুলি ৰোৱাৰ ৩০, ৪০ আৰু ৫০ দিনৰ পিছত এই ঔষধ স্প্ৰে’ কৰা অত্যন্ত জৰুৰী।

২. ফ্ৰেন্স জেন্দুমালতী (French Marigold - Tagetes patula L.) :

• উন্নত জাত: হাৰ্মনী (Harmony), ৰাষ্টী ৰেড (Rusty Red), চান ওল্ড (Sun Old), ৰেড ব্ৰকেড আদি।
• বংশবিস্তাৰৰ মাধ্যম: বীজ।
• পুলি ৰোপণৰ সময়: অক্টোবৰ – নৱেম্বৰ। ৫-৭ ছেমি উচ্চতাৰ পুলিবোৰ মূল পথাৰত স্থানান্তৰ কৰা হয়।
• ব্যৱধান (Spacing): সাধাৰণতে 30 cm x 30 cm আৰু ওখ জাতৰ বাবে ৬০ ছেমি ব্যৱধান ৰাখিব লাগে।
• মিশ্ৰিত খেতি (Intercropping): জেন্দুমালতীৰ লগত পালেং শাক বা ধনিয়াৰ মিশ্ৰিত খেতি কৰিলে অধিক লাভ কৰিব পাৰি।
• ফুল ফুলিবলৈ প্ৰয়োজনীয় সময়: বীজ সিঁচাৰ ১.৫ ৰ পৰা ২.৫ মাহৰ পিছত ফুল ফুলে।

৩. জাৰবেৰা (Gerbera - Gerbera jamesonii) :

• উন্নত জাত:

  • সাধাৰণ জাত: ৰেড জেম, অৰেঞ্জ গ্ৰীণ, য়েল্ল’ কুইন, ড° জাকিৰ হুছেইন, প্ৰাইড অব ছিকিম আদি।
  • কলা কেন্দ্ৰীয় (Black-centered) জাত: আণ্টিবিছ (ৰঙা), বাটাভিয়া (নাৰংগী), ফেইথ (হালধীয়া), ড্ৰীম (গোলাপী) ইত্যাদি। এইবোৰ অসমত গ্ৰীণহাউচ বা পলিহাউচত খেতি কৰাৰ বাবে উপযোগী।
• বংশবিস্তাৰ: মাকৈ বা মাতৃ উদ্ভিদৰ পৰা সৰু পুলি (Suckers) পৃথক কৰি বংশবিস্তাৰ কৰা হয়। ছেপ্টেম্বৰ-অক্টোবৰ মাহত ইয়াক ৰোপণ কৰা হয়।
• ব্যৱধান আৰু মাটি: গছৰ পৰা গছলৈ ৩০ ছেমি আৰু শাৰীৰ পৰা শাৰীলৈ ৩০ ছেমি দূৰত্ব হ’ব লাগে। পানী জমা নোহোৱা পলসুৱা মাটি ইয়াৰ বাবে সৰ্বোত্তম।
• সাৰ প্ৰয়োগ: প্ৰতি বৰ্গমিটাৰত ৩০ গ্ৰাম নাইট্ৰ’জেন, ১০ গ্ৰাম ফছফৰাছ (P2O5) আৰু ২০ গ্ৰাম পটাছ (K2O) প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।
• শস্য সুৰক্ষা: মোৱা পোক আৰু চাহী পোক (Mites) নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে ১.৫ মিলি 'ডাইমিথ’ৱেট ৩০ ইচি' (Dimethoate 30 EC) প্ৰতি লিটাৰ পানীত মিলাই স্প্ৰে’ কৰিব লাগে। বাৰিষা কালত হোৱা 'ছাৰক’চপৰা পাতৰ দাগ' (Cercospora leaf spot) ৰোগৰ বাবে 'কেপ্টান' (Captan @ 2g/lit) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
• ফুল চপোৱা: যেতিয়া দ্বিতীয় শাৰীৰ ডিস্ক ফ্লৰেটত পৰাগ ৰেনু বিকশিত হয়, তেতিয়া ফুলবোৰ কাটিব লাগে। ফুলদানীত বেছিদিন সজীৱ কৰি ৰাখিবলৈ ২% চুক্ৰ’জ (Sucrose) আৰু ৩০০ ppm টাৰ টাৰিক এচিডৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

৪. ৰজনীগন্ধা (Tuberose - Polianthes tuberosa L.) :

• শ্ৰেণীবিভাজন আৰু জাত:

  • একক পাহি (Single type): কেলকাটা ছিংগল, মেক্সিকান ছিংগল, শৃংগাৰ, প্ৰজ্বল।
  • যুগ্ম পাহি (Double type): কেলকাটা ডাবল, সুবাসিনী, বৈভৱ।
• ৰোপণ পদ্ধতি: ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত ২.৫ ছেমি ব্যাসযুক্ত কন্দ বা বাল্ব (Bulbs) ৫ ছেমি গভীৰতাত ৰুব লাগে। সাধাৰণতে 30 x 20 cm বা 25 x 25 cm  ব্যৱধান ৰখা হয়।
• মালচিং (Mulching): গুণগত মানদণ্ডৰ ফুলৰ বাবে ৫০ মাইক্ৰনৰ ক’লা পলিথিন শ্বীট ব্যৱহাৰ কৰি মালচিং কৰা হয়।
• সাৰ প্ৰয়োগ: NPK @ ৩০:২০:২০ গ্ৰাম/বৰ্গমিটাৰ হাৰত প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।
• ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ: 'কলাৰ ৰট' (Collar rot) বা গলধন পঁচা ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ ১.৫ গ্ৰাম 'কাৰ্বেনডাজিম ৫০ ডব্লিউ পি' (Carbendazim 50WP) প্ৰতি লিটাৰ পানীত মিলাই স্প্ৰে’ কৰিব লাগে।

৫. অৰ্কিড (Orchids) :

অৰ্কিড হ’ল বিশ্বৰ আটাইতকৈ ধুনীয়া ফুলবোৰৰ অন্যতম। ব্যৱসায়িক দিশৰ পৰা ইয়াক দুটা ভাগত ভগাব পাৰি:

1.      এপিফাইট বা পৰাশ্ৰয়ী (Epiphytes): গছৰ ডাল বা শিলত আশ্ৰয় লৈ জীয়াই থাকে (যেনে: Dendrobium, Vanda, Rhynchostylis)।

2.      টেৰেষ্ট্ৰিয়েল বা ভূ-স্থানীয় (Terrestrials): সাধাৰণ গছৰ দৰে মাটিত গজে (যেনে: Cymbidium, Phaius)।

কপো ফুল (Foxtail Orchid - Rhynchostylis retusa) :

• ই অসমৰ এক থলুৱা পৰাশ্ৰয়ী অৰ্কিড, যাৰ থোপাবোৰ শিয়ালৰ নেজৰ দৰে ওলমি থাকে।
• পৰিৱেশ: উষ্ম, ক্ৰান্তীয় আৰু আৰ্দ্ৰ (৬০-৮০% Humidity) পৰিৱেশৰ প্ৰয়োজন। ইয়াৰ বাবে ৫০% ছাঁ পৰা নেট (Shade net) ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
• ৰোপণ মাধ্যম: ইয়াক কোনো মাটিৰ প্ৰয়োজন নাই। ওলমি থকা কাঠৰ বাকচ বা টুকুৰা খৰি, এঙাৰ আৰু নাৰিকলৰ চোঁচ ব্যৱহাৰ কৰি ৰোপণ কৰা হয়।

ডেনড্ৰ’বিয়াম (Dendrobium spp.) :

• পোহৰ আৰু উষ্ণতা: উজ্জ্বল কিন্তু পৰোক্ষ পোহৰ আৰু 20°C-30°C উষ্ণতা ইয়াৰ বাবে উপযোগী।
• পাত্ৰ মিশ্ৰণ (Potting Mix): এঙাৰ, ইটাৰ টুকুৰা আৰু নাৰিকলৰ বাকলিৰ ১:১:১ অনুপাতৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
• সাৰ প্ৰয়োগ: Azospirillum আৰু Phosphobacterium প্ৰতি জোপাত ২ গ্ৰামকৈ ২ মাহৰ ব্যৱধানত প্ৰয়োগ কৰিব লাগে আৰু লগতে NPK (20:10:10) @ ০.২% সপ্তাহত দুবাৰকৈ স্প্ৰে’ কৰিব লাগে।

দৰকাৰী পৰীক্ষামুখী প্ৰশ্নোত্তৰ (Quick Revision Table) :

2nd Class : নাৰিকল খেতিৰ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি আৰু চৰকাৰী আঁচনি (Scientific Cultivation of Coconut) :

১/ ক’কোনাট ডেভেলপমেণ্ট ব’ৰ্ড (CDB) কি?

• পৰিচয়: ক’কোনাট ডেভেলপমেণ্ট ব’ৰ্ড (CDB) হ’ল কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ কৃষি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনস্থ এটা অনুষ্ঠান। এই ব’ৰ্ডে পোনপটীয়াভাৱে নাৰিকল খেতিৰ বাবে বিভিন্ন আঁচনি বা স্কিম ৰূপায়ণ (Implement) কৰে।
• অসমৰ প্ৰেক্ষাপট: অসমত উদ্যান শস্যৰ বাবে কোনো সুকীয়া সম্পূৰ্ণ বিভাগ নাই। কৃষি বিভাগৰ অধীনতে ‘উদ্যান শস্য সঞ্চালকালয়’ (Directorate of Horticulture) পৰিচালিত হয়। (অৱশ্যে মেঘালয়ৰ দৰে পাহাৰীয়া ৰাজ্যত কৃষি বিভাগতকৈ উদ্যান শস্য বিভাগ বেছি ডাঙৰ আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ)।

২/ নাৰিকলৰ উন্নত জাতসমূহ (Varieties) :

অসম তথা ভাৰতত খেতি কৰা নাৰিকলৰ প্ৰধান জাতসমূহ হ’ল:

• Assam Tall (আছাম টল): অসমৰ স্থানীয় ওখ জাত।
• T x D Hybrid (টি ইনটু ডি হাইব্ৰীড): ওখ (Tall) আৰু চাপৰ (Dwarf) জাতৰ মাজত ক্ৰছ কৰি তৈয়াৰ কৰা বৰ্ণসংকৰ জাত।
• Bengal Hazari (বেংগল হাজাৰী): উচ্চ ফলনশীল জাত।
• Kamrupa (কামৰূপা): অসমৰ মাটিৰ বাবে উপযোগী জাত।
• Kahikuchi-1 (কাহিকুছি ১): গুৱাহাটীৰ কাহিকুছিত অৱস্থিত উদ্যান শস্য গৱেষণা কেন্দ্ৰই উদ্ভাৱন কৰা উন্নত জাত।

৩/ মাতৃ গছ বা মদাৰ পাম নিৰ্বাচন (Selection of Mother Palm) :

নাৰ্চাৰী বা পুলি তৈয়াৰ কৰাৰ বাবে মাতৃ গছ নিৰ্বাচন কৰোঁতে তলৰ গুণসমূহ থকাটো আৱশ্যক:

• ফলন: গছজোপাত বছৰেকত অতি কমেও ১০০ টা বা তাতকৈ বেছি নাৰিকল লাগিব লাগিব।
• আকাৰ: ফলবোৰ মজলীয়া আকাৰৰ (Medium-sized) হ’ব লাগে।
• বয়স: মাতৃ গছজোপাৰ বয়স ২৫ ৰ পৰা ৩০ বছৰ বা তাতকৈ অধিক হ’ব লাগে।
• গঠন: গছৰ মুৰ বা ক্ৰাউন (Crown) অংশ শক্তিশালী হ’ব লাগে আৰু পাতবোৰ পথালিকৈ (Horizontally) মেল খোৱা হ’ব লাগে।

৪/ ফল চপোৱা আৰু নাৰ্চাৰী প্ৰস্তুতকৰণ :

• ফল চপোৱাৰ সময়: চিপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা ডিচেম্বৰ মাহৰ ভিতৰত পকা বা পৰিণত (Mature) নাৰিকলবোৰ চিলেকশ্যন কৰিব লাগে।
• সাৱধানতা: গছৰ ওপৰৰ পৰা নাৰিকল কাটি তলত পেলাই দিব নালাগে। তেনে কৰিলে ভিতৰৰ পানী আৰু শাহ (Kernel/Endosperm) কঁপি উঠে বা জোকাৰণি খায়, যাৰ ফলত পুলিটো দুৰ্বল হয়। গতিকে নাৰিকলবোৰ ৰচীৰে বান্ধি লাহেকৈ নমাব লাগে।
• পুলি ৰোপণৰ সময়: ডিচেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ ভিতৰত নাৰ্চাৰীৰ বেড বা ভেটিত নাৰিকলসমূহ পথালিকৈ (Horizontally/Flat) শুৱাই পেলাই আধা মাটিৰে ঢাকি লগাব লাগে।

৫/ মাটি আৰু গাঁত প্ৰস্তুতকৰণ (Soil & Pit Preparation) :

• মাটি: নাৰিকলৰ বাবে চেণ্ডী লোম (Sandy loam) বা বালিঅঁহীয়া মাটি আটাইতকৈ উপযোগী। মাটিত বোকাৰ পৰিমাণ বেছি হ’লে গাঁত খন্দাৰ সময়ত এক বা দুই বাস্কেট বালি মিহলাই ল’ব লাগে।
• গাঁতৰ জোখ: গাঁতটো ১ মিটাৰ দীঘল, ১ মিটাৰ প্ৰস্থ আৰু ১ মিটাৰ গভীৰ (1m x 1m x 1m) হ’ব লাগিব।
• সাৰ প্ৰয়োগ: গাঁতটো পুৰাবলৈ ওপৰৰ সাৰুৱা মাটিৰ (Top soil) লগত ২০ কেজি শুকান গোবৰ বা পচন সাৰ (Farm Yard Manure) আৰু উঁই বা পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে ১০০ গ্ৰাম নিম কেক (Neem cake) মিহলাই ল’ব লাগে।

৬/ পুলি নিৰ্বাচন আৰু ব্যৱধান (Spacing) :

• পুলিৰ গুণাগুণ: খেতিৰ বাবে এ বছৰীয়া সুস্থ পুলি ল’ব লাগে, য’ত ৫-৬ টা ভালদৰে মেল খোৱা পাত থাকে আৰু গুৰি অংশ (Collar region) শক্তিশালী হয়。
• ৰোপণৰ ব্যৱধান: এজোপা গছৰ পৰা আনজোপাৰ ব্যৱধান ৭.৫ মিটাৰ ইনটু ৭.৫ মিটাৰ ($7.5\text{m} \times 7.5\text{m}$) হ’ব লাগে। ইয়াৰ ফলত গছবোৰে পৰ্যাপ্ত পোহৰ পায় আৰু ফলন ভাল হয়।

৭/ ৰাসায়নিক সাৰ প্ৰয়োগ পদ্ধতি (Fertilizer Application) :

সাৰখিনি মিহলাই বছৰত দুবাৰকৈ (প্ৰথম কিস্তি মাৰ্চ-এপ্ৰিলত আৰু দ্বিতীয় কিস্তি চিপ্টেম্বৰ-অক্টোবৰত) প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। গছৰ গুৰিৰ পৰা ১ ৰ পৰা ১.৭৫ মিটাৰ দূৰত্বত ৩০ চে.মি. গভীৰ আৰু ১০ চে.মি. বহল ঘূৰণীয়া নলা (Ring method) খান্দি সাৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

সাৰৰ তালিকা (প্ৰতিজোপা ফল ধৰা গছৰ বাবে):

বিশেষ টোকা: খৰাং বা শুকান বতৰত নাৰিকল সৰা (Nut shedding) বন্ধ কৰিবলৈ প্ৰতিজোপা গছৰ গুৰিত ১ ৰ পৰা ২ বাল্টি পানী নিয়মিতভাৱে দিব লাগে।

৮/ চৰকাৰী আঁচনি আৰু ৰেহাই (CDB Schemes) :

• Expansion of Area Programme: এই আঁচনিৰ অধীনত যদি কোনো কৃষকৰ ০.০৫ হেক্টৰ (প্ৰায় আধা বিঘা) জেগা থাকে, তেন্তে তেওঁ অতি কমেও ৫ জোপা নাৰিকল পুলি সম্পূৰ্ণ বিনামূলীয়াকৈ পাব। লগতে দুই বছৰ ধৰি সাৰ-পানীৰ বাবে একাউণ্টত অনুদান লাভ কৰিব (প্ৰথম বছৰ ৭৫ টকা আৰু দ্বিতীয় বছৰ ১৭৫ টকা)। ইয়াৰ বাবে আধাৰ কাৰ্ড, জমাবন্দী আৰু বেংক পাছবুকৰ প্ৰয়োজন হয়।
• Replanting and Rejuvenation Scheme: পুৰণি অনুত্পাদক বা বেমাৰী গছ (য’ত বছৰত ১০ তাতকৈ কম নাৰিকল লাগে) কাটি নতুনকৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে খেতি কৰিবলৈ চৰকাৰে উদগনি দিয়ে। পুৰণি গছ কাটিলে প্ৰতিজোপাত ১,০০০ টকা আৰু নতুনকৈ পুলি ৰুবলৈ ১২০ টকাৰ অনুদান পোৱা যায়।

3rd Class : বিষয়: পশুপালন আৰু ইয়াৰ ব্যৱসায়িক গুৰুত্ব (হাঁহ ও কুকুৰা পালন)

১/ ভূমিকা আৰু অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব :

• পুষ্টি সাধন: হাঁহ-কুকুৰা পালনে মানুহৰ শৰীৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় মাংস আৰু কণীৰ চাহিদা পূৰণ কৰে। আমাৰ সমাজৰ সৰহসংখ্যক লোকেই আমিষাহাৰী হোৱাৰ বাবে বজাৰত ইয়াৰ চাহিদা সদায় বেছি।
• আত্মসংস্থাপন আৰু উদ্যোগীকৰণ: কেৱল চৰকাৰী চাকৰিৰ আশা নকৰি থলুৱা যুৱক-যুৱতীসকলে বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে হাঁহ-কুকুৰা পালন কৰিলে নিজেই লাভৱান হোৱাৰ উপৰি আন ১০ জনকো কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ দিব পাৰে।

২/ ফাৰ্ম বা গঁৰাল স্থাপনৰ বাবে প্ৰাৰম্ভিক প্ৰস্তুতি :

ফাৰ্ম এখন সফলতাৰে চলাই নিবলৈ তলত দিয়া দিশসমূহলৈ লক্ষ্য কৰা উচিত:

• যাতায়াত আৰু যোগাযোগ: উৎপাদনসমূহ বজাৰলৈ নিবলৈ আৰু খাদ্য বা অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী ফাৰ্মলৈ আনিবলৈ সুচল ৰাস্তাৰ সংযোগ থাকিব লাগিব।
• উপযুক্ত স্থান: ফাৰ্মখনৰ বাবে নিৰ্বাচিত ঠাইখন জনবসতিপূৰ্ণ এলেকাৰ পৰা অলপ আঁতৰত হ’লে ভাল, যাতে দুৰ্গন্ধৰ বাবে স্থানীয় ৰাইজৰ অসুবিধা নহয়।
• বানপানীৰ পৰা সুৰক্ষা: আমাৰ অসমত বানপানীৰ সমস্যা সঘনাই হোৱা দেখা যায়, গতিকে ফাৰ্মখন সদায় ওখ ঠাইত স্থাপন কৰিব লাগে।
• বিশুদ্ধ পানী আৰু বিদ্যুৎ: চৰাই-চিৰিকতিৰ সু-স্বাস্থ্যৰ বাবে পৰিষ্কাৰ খোৱাপানী আৰু সঠিক পোহৰৰ বাবে বিদ্যুৎ সংযোগ (আৰু জৰুৰীকালীন জেনৰেটৰ) থকাটো আৱশ্যক।

৩/ সোণালী কুকুৰা পালন (Sonali Poultry Farming) :

• বহুমুখী উপাৰ্জন (Dual Purpose): সোণালী কুকুৰা পুহিলে মাংস আৰু কণী—দুয়োটাৰে উৎপাদন একেলগে পোৱা যায়। ইয়াৰ ফলত ফাৰ্মখন সদায় সক্ৰিয় হৈ থাকে আৰু উপাৰ্জনৰ ধাৰা বন্ধ নহয়।
• ওজন আৰু বজাৰ দৰ: সঠিক খাদ্য যোগান ধৰিলে ৩ ৰ পৰা ৩.৫ মাহ বয়সত ইয়াৰ ওজন প্ৰায় ৯০০ গ্ৰামৰ পৰা ১ কেজি পৰ্যন্ত হয়। বজাৰত ব্ৰয়লাৰতকৈ সোণালী কুকুৰাৰ চাহিদা আৰু মূল্য যথেষ্ট বেছি।
• কণী উৎপাদন: সোণালী কুকুৰাই সাধাৰণতে ৫ ৰ পৰা ৬ মাহ বয়সৰ ভিতৰত কণী দিয়া আৰম্ভ কৰে।

📐 স্থান বা ঠাইৰ জোখ-মাখ:

• সোণালী কুকুৰা: প্ৰতিটো চৰাইৰ বাবে ২ বৰ্গফুট (2 sq. ft.) ঠাইৰ প্ৰয়োজন। (উদাহৰণস্বৰূপ: ১০০ টা কুকুৰাৰ বাবে ২০০ বৰ্গফুট ঠাই লাগিব)।
• ব্ৰয়লাৰ কুকুৰা: প্ৰতিটোৰ বাবে ১ বৰ্গফুট (1sq. ft.) ঠাইৰ প্ৰয়োজন।
• ঘৰৰ উচ্চতা: গঁৰালটোৰ উচ্চতা সাধাৰণতে ৭ ৰ পৰা ৯ ফুট ওখ হ’ব লাগে। দেৱাল বা বেৰাখন ৩ ফুট ওখকৈ দি বাকী অংশ বায়ু চলাচলৰ বাবে জালেৰে মুকলি ৰাখিব লাগে।

৪/ ব্ৰুডিং (Brooding) বা পোৱালিৰ উমনি যতন :

এদিনীয়া পোৱালি (Day-old chicks) এনেই আনি প্ৰথম এমাহ বিশেষ যত্নৰে ৰখাটোকে ‘ব্ৰুডিং’ বোলে।

• উষ্ণতা নিয়ন্ত্ৰণ: সৰু পোৱালিয়ে নিজৰ শৰীৰৰ উষ্ণতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব নোৱাৰে। সেয়ে সিহঁতক কৃত্ৰিমভাৱে গৰম ওম দিবলৈ বেটাৰী ব্ৰুডাৰ (Battery Brooder) বা লাইটৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে।
• মজিয়াৰ প্ৰস্তুতি (Litter Management): মজিয়াখন পকী হ’লে ভাল। মজিয়াত ধানৰ তুঁহ পাৰি (যাক লিটাৰ বোলে) তাৰ ওপৰত নিউজপেপাৰ পাৰি দিব লাগে, যাতে পোৱালিয়ে শুকান তুঁহবোৰ খাই নেপেলায়।
• এমোনিয়া গেছ আৰু কক্সিডিয়া: লিটাৰ বা তুঁহখিনি তিতি থাকিলে তাত এমোনিয়া গেছ উৎপন্ন হয় আৰু ইয়াৰ ফলত পোৱালি অৱস্থাত মাৰাত্মক ‘কক্সিডিয়া’ (Coccidiosis) বেমাৰ হৈ বহুত পোৱালি মৰে। গতিকে লিটাৰ সদায় ওলট-পালট কৰি শুকানকৈ ৰাখিব লাগে।

৫/ কুকুৰাৰ বাণিজ্যিক খাদ্য (Commercial Feed) :

বয়স আৰু প্ৰয়োজন অনুসারে খাদ্য প্ৰধানকৈ ৪ ভাগত বিভক্ত:

1.      প্ৰী-ষ্টাৰ্টাৰ (Pre-starter): ০ ৰ পৰা ২ সপ্তাহ বয়সলৈ।

2.      ষ্টাৰ্টাৰ (Starter): পোৱালি অৱস্থাত দিয়া হয়।

3.      গ্ৰ’ৱাৰ (Grower): মাংস বৃদ্ধিৰ বাবে দিয়া মধ্যমীয়া বয়সৰ খাদ্য।

4.      লেয়াৰ (Layer): কণী পৰা বয়সৰ (৫ মাহৰ ওপৰৰ) কুকুৰাক দিয়া খাদ্য।

💉 ৬/ কুকুৰাৰ প্ৰতিষেধক টীকা বা ভেকচিন (Vaccination Schedule) :

কুকুৰাক মাৰাত্মক বেমাৰৰ পৰা বচাই ৰাখিবলৈ ভেকচিন দিয়াটো বাধ্যতামূলক:

⚠️ বিশেষ সতৰ্কবাণী: ৰাণীখেত বা আই.বি.ডি. আদি বেমাৰ হ’লে কোনো চিকিৎসা নাই। ইয়াৰ লক্ষণ দেখা পালে লগে লগে আক্ৰান্ত চৰাই জাকৰ পৰা আঁতৰাই পেলাব লাগে। ফাৰ্মৰ সমুখত পটাছ পানীৰ ‘ফুট বাথ’ (Foot bath) ৰাখিলে বীজাণু সংক্ৰমণ বহুত কমে।

🦆 ৭/ হাঁহ পালন (Duck Farming) :

• খাকী কেম্পবেল (Khaki Campbell): কণী উৎপাদনৰ বাবে এই জাতৰ হাঁহ পৃথিৱীৰ ভিতৰতে শ্ৰেষ্ঠ। ই বছৰত প্ৰায় ৩০০ টা পৰ্যন্ত কণী দিয়ে।
• মাংসৰ বাবে জাত: থলুৱা পাতি হাঁহ, সিতা হাঁহ আৰু বগা পেকিন (White Pekin) বা মাস্কোভী (Muscovy) জাত মাংসৰ বাবে অতি উত্তম।
• স্থান বা ঠাইৰ জোখ: প্ৰতিটো হাঁহৰ বাবে গঁৰালৰ ভিতৰত সাধাৰণতে ১০ বৰ্গফুট (10 sq. ft.) ঠাইৰ প্ৰয়োজন। কণী পাৰি থকা অৱস্থাত ১৫ বৰ্গফুট (15 sq. ft.) ঠাই লাগে।
• মাৰাত্মক বেমাৰ: হাঁহৰ আটাইতকৈ মাৰাত্মক বেমাৰটো হ’ল ‘ডাক প্লেগ’ (Duck Plague)। ইয়াৰ প্ৰতিষেধক ভেকচিন হাঁহক ২ মাহ বয়সত দিয়াটো বাধ্যতামূলক আৰু প্ৰতি ৬ মাহৰ মূৰে মূৰে ইয়াক দোহাৰিব লাগে।
• আলফাটক্সিক’চিচ (Aflatoxicosis): হাঁহৰ দানাত বা খাদ্যত যদি ভেঁকুৰ (Fungus) ধৰে, তেন্তে হাঁহৰ শৰীৰত ‘আলফাটক্সিন’ নামৰ বিষাক্ত পদাৰ্থ উৎপন্ন হৈ এই বেমাৰ হয়। গতিকে হাঁহক সদায় সতেজ আৰু শুকান দানা খুৱাব লাগে।

🌾 ৮/ সমন্বিত পশুপালন (Integrated Duck-cum-Fish Farming) :

যদি কাৰোবাৰ পুখুৰী আছে, তেতিয়া পুখুৰীৰ ওপৰত বা পাৰত হাঁহ পালন কৰিলে অতি কম খৰচতে দুগুণ লাভ কৰিব পাৰি।

হাঁহে পুখুৰীৰ শামুক, пок-পৰুৱা আদি খাই প্ৰ’টিন লাভ কৰে। আনহাতে, হাঁহৰ বিষ্ঠা বা মল পুখুৰীৰ মাছৰ বাবে উৎকৃষ্ট খাদ্য বা সাৰ হৈ পৰে। ইয়াকে সমন্বিত কৃষি বা পশুপালন বোলে।

Short Summary :

শ্ৰীমতী জুনুমা মালী ডেকা মৰিগাঁও জিলাৰ দন্দুৱাৰ এজনী সফল মহিলা কৃষি-উদ্যোগী। তেওঁ ২০১৮ চনৰ পৰা নিজৰ ঘৰত বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে 'সমন্বিত কৃষি' (Integrated Farming) চলাই আছে। তেওঁৰ নাৰ্ছাৰীত জাৰবেৰা, গোলাপ, অৰ্কিড আদিকে ধৰি প্ৰায় ৬০ প্ৰকাৰৰ উন্নত জাতৰ বাণিজ্যিক ফুলৰ খেতি কৰা হয়। ইয়াৰ সমান্তৰালভাৱে তেওঁ এটা দুগ্ধ পামো চলায়, যাৰ উৎকৃষ্ট পশুপালনৰ বাবে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ "গোপাল ৰত্ন বঁটা" লাভ কৰিছে। পামৰ কেঁচা গোবৰৰ সৈতে সমান পানী (1:1) মিলাই তেওঁ ২০১৯-২০ চনৰ পৰা এটা বায়’গেছ প্ৰকল্প চলাই আছে, যাৰ পৰা ঘৰুৱা ইন্ধন আৰু উৎকৃষ্ট জৈৱিক সাৰ উৎপন্ন হয়। তেওঁৰ এই আধুনিক পদ্ধতি গ্ৰাম্য মহিলাসকলৰ বাবে এক ডাঙৰ প্ৰেৰণা।

শ্ৰীমতী জুনুমা মালীয়ে তেওঁৰ ঘৰত কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট খেতিতে সীমাবদ্ধ নাথাকি এটা সমন্বিত কৃষি পদ্ধতি (Integrated Farming) গঢ়ি তুলিছে। তেওঁ কৰা ঘাই কামবোৰ হ’ল:

• ব্যৱসায়িক ফুলৰ খেতি আৰু নাৰ্ছাৰী (Commercial Floriculture & Nursery):

  • তেওঁৰ নাৰ্ছাৰীখনত প্ৰায় ৬০ তকৈও অধিক প্ৰজাতিৰ ফুলৰ খেতি কৰা হয়।
  • ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ লাভজনক আৰু প্ৰধান ফুলবোৰ হ’ল— জাৰবেৰা (Gerbera), গোলাপ (Rose), অৰ্কিড (Orchid), জবা (Hibiscus) আৰু মৰিগোল্ড/নৰ্জী ফুল (Marigold)।
  • তেওঁ উৎপাদন কৰা উন্নত মানদণ্ডৰ জাৰবেৰা আৰু অন্যান্য ফুলবোৰ থলুৱা বজাৰৰ লগতে গুৱাহাটীৰ দৰে ডাঙৰ চহৰতো সজোৱা কামৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

• বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ দুগ্ধ পালন (Scientific Dairy Farming):

  • ফুলৰ খেতিৰ সমান্তৰালভাৱে তেওঁ এটা উন্নতমানৰ গৰু ফাৰ্ম (Dairy Unit) চলাই আছে।
  • ইয়াত বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে গৰুৰ খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা, ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰা আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ ওপৰত বিশেষ ধ্যান দিয়া হয়।

• জৈৱিক সাৰ প্ৰস্তুতকৰণ (Organic Nutrient Management):

  • তেওঁ নিজৰ ফাৰ্মত সম্পূৰ্ণৰূপে কেঁচু সাৰ (Vermicompost) আৰু জৈৱিক সাৰ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি পায় আৰু ফুলবোৰ দীৰ্ঘদিনলৈ সজীৱ হৈ থাকে।

২/ তেওঁ ইয়াত কিমান দিনৰ পৰা এই কামটো কৰি আছে? (Duration & History) :

• আৰম্ভণি: তেওঁ প্ৰায় ২০১৮ চনৰ পৰা (বৰ্তমান ২০২৬ চনলৈকে হিচাপ কৰিলে প্ৰায় ৮ বছৰ ধৰি) এই ব্যৱসায়িক কৃষিৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে।
• প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়: প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁ মাত্ৰ এটা গৰুৰে দুগ্ধ পালন আৰম্ভ কৰিছিল, যিয়ে দৈনিক মাত্ৰ ৫ লিটাৰ গাখীৰ দিছিল।
• প্ৰশিক্ষণ আৰু সম্প্ৰসাৰণ: পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ মৰিগাঁও জিলাৰ কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (KVK)-ৰ পৰা ফুলৰ খেতি আৰু আধুনিক কৃষি পদ্ধতিৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰে আৰু লাহে লাহে নিজৰ ঘৰুৱা ফাৰ্মখন এখন ডাঙৰ ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।

৩/ বিশেষ কৃতিত্ব আৰু বঁটা (Awards & Achievements) :

• ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ স্বীকৃতি: বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে পশুপালন আৰু থলুৱা জাতৰ গৰু সংৰক্ষণ তথা দুগ্ধ উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত দেখুওৱা পাৰদৰ্শিতাৰ বাবে তেওঁ ভাৰত চৰকাৰৰ তৰফৰ পৰা উত্তৰ-পূব মণ্ডলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ হিচাপে "ৰাষ্ট্ৰীয় গোপাল ৰত্ন বঁটা" (National Gopal Ratna Award) লাভ কৰিছিল।
• আদৰ্শ কৃষক (Model Farmer): বৰ্তমান তেওঁৰ ফাৰ্মখন অসম তথা সমগ্ৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ কৃষি শিক্ষাৰ্থী আৰু নতুনকৈ কৃষি কৰিব খোজা লোকসকলৰ বাবে এটা "Demonstration Site" বা আদৰ্শ প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ স্বৰূপ।

৪/ ব্যৱসায়িক কৌশল আৰু বজাৰ সংযোগ (Market Linkage)

• স্থানীয় বজাৰৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ: তেওঁ কেৱল ফুল উৎপাদন কৰিয়েই ক্ষান্ত থকা নাই, বৰঞ্চ বজাৰৰ সৈতে পোনপটীয়া সংযোগ স্থাপন কৰিছে। তেওঁৰ ফাৰ্মৰ জাৰবেৰা আৰু গোলাপ ফুলসমূহ গুৱাহাটীৰ পাইকাৰী ফুল বজাৰ, বিয়া-সবাহৰ ডেকোৰেটৰ আৰু স্থানীয় ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহলৈ নিয়মীয়াকৈ যোগান ধৰা হয়।
• গাখীৰৰ স্থানীয় বিপণন: দুগ্ধ পামৰ পৰা উৎপাদন হোৱা বিশুদ্ধ গাখীৰ স্থানীয় ডায়েৰী ক’অপাৰেটিভ (Co-operative) আৰু মৰিগাঁও চহৰৰ গ্ৰাহকসকলক যোগান ধৰি তেওঁ এক স্থায়ী দৈনিক উপাৰ্জন নিশ্চিত কৰিছে।

৫/ আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ (Adoption of Technology)

• প্লাষ্টিক হাউচ/পলিহাউচ (Polyhouse cultivation): অসমৰ অতিমাত্ৰা বৰষুণ আৰু বানপানীৰ পৰা দামী ফুলবোৰ ৰক্ষা কৰিবলৈ তেওঁ 'প্ৰটেক্টেড কাল্টিভেচন' বা পলিহাউচ প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ ফলত ফুলৰ পাপিবোৰ নষ্ট নহয় আৰু গুণগত মানদণ্ড অটুট থাকে।
• টোপাল জলসিঞ্চন (Drip Irrigation): পানীৰ অপচয় ৰোধ কৰিবলৈ আৰু ফুল গছৰ শিপাত প্ৰয়োজন অনুসৰি পানী দিবলৈ তেওঁ আধুনিক ড্ৰিপ ইৰিগেশ্যন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰে।

৬/ পেলনীয়া সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ (Waste Management & Sustainability)

• শূন্য অপচয় (Zero Waste Model): তেওঁৰ ফাৰ্মখন "Circular Economy" বা বৃত্তীয় অৰ্থনীতিৰ এটা সুন্দৰ উদাহৰণ।

  • গৰুৰ গোবৰ আৰু প্ৰস্ৰাৱখিনি পেলাই নিদি সেইবোৰৰ পৰা কেঁচু সাৰ (Vermicompost) আৰু জীৱামৃত (জৈৱিক কীটনাশক/সাৰ) প্ৰস্তুত কৰা হয়।
  • এই জৈৱিক সাৰখিনি আকৌ নিজৰ ফুলৰ নাৰ্ছাৰীত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত বাহিৰৰ পৰা ৰাসায়নিক সাৰ কিনিবলগীয়া নহয় আৰু খেতিৰ খৰচ বহুত কমি যায়।

৪/ সমাজলৈ অৱদান আৰু প্ৰেৰণা (Social Impact & Mentorship)

• মহিলাসকলক স্বাৱলম্বী কৰা: শ্ৰীমতী জুনুমা মালীয়ে কেৱল নিজে উপাৰ্জন কৰাই নহয়, নিজৰ গাঁৱৰ আৰু আশে-পাশে থকা বহুতো গ্ৰাম্য মহিলাক ফুলৰ খেতি আৰু পশুপালনৰ গুটি ধৰি সৰু সৰু ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰাত সহায় কৰিছে।
• প্ৰশিক্ষক হিচাপে ভূমিকা: বৰ্তমান তেওঁ মৰিগাঁও KVK আৰু অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিভিন্ন সম্প্ৰসাৰণ কাৰ্যসূচীত এজন 'ৰিস্ডৰ্ছ পাৰ্ছ্যন' (Resource Person) বা আমন্ত্ৰিত প্ৰশিক্ষক হিচাপে আন কৃষকসকলক নিজৰ অভিজ্ঞতাৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰে।

শ্ৰীমতী জুনুমা মালীয়ে তেওঁৰ ফাৰ্মত নেমু খেতিৰ সম্প্ৰসাৰণ আৰু ব্যৱসায়িক উৎপাদনৰ বাবে মূলতঃ দুটা বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি নেমু পুলি উৎপাদন আৰু ৰোপণ কৰে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সুবিধাৰ্থে এই দুইটা পদ্ধতি সহজকৈ তলত বুজাই দিয়া হ’ল:

১/ কলম পদ্ধতি বা এয়াৰ লেয়াৰিং (Air Layering / Gootee Grafting)

অসমত কাজী নেমু বা গোলনেমুৰ বংশবৃদ্ধিৰ বাবে এইটো আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু সফল পদ্ধতি। জুনুমা মালীয়ে তেওঁৰ নাৰ্ছাৰীত এই পদ্ধতিটো বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে।

• কাৰ্যপ্ৰণালী (Process):

1.      এভাল সুস্থ আৰু পুষ্ট নেমু গছৰ ডাল বাছি লোৱা হয় (প্ৰায় পেঞ্চিল এডালৰ দৰে ডাঠ)।

2.      ডালটোৰ গাঁঠি এটাৰ তলত প্ৰায় ৩ চেন্টিমিটাৰমান বৃত্তাকাৰে বাকলিটো চোকা কটাৰীৰে এৰুৱাই দিয়া হয় (Ring peeling)।

3.      সেই বাকলি এৰুওৱা অংশটোত সেমেকা মাটি, গোবৰ বা ‘মচ ঘাঁহ’ (Moss grass) দি ভালদৰে ঢাকি দিয়া হয়।

4.      ইয়াৰ পিছত এডুকুৰ প্লাষ্টিকেৰে সেই ঠাইখিনি টানকৈ বান্ধি দিয়া হয় যাতে বতাহ বা অতিৰিক্ত পানী সোমাব নোৱাৰে।

5.      প্ৰায় ২০-৩০ দিনৰ ভিতৰত সেই বান্ধি দিয়া অংশৰ পৰা নতুন শিপা ওলায়। তেতিয়া মূল গছজোপাৰ পৰা ডালটো কাটি আনি মাটিত বা পলিবেগত ৰোপণ কৰা হয়।

• সুবিধা (Advantages):

  • এই পদ্ধতিৰে ৰোপণ কৰা পুলিয়ে অতি কম সময়ৰ ভিতৰত (১-২ বছৰতে) ফল দিবলৈ আৰম্ভ কৰে।
  • পুলিজোপাৰ গুণাগুণ মাক-গছজোপাৰ সৈতে ১০০% মিলি যায় (True to type)।

২/ কাটিং বা ডাল কলম পদ্ধতি (Stem Cutting Method)

এইটো হ’ল আন এটা সহজ আৰু কম খৰচী পদ্ধতি, য’ত ডাল কাটি পোনপটীয়াভাৱে নতুন পুলি তৈয়াৰ কৰা হয়।

• কাৰ্যপ্ৰণালী (Process):

1.      নেমু গছৰ পৰা একোখন সুস্থ, পৈণত ডাল (Semi-hardwood) প্ৰায় ১৫-২০ চেন্টিমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যত এঢলীয়া কৈ কাটি লোৱা হয়।

2.      ডালটোৰ তলৰ অংশৰ পাতবোৰ এৰুৱাই দিয়া হয়।

3.      শিপা সোনকালে ওলাবৰ বাবে ডালটোৰ তলৰ অংশটো ‘ৰুটিং হৰমন’ (Rooting Hormone/IBA) পাউদাৰত অলপ সময় ডুবাই লোৱা হয় (জুনুমা মালীয়ে বহু সময়ত প্ৰাকৃতিক হৰমন যেনে মৌ-জোল বা এলোভেৰা জেলিও ব্যৱহাৰ কৰে)।

4.      ইয়াৰ পিছত ডালবোৰ বালি আৰু মাটিৰ মিশ্ৰণ থকা পলিবেগত বা নাৰ্ছাৰী বেডত (Nursery bed) পোত খাই থকাকৈ ৰোপণ কৰা হয় আৰু নিয়মিত পানী দিয়া হয়। কিছুদিনৰ পিছত ইয়াৰ পৰা নতুন কুঁহিপাত আৰু শিপা ওলায়।

• সুবিধা (Advantages):

  • একেলগে বহু পৰিমাণৰ পুলি অতি কম খৰচত আৰু কম সময়ত প্ৰস্তুত কৰিব পৰা যায়।
  • এই পদ্ধতি বাণিজ্যিকভাৱে বৃহৎ পৰিমাণৰ পুলি বিক্ৰী কৰাৰ বাবে অতি উপযোগী।

শ্ৰীমতী জুনুমা মালীয়ে তেওঁৰ দুগ্ধ পামৰ (Dairy Farm) পেলনীয়া গোবৰখিনিক অপচয় হ’বলৈ নিদি তাৰ পৰা গোবৰ গেছ বা বায়’গেছ (Biogas) উৎপাদন কৰি ঘৰুৱা ইন্ধন আৰু ফাৰ্মৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰে।

১/ গোবৰ গেছ কেনেদৰে উৎপন্ন কৰা হয়? (Biogas Production Process)

ফাৰ্মত থকা গোবৰ গেছ প্ৰকল্পটো (Biogas Plant) এটা বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে কাম কৰে, যাক অক্সিজেনবিহীন পচন ক্ৰিয়া (Anaerobic Digestion) বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ঢাপসমূহ হ’ল:

• মিশ্ৰণ প্ৰস্তুতকৰণ (Mixing): প্ৰথমতে গৰুৰ গোবৰ আৰু পানী সমান অনুপাতত (1:1) মিলাই এটা ঘন মিশ্ৰণ বা 'শ্লাৰী' (Slurry) তৈয়াৰ কৰা হয়।
• ডাইজেষ্টাৰ টেংক (Digester Tank): এই মিশ্ৰণখিনিক মাটিৰ তলত থকা এটা ইটা বা কংক্ৰিটৰ সজা বন্ধ টেংকত (Digester) ভৰাই দিয়া হয়। এই টেংকটো সম্পূৰ্ণ বায়ুৰুদ্ধ (Airtight) কৰা থাকে, যাতে ভিতৰলৈ বতাহ বা অক্সিজেন সোমাব নোৱাৰে।
• বেক্টেৰিয়াৰ ক্ৰিয়া (Bacterial Action): অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতিত টেংকৰ ভিতৰত থকা বিশেষ কিছুমান অনুজীৱ বা বেক্টেৰিয়াই (Methanogenic Bacteria) গোবৰখিনি পচাবলৈ আৰম্ভ কৰে।
• গেছ উৎপাদন (Gas Generation): পচন ক্ৰিয়াৰ ফলত টেংকৰ ওপৰ ভাগত এটা গেছ উৎপন্ন হয়। এই গেছ মিশ্ৰণটোক বায়’গেছ বা গোবৰ গেছ বোলে।

২/ ইন্ধন হিচাপে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ (Usage as Fuel)

• ৰন্ধন গেছ (Cooking Fuel): উৎপন্ন হোৱা গেছখিনি টেংকৰ ওপৰত থকা এটা পাইপৰ সহায়ত পোনপটীয়াভাৱে জুনুমা মালীৰ ঘৰৰ পাকঘৰৰ বিশেষ বায়’গেছ ষ্টোভৰ (Biogas Stove) সৈতে সংযোগ কৰি দিয়া হৈছে। ই এল.পি.জি. (LPG) চিলিণ্ডাৰৰ দৰেই নীলা শিখাৰে জ্বলে।
• পোহৰ আৰু শক্তি (Lighting): এই গেছৰ সহায়ত ফাৰ্মত গেছ লেম্প জ্বলাই পোহৰৰ ব্যৱস্থাও কৰিব পাৰি।
• উপজাত সামগ্ৰী (By-product as Fertilizer): গেছ ওলাই যোৱাৰ পিছত টেংকৰ পৰা যি খিনি পচা গোবৰ ওলাই আহে (Digested Slurry), সেইখিনি নাইট্ৰ’জেন আৰু ফছফৰাছেৰে ভৰপূৰ এবিধ উৎকৃষ্ট মানৰ প্ৰাকৃতিক সাৰ। ইয়াক তেওঁ ফুলৰ নাৰ্ছাৰীত ব্যৱহাৰ কৰে।

৩/ তেওঁ কেতিয়াৰ পৰা এই কামটো আৰম্ভ কৰিছে? (Timeline & Start Date)

• আৰম্ভণি: শ্ৰীমতী জুনুমা মালীয়ে তেওঁৰ ডায়েৰী ফাৰ্মখন আৰম্ভ কৰাৰ কিছু দিনৰ পিছতে, অৰ্থাৎ প্ৰায় ২০১৯-২০২০ চনৰ ভিতৰত এই গোবৰ গেছ প্ৰকল্পটো স্থাপন কৰিছিল।
• বৰ্তমান স্থিতি: বৰ্তমান ২০২৬ চনলৈকে হিচাপ কৰিলে তেওঁ বিগত ৬-৭ বছৰ ধৰি এই গোবৰ গেছ প্ৰকল্পটো সফলতাৰে চলাই আছে।
• কিয় আৰম্ভ কৰিছিল? ২০১৮ চনত যেতিয়া তেওঁৰ গৰুৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ লৈছিল, তেতিয়া বহুত বেছি পৰিমাণে জমা হোৱা গোবৰসমূহ পৰিবেশ প্ৰদূষণ নকৰাকৈ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰু ঘৰুৱা এল.পি.জি. (LPG) গেছৰ খৰচ বচাবলৈ তেওঁ মৰিগাঁও KVK-ৰ পৰামৰ্শ মতে এই গ্ৰীণ এনাৰ্জী (Green Energy) প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰে।

শ্ৰীমতী জুনুমা মালীয়ে একেবাৰে সঁচা আৰু অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা এটা কৈছিল। গোবৰ গেছ প্ৰকল্পত (Biogas Plant) কিয় Direct কেঁচা গোবৰ (Raw, undiluted dung) আৰু মাটি লাগি থকা গোবৰ (Dung mixed with soil/sand) দিব নোৱাৰি, তাৰ বৈজ্ঞানিক কাৰণসমূহ তলত সহজকৈ বুজাই দিয়া হ’ল:

১/ Direct কেঁচা গোবৰ (পানী নিমিহলোৱাকৈ) কিয় দিব নোৱাৰি ?

• ঘনত্ব বেছি (High Viscosity): কেঁচা গোবৰখিনি বৰ ঘন হৈ থাকে। যদি পানী নিমিহলোৱাকৈ তাক পোনপটীয়াকৈ টেংকত ঢালি দিয়া হয়, তেন্তে সেই ঘন গোবৰখিনি পাইপেৰে তললৈ বাগৰি নাযায় আৰু পাইপটো জাম (Block) হৈ পৰিব।
• অনুজীৱৰ বাবে অনুপযোগী: গোবৰ গেছ উৎপন্ন কৰা বেক্টেৰিয়াবোৰে (Methanogenic Bacteria) সহজে কাম কৰিবলৈ এটা তৰল বা সেমেকা মাধ্যমৰ প্ৰয়োজন হয়।
• সমাধান (The 1:1 Ratio): সেইবাবেই জুনুমা মালীয়ে কেঁচা গোবৰৰ সৈতে সমান পৰিমাণৰ পানী (1:1 অনুপাতত) মিলাই প্ৰথমতে এটা পাতল মিশ্ৰণ বা 'শ্লাৰী' (Slurry) বনাই লয়, যাতে বেক্টেৰিয়াবোৰে সহজে গোবৰখিনি পচাব পাৰে।

২/ মাটি বা বালি লাগি থকা গোবৰ কিয় দিব নোৱাৰি ?

• টেংকৰ তলিত জমা হোৱা (Sludge Accumulation): মাটি, বালি বা সৰু পাথৰ আদি পানী বা গোবৰৰ দৰে পচি নাযায়। এইবোৰ গধুৰ হোৱাৰ বাবে গোবৰ গেছ টেংকৰ (Digester) তলিত গৈ জমা হ’বলৈ ধৰে।
• টেংকৰ ক্ষমতা হ্ৰাস পায়: লাহে লাহে টেংকৰ তলিত বালি আৰু মাটিৰ এটা ডাঠ তৰপ বহি যায়। ইয়াৰ ফলত টেংকটোৰ ভিতৰত গোবৰ থকাৰ ঠাই কমি যায় আৰু গেছ উৎপাদনৰ পৰিমাণ একেবাৰে কমি যায়।
• প্ৰকল্পটো নষ্ট হোৱাৰ ভয়: এবাৰ টেংকৰ তলিত মাটি-বালি জমা হৈ টান হৈ গ’লে, গোটেই গেছ প্ৰকল্পটো বন্ধ কৰি কাৰিকৰ মাতি তাক চাফা কৰিবলগীয়া হয়, যিটো বহুত খৰচ আৰু কষ্টসাধ্য কাম।

📊 জুনুমা মালীৰ নাৰ্ছাৰীৰ ফুলৰ শ্ৰেণীবিভাজন (Classification of Flower Varieties)

১/ ব্যৱসায়িক আৰু কটা-ফুল (Commercial & Cut Flowers )

এইবোৰ ফুল থোপা (Bouquet) বনাবলৈ আৰু মঞ্চ সজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বজাৰত ইয়াৰ মূল্য আটাইতকৈ বেছি।

• জাৰবেৰা (Gerbera): ইয়াৰে ৫-৬ টা বেলেগ বেলেগ ৰং যেনে— ৰঙা, হালধীয়া, গুলপীয়া, বগা আৰু কমলা ৰঙৰ প্ৰজাতি আছে।
• গোলাপ (Rose): থলুৱা গোলাপ, ডাচ গোলাপ (Dutch Rose), বুটাম গোলাপ (Button Rose), আৰু সুগন্ধি কাশ্মীৰী গোলাপ আদিৰ ৪-৫ টা প্ৰকাৰ।
• অৰ্কিড (Orchid): অসমৰ থলুৱা অৰ্কিড (যেনে কপৌ ফুল) আৰু হাইব্ৰিড ডেনড্ৰবিয়াম (Dendrobium) অৰ্কিডৰ কেইবাটাও প্ৰকাৰ।
• এন্থুৰিয়াম (Anthurium): ঘাইকৈ ৰঙা আৰু গুলপীয়া ৰঙৰ পাতসদৃশ দামী ফুল।

২/ ঋতুভিত্তিক বা বতৰীয়া ফুল (Seasonal Flowers )

এইবোৰ ফুল ঋতু অনুসৰি সলনি হৈ থাকে। শীতকালত ইয়াৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি হয়।

• নৰ্জী বা মৰিগোল্ড (Marigold): আফ্ৰিকান মৰিগোল্ড (ডাঙৰ হালধীয়া) আৰু ফ্ৰেন্স মৰিগোল্ড (সৰু ৰঙচুৱা) আদিৰ ৩-৪ টা জাত।
• দালিয়া (Dahlia): বিভিন্ন ৰং আৰু বিশাল আকৃতিৰ ৪-৫ টা প্ৰকাৰ।
• চন্দ্ৰমল্লিকা (Chrysanthemum): সৰু আৰু ডাঙৰ আকাৰৰ প্ৰায় ৫ টা বেলেগ বেলেগ ৰঙৰ জাত।
• পিটুনিয়া (Petunia): ওলমি থকা টাবৰ বাবে উপযোগী ৪-৫ টা ৰঙৰ ফুল।
• আকাশীলাতা বা ফ্লক্স (Phlox), ছালভিয়া (Salvia), ডায়েন্থাছ (Dianthus), আৰু পেন্সি (Pansy): এইবোৰ শীতকালৰ জনপ্ৰিয় ফুল (প্ৰায় ৮-১০ টা প্ৰকাৰ)।

৩/ চিৰসেউজ বা বাৰেমহীয়া ফুল (Perennial Flowers )

এইবোৰ ফুল গোটেই বছৰ ধৰি ফুলি থাকে।

• জবা (Hibiscus): থলুৱা ৰঙা জবাৰ উপৰিও পুনে আৰু বাংগালোৰৰ হাইব্ৰিড জবা (যেনে— হালধীয়া, বগা, দুবৰীয়া পাপৰি যুক্ত) আদিৰ প্ৰায় ৮-১০ টা ভিন্ন প্ৰকাৰ।
• টগৰ (Crape Jasmine): একক পাপৰি আৰু থোপা টগৰৰ ২-৩ টা জাত।
• বোগানভিলি বা কাগজ ফুল (Bougainvillea): গেট বা দেৱাল সজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা গুলপীয়া, বগা, হালধীয়া আৰু মিক্সড ৰঙৰ ৪-৫ টা জাত।
• গন্ধৰাজ (Gardenia) আৰু ৰজনীগন্ধা (Tuberose): সুগন্ধি ফুলৰ কেইটামান প্ৰকাৰ।

৪/ সুগন্ধি আৰু লতা জাতীয় ফুল (Fragrant & Climber Flowers )

• মালতী (Madhumalti / Rangoon Creeper)
• শেৱালি (Night-flowering Jasmine)
• জাঁজি বা জেছমিন (Jasmine / জুঁই)
• অপৰাজিতা (Clitoria Ternatea): নীলা আৰু বগা ৰঙৰ লতা ফুল।

৫/ অলংকাৰিক পাৰ্গছ আৰু ইনড’ৰ প্লেণ্টছ (Ornamental & Indoor Plants )

কেৱল ফুলেই নহয়, নাৰ্ছাৰী ব্যৱসায়ত ধুনীয়া পাত থকা উদ্ভিদৰো বহুত চাহিদা থাকে।

• কেকটাছ আৰু ছাকুলেন্ট (Cactus & Succulents): পানী কম লগা সৰু সৰু আলংকৰিক ইনড'ৰ প্লাণ্ট।
• ক্ৰটন (Croton): ৰঙা-হালধীয়া পাত থকা চোতাল সজোৱা গছ।
• মানিপ্লাণ্ট আৰু ফাৰ্ণ (Ferns): ইনড’ৰ ডেকোৰেচনৰ বাবে।

 শ্ৰীমতী জুনুমা মালী ডেকাৰ জীৱন যাত্ৰাৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত হ’বলৈ তলৰ কথা কেইটা মনত ৰাখিব পাৰি:

১/ সৰু আৰম্ভণি, ডাঙৰ লক্ষ্য: তেওঁ মাত্ৰ এটা গৰুৰে কাম আৰম্ভ কৰি আজি ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। অৰ্থাৎ, সম্পদ কম থাকিলেও কঠোৰ পৰিশ্ৰমেৰে ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰিব পাৰি।

২/ আধুনিক জ্ঞানৰ গুৰুত্ব: তেওঁ পুৰণি পদ্ধতি এৰি KVK-ৰ পৰা বৈজ্ঞানিক প্ৰশিক্ষণ লৈ ফুল আৰু গোবৰ গেছৰ দৰে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰিলে। সফলতাৰ বাবে নতুন কথা শিকাটো জৰুৰী।

৩/ আত্মনিৰ্ভৰশীলতা: এগৰাকী গ্ৰাম্য মহিলা হৈও তেওঁ আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি নিজে এক স্বাৱলম্বী পৰিচয় গঢ়ি তুলিলে। তেওঁ আমাক শিকালে যে নিষ্ঠা থাকিলে যিকোনো পৰিস্থিতিতে নিজৰ ভৰিৰ ওপৰত থিয় হ’ব পাৰি।

1st Class : কৃষক পঞ্জীয়ন (Farmer Registration) আৰু PM-Kisan আঁচনিৰ 

১/ কৃষক পঞ্জীয়ন (Farmer Registration) কি?

কৃষক পঞ্জীয়ন হৈছে চৰকাৰীভাৱে কৃষকসকলৰ নাম, মাটিৰ তথ্য আৰু বেংক একাউণ্টৰ সবিশেষ নথিবদ্ধ কৰাৰ এক ডিজিটেল প্ৰক্ৰিয়া। চৰকাৰী যিকোনো কৃষিভিত্তিক সুবিধা লাভ কৰিবলৈ এই পঞ্জীয়ন বৰ্তমান বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে।

কৃষক পঞ্জীয়নৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু লাভসমূহ:

• চৰকাৰী সাহায্য: চৰকাৰে প্ৰদান কৰা ৰেহাই মূল্যৰ সাৰ, বীজ বা অন্যান্য সঁজুলি লাভ কৰিবলৈ কৃষক পঞ্জীয়ন নম্বৰ (ID) অপৰিহাৰ্য।
• ধান বা শস্য ক্ৰয় (MSP): চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা নূন্যতম সমৰ্থন মূল্যত (MSP) ধান বিক্ৰী কৰিবলৈ এই পঞ্জীয়ন থকাটো জৰুৰী।
• কৃষি ঋণ আৰু বীমা: কিষাণ ক্ৰেডিট কাৰ্ড (KCC) ঋণ বা প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা আঁচনিৰ সুবিধা ল’বলৈ কৃষক পঞ্জীয়ন থাকিব লাগিব।
• ডিজিটেল সুবিধা: ইয়াৰ জৰিয়তে বতৰৰ আগজাননী, শস্য চপোৱাৰ সময় আদিৰ দৰে ডিজিটেল সেৱাসমূহ কৃষকসকলে লাভ কৰিব পাৰে।

২/ প্ৰধানমন্ত্ৰী কিষাণ সম্মান নিধি (PM-Kisan) আঁচনি

এই আঁচনিখন ২০১৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মাননীয় প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদী ডাঙৰীয়াই মুকলি কৰিছিল। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে কৃষকসকলক আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰা।

আঁচনিৰ মূল দিশসমূহ:

• বিত্তীয় সাহায্য: এই আঁচনিৰ অধীনত কৃষকসকলক বছৰি $6000$ টকা প্ৰদান কৰা হয়।
• কিস্তৰৰ ব্যৱস্থা: এই ধনৰাশি বছৰত তিনিটা কিস্তিত, প্ৰতিটো কিস্তিত $2000$ টকাকৈ পোনপটীয়াকৈ কৃষকৰ বেংক একাউণ্টলৈ পঠোৱা হয়।
• DBT (Direct Benefit Transfer): ইয়াত কোনো নগদ ধন দিয়া নহয়; সম্পূৰ্ণ ধনৰাশি ডিজিটেল প্ৰক্ৰিয়াৰে হিতাধিকাৰীৰ বেংক একাউণ্টলৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।

৩/ আবেদনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নথিপত্ৰ আৰু যোগ্যতা

কৃষক পঞ্জীয়ন আৰু PM-Kisan আঁচনিৰ সুবিধা ল’বলৈ নিম্নলিখিত নথিপত্ৰসমূহৰ প্ৰয়োজন হয়:

• আধাৰ কাৰ্ড (Aadhaar Card): আধাৰ কাৰ্ড বাধ্যতামূলক আৰু ইয়াৰ সৈতে মোবাইল নম্বৰ সংযোগ (Link) হৈ থকাটো জৰুৰী, কাৰণ পঞ্জীয়নৰ সময়ত OTP ভেৰিফিকেচনৰ প্ৰয়োজন হয়।
• মাটিৰ নথি (Land Documents): নিজৰ নামত মাটি থাকিব লাগিব। মাটিৰ দাগ নম্বৰ, পট্টা নম্বৰ থকা শেহতীয়া জমা বন্দী (Land Jamabandi) নথিপত্ৰৰ প্ৰয়োজন।
• বেংক পাছবুক (Bank Passbook): বেংক একাউণ্টটো আধাৰ সংযোগীকৃত (Aadhaar Linked) হ’ব লাগিব। ইয়াৰ বাবে India Post Payments Bank (IPPB) ত একাউণ্ট খোলাটো আটাইতকৈ সহজ আৰু নিৰাপদ মাধ্যম।
• ৰেচন কাৰ্ড (Ration Card): বৰ্তমান নতুন আবেদনৰ বাবে ৰেচন কাৰ্ডো প্ৰয়োজনীয় কৰা হৈছে।

বিশেষ সতৰ্কতা: একেখন ৰেচন কাৰ্ডৰ অধীনত পৰিয়ালৰ এজন ব্যক্তিয়েহে এই আঁচনিৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। যদি পৰিয়ালৰ একাধিক ব্যক্তিয়ে (যেনে স্বামী-স্ত্ৰী দুয়ো) এই সুবিধা লৈ আছে, তেন্তে চৰকাৰে তেনে একাউণ্টসমূহ ব্লক বা হোল্ড (Hold) কৰি দিয়ে।

৪/ পঞ্জীয়ন প্ৰক্ৰিয়া (Registration Process)

কৃষক পঞ্জীয়ন আৰু PM-Kisan ৰ আবেদন CSC (Common Service Center) বা অনলাইন পোৰ্টেলৰ জৰিয়তে কৰিব পাৰি। ইয়াৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট চৰকাৰী কৰ্মচাৰী (যেনে মণ্ডল বা কৃষি বিভাগৰ বিষয়া) দ্বাৰা দুই স্তৰত (L1 আৰু L2) তথ্যসমূহ পৰীক্ষা (Verification) কৰা হয়।

অনলাইন আবেদনৰ চমু খতিয়ান:

1.      পোৰ্টেলত আধাৰ নম্বৰ দি প্ৰথমতে OTP ৰ জৰিয়তে মোবাইল নম্বৰ পৰীক্ষা কৰা হয়।

2.      ইয়াৰ পিছত কৃষকজনৰ নাম, ঠিকনা আৰু মাটিৰ তথ্য (জমা বন্দী অনুসৰি) সঠিকভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।

3.      মাটিৰ তথ্য অনলাইন ডাটাত মিলি যোৱাৰ পিছত প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ২৪ ঘণ্টাৰ ভিতৰত কৃষক ID (Farmer ID) জেনাৰেট হয়।

৫/ সঘনাই হোৱা কিছুমান সমস্যা আৰু সমাধান

• ই-কেৱাইচি (e-KYC) পেন্ডিং: বহু কৃষকৰ আধাৰ সংযোগ বা e-KYC সম্পূৰ্ণ নোহোৱাৰ বাবে পইচা সোমোৱা বন্ধ হৈ থাকে। ইয়াক সোনকালে বায়’মেট্ৰিক বা OTP ৰ জৰিয়তে আপডেট কৰিব লাগে।
• মাটি হস্তান্তৰৰ সমস্যা: যিসকল কৃষকৰ মাটি ২০১৯ চনৰ পিছত নামজাৰী হৈছে, তেওঁলোকে আঁচনিৰ সুবিধা পাবলৈ হ’লে মাটিৰ পূৰ্বৰ মালিকৰ মৃত্যুৰ প্ৰমাণপত্ৰ (Death Certificate) বা উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে পোৱা নথি পোৰ্টেলত আপলোড কৰিব লাগিব।
• নামৰ অমিল: আধাৰ কাৰ্ড আৰু মাটিৰ কাগজত নামৰ আখৰ বা উপাধিৰ অমিল থাকিলে (যেনে ক’ৰবাত ‘Heera’ আৰু ক’ৰবাত ‘Saikia’ থাকিলে) পঞ্জীয়ন নাকচ হ’ব পাৰে। ইয়াক কৃষি বিভাগৰ কাৰ্যালয়ৰ সৈতে যোগাযোগ কৰি শুধৰণি কৰিব পৰা যায়।

2nd Class : 

১/ আঁচনিৰ প্ৰকাৰ (Types of Central Schemes)

কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ আঁচনিসমূহক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি:

• চেণ্ট্ৰেল চেক্টৰ স্কিম (Central Sector Scheme):

  • এই আঁচনিসমূহৰ ১০০% পুঁজি বা অৰ্থসাহায্য ভাৰত চৰকাৰে প্ৰদান কৰে।
  • উদাহৰণস্বৰূপ: নেচনেল বি-কিপিং এণ্ড হানী মিছন (NBHM) হৈছে এটা চেণ্ট্ৰেল চেক্টৰ স্কিম।

• চেণ্ট্ৰেলী স্পনচৰ্ড স্কিম (Centrally Sponsored Scheme - CSS):

  • এই আঁচনিসমূহত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ লগতে ৰাজ্য চৰকাৰৰো অংশীদাৰিত্ব বা অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা থাকে।
  • অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ (North-East) ক্ষেত্ৰত সাধাৰণতে এই অনুপাত 90:10 হয়। অৰ্থাৎ ৯০% পুঁজি কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে আৰু ১০% পুঁজি ৰাজ্য চৰকাৰে বহন কৰে। (অন্যান্য সাধাৰণ ৰাজ্যৰ ক্ষেত্ৰত এই অনুপাত ৬০:৪০ হয়)।

২/ নেচনেল বি-কিপিং এণ্ড হানী মিছন (NBHM)

• ই এবিধ সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পুঁজিৰে চলিত আঁচনি।
• আমাৰ মৰিগাঁও জিলাৰ ভলুকাগুৰিত এই আঁচনিৰ অধীনত ৫ কোটি টকা ব্যয়েৰে এটা ‘হানী প্ৰচেছিং ইউনিট’ (Honey Processing Unit) বা মৌ সংসাধন কেন্দ্ৰ গঢ়ি তোলা হৈছে।
• ইয়াৰ অধীনত মৌ উৎপাদনৰ লগতে ব্ৰাণ্ডিং, লেবেলিং আৰু পেকেজিং উদ্যোগৰো বিকাশ কৰা হৈছে।

৩/ কাষ্টম হায়াৰিং চেন্টাৰ (Custom Hiring Center - CHC)

• মৌ পালনৰ ক্ষেত্ৰত ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যৱস্থা। ইয়াৰ অধীনত মৌ-পালক বা কৃষকসকলক লাইভ ক’ল’নী (মৌমাখি থকা জীৱন্ত বাকচ) ভাড়াত বা চুক্তিত যোগান ধৰা হয়।
• প্ৰক্ৰিয়া: ফ্লাৱাৰিং চিজনত (যেনে সৰিয়হ ফুল ফুলাৰ বতৰত) এই বাকচসমূহ ফুলনি বা সৰিয়হৰ পথাৰত নি ৰখা হয়। ১৫-২০ দিনৰ ভিতৰত মৌমাখিবোৰে পৰাগ ৰেণু আৰু মৌজুল সংগ্ৰহ কৰি বাকচটো ভৰাই পেলায়। পাছত ‘এক্সট্ৰেকচন মেচিন’ৰ সহায়ত ফ্ৰেমৰ পৰা মৌ উলিওৱা হয় আৰু উৎপাদনৰ ভিত্তিত কৃষকে উচিত মূল্য লাভ কৰে।

৪/ নিউক্লিয়াছ চিড প্ৰডাকচন চেন্টাৰ (Nucleus Seed Production Center)

• এই প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে মৌ-বাকচত ৰাণী মৌৰ (Queen Bee) বংশবৃদ্ধি বা নতুন ৰাণী মৌ উৎপাদন কৰা হয়।
• প্ৰক্ৰিয়া: এটা মৌ-বাকচত সাধাৰণতে এগৰাকীহে ৰাণী মৌ থাকে। যেতিয়া ৰাণী মৌজনী বুঢ়ী বা দুৰ্বল হৈ পৰে, তেতিয়া ক’ৰ্মী মৌবোৰে বিশেষভাৱে সংগ্ৰহ কৰা ‘ৰয়েল জেলি’ (Royal Jelly) কোনো এটা লাৰ্ভাক (Larvae) খুৱাই দিয়ে। ৰয়েল জেলি খোৱা সেই লাৰ্ভাটোৱেই পিছলৈ নতুন ৰাণী মৌলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এইদৰে এটা বাকচৰ পৰা দুটা বা ততোধিক মৌ-বাকচ তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।

৫/ মৌৰ প্ৰকাৰ (Types of Honey)

• ইউনিফ্ল’ৰা (Uniflora): কেৱল এবিধ নিৰ্দিষ্ট ফুলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌ। যেনে: সৰিয়হ ফুলৰ মৌ (Mustard Honey)।
• মাল্টিফ্ল’ৰা (Multiflora): এটাতকै অধিক বিভিন্ন ফুলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌ। বনাঞ্চলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ‘ৱাইল্ড কালেকচন’ (Wild Collection) ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ。

৬/ ফাৰ্মাৰ প্ৰডিউচাৰ কোম্পানী (FPC) আৰু MOVCD

• FPC গঠন: প্ৰথমতে ১০ জন প্ৰাথমিক সদস্য লগ হৈ এটা এফ.পি.চি. গঠন কৰে। ইয়াৰে ৫ জন ব’ৰ্ড অৱ ডাইৰেক্টৰ আৰু ৫ জন একজেকিউটিভ মেম্বাৰ হয়। তেওঁলোকৰ মাজৰ পৰা এজন চেয়াৰমেন আৰু এজন চিফ একজেকিউটিভ অফিচাৰ (CEO) নিয়োগ কৰা হয়। ১,০০০ টকা শ্বেয়াৰ দি কৃষকসকল ইয়াৰ সদস্য হ’ব পাৰে।
• MOVCD: ‘মিছন অৰ্গেনিক ভেলু চেইন ডেভেলপমেন্ট’ (MOVCD) আঁচনিৰ অধীনত মৰিগাঁও জিলাত দুটা এফ.পি.চি. আছে, য’ত সম্পূৰ্ণ জৈৱিক (Organic) পদ্ধতিৰে কৃষি প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

3rd Class : প্ৰাকৃতিক খেতি আৰু জৈৱিক খেতিৰ ধাৰণা 

আজিৰ আলোচনাৰ মূল বিষয়বস্তু হ'ল প্ৰাকৃতিক খেতি (Natural Farming) আৰু জৈৱিক খেতি (Organic Farming)। ইয়াত বিশেষকৈ প্ৰাকৃতিক খেতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।

প্ৰথমতে, এই দুয়োৰে মাজত থকা পাৰ্থক্যটো বুজি লোৱা দৰকাৰ:

• ৰাসায়নিক মুক্ত: দুয়োবিধ খেতিৰ ক্ষেত্ৰতে কোনো ধৰণৰ ৰাসায়নিক সাৰ বা কীটনাশক ব্যৱহাৰ কৰা নহয়।
• জৈৱিক খেতি (Organic Farming): ইয়াত খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় উপাদানসমূহ (যেনে- সাৰ, কীটনাশক আদি) বজাৰৰ পৰা বা বাহিৰৰ পৰা কিনি আনি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। উদাহৰণস্বৰূপে, কেঁচু সাৰ (Vermicompost) আৰু জৈৱ কীটনাশক (Bio-pesticides) বাহিৰৰ পৰা আনি ইয়াত প্ৰয়োগ কৰা হয়।
• প্ৰাকৃতিক খেতি (Natural Farming): ইয়াত বাহিৰৰ কোনো উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা উপাদানসমূহৰ জৰিয়তেহে এই খেতি কৰা হয়।

টোকা: জৈৱ কীটনাশক (Bio-pesticides) বুলিলে জীৱন্ত অণুজীৱক বুজায়, যিয়ে শস্যৰ অনিষ্টকাৰী বেক্টেৰিয়া বা ভেঁকুৰক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ট্ৰাইকোডাৰ্মা (Trichoderma) নামৰ উপকাৰী ভেঁকুৰবিধ গছৰ বেমাৰ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ বীজ শোধন বা মাটিত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

প্ৰাকৃতিক খেতিৰ প্ৰধান উপাদান আৰু প্ৰস্তুত প্ৰণালী

ভাৰতবৰ্ষত প্ৰাকৃতিক খেতিৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰত আচাৰ্য দেৱব্ৰত আৰু পদ্মশ্ৰী বঁটাপ্ৰাপক কৃষি বিজ্ঞানী সুভাষ পালেকাৰৰ অৱদান উল্লেখনীয়। প্ৰাকৃতিক খেতিৰ মূল উপাদানসমূহ হ'ল থলুৱা বা দেশী গৰুৰ গোবৰ আৰু গোমূত্ৰ। থলুৱা গৰুৰ গোবৰত উপকাৰী অণুজীৱৰ পৰিমাণ জাৰ্চি গৰুতকৈ বহুত বেছি থাকে।

প্ৰাকৃতিক খেতিৰ প্ৰধান উপাদানসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ:

১. জীৱামৃত (Jeevamrutha)

২০০ লিটাৰ জীৱামৃত প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তলৰ উপাদানসমূহৰ প্ৰয়োজন:

• পানী: ১৭০ লিটাৰ
• থলুৱা গৰুৰ সতেজ গোবৰ: ১০ কেজি
• গোমূত্ৰ: ৮-১০ লিটাৰ
• গুৰ (মিঠৈ): ১.৫ - ২ কেজি (অণুজীৱৰ বংশ বৃদ্ধিৰ বাবে)
• বেচন (দাইলৰ গুৰি): ১.৫ - ২ কেজি (অণুজীৱৰ প্ৰটিনৰ খাদ্য হিচাপে)
• বৰ গছ বা ডাঙৰ গছৰ তলৰ মাটি: ২০০ গ্ৰাম (ইয়াত প্ৰাকৃতিকভাৱে উপকাৰী বেক্টেৰিয়া থাকে)

প্ৰস্তুত প্ৰণালী: এটা ড্ৰামত পানী লৈ আটাইবোৰ উপাদান ভালদৰে মিহলাই লব লাগে। তাৰ পিছত দিনটোত দুবাৰকৈ (ৰাতিপুৱা আৰু আবেলি) ঘড়ীৰ কাটাৰ দিশত (Clockwise) কাঠৰ লাঠীৰে মিশ্ৰণটো লৰাই দিব লাগে। এনেদৰে ৪৮ ঘণ্টা ৰাখিলে জীৱামৃত তৈয়াৰ হৈ উঠে। ইয়াক মাটিত বা জলসিঞ্চনৰ পানীৰ লগত প্ৰতি একৰত ২০০ লিটাৰকৈ প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি।

২. ঘন জীৱামৃত (Ghana Jeevamrutha)

ইয়াক শুকানকৈ লাডুৰ আকৃতিত প্ৰস্তুত কৰা হয়।

• উপাদান: ১০০ কেজি গোবৰ, ১ কেজি গুৰ, ২ কেজি দাইলৰ গুৰি (বেচন), এমুঠি খেতিৰ মাটি আৰু অলপ গোমূত্ৰ।
• প্ৰস্তুত প্ৰণালী: আটাইবোৰ উপাদান মিহলাই বস্তাৰে দুদিন ঢাকি ৰাখিব লাগে। তাৰ পিছত লাডু বনাই শুকুৱাই লৈ ৬ মাহলৈকে সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি আৰু গছৰ গুৰিত প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি। মাটিত আদ্ৰতা (Moisture) পালে ইয়াৰ অণুজীৱবোৰ সক্ৰিয় হৈ পৰে।

৩. বীজামৃত (Beejamrutha)

ই বীজ শোধনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা এবিধ উৎকৃষ্ট উপাদান।

• উপাদান: ৫ কেজি গোবৰ, ৫ লিটাৰ গোমূত্ৰ, ৫০ গ্ৰাম চূণ (মাটিৰ আম্লিকতা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে) আৰু ২০ লিটাৰ পানী।
• ব্যৱহাৰ: এই মিশ্ৰণটোত বীজবোৰ ডুবাই বা ছতিয়াই লৈ ছাঁত শুকুৱাব লাগে আৰু তাৰ পিছত পথাৰত সিঁচিব লাগে। ই বীজবোৰক ভেঁকুৰ বা পোক-পৰুৱাৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।

পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে প্ৰাকৃতিক ঔষধ

প্ৰাকৃতিক খেতিত পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে ঘৰুৱাভাৱে কিছুমান 'অস্ত্ৰ' বা ঔষধ তৈয়াৰ কৰা হয়:

• নিমাস্ত্ৰ (Nimastra): নিমৰ পাত (৫ কেজি), গোমূত্ৰ (৫ লিটাৰ) আৰু গোবৰ (১ কেজি) ১০০ লিটাৰ পানীত মিহলাই তৈয়াৰ কৰা হয়। ই শুহি খোৱা সৰু সৰু পোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
• অগ্নিঅস্ত্ৰ (Agniastra): ইয়াত ২০ লিটাৰ গোমূত্ৰৰ লগত আধা কেজি জলকীয়া (বটা), আধা কেজি নহৰু (বটা) আৰু আধা কেজি ধঁপাত গুৰিৰ সৈতে ৫ কেজি নিমৰ পাত দি উতলাই লোৱা হয়। ই শস্যৰ ডাল বা ফল ফুটা কৰা বৰ বৰ পোক আৰু বিছা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।
• ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ (Brahmastra): নিম পাতৰ লগতে ধতুৰা, অমিতা বা মথুৰী আমৰ পাত গোমূত্ৰৰ লগত উতলাই ইয়াক প্ৰস্তুত কৰা হয়। ই ডাঙৰ পোক নিয়ন্ত্ৰণত সহায় কৰে।

মালচিং (Mulching) বা আচ্ছাদন

খেতি পথাৰত মাটিৰ আদ্ৰতা ধৰি ৰাখিবলৈ আৰু বন-বাত গজি উঠা প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ আচ্ছাদন বা মালচিং কৰা হয়।

• প্লাষ্টিক মালচিং: আধুনিক কৃষিত প্লাষ্টিক বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ হয়।
• জীৱন্ত আচ্ছাদন (Live Mulch): প্ৰাকৃতিক খেতিত গছৰ শুকান পাত, লতা-বন আদি মাটিৰ ওপৰত জাপি দি আচ্ছাদন প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিয়ে মাটিক সুৰক্ষা দিয়ে আৰু পিছলৈ পচি সাৰ হৈ পৰে।

Field Visit : আধুনিক মৌ-পালন আৰু মৌ সংসাধন (Processing) প্ৰণালী

প্ৰতিষ্ঠানৰ নাম: মিত্ৰ হনী বী এপিয়াৰী (Mitra Honey Bee Apiary)

ঠিকনা: ঔজাৰী নং ১, ডাকঘৰ: দুৰুং পাহাৰ, জিলা: কামৰূপ (মহানগৰ), অসম।

পঞ্জীয়ন: ৰাষ্ট্ৰীয় মৌ বোৰ্ড (National Bee Board) আৰু MSME-ৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।

পাতনি আৰু উদ্দেশ্য:

কৃষিবিজ্ঞান (Agriculture) পাঠ্যক্ৰমৰ ব্যৱহাৰিক শিক্ষাৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশ হিচাপে, আমি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে কামৰূপ (মহানগৰ) জিলাৰ দুৰুং পাহাৰৰ অন্তৰ্গত ঔজাৰী নং ১-ত অৱস্থিত পঞ্জীভুক্ত আধুনিক মৌ-পালন ক্ষেত্ৰ "মিত্ৰ হনী বী এপিয়াৰী" লৈ এক শৈক্ষিক তথা ব্যৱহাৰিক ক্ষেত্ৰ পৰিদৰ্শন (Field Visit) কৰোঁ। এই পৰিদৰ্শনৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল বৈজ্ঞানিক সন্মত পদ্ধতিৰে কৰা মৌ-পালন (Apiculture) উদ্যোগ, মৌ-বাকচ নিৰ্মাণৰ কাৰিকৰী কৌশল, মৌমাখিৰ প্ৰজাতিসমূহৰ চিনাক্তকৰণ আৰু সংগ্ৰহ কৰা কেঁচা মৌৰ গুণগত মান অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ কৰা সংসাধন (Processing) প্ৰক্ৰিয়াৰ ব্যৱহাৰিক জ্ঞান লাভ কৰা।

পৰিদৰ্শনকালত অৰ্জন কৰা ব্যৱহাৰিক জ্ঞান আৰু ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক বিশ্লেষণ:

১. মৌ-বাকচ নিৰ্মাণ আৰু ইয়াৰ কাৰিকৰী গোট (Manufacture Unit) :

ক্ষেত্ৰখনত বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে মৌ-মাখি পালনৰ বাবে কাঠৰ আধুনিক বাকচ (Modern Box Hives) প্ৰস্তুত কৰা এক নিৰ্মাণ গোট আমি প্ৰত্যক্ষ কৰোঁ। ইয়াৰ কাৰিকৰী পৰ্যায়সমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ:

• কাঠ ৰেন্দা কৰা মেচিন (Wood Planer Machine): কাঠৰ তক্তাবিলাক প্ৰথমতে মিহি কৰিবলৈ আৰু প্ৰয়োজনীয় নিখুঁত জোখ উলিয়াবলৈ এই যন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
• কাটিং মেচিন (Cutting Machine): ইয়াৰ সহায়ত কাঠৰ তক্তাবোৰ সৰু সৰুকৈ আৰু নিখুঁত জোখত কটা হয়, যাতে বাকচটোৰ ভিতৰত ফ্ৰেমসমূহ সঠিকভাৱে বহুৱাব পাৰি।
• ৰং কৰা কাৰ্য (Painting): বাকচটো সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত দীৰ্ঘদিন ধৰি ৰ’দ-বৰষুণ আৰু উই-পোকৰ আক্ৰমণৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰিবলৈ বাহিৰৰ অংশত উপযুক্ত উজ্জ্বল ৰং দিয়া হয়, যিয়ে মৌ-মাখিক বাকচটোলৈ আকৰ্ষিত কৰাতো সহায় কৰে।

২. মৌমাখিৰ প্ৰজাতি চিনাক্তকৰণ (Species of Honey Bee) :

প্ৰশিক্ষণ কালত ফাৰ্মখনত মৌমাখিৰ মূল ৫টা প্ৰজাতি আৰু সিহঁতৰ সোৱাদ তথা কাৰ্যপ্ৰণালীৰ বিষয়ে বিতংভাৱে বুজি উঠিবলৈ সক্ষম হওঁ:

• এপিছ চেৰেনা ইণ্ডিকা (Apis cerana indica): ইয়াক ভাৰতীয় ঘৰুৱা মৌমাখি বুলি জনা যায়। ই শান্ত প্ৰকৃতিৰ আৰু কৃত্ৰিম বাকচত পালনৰ বাবে আটাইতকৈ উপযোগী।
• এপিছ ডৰচেটা (Apis dorsata): ইয়াক বৰ-মৌ বুলি কোৱা হয়। আকাৰত ডাঙৰ আৰু হিংস্ৰ প্ৰকৃতিৰ বাবে ইয়াক বাকচত পালন কৰিব নোৱাৰি, ইহঁতে মুকলি আকাশৰ তলত ওখ গছ বা পাহাৰৰ টিঙত ডাঙৰ চাক সাজে।
• এপিছ ফ্লৰিয়া (Apis florea): ইয়াক মৰিয়া মৌ বা সৰু মৌ বুলি কোৱা হয়। ইহঁতে জোপোহা গছত সৰু চাক সাজে আৰু তুলনামূলকভাৱে কম পৰিমাণৰ মৌ উৎপাদন কৰে।
• এপিছ মেলিফেৰা (Apis mellifera): ই এটা ইউৰোপীয় বিদেশী প্ৰজাতি। ব্যৱসায়িক ভিত্তিত সৰ্বাধিক মৌ উৎপাদনৰ বাবে ইয়াক অসম তথা ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ আমদানি কৰি বৈজ্ঞানিকভাৱে পালন কৰা হৈছে।
• এপিছ ট্ৰাইগোনা (Apis trigona): ইয়াক পুতি-মৌ বুলি জনা যায়। ইহঁতৰ শুং নাথাকে (Stingless bee)। আকাৰত অতি ক্ষুদ্ৰ এই মৌমাখিয়ে তৈয়াৰ কৰা মৌজুলৰ ঔষধি গুণ আটাইতকৈ বেছি।

৩. মৌ সংসাধন প্লাণ্ট (Honey Processing Plant) আৰু ইয়াৰ কাৰ্যপ্ৰণালী :

প্ৰাকৃতিকভাৱে নিষ্কাষণ কৰা কেঁচা মৌত (Raw Honey) প্ৰায় ১৮% ৰ পৰা ২৫% পৰ্যন্ত পানী বা আৰ্দ্ৰতা (Moisture) থাকে। কৃষিবিজ্ঞানৰ দৃষ্টিৰে এই অতিৰিক্ত পানীৰ বাবে মৌত অণুজীৱৰ ক্ৰিয়া ঘটি কিণ্বন (Fermentation) প্ৰক্ৰিয়া হ’ব পাৰে, যাৰ ফলত মৌ টেঙা হৈ নষ্ট হয়। সেয়েহে "মিত্ৰ হনী বী এপিয়াৰী"ত থকা সংসাধন প্লাণ্টৰ কাৰ্যপ্ৰণালী আমি তলত দিয়া ধৰণে অধ্যয়ন কৰিলোঁ:

• তাপ প্ৰদান প্ৰক্ৰিয়া (Heating Process): কেঁচা মৌখিনি সংসাধন প্লাণ্টৰ মূল ডাবল-ৱালযুক্ত টেংকিত ঢালি দিয়া হয়। টেংকিটোৰ বাহিৰৰ স্তৰত থকা পানীখিনি বৈদ্যুতিক হিটাৰে গৰম কৰে আৰু সেই উত্তাপত ভিতৰৰ মৌখিনি লাহে লাহে গৰম হয়। মৌখিনিক নিয়ন্ত্ৰিতভাৱে ৫৫°C ৰ পৰা ৬৫°C উষ্ণতাত গৰম কৰা হয়। উষ্ণতা প্ৰয়োজনতকৈ বেছি হ’লে মেচিনত থকা ‘অটোকাট’ (Auto-cut) ব্যৱস্থাই হিটাৰটো বন্ধ কৰি দিয়ে, যাতে মৌৰ প্ৰাকৃতিক গুণাগুণ নষ্ট নহয়।
• আৰ্দ্ৰতা হ্ৰাসকৰণ (Moisture Reduction): গৰম কৰাৰ পিছত মেচিনত থকা মইশ্বৰ ৰিডাক্টৰৰ (Moisture Reductor) সহায়ত মৌৰ অতিৰিক্ত পানীভাগ বাষ্পীভূত কৰি ইয়াৰ আৰ্দ্ৰতা ২০% ৰ তললৈ নমাই সংৰক্ষণৰ বাবে উপযোগী কৰা হয়।
• পৰিস্ৰাৱন বা ফিল্টাৰেচন (Filtration): সংসাধনৰ সমান্তৰালভাৱে মৌখিনিক দুটা পৰ্যায়ৰ ফিল্টাৰৰ মাজেৰে প্ৰেৰণ কৰা হয়। প্ৰথম ফিল্টাৰত মৌত মিহলি হৈ থকা ডাঙৰ আৱৰ্জনা (যেনে—মৌমাহিৰ পাখি, মমৰ টুকুৰা) আঁতৰ হয়। দ্বিতীয় মাইক্ৰ' ফিল্টাৰত মৌত থকা একেবাৰে ক্ষুদ্ৰাতিক্ষুদ্ৰ ধূলিকণাবোৰ ফিল্টাৰ কৰি সম্পূৰ্ণ স্বচ্ছ আৰু বিশুদ্ধ মৌ উলিয়াই অনা হয়।
• সংৰক্ষণ আৰু পেকেজিং (Storage & Packaging): সংসাধন সম্পূৰ্ণ হোৱা বিশুদ্ধ মৌখিনি মূল সংৰক্ষণ টেংকত জমা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত গ্ৰাহকৰ সুবিধাৰ্থে ইয়াক ২৫০ গ্ৰাম আৰু ৫০০ গ্ৰামৰ খাদ্য-উপযোগী প্লাষ্টিক বা কাঁচৰ বটলত পেকেজিং কৰা হয়।

৪. উৎস অনুসৰি মৌৰ শ্ৰেণীবিভাজন :

মৌমাখিয়ে কোনবিধ শস্য বা ফুলৰ পৰা মকৰন্দ (Nectar) সংগ্ৰহ কৰিছে, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি উৎপাদিত মৌক কেইটামান ভাগত ভগাব পাৰি:

• হৰিয়হৰ মৌ (Mustard Honey): বিশেষকৈ শীতকালত সৰিয়হ খেতিৰ ফুলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌ। ইয়াৰ এটা বিশেষ ধৰ্ম হৈছে যে ই অতি সোনকালে চেনিৰ দৰে বগা হৈ গোট মাৰে (Crystallization)।
• লিচুৰ মৌ (Litchi Honey): বসন্তকালত লিচু ফুলৰ ৰসৰ পৰা প্ৰস্তুত হোৱা অত্যন্ত সুস্বাদু আৰু পাতল ৰঙৰ মৌ।
• মাল্টীচৰা বা বহু-পুষ্পীয় মৌ (Multifloral Honey): য’ত মৌমাখিয়ে কোনো এটা বিশেষ খেতিৰ পৰা নহয়, বৰঞ্চ প্ৰকৃতিৰ বিভিন্ন ধৰণৰ বন্য বা বনৰীয়া ফুলৰ পৰা ৰস সংগ্ৰহ কৰি মৌ তৈয়াৰ কৰে।

সামৰণি:

"মিত্ৰ হনী বী এপিয়াৰী" (Mitra Honey Bee Apiary) নামৰ এই পঞ্জীভুক্ত ফাৰ্মখনলৈ কৰা ব্যৱহাৰিক পৰিদৰ্শনে আমাক কৃষি-উদ্যোগ খণ্ডত বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ প্ৰয়োগ কেনেকৈ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে এক বিশাল অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰিলে। এই প্ৰশিক্ষণে আমাক কেৱল পুথিগত জ্ঞানতে আৱদ্ধ নাৰাখি ব্যৱহাৰিক কৃষিবিজ্ঞানৰ পথাৰখনত স্বাৱলম্বন আৰু আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে গভীৰভাৱে শিক্ষিত কৰি তুলিলে।

1st Class : সাৰ বিতৰণৰ আধুনিকীকৰণ আৰু 'ফ্ৰেমৱৰ্ক ফৰ ফাৰ্টিলাইজাৰ চেলচ' (Framework for Fertilizer Sales)

১. সাৰ বিতৰণ ব্যৱস্থাৰ আধুনিকীকৰণ আৰু ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা (Modernization of Fertilizer Distribution) : 

বৰ্তমান সময়ত ভাৰত চৰকাৰ তথা অসম চৰকাৰে কৃষি খণ্ডক ডিজিটেলাইজ কৰাৰ বাবে সাৰ বিতৰণ প্ৰক্ৰিয়াত ব্যাপক পৰিৱৰ্তন আনিছে। ইয়াৰ মুখ্য উদ্দেশ্যসমূহ তলত দিয়া হ’ল:

• ক’লা বজাৰ (Black Marketing) আৰু চোৰাং ব্যৱসায় (Smuggling) ৰোধ কৰা: বৰ্তমান সময়ত আধাৰ কাৰ্ড আৰু আধাৰ লিংক থকা 'ফাৰ্মাৰ ৰেজিষ্ট্ৰেচন আইডি' (Farmer Registration ID) ব্যৱহাৰ কৰি সাৰ ক্ৰয় কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত ভুৱা নামেৰে সাৰ ক্ৰয় কৰি বাংলাদেশ, ভূটান বা মিয়ানমাৰৰ দৰে চুবুৰীয়া দেশলৈ সাৰ চোৰাং চালান কৰা কাৰ্য সম্পূৰ্ণ বন্ধ হ’ব।

• সাৰৰ সঠিক মূল্য নিশ্চিতকৰণ (Subsidized Rate): প্ৰকৃততে ১ কেজি ইউৰিয়া সাৰৰ দাম প্ৰায় ৯৩ টকাৰ ওপৰত হয়। কিন্তু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ইয়াত বুজন পৰিমাণৰ ৰাজসাহায্য (Subsidy) দি কৃষকসকলক মাত্ৰ ১০ টকা কেজিত (প্ৰতি ৪৫ কেজিৰ বেগত ২৬৬ টকা) যোগান ধৰে। ক’লা বজাৰ বন্ধ হ’লে কৃষকে এই চৰকাৰী নিৰ্ধাৰিত মূল্যতে সাৰ লাভ কৰিব।

• কৃষকৰ সময় আৰু ধন ৰাহি কৰা: নতুন ডিজিটেল পদ্ধতিৰ সহায়ত কৃষকে ঘৰতে বহি নিজৰ ম’বাইলৰ জৰিয়তে সাৰৰ দোকানে দোকানে নোঘূৰাকৈয়ে সাৰ আগতীয়াকৈ বুকিং (Pre-booking) কৰিব পাৰিব। ইয়াৰ দ্বাৰা কৃষকৰ সময়, শ্ৰম আৰু যাতায়াতৰ খৰচ ৰাহি হ’ব।

২. ফ্ৰেমৱৰ্ক ফৰ ফাৰ্টিলাইজাৰ চেলচ (Framework for Fertilizer Sales App) :

সাৰ বুকিং কৰাৰ বাবে প্লে' ষ্টোৰত (Google Play Store) এটা নতুন ম’বাইল অ্যাপ (App) উপলব্ধ কৰা হৈছে। এই অ্যাপটোৰ ব্যৱহাৰিক দিশসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল:

📄 কৃষকসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন (Classification of Farmers):

অ্যাপটোৰ ভিতৰত কৃষকসকলক মূলতঃ তিনিটা স্তৰত (Tiers) ভাগ কৰা হৈছে:

1. টায়াৰ ১ (Tier 1): যিসকল কৃষকৰ চৰকাৰীভাৱে 'ফাৰ্মাৰ ৰেজিষ্ট্ৰেচন' (Farmer Registration) বা কৃষক পঞ্জীয়ন কৰা আছে। তেওঁলোকৰ আধাৰ কাৰ্ডৰ সৈতে মাটিৰ দাগ নম্বৰ, ফোন নম্বৰ আদি চব লিংক হৈ থাকে।

2. টায়াৰ ২ (Tier 2 - No Land): যিসকল কৃষকৰ নিজা মাটি নাই, কিন্তু তেওঁলোকে আনৰ মাটিত 'আধি' (Sharecropping) লৈ খেতি কৰে।

3. টায়াৰ ৩ (Tier 3 - Forest Land / Government Land): যিসকল কৃষকে চৰকাৰী মাটি, বনাঞ্চলৰ মাটি (Forest Land) বা সত্ৰৰ মাটিত খেতি কাৰ্য চলাই আছে।

ডিজিটেল পদ্ধতিৰে সাৰ ক্ৰয়ৰ ব্যৱহাৰিক নিৰ্দেশনা (কৃষক পঞ্জীয়ন আৰু সাৰৰ আবণ্টন প্ৰক্ৰিয়া)

১. ম'বাইল এপ্লিকেচনত লগইন (Login) প্ৰক্ৰিয়া:

• এপ্লিকেচন ডাউনল'ড: সাৰ ক্ৰয় সম্পৰ্কীয় এই বিশেষ চৰকাৰী এপ্লিকেচনটো ম'বাইলৰ 'প্লেষ্টৰ' (Google Play Store) পৰা ডাউনল'ড কৰিব পাৰি।

• লগইনৰ মাধ্যম: এপ্লিকেচনটোত লগইন কৰিবলৈ হ'লে খেতিয়কজনৰ 'ফাৰ্মাৰ আইডি' (Farmer ID) বা 'আধাৰ নম্বৰ' (Aadhaar Number) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব।

• পঞ্জীয়নভুক্ত কৃষকৰ সুবিধা (টায়াৰ-১): যিসকল কৃষকৰ ইতিমধ্যে 'ফাৰ্মাৰ ৰেজিষ্ট্ৰেশ্বন' বা কৃষক পঞ্জীয়ন কৰা আছে, তেওঁলোকৰ বাবে লগইন প্ৰক্ৰিয়া আটাইতকৈ সহজ। তেওঁলোকৰ মাটিৰ সবিশেষ তথ্য (Land Details) এপ্লিকেচনত আগতীয়াকৈ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ থাকে।

• অ'টিপি (OTP) সত্যাপন: আধাৰ নম্বৰ বা ফাৰ্মাৰ আইডি দিয়াৰ পাছত পঞ্জীয়নভুক্ত ম'বাইল নম্বৰলৈ এটা OTP যাব। সেই OTP টো বহুৱাই দিলে কৃষকজনৰ প্ৰ'ফাইলটো এপ্লিকেচনত খোল খাব।

২. অকৃষক বা নিজা মাটি নথকা খেতিয়কৰ পঞ্জীয়ন (টায়াৰ-২):

• মাটি নথকা খেতিয়কৰ বাবে নিয়ম: চৰকাৰী মাটি, নদীৰ কাষৰ মাটি, মন্দিৰ/সত্ৰৰ মাটি বা আনৰ মাটিত আধিয়া/চুক্তিভিত্তিকভাৱে খেতি কৰা লোকসকলৰ যিহেতু ফাৰ্মাৰ আইডি নাথাকে, তেওঁলোকৰ বাবে আধাৰ কাৰ্ড বাধ্যতামূলক।

• প্ৰাথমিক বাধ্যবাধকতা: এনে খেতিয়কসকলক চলিত বতৰৰ (Season) বাবে সাৰ যোগান ধৰিবলৈ এপ্লিকেচনত এটা বিশেষ সুবিধা দিয়া হৈছে। কিন্তু পৰৱৰ্তী বতৰত সাৰ পাবলৈ হ'লে তেওঁলোকে চৰকাৰী নিয়ম অনুসৰি কৃষক পঞ্জীয়ন কৰাটো বাধ্যতামূলক।

• মাটিৰ স্বত্ব নিৰ্বাচন (Land Ownership): ইয়াত দুটা ভাগ থাকিব—

  1. I am an owner (মোৰ নিজা মাটি আছে): যদি মাটি নিজৰ বা দেউতাকৰ নামত থাকে (যিহেতু দেউতাকৰ পাছত পুত্ৰই উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে পাব), তেন্তে এইটো চিলেক্ট কৰিব লাগে।

  2. I am not an owner (মই মাটিৰ গৰাকী নহওঁ): যদি চৰকাৰী মাটি, ফৰেষ্ট লেণ্ড, সত্ৰৰ মাটি বা আনৰ মাটিত খেতি কৰিছে, তেন্তে এই চেকেণ্ড অপচনটো চিলেক্ট কৰিব লাগিব।

৩. মাটিৰ সবিশেষ তথ্য অন্তৰ্ভুক্তকৰণ (Land Details Entry):

• ভৌগোলিক তথ্য: খেতি কৰা মাটিখিনি থকা ৰাজ্য (State), জিলা (District), মহকুমা/উন্নয়ন খণ্ড (Sub-district) আৰু গাঁও (Village) নিৰ্বাচন কৰিব লাগিব।

• দাগ নম্বৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা: এপ্লিকেচনত থকা 'চাৰ্ভে নম্বৰ' (Survey Number) মানেই হৈছে মাটিৰ দাগ নম্বৰ। খাজনাৰ ৰচিদত সাধাৰণতে কেৱল খতিয়ান নম্বৰহে থাকে, গতিকে জমা বন্দী চাই বা 'বসুন্ধৰা প'ৰ্টেল'ৰ সহায়ত প্ৰকৃত দাগ নম্বৰ উলিয়াই ল'ব লাগে।

• তথ্য সংগ্ৰহ (Fetch Details): দাগ নম্বৰ দি 'Fetch Land Details' কৰিলে প্ৰকৃত মাটিৰ গৰাকীৰ নাম ওলাই পৰিব। খেতিয়কজনে যিজন গৰাকীৰ মাটিত খেতি কৰিছে, তেওঁৰ নামটো চিলেক্ট কৰি চাবমিট কৰিলেই মাটিৰ তথ্য এপ্লিকেচনত যোগ হৈ যাব।

৪. শস্য নিৰ্বাচন (Crop Selection):

• মাটিৰ তথ্য যোগ কৰাৰ পাছত 'My Farm' অপচনলৈ গৈ সেই দাগ নম্বৰৰ মাটিত কি শস্যৰ খেতি কৰা হৈছে, তাক নিৰ্বাচন কৰিব লাগিব।

• যেনে— ধান হ'লে 'Peddy', মাকৈ হ'লে 'Maize', আলু হ'লে 'Potato', সৰিয়হ হ'লে 'Mustard' ইত্যাদি চাৰ্চ কৰি 'Confirm Crop Selection' কৰিব লাগিব।

৫. সাৰৰ পৰিমাণ নিৰ্ধাৰণ (Fertilizer Allocation):

• স্বয়ংক্ৰিয় পৰিমাণ (Automatic Allocation): শস্য আৰু মাটিৰ পৰিমাণ (বিঘা/হেক্টৰ) দিয়াৰ লগে লগে বৈজ্ঞানিক গৱেষণা আৰু চৰকাৰী কৃষি নীতি (Package of Practices) অনুসৰি সেই মাটিখিনিক প্ৰকৃততে কিমান সাৰ লাগিব (যেনে- ইউৰিয়া, ডিএপি আদি), তাৰ এক সমতুল্য বা বেলেন্সড্ (Balanced) হিচাপ স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ওলাই পৰিব।

• ভারসাম্য ৰক্ষাৰ গুৰুত্ব: কেৱল ইউৰিয়া বা কেৱল ডিএপি (DAP) ব্যৱহাৰ কৰিলে মাটিৰ উৰ্বৰতা নষ্ট হয়। সেইবাবে বৈজ্ঞানিক সন্মতভাৱে আটাইবোৰ সাৰৰ সঠিক মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ চৰকাৰে এই নিয়ম বাধ্যতামূলক কৰিছে।

• পৰিমাণৰ সালসলনি (Modification):

  • কৃষকে চৰকাৰীভাৱে ধাৰ্য কৰা এই সাৰৰ পৰিমাণতকৈ বেছি সাৰ ল'ব নোৱাৰে।

  • যদি কোনো কৃষকে অৰ্থনৈতিক অসুবিধা বা আন কাৰণত সাৰ কমকৈ ল'ব বিচাৰে, তেন্তে তেওঁ 'No, Modify Product Quantity' অপচনত গৈ সাৰৰ পৰিমাণ কমাই (বা প্ৰয়োজন নথকা সাৰৰ ঘৰত '০' কৰি) ল'ব পাৰে।

  • কিন্তু মনত ৰাখিবা, যদি কোনো কৃষকে মডিফাই কৰি চৰকাৰী কোটাতকৈ অতিৰিক্ত সাৰ ল'বলৈ চেষ্টা কৰে, তেন্তে জিলা পৰ্যায়ৰ 'Grievance Cell' (য'ত ডি.চি. আৰু কৃষি বিভাগৰ বিষয়া থাকে) লৈ তথ্য গুচি যাব আৰু তেওঁক জবাবদিহি কৰা হ’ব।

৬. খুচুৰা বিক্ৰেতা আৰু সাৰ সংগ্ৰহ প্ৰক্ৰিয়া (Selection of Retailer & QR Code):

• দোকান নিৰ্বাচন: কৃষকে নিজৰ জিলাৰ ভিতৰত থকা ওচৰ-পাজৰৰ যিকোনো পঞ্জীয়নভুক্ত দোকানৰ পৰা সাৰ ল'ব পাৰে। এপ্লিকেচনত 'Nearby Center' চাব পাৰি আৰু তাত সাৰ মজুত আছেনে নাই (Stock Available/Stock Low) তাকো চাব পাৰি।

• দোকানৰ স্বাধীনতা: কৃষকে ইচ্ছা কৰিলে ইউৰিয়া এখন দোকানৰ পৰা আৰু ডিএপি বা পটাচ আন এখন দোকানৰ পৰাও সংগ্ৰহ কৰিব পাৰে।

• সাৰ গ্ৰহণকাৰীৰ তথ্য (Receiver Details):

  • সাৰ আনিবলৈ খেতিয়কজন নিজে গ'লে এপ্লিকেচনত 'Farmer Himself' চিলেক্ট কৰিব লাগে।

  • যদি খেতিয়কজনৰ পৰিৱৰ্তে আন কোনোবা ব্যক্তি (যেনে- পুত্ৰ বা কাম কৰা মানুহ) যায়, তেন্তে তেওঁৰ আধাৰ নম্বৰ আৰু ফোন নম্বৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব লাগিব।

• QR Code: এই আটাইবোৰ খোজ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পাছত মোবাইলৰ স্ক্ৰীণত এটা 'QR Code' জেনেৰেট হ'ব। সেই কিউআৰ ক'ডটো দোকানত দেখুৱাই কৃষকে সাৰখিনি সংগ্ৰহ কৰিব পাৰিব।

2nd Class : ইওডিবি (EODB), কৃষিভিত্তিক অনুজ্ঞাপত্ৰ আৰু আত্মা (ATMA) আঁচনি

১/ ইওডিবি (EODB - Ease of Doing Business) কি?

• সংজ্ঞা: কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ এটা বিশেষ পদক্ষেপ হৈছে EODB (Ease of Doing Business), যাৰ অসমীয়া অৰ্থ হৈছে ব্যৱসায়-বাণিজ্য সহজ কৰি তোলা।

• পুৰণি ব্যৱস্থাৰ সমস্যা: আগতে যিকোনো ব্যৱসায় বা কৃষিভিত্তিক উদ্যোগ আৰম্ভ কৰিবলৈ হ’লে কাগজে-পত্ৰই বহুত কাম কৰিবলগীয়া হৈছিল। এটা চৰকাৰী মেজৰ পৰা আন এটালৈ ফাইল ঘূৰোঁতেই বহু সময় নষ্ট হৈছিল (যেনে—মাটিৰ নামজাৰী কৰোঁতে মণ্ডলে পৰিদৰ্শন কৰাৰ পিছত চক্ৰ বিষয়া আৰু তাৰ পিছত ডিচি অফিচলৈ ফাইল যোৱা প্ৰক্ৰিয়া)।

• আধুনিক একক পৰ্টেল (Single Window Portal): EODB-ৰ অধীনত এতিয়া চৰকাৰে এটা অনলাইন পৰ্টেলৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। ইয়াৰ জৰিয়তে যিকোনো অনুজ্ঞাপত্ৰৰ (License) আবেদন ঘৰতে বহি কৰিব পাৰি আৰু আবেদনখন বৰ্তমান কোনজন বিষয়াৰ ওচৰত কিমান দিন ধৰি পৰি আছে, তাক সহজে ট্ৰেক (Track) কৰিব পাৰি। ই সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোক চুটি, স্বচ্ছ আৰু খৰতকীয়া কৰি তুলিছে।

২/ কৃষি বিভাগৰ অধীনত প্ৰয়োজনীয় অনুজ্ঞাপত্ৰসমূহ (Agricultural Licenses)

কৃষি খণ্ডৰ সৈতে জড়িত সামগ্ৰীসমূহক (যেনে—সাৰ, বীজ, কীটনাশক) ‘এগ্ৰি ইনপুট’ (Agri Inputs) বুলি কোৱা হয়। খেতিয়কসকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে চৰকাৰে এইবোৰ বিক্ৰী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত অনুজ্ঞাপত্ৰ বাধ্যতামূলক কৰিছে।

• ক) বীজৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ (Seed License):

  • গুটি বা বীজ বিক্ৰী কৰিবলৈ এই অনুজ্ঞাপত্ৰৰ প্ৰয়োজন হয়।

  • ইয়াৰ বৈধতা সাধাৰণতে ৩ বছৰ থাকে।

  • এই প্ৰক্ৰিয়াটো 'Seed Act, 1966' আৰু 'Seed Control Order, 1983' ৰ অধীনত পৰিচালিত হয়।

• খ) ৰাসায়নিক সাৰৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ (Fertilizer License):

  • বজাৰত ৰাসায়নিক সাৰ বিক্ৰী কৰিবলৈ এই অনুজ্ঞাপত্ৰ লোৱাটো বাধ্যতামূলক।

  • ইয়াৰ বৈধতাও ৩ বছৰ পৰ্যন্ত থাকে।

• গ) কীটনাশকৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ (Pesticide License):

  • কীটনাশক যিহেতু বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, গতিকে ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণ অধিক কঠোৰ।

  • কীটনাশক বিক্ৰীৰ অনুজ্ঞাপত্ৰৰ বৈধতা ৫ বছৰ থাকে।

টোকা: যদি এখন দোকানতে বীজ, সাৰ আৰু কীটনাশক—এই আটাইকেইটা বিক্ৰী কৰিবলৈ বিচৰা হয়, তেন্তে তিনিওটাৰে সুকীয়া সুকীয়া অনুজ্ঞাপত্ৰ থকাটো বাধ্যতামূলক।

৩/ শিক্ষাগত অৰ্হতা আৰু প্ৰশিক্ষণ (Qualification & Training)

সাৰ আৰু কীটনাশকৰ দৰে ৰাসায়নিক সামগ্ৰীৰ সঠিক জ্ঞান বিক্ৰেতাগৰাকীৰ থকাটো জৰুৰী। সেইবাবে চৰকাৰে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰি দিছে:

• সাধাৰণ শিক্ষাগত অৰ্হতা: আবেদনকাৰী বিজ্ঞান শাখাৰ (Science Stream) স্নাতক হ’ব লাগে, য’ত ৰসায়ন বিজ্ঞান (Chemistry) এটা বিষয় হিচাপে থকাটো প্ৰয়োজন। কিছুমান জিলাত ৰসায়ন বিজ্ঞানত মেজৰ (Major) বিচাৰে আৰু কিছুমানত পাছ ক’ৰ্ছত থাকিলেও হয়।

• কৃষি শিক্ষা: কৃষি বিজ্ঞানৰ স্নাতক (B.Sc. Agriculture) বা কৃষি বিভাগৰ ডিপ্লমা (Diploma in Agriculture) থকা লোকেও ইয়াৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰে।

• বিশেষ প্ৰশিক্ষণ (বিকল্প ব্যৱস্থা): যদি আবেদনকাৰী বিজ্ঞান শাখাৰ নহয়, তেন্তে তেওঁ 'MANAGE' (Hyderabad) প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ১ বছৰীয়া কৃষি ইনপুট ডিলাৰৰ ক’ৰ্ছ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি, কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ (KVK) জৰিয়তে অনুষ্ঠিত হোৱা ১৫ দিনীয়া বিশেষ প্ৰশিক্ষণ লৈও সাৰৰ অনুজ্ঞাপত্ৰৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰি।

৪/ অনুজ্ঞাপত্ৰৰ আবেদন প্ৰক্ৰিয়া (Step-by-Step Process)

1. অনলাইন পঞ্জীয়ন: প্ৰথমে EODB পৰ্টেললৈ গৈ প্ৰয়োজনীয় নথি-পত্ৰ আৰু অৰ্হতাৰ প্ৰমাণপত্ৰ দি অনলাইন যোগে আবেদন কৰিব লাগে।

2. উৎস প্ৰমাণপত্ৰ (O-Form): সাৰৰ অনুজ্ঞাপত্ৰৰ বাবে আবেদন কৰোঁতে 'O-Form' জমা দিয়াটো জৰুৰী। আপুনি যিজন পাইকাৰী বিক্ৰেতা বা কোম্পানীৰ পৰা সাৰ কিনিব, তেওঁলোকে আপোনাক এই ফৰ্মখন দিব।

3. ক্ষেত্ৰ পৰিদৰ্শন (Field Inspection): অনলাইন আবেদনৰ পিছত জিলা কৃষি কাৰ্যালয়ৰ সাৰ/কীটনাশক পৰিদৰ্শকে (Inspector) আবেদনকাৰীৰ দোকান আৰু গোডাম (Godown) পৰিদৰ্শন কৰিব আৰু এটা ৰিপৰ্ট দাখিল কৰিব।

4. চূড়ান্ত অনুমোদন: পৰিদৰ্শকৰ ৰিপৰ্টৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলা কৃষি বিষয়া (DAO) দেৱে অনলাইনযোগে অনুজ্ঞাপত্ৰখন মঞ্জুৰ কৰে।

৫/ আত্মা (ATMA) আঁচনি কি?

• পূৰ্বনাম: ATMA-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম হ’ল Agricultural Technology Management Agency (কৃষি প্ৰযুক্তি পৰিচালনা সংস্থা)।

• উদ্দেশ্য: ই কৃষি বিভাগৰ এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আঁচনি। ইয়াৰ মূল কাম হৈছে পৰম্পৰাগত খেতিৰ সলনি খেতিয়কসকলক আধুনিক আৰু বৈজ্ঞানিক কৃষি প্ৰযুক্তিৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিয়া।

• কাৰ্যসূচী: ‘আত্মা’ৰ অধীনত খেতিয়কসকলক নতুন পদ্ধতিৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়, আধুনিক কৃষি পাম ভ্ৰমণ কৰোৱা হয় আৰু কম খৰচত কেনেকৈ উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিব পাৰি তাৰ গুণাগুণ শিকোৱা হয়।

1st 

আজি আমি অসমৰ কৃষি খণ্ডৰ এটা অতি সফল আৰু জনপ্ৰিয় উদাহৰণ— "সিদ্ধি গ্ৰীণ নাৰ্ছাৰী" (Siddhi Green Nursery) ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিম। এই নাৰ্ছাৰীখন মৰিগাঁও জিলাৰ জাগীভকতগাঁও (Jagibhakatgaon) অঞ্চলত অৱস্থিত।

১. সিদ্ধি গ্ৰীণ নাৰ্ছাৰী কি? 

সিদ্ধি গ্ৰীণ নাৰ্ছাৰী হৈছে এটা উন্নতমানৰ কৃষি প্ৰকল্প বা উদ্ভিদ উৎপাদন কেন্দ্ৰ। ইয়াত আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ফল-মূল, ফুল, থলুৱা উদ্ভিদ আৰু ঔষধি গছৰ পুলি উৎপাদন তথা বিক্ৰী কৰা হয়। অসমৰ জলবায়ুৰ সৈতে খাপ খোৱাকৈ কেনেকৈ উন্নত জাতৰ পুলি তৈয়াৰ কৰিব পাৰি, তাৰ ই এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।

২. প্ৰধান কাৰ্যকলাপ আৰু কৃষি ধাৰণা (Core Concepts)

এজন কৃষি ছাত্ৰ বা কৃষক হিচাপে আমি এই নাৰ্ছাৰীখনৰ পৰা কেইটামান প্ৰধান বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ বিষয়ে শিকিব পাৰোঁ:

• কলম বা গ্ৰাফটিং পদ্ধতি (Grafting & Budding): ইয়াত বিভিন্ন উন্নত জাতৰ ফলৰ গছ (যেনে— আম, লিচু, নেমু, ৰবাব টেঙা আদি) কলম পদ্ধতিৰে উৎপাদন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত গছজোপাই কম সময়ৰ ভিতৰতে আৰু কম উচ্চতাতে ফল দিবলৈ সক্ষম হয়।

• হাইড্ৰ’পনিক্স আৰু গ্ৰীণহাউছ ব্যৱস্থা (Greenhouse Technology): নিয়ন্ত্ৰিত পৰিৱেশত (Polyhouse/Net house) কেনেকৈ প্ৰতিকূল বতৰৰ পৰা পুলিবিলাক ৰক্ষা কৰি সুস্থ-সবলকৈ ডাঙৰ-দীঘল কৰা হয়, সেই প্ৰযুক্তি ইয়াত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

• মাটি আৰু সাৰ ব্যৱস্থাপনা (Soil & Fertilizer Management): পুলি বঢ়াবলৈ জৈৱিক সাৰ (Organic Compost), কেঁচু সাৰ (Vermicompost) আৰু কোকোপিট (Cocopeat) ৰ সঠিক মিশ্ৰণ কেনেকৈ তৈয়াৰ কৰা হয়, সেই বিষয়ে ইয়াত ব্যৱহাৰিক জ্ঞান লাভ কৰিব পাৰি।

৩. কৃষি অৰ্থনীতিত ইয়াৰ ভূমিকা (Economic Importance)

• কৃষকসকললৈ উন্নত পুলি যোগান: জাগীভকতগাঁও আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ কৃষকসকলে এতিয়া দূৰলৈ নোযোৱাকৈয়ে নিজৰ অঞ্চলতে উচ্চ উৎপাদনক্ষম আৰু ৰোগমুক্ত পুলি লাভ কৰিব পাৰে।

• কৰ্মসংস্থাপনৰ সৃষ্টি: এই নাৰ্ছাৰীখনে স্থানীয় বহু যুৱক-যুৱতী আৰু মহিলাক নিয়োগৰ সুবিধা দি স্বাৱলম্বী হ’বলৈ সহায় কৰিছে।

• কৃষি পৰ্যটন (Agri-Tourism): বহু নতুন প্ৰজন্মৰ খেতিয়ক আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ইয়ালৈ আহি আধুনিক খেতিৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু প্ৰেৰণা লাভ কৰে।

৪. মূল উৎপাদন আৰু উপলব্ধ সামগ্ৰী (Products & Services)

এই নাৰ্ছাৰীখনত কৃষি আৰু উদ্যান শস্য (Horticulture) ৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন সামগ্ৰী পোৱা যায়:

• উন্নত জাতৰ ফল-মূলৰ পুলি: থলুৱা আৰু হাইব্ৰীড জাতৰ আম (যেনে- অলপঞ্জ’, আম্ৰপালী), লিচু, মালভোগ কল, কাজি নেমু, জাবাটিকা বা বিদেশী ফলৰ পুলি।

• শোভাবৰ্ধক আৰু ফুলৰ গছ: বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ কেকটাছ, বগনভীলিয়া, গোলাপ, ইনড’ৰ প্লাণ্ট (Indoor plants) যেনে- মানি প্লাণ্ট, স্নেক প্লাণ্ট আদি।

• কাঠ আৰু ঔষধি উদ্ভিদ: চন্দন, শগুন, নিম, তুলসী, অৰ্জুন আদি অৰ্থকৰী আৰু ঔষধি গুণযুক্ত গছৰ পুলি।

• কৃষি সামগ্ৰী: খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় হাইব্ৰীড বীজ, মাটিৰ পাত্ৰ (Pots), প্লাষ্টিক টাব, আৰু বাগিচা সজোৱা সঁজুলি.

• জৈৱিক উপাদান: উন্নত মানৰ কেঁচু সাৰ (Vermicompost), গোবৰ সাৰ, কোকোপিট (Cocopeat) আৰু প্ৰাকৃতিক কীটনাশক।

৫. ব্যৱহৃত কৃষি প্ৰযুক্তি আৰু বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি (Scientific Methods Used)

নাৰ্ছাৰীখনত আধুনিক কৃষি বিজ্ঞানৰ কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়:

• ভেজিটেটিভ প্ৰপাগেশ্যন (Vegetative Propagation): বীজৰ পৰা গছ গজোৱাৰ সলনি কাটিং (Cutting), লেয়াৰিং (Layering) আৰু গ্ৰাফটিং (Grafting) পদ্ধতিৰ ওপৰত বেছি গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলত মাতৃ-গছৰ সকলো গুণাগুণ অক্ষুণ্ণ থাকে।

• ৰুট ট্ৰিটমেণ্ট (Root Treatment): পুলিবিলাক ট্ৰান্সপ্লাণ্ট (এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ নিয়া) কৰাৰ সময়ত শিপাৰ যাতে ক্ষতি নহয়, তাৰ বাবে বিশেষ হৰমন আৰু ভেঁকুৰনাশক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

• নেট হাউছ টেকন’লজী (Net House Technology): প্ৰখৰ ৰ’দ বা অত্যধিক বৰষুণৰ পৰা কোমল পুলিবিলাক ৰক্ষা কৰিবলৈ সেউজ গৃহ বা নেট হাউছৰ ভিতৰত আদ্ৰতা আৰু উষ্ণতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ৰখা হয়।

৬. সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ (Socio-Economic Impact)

• কৃষকৰ আত্মনিৰ্ভৰশীলতা: এই অঞ্চলৰ কৃষকসকলে এতিয়া বহিঃৰাজ্যৰ পুলিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব নালাগে। স্থানীয় পৰিৱেশত প্ৰস্তুত কৰা পুলিৰ বাবে মৃত্যুৰ হাৰ (Mortality Rate) কম হয় আৰু উৎপাদন বৃদ্ধি পায়।

• কৰ্মসংস্থাপন: জাগীভকতগাঁও অঞ্চলৰ মহিলা আৰু নিবনুৱা যুৱক-যুৱতীসকলক নাৰ্ছাৰী পৰিচালনা, পুলি কলম কৰা আৰু বিক্ৰী কেন্দ্ৰত নিয়োগ কৰি স্বাৱলম্বী কৰাত ই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছে।

• পৰিৱেশ সজাগতা: বনানীকৰণ (Afforestation) আৰু চহৰীয়া অঞ্চলত "ৰুফ টপ গাৰ্ডেনিং" (Rooftop Gardening) বা ছাদৰ বাগিচা পতাৰ বাবে ই এক প্ৰেৰণা কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছে।

2nd 

অসমত মিলেট (চিৰা-ধান/কণি-ধান) খেতি 

১/ প্ৰশিক্ষণৰ মূল উদ্দেশ্য আৰু বিষয়বস্তু :

• FPC-ৰ ধাৰণা আৰু দায়িত্ব: প্ৰশিক্ষকগৰাকীয়ে প্ৰথমেই Farmer Producer Company (FPC বা কৃষক উৎপাদক কোম্পানী) সমূহৰ কাৰ্যপদ্ধতি বুজাই দিয়ে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে চৰকাৰে প্ৰতিটো FPC-ক একোটা নিৰ্দিষ্ট কৃষি সামগ্ৰী উৎপাদন আৰু প্ৰসাৰৰ দায়িত্ব দিছে। তেওঁলোকৰ এই বিশেষ গোটটোক মিলেট (Millets) বা খৰা-ধান জাতীয় শস্যৰ প্ৰসাৰৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছে।

• মিলেট মিছন (Millet Mission): ২০২২-২০২৩ বৰ্ষক চৰকাৰে মিলেট বৰ্ষ হিচাপে ঘোষণা কৰি এই খেতিৰ পুনৰুত্থানৰ বাবে বিশেষ গুৰুত্ব দিছে। কৃষি বিভাগৰ ফালৰ পৰা FPC সমূহক ইয়াৰ দ্বায়িত্ব অৰ্পণ কৰা হৈছে।

• অসমৰ জলবায়ু উপযোগী জাত: ভাৰতত কেইবা প্ৰকাৰৰ মিলেট পোৱা যায় যদিও অসমৰ জলবায়ুৰ উপযোগী হিচাপে কৃষি বিভাগে মূলতঃ দুটা জাতৰ ওপৰত কাম কৰিবলৈ দিছে:

  ১. ৰাগী (Ragi - Finger Millet)

  ২. কণি-ধান (Konidhan - Foxtail Millet)

২/ ধান খেতি বনাম মিলেট খেতি: এক তুলনাত্মক বিশ্লেষণ :

প্ৰশিক্ষণত পৰম্পৰাগত ধান খেতিতকৈ মিলেট খেতি কিয় বেছি লাভজনক, তাক কেইটামান বিশেষ কাৰণৰ সৈতে বুজাই দিয়া হৈছে:

৩/ মিলেট খেতিৰ পদ্ধতি (Cultivation Process)

(ক) কণি-ধান (Foxtail Millet) - মে'/জুন মাহৰ চক্ৰ

• মাটি প্ৰস্তুতি: প্ৰথমতে হাল বাই মাটি ডোখৰ ভালদৰে চহাই ল’ব লাগে (প্ৰায় ৩ ৰ পৰা ৪ বাৰ হাল বা বব লাগে)।

• বীজ সিঁচা পদ্ধতি: সৰিয়হ গুটি সিঁচাৰ দৰে কণি-ধানৰ বীজখিনি মিহি বালিৰ লগত মিলাই সমভাৱে মাটিত ছতিয়াই দিব লাগে। প্ৰতি বিঘাত ১ কেজিতকৈও কম বীজৰ প্ৰয়োজন হয়।

• পানী যোগান: বীজ সিঁচাৰ এসপ্তাহমানৰ পিছত এবাৰ পাতলীয়া পানী দিব লাগে। কিন্তু পথাৰত পানী জমা হ’বলৈ দিব নোৱাৰি, জমা হ’লে খেতি নষ্ট হয়। গোটেই খেতি ড্ৰাত মাত্ৰ দুবাৰ পানী দিলেই হয় (প্ৰথম এসপ্তাহত আৰু দ্বিতীয়বাৰ এমাহৰ পিছত)।

• চপোৱা: এই শস্য মানুহৰ কঁকালৰ সমান ওখ হয় আৰু ৬০-৭০ দিনৰ ভিতৰত কাটিব পৰা হয়।

(খ) ৰাগী (Finger Millet) - অক্টোবৰ/নৱেম্বৰ মাহৰ চক্ৰ

• কঠীয়া প্ৰস্তুতি: ৰাগী খেতিৰ বাবে প্ৰথমতে এখন সুকীয়া তলতীয়া ভেটি (Bed) বনাই কঠীয়া পাৰি ল’ব লাগে।

• কঠীয়া ৰোপণ: nursery-ত ২০-২৫ দিন হোৱাৰ পিছত কঠীয়াখিনি তুলি আনি মূল পথাৰত ৰুব লাগে।

• দূৰত্ব আৰু নিয়ম: বন্ধাকবি বা ফুলকবিৰ পুলি ৰোৱাৰ দৰে শুকান মাটিত শাৰী পাতি ৰুব লাগে। শাৰীৰ পৰা শাৰীৰ দূৰত্ব প্ৰায় ১ ফুট আৰু পুলিৰ পৰা পুলিৰ দূৰত্ব ১০-১৫ চেণ্টিমিটাৰ হ’ব লাগে।

• পানী যোগান: কঠীয়া ৰোৱাৰ দুদিন পিছত প্ৰথম পানী আৰু এমাহৰ পিছত দ্বিতীয় পানী দিব লাগে। এই খেতিও ২ মাহৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ হয়।

বিশেষ সতৰ্কতা (বন্য জীৱৰ পৰা সুৰক্ষা): গৰু-ছাগলীয়ে মিলেট খেতি অতি বেছি ভাল পায়। সেইবাবে পথাৰখন বেৰা দি সুৰক্ষিত কৰাটো অতি জৰুৰী। অৱশ্যে ইয়াৰ শুকান খেৰখিনি গৰুৰ বাবে অতি উত্তম খাদ্য (Fodder)।

৪/ পুষ্টিগুণ আৰু স্বাস্থ্যজনিত উপকাৰিতা (Nutritional Benefits) :

• ডায়বেটিছ নিয়ন্ত্ৰণ: মিলেটত থকা 'গ্লাইচেমিক এচিড' (Glycemic Index) অতি কম হোৱাৰ বাবে ই তেজত চেনিৰ মাত্ৰা হঠাৎ বাঢ়িবলৈ নিদিয়ে। সেইবাবে চিকিৎসকে ডায়বেটিছ ৰোগীক ভাতৰ সলনি মিলেট খাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে।

• গ্লুটেন-মুক্ত (Gluten-Free): মিলেট সম্পূৰ্ণৰূপে গ্লুটেন-মুক্ত। ইয়াৰ মৈদাৰ দৰে আঠা ভাব নাথাকে বাবে ই হজমৰ বাবে খুবেই ভাল আৰু স্বাস্থ্যসন্মত।

• খনিজ পদাৰ্থৰে চহকী: ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে কেলচিয়াম আৰু আইৰণ পোৱা যায়, যি শৰীৰৰ হাৰ মজবুত কৰে আৰু ৰক্তহীনতা দূৰ কৰে।

৫/ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, মূল্য সংযোজন আৰু ব্যৱসায়িক সম্ভাৱনা :

• উচ্চ বজাৰ মূল্য: বৰ্তমান বজাৰত সাধাৰণ চাউলতকৈ মিলেট চাউলৰ মূল্য যথেষ্ট বেছি। প্ৰকাৰভেদে ইয়াৰ বজাৰ মূল্য প্ৰতি কেজিত ১০০ টকাৰ পৰা ৩০০ টকা পৰ্যন্ত হয়।

• মূল্য সংযোজিত সামগ্ৰী (Value-Added Products): FPC-ৰ জৰিয়তে গাঁৱৰ মহিলা বা আত্মসহায়ক গোটসমূহক মিলেটৰ আটাৰ পৰা কেক, বিস্কুট আৰু লাডু তৈয়াৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। যিহেতু এইবোৰ গ্লুটেন-মুক্ত আৰু স্বাস্থ্যকৰ, সেয়েহে সাধাৰণ মৈদাৰ সামগ্ৰীতকৈ বজাৰত ইয়াক বহু বেছি দামত বিক্ৰী কৰিব পাৰি।

• ৰপ্তানিৰ সম্ভাৱনা (Export Potential): প্ৰশিক্ষকগৰাকীয়ে উল্লেখ কৰে যে আমাৰ খেতিয়কসকলে কেৱল ঘৰুৱা ব্যৱহাৰৰ বাবে খেতি নকৰি ব্যৱসায়িক দৃষ্টিকোণ ৰাখিব লাগে। বৰ্তমান বহিঃৰাজ্য বা বিদেশলৈ অসমৰ জহা চাউল, তেজপাত, জালুক আৰু মিলেট ৰপ্তানি কৰাৰ বাবে ডাঙৰ ডাঙৰ ব্যৱসায়ী (Buyers) সাজু হৈ আছে।

৬/ FPC-লৈ চৰকাৰী সাহায্য আৰু জিলাভিত্তিক অগ্ৰগতি :

• জিলাভিত্তিক স্থিতি: অসমৰ বাক্সা আৰু মৰিগাঁও জিলাৰ FPC সমূহে মিলেট উৎপাদনত বহুত ভাল কাম কৰিছে। কিন্তু নগাঁও জিলাত এই খেতি এতিয়াও প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়তে আছে।

• চৰকাৰী অনুদান: FPC সমূহক স্বাৱলম্বী কৰিবলৈ আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ যন্ত্ৰপাতি (Processing Machinery), গুদাম ঘৰ নিৰ্মাণৰ বাবে চৰকাৰে আৰম্ভণিতে ১২ লাখ টকাৰ অনুদান দিছে। কামৰ অগ্ৰগতি চাই এই পুঁজি পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ২৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হ’ব।

মাটিৰ স্বাস্থ্য কাৰ্ড কি?

মাটিৰ গুণাগুণ পৰীক্ষা কৰি, তাত থকা ১২টা মূল মৌলৰ উপস্থিতি আৰু নাটনিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কম্পিউটাৰৰ জৰিয়তে প্ৰস্তুত কৰা এখন প্ৰমাণ পত্ৰই হৈছে মাটিৰ স্বাস্থ্য কাৰ্ড।

• আৰম্ভণি: ভাৰত চৰকাৰে ২০১৫ চনত এই আঁচনিখন আৰম্ভ কৰিছিল।

• নিয়ম: প্ৰতি ২ বছৰৰ মূৰে মূৰে কৃষকসকলক এই কাৰ্ডখন প্ৰদান কৰা হয়।

পৰীক্ষা কৰা মৌল আৰু কাৰকসমূহ :

এই কাৰ্ডখন প্ৰস্তুত কৰোঁতে প্ৰধানকৈ তলৰ কাৰকসমূহ পৰীক্ষা কৰা হয়:

1. প্ৰধান মৌল (NPK): নাইট্ৰজেন (N), ফছফৰাছ (P), আৰু পটাছ (K)।

2. গৌণ মৌল: ছালফাৰ।

3. সূক্ষ্ম মৌল (Micronutrients): বৰণ, জিংক, মেগনেচিয়াম, মলিবডিনাম, আইৰণ, আৰু কপাৰ।

4. ভৌতিক কাৰক:

   • pH মান: ই মাটিডৰা আম্লিক (Acidic) নে ক্ষাৰকীয় (Alkaline) তাক সূচায়। (অসমৰ মাটি সাধাৰণতে আম্লিক, যাৰ pH মান ৪ ৰ পৰা ৫ ৰ ভিতৰত থাকে। ইয়াৰ বাবে মাটিত চূণ প্ৰয়োগ কৰিব লগা হয়)।

   • বিদ্যুৎ পৰিবাহিতা (EC/Electrical Conductivity): ই মাটিৰ লৱণতা বা পুষ্টিৰ উপাদানক সূচায়। (সাধাৰণতে ই 0.2 ৰ পৰা 0.8 dS/m হ'ব লাগে)।

   • জৈৱিক কাৰ্বন (Organic Carbon): মাটিত জৈৱিক পদাৰ্থৰ পৰিমাণ বুজিবলৈ ই গুৰুত্বপূৰ্ণ। (ই 1.5\% ৰ পৰা 2.5\% হ’ব লাগে)।

মাটিৰ নমুনা (Soil Sample) কেনেকৈ সংগ্ৰহ কৰিব ?

যিকোনো ঠাইৰ পৰা মাটি আনিলে পৰীক্ষা সঠিক নহয়। নমুনা সংগ্ৰহৰ এটা বিশেষ নিয়ম আছে:

• স্থান নিৰ্বাচন: সাৰ বা চূণ অলপতে প্ৰয়োগ কৰা মাটিৰ পৰা নমুনা ল’ব নালাগে।

• প্ৰক্ৰিয়া:

  1. প্ৰথমে মাটিডৰাৰ ওপৰৰ জাৱৰ-জোঁথৰখিনি পৰিষ্কাৰ কৰি ল’ব লাগে।

  2. তাৰ পিছত এটা কোৰেৰে ইংৰাজী 'V' আকৃতিৰ ৬ ইঞ্চি গভীৰতালৈ গাঁত খান্দিব লাগে।

  3. সেই গাঁতটোৰ দুয়োটা ফালৰ পৰা পাতলকৈ মাটি কাটি সংগ্ৰহ কৰিব লাগে।

  4. এনেদৰে কেইবাটাও স্থানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মাটিখিনি একেলগ কৰি ভালদৰে মিহলাই ল’ব লাগে।

  5. মিহলোৱা মাটিখিনি মজিয়াত মেলি চাৰিভাগ কৰি, বিপৰীত দিশৰ দুভাগ পেলাই দিব লাগে আৰু বাকী দুভাগ ৰাখিব লাগে।

  6. এনেদৰে কৰোঁতে কৰোঁতে যেতিয়া মাটিৰ পৰিমাণ ২৫০ গ্ৰামৰ পৰা ৩০০ গ্ৰাম হ’ব, তেতিয়া তাক পৰীক্ষাগাৰলৈ পঠিয়াব লাগে।

• Notes: নমুনাটো এটা মোনাত ভৰাই তাত কৃষকজনৰ নাম, মাটিৰ দাগ নম্বৰ, জিপিএছ (GPS) ৰেকৰ্ডিং আদি বিতং তথ্য লিখি দিব লাগে।

মৃত্তিকা পৰীক্ষাৰ মূল পৰ্যায়সমূহ :

মাটিৰ নমুনা সংগ্ৰহ কৰাৰ পিছত পৰীক্ষাগাৰত প্ৰধানকৈ নিম্নলিখিত পৰীক্ষাসমূহ কৰা হয়:

• pH (অম্লতা বা ক্ষাৰকীয়তা) পৰীক্ষা: মাটিডোখৰ এচিডিক (Acidic) নে এলকেলাইন (Alkaline) বা ক্ষাৰকীয়, সেইটো জানিবলৈ প্ৰথমেই pH পৰীক্ষা কৰা অতি প্ৰয়োজন। মাটিৰ অম্লতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিহে পৰৱৰ্তী ফছফৰাছ আৰু ছালফাৰৰ পৰীক্ষা পদ্ধতি (Bray's method বা Olsen's method) নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।

• EC (Electrical Conductivity বা বৈদ্যুতিক পৰিবাহিতা): ইয়াৰ দ্বাৰা মাটিত থকা দ্ৰৱণীয় লৱণৰ পৰিমাণ বা লৱণাক্ততা জোখা হয়।

• অৰ্গেনিক কাৰ্বন (Organic Carbon): মাটিৰ উৰ্বৰতা শক্তি আৰু জৈৱিক পদাৰ্থৰ উপস্থিতি জানিবলৈ এই টাইট্ৰেশ্যন (Titration) পদ্ধতিটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

• মাক্ৰ’নিউট্ৰিয়েণ্ট বা অণুপুষ্টিকৰ উপাদান পৰীক্ষা: মাটিত থকা জিংক (Zn), কপাৰ (Cu), আইৰণ (Fe), আৰু মেংগানিজ (Mn) আদিৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদানসমূহ Atomic Absorption Spectrophotometer (AAS) যন্ত্ৰৰ সহায়ত নিখুঁতভাৱে জোখা হয়।

• পটাছিয়াম (K) পৰীক্ষা: এই পৰীক্ষাটো Flame Photometer যন্ত্ৰৰ সহায়ত কৰা হয়।

ব্যৱহৃত মূল যন্ত্ৰ-পাতিসমূহ :

মাটিৰ নমুনা সংগ্ৰহ পদ্ধতি (Soil Sampling Method):

মাটি পৰীক্ষা কৰাৰ আগতে পথাৰৰ পৰা সঠিকভাৱে মাটিৰ নমুনা সংগ্ৰহ কৰাটো অতি জৰুৰী। তাৰ বাবে তলৰ পদক্ষেপসমূহ অনুসৰণ কৰিব লাগে:

• কোণ বা স্থান নিৰ্বাচন: পথাৰখনৰ বিভিন্ন কোণ বা স্থানৰ পৰা মাটি ল’ব লাগিব। প্ৰথমতে এটা নিৰ্দিষ্ট কোণ বা স্থান বাছি লওক।

• ঠাইখন চাফা কৰা: মাটি খন্দাৰ আগতে ওপৰত থকা ঘাঁহ-বন বা আৱৰ্জনাবোৰ ভালদৰে চাফা কৰি ল’ব লাগে।

• নিৰ্দিষ্ট গভীৰতাত খন্দা: চাফা কৰা ঠাইখিনিত কোৰেৰে প্ৰায় ১ ইঞ্চিৰ পৰা ৫ বা ৬ ইঞ্চিলৈ গভীৰ কৰি গাত খান্দিব লাগে।

• মাটি সংগ্ৰহ (তলৰ পৰা ওপৰলৈ): গাতটো খন্দাৰ পিছত, গাতটোৰ তলৰ ফালৰ পৰা ওপৰৰ ফাললৈ সমানভাৱে মাটি কাটি ল’ব লাগে।

• জিগ-জাগ (Zig-Zag) পদ্ধতি: পথাৰখনৰ কেৱল এটা স্থানৰ পৰা মাটি ল’লে নহ’ব। পথাৰৰ চাৰিটা চুক বা কোণৰ উপৰি মাজৰ অংশৰ পৰাও (জিগ-জাগ পদ্ধতিত) নমুনা ল’ব লাগে। অৰ্থাৎ, মুঠ ৫ টা স্থানৰ পৰা মাটি সংগ্ৰহ কৰিলে নমুনাটো আটাইতকৈ সঠিক হয়।

• প্ৰয়োজনীয় মাটিৰ প্ৰকাৰ: খেতি কৰিবলৈ সদায় সাৰুৱা মাটিৰ প্ৰয়োজন। কিন্তু পৰীক্ষাৰ বাবে নমুনা লওঁতে আগতে খেতি কৰা সাৰুৱা মাটিৰ লগতে বহু দিন ধৰি চন পৰি থকা বা খেতি নকৰা মাটিও সংগ্ৰহ কৰিব পাৰি, যাতে পাৰ্থক্যটো ধৰা পৰে।

নমুনা প্ৰস্তুতকৰণ আৰু পেকেজিং:

1. সংগ্ৰহ কৰা মাটিখিনি ৰ’দ নোলোৱা, ছাঁ পৰা ঠাইত থৈ ভালদৰে শুকুৱাই ল’ব লাগে (ৰ’দত শুকুৱাব নালাগে, কাৰণ ইয়াৰ দ্বাৰা মাটিৰ স্বাভাৱিক গুণাগুণ নষ্ট হ’ব পাৰে)।

2. শুকোৱাৰ পিছত মাটিখিনি ভালদৰে গুৰি কৰি (Grinding) চালনীৰে চালি ল’ব লাগে।

3. তাৰ পিছত মাটিখিনি চাৰিটা ভাগত ভগাব লাগে। তাৰে দুটা ভাগ পেলাই দি বাকী দুটা ভাগ ল’ব লাগে। এই প্ৰক্ৰিয়াটো পুনৰাবৃত্তি কৰি শেষত প্ৰায় ২৫০ গ্ৰামৰ পৰা ৩০০ গ্ৰাম মাটি এটা পলিথিন বা পি.পি. বেগত (PP Bag) ভৰাই ল’ব লাগে।

4. বেগটো ৰবৰ লাষ্টিক বা সূতাৰে ভালদৰে বান্ধি, তাত এটা লেবেল বা টিকট লগাই দিব লাগে।

5. টিকটত থাকিবলগীয়া তথ্যসমূহ:

   • খেতিয়কৰ নাম

   • গাওঁ বা অঞ্চলৰ নাম

   • জিলা

   • নমুনা আই.ডি. (Sample ID - যিটো মোবাইল এপৰ সৈতে সংযোগ থাকে)

   • ফোন নম্বৰ

পৰীক্ষাগাৰত মাটিৰ পৰীক্ষণ (Laboratory Soil Testing)

মাটিৰ নমুনা পৰীক্ষাগাৰলৈ অনাৰ পিছত, তাত থকা বিভিন্ন পুষ্টিৰ উপাদানসমূহ পৰীক্ষা কৰিবলৈ বেলেগ বেলেগ যন্ত্ৰ আৰু পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়:

ক) পটাছিয়াম পৰীক্ষা (Potassium Estimation)

• যন্ত্ৰ: ইয়াৰ বাবে ফ্লেম ফটমিটাৰ (Flame Photometer) ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

• পদ্ধতি: এই যন্ত্ৰটোত এটা চিলিণ্ডাৰ থাকে আৰু ইয়াক জুয়েৰে (Flame) চালিত কৰা হয়। নমুনাৰ দ্ৰৱণটো যন্ত্ৰটোত দিয়াৰ পিছত জুঁইৰ শিখাৰ ৰং সলনি হয় আৰু সেই অনুসৰি মাটিৰ পটাছিয়ামৰ পৰিমাণ ডিজিটেল স্ক্ৰীনত ওলাই পৰে।

খ) বৰণ পৰীক্ষা (Boron Estimation)

• সতৰ্কতা: বৰণ পৰীক্ষা কৰোঁতে কেতিয়াও বৰ’সিলিকেট গ্লাছ (Borosilicate Glass) বা সাধাৰণ কাঁচৰ পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিব নালাগে। কাৰণ সেই কাঁচবোৰত বৰণ থাকে, যাৰ ফলত ৰিডিঙত ভুল (Error) আহিব পাৰে। গতিকে, বৰণ পৰীক্ষাৰ বাবে সদায় প্লাষ্টিক অথবা কুৱাৰ্টজ (Quartz) ৰ পাত্ৰ বা কিউভেট (Cuvette) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

• পদ্ধতি: প্ৰথমে মাটিৰ পৰা বৰণৰ এটা দ্ৰৱণ প্ৰস্তুত কৰি ফিল্টাৰ কৰি লোৱা হয়। যন্ত্ৰটোত প্ৰথমে এটা 'ব্লেংক' (Blank Solution) দি ৩ বাৰ এণ্টাৰ (Enter) মাৰি স্থিৰ ভেলু (Value) এটা উলিয়াই ল’ব লাগে (ধৰক 340)। ইয়াৰ পিছত বৰণৰ নমুনাটো দি ৩ বাৰ এণ্টাৰ কৰিলে মাটিত থকা বৰণৰ সঠিক পৰিমাণ আৰু ইয়াৰ অভাৱ (Deficiency) ধৰা পৰে। অভাৱ থাকিলে মাটিত প্ৰতি একৰত কিমান কেজি 'বোৰাক্স' (Borax) দিব লাগিব, যন্ত্ৰটোৱে তাকো দেখুৱাই দিয়ে।

• অন্যান্য পৰীক্ষা: বৰণৰ দৰেই এই যন্ত্ৰটোৰ সহায়ত মাটিৰ ছালফাৰ (Sulfur) আদিও পৰীক্ষা কৰিব পাৰি।

গ) অৰ্গেনিক কাৰ্বন বা জৈৱিক কাৰ্বন (Organic Carbon)

• পদ্ধতি: জৈৱিক কাৰ্বন পৰীক্ষা কৰিবলৈ টাইট্ৰেচন (Titration) পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ বাবে পটাছিয়াম ডাইক্ৰমেট (Potassium Dichromate) আৰু ফেৰাছ এমোনিয়াম ছালফেট (Ferrous Ammonium Sulfate) আদি ৰিয়েজেণ্ট (Reagent) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰং সলনি হোৱাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি মাটিৰ জৈৱিক কাৰ্বন গণনা কৰা হয়।

ঘ) নাইট্ৰ’জেন পৰীক্ষা (Nitrogen Estimation)

• যন্ত্ৰ: নাইট্ৰ’জেনৰ বাবে জেলডাল অপাৰেটাছ (Kjeldahl Apparatus) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াত মাটিৰ নমুনাটো গৰম কৰি, ডিষ্টিলেচন (Distillation) প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে নাইট্ৰ’জেনৰ পৰিমাণ উলিওৱা হয়।

ঙ) পি.এইচ. আৰু ই.চি. (pH and EC)

• মাটিৰ অম্লতা বা ক্ষাৰকীয়তা জুখিবৰ বাবে pH Meter ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও মাটিৰ বৈদ্যুতিক পৰিবাহিতা জুখিবলৈ EC (Electrical Conductivity) Meter ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

উপসংহাৰ: এইদৰে সংগ্ৰহ কৰা মাটিৰ সঠিক পৰীক্ষাৰ অন্তত খেতিয়কসকলক এখন মাটিৰ স্বাস্থ্য কাৰ্ড (Soil Health Card) প্ৰদান কৰা হয়, যিয়ে মাটিত কোনটো উপাদানৰ অভাৱ আছে আৰু কিমান পৰিমাণৰ সাৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগিব, তাৰ সঠিক আভাস দিয়ে।

বিষয়: আধুনিক পশুপালন আৰু চাইলেজ (Silage) উৎপাদন প্ৰযুক্তি 

১. ভূমিকা আৰু বৰ্তমানৰ প্ৰেক্ষাপট :

বৰ্তমান সময়ত কেৱল চৰকাৰী চাকৰিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি অসমৰ যুৱ প্ৰজন্মই কৃষি আৰু পশুপালন খণ্ডৰ জৰিয়তে স্ব-নিৰ্ভৰশীল হ’বলৈ চেষ্টা কৰিছে। অসমত প্ৰতি বছৰে হোৱা বানপানীৰ সময়ত পশুধনৰ বাবে খাদ্যৰ তীব্ৰ নাটনি হয়। এই নাটনি দূৰ কৰিবলৈ আধুনিক বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে সংৰক্ষণ কৰা পশুখাদ্য, যাক চাইলেজ (Silage) বুলি কোৱা হয়, তাৰ গুৰুত্ব দিনক দিনে বাঢ়ি গৈছে।

২. চাইলেজ (Silage) কি ?

চাইলেজ হ’ল নিয়ন্ত্ৰিত আৰু বতাহমুক্ত (Airtight) অৱস্থাত বিশেষ পদ্ধতিৰে গেৰণ (Fermentation) প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে দীৰ্ঘদিনলৈ সংৰক্ষণ কৰি ৰখা পুষ্টিকৰ কেঁচা ঘাঁহ। পশুধনৰ বাবে ই এক আৱশ্যকীয় আৰু জৰুৰীকালীন খাদ্য।

চাইলেজৰ মূল উপকাৰিতাসমূহ :

• হজম শক্তি বৃদ্ধি: ই গৰু-ছাগলীৰ হজম শক্তি বৃদ্ধি কৰে।

• গাখীৰ উৎপাদন বৃদ্ধি: চাইলেজ খালে খীৰতী গাইৰ গাখীৰ উৎপাদনৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পায়।

• গুণগত মানদণ্ড: গাখীৰৰ চানা বা ফ্যাট (Fat) আৰু SNF-ৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰে।

• স্বাস্থ্য ৰক্ষা: পশুধনক বিভিন্ন বেমাৰ-আজাৰৰ পৰা মুক্ত কৰি স্বাস্থ্য ভালে ৰাখে।

৩. চাইলেজ কেনেকৈ প্ৰস্তুত কৰা হয় ? (মহাবাহু FPC, চৰাইবাহীৰ আৰ্হিত)

মৰিগাঁও জিলাৰ চৰাইবাহীস্থিত 'মহাবাহু এগ্ৰ’ ফাৰ্মাৰ প্ৰডিউচাৰ কোম্পানী লিমিটেড' (Mohabahu Agro FPC Ltd.)-এ সম্পূৰ্ণ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে চাইলেজ উৎপাদন কৰে। ইয়াৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী তলত দিয়া ধৰণৰ:

• কেঁচা সামগ্ৰী সংগ্ৰহ: চাইলেজৰ বাবে আটাইতকৈ উপযোগী শস্য হ’ল মাকৈ গছ (Whole Maize Plant)। মাকৈৰ দানাবোৰ যেতিয়া আধা টান বা ‘ড’ ষ্টেজ’ (Dough Stage) পায়, তেতিয়া মাকৈ গছজোপা কটা হয়। ইয়াৰ উপৰি নেপিয়াৰ বা পাৰা ঘাঁহো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

• টুকুৰা কৰা (Chopping): মাকৈ গছবোৰ চাফ কাটাৰ (Chaff Cutter) মেচিনৰ সহায়ত আধা ইঞ্চিৰ পৰা এক ইঞ্চি জোখত সৰু সৰুকৈ কাটি লোৱা হয়।

• পুষ্টি আৰু সোৱাদ বৃদ্ধি: কটা ঘাঁহখিনিত মিঠৈ পানী (Molasses) আৰু নিয়ম অনুসৰি নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ ইউৰিয়া মিহলাই দিয়া হয় (প্ৰতি ১ টনত ৫-১০ কেজি)। ই গেৰণ প্ৰক্ৰিয়া দ্ৰুত কৰে আৰু এক সুন্দৰ গোন্ধ দিয়ে।

• বতাহমুক্ত পেকেজিং (Compaction): কটা ঘাঁহখিনি বিশেষ চাইলেজ বেগত ভৰাই খুব টানকৈ হেঁচি বতাহ উলিয়াই (Airtight) মুখখন বন্ধ কৰা হয়। বতাহ থাকিলে ভেঁকুৰ (Fungus) লাগি চাইলেজ নষ্ট হ’ব পাৰে।

• সংৰক্ষণ কাল: পেকেট কৰাৰ ৪৫ দিনৰ পিছত চাইলেজ সম্পূৰ্ণ সাজু হয়। এই চাইলেজ ১.৫ ৰ পৰা ২ বছৰলৈ নষ্ট নোহোৱাকৈ ভালে থাকে।

৪. চাইলেজ উদ্যোগৰ ব্যৱসায়িক দিশ আৰু কেঁচা সামগ্ৰীৰ যোগান (Supply Chain) :

• বিশেষ বেগৰ আমদানি: চাইলেজ দীৰ্ঘদিন ভালে ৰাখিবলৈ ৫০ কেজি ক্ষমতা সম্পন্ন বিশেষ বেগৰ প্ৰয়োজন হয়। এই বেগসমূহ অসমত উপলব্ধ নোহোৱা বাবে ‘মহাবাহু FPC’-এ প্ৰথম অৱস্থাত আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ পৰা আৰু বৰ্তমান গুজৰাটৰ পৰা আমদানি কৰে। এই একোটা বেগৰ মূল্য প্ৰায় ৬০-৭০ টকা।

• বজাৰ আৰু বিতৰণ: তেওঁলোকে উৎপাদিত চাইলেজ অসমৰ থলুৱা বজাৰ আৰু ডাঙৰ গো-শালাসমূহলৈ (যেনে হাজোৰ খিনিমাৰি) যোগান ধৰাৰ উপৰি সৰ্বাধিক পৰিমাণে ত্ৰিপুৰালৈ বিক্ৰী কৰে।

• ডিজিটেল বজাৰ: বৰ্তমান সময়ত ওডিচ (ONDC) আৰু মাইষ্ট’ৰ (Mystore) আদি অনলাইন প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তেও সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে চাইলেজ বিক্ৰী কৰা হয়। ইয়াৰ বজাৰ মূল্য প্ৰতি কেজিত প্ৰায় ১০ টকা।

৫. পশুপালনৰ অন্যতম লাভজনক মাধ্যম: ছাগলী পালন (Goat Farming):

অসমৰ গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিত ছাগলী পালন এক অতি লাভজনক ব্যৱসায়। অসমৰ থলুৱা বজাৰত ইয়াৰ চাহিদা বহুত বেছি।

উন্নত জাতৰ ছাগলী আৰু ক্ৰচিং (Crossing):

• সাধাৰণতে ওখ-ডাঙৰ ছাগলীক মানুহে ভুলকৈ 'ৰাম ছাগলী' বোলে, কিন্তু আচলতে তেনে কোনো জাত নাই।

• উন্নত জাতসমূহ হ’ল: চিৰোহী (Sirohi), বাৰবাৰী (Barbari), বিটেল (Beetal), টুটুৰাপুৰী আৰু বোৱৰ (Boer)।

• লাভৰ উপায়: ফাৰ্মাৰসকলে অসমৰ থলুৱা (Local) মাইকী ছাগলীৰ লগত উন্নত জাতৰ (যেনে: বিটেল বা চিৰোহী) মতা ছাগলী ক্ৰচ কৰাই অতি কম খৰচতে কম সময়ৰ ভিতৰত ওখ-ডাঙৰ আৰু অধিক মাংস উৎপাদনকাৰী ছাগলী পাব পাৰে, যিয়ে বজাৰত অধিক লাভ দিয়ে।

1st Class : Yangli FPC Ltd, (মানিপুৰ)

১/ এফ.পি.চি. (FPC) কি ?

• পূৰ্ণ ৰূপ: FPC-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম হ’ল Farmer Producer Company বা অসমীয়াত কৃষক উৎপাদক কোম্পানী।

• মূল ধাৰণা: ই হ’ল কৃষকসকলৰ দ্বাৰা গঠিত আৰু তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই পৰিচালিত এক বিশেষ ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান। ই কোম্পানী আইন (Company Act)ৰ অধীনত পঞ্জীয়নভুক্ত হয়।

• উদ্দেশ্য: সৰু সৰু আৰু প্ৰান্তীয় কৃষকসকলক একত্ৰিত কৰি তেওঁলোকৰ সামূহিক শক্তি বৃদ্ধি কৰা, মধ্যভোগী বা দালালৰ শোষণৰ পৰা হাত সৰুৱা আৰু বজাৰখন নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনি উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ সঠিক মূল্য লাভ কৰাটোৱেই ইয়াৰ ঘাই উদ্দেশ্য।

২/ ভাৰত আৰু অসমৰ প্ৰেক্ষাপটত এফ.পি.চি.ৰ ইতিহাস : 

• আৰম্ভণি: ভাৰত চৰকাৰে ২০০২ চনত দেশৰ ভিতৰত প্ৰায় ১০,০০০ এফ.পি.চি. গঠন কৰাৰ বাবে এক অভিলাষী আঁচনি গ্ৰহণ কৰিছিল। তাৰ পিছৰে পৰাই দেশত এই আন্দোলন তীব্ৰতৰ হৈ পৰে।

• অন্যান্য ৰাজ্যৰ স্থিতি: পঞ্জাৱ, হাৰিয়ানা, উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু গুজৰাটৰ দৰে কৃষি প্ৰধান ৰাজ্যসমূহত ‘কৃষক আন্দোলন’ আৰু এফ.পি.চি.সমূহ অত্যন্ত সক্ৰিয় তথা কাৰ্যক্ষম। ইয়াৰ কৃষকসকলৰ মাটিকালি বেছি আৰু তেওঁলোক আৰ্থিকভাৱে স্বাৱলম্বী।

• অসমৰ স্থিতি: অসমতো প্ৰায় ১০,০০০ কৃষক উৎপাদক কোম্পানী পঞ্জীয়ন হৈছিল যদিও তাৰ ভিতৰত প্ৰায় ২০০ মানুহে বৰ্তমান সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰি আছে। অসমত সঠিক বজাৰ ব্যৱস্থা আৰু কাৰিকৰী জ্ঞানৰ অভাৱৰ বাবে এই খণ্ডটোৱে এতিয়াও কিছু সংগ্ৰাম কৰিবলগীয়া হৈছে। অৱশ্যে, বৰ্তমান সময়ত আমাৰ যুৱ প্ৰজন্ম আৰু কৃষকসকল ইয়াৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ উঠিছে।

৩/ এফ.পি.চি.ৰ কাৰ্যপ্ৰণালী আৰু পৰিচালনা (FPC Operation & Governance) : 

এটা কৃষক উৎপাদক কোম্পানী পৰিচালনা কৰিবলৈ দুটা মূল দিশৰ প্ৰয়োজন হয়— অপাৰেচন (কাৰ্য পৰিচালনা) আৰু গৱৰ্নেন্স (প্ৰতিষ্ঠানিক নিয়ম বা সংবিধান)।

ক/ মূলধন বা পুঁজি সংগ্ৰহ (Share Capital):

• যিকোনো কোম্পানী চলাবলৈ ফাণ্ড বা পুঁজিৰ প্ৰয়োজন। এফ.পি.চি.য়ে ইয়াৰ কৃষকসকলৰ মাজত শ্বেয়াৰ (Share) মুকলি কৰি পুঁজি সংগ্ৰহ কৰে।

• মন কৰিবলগীয়া যে, সাধাৰণ কোম্পানীৰ (যেনে- Tata, Reliance) শ্বেয়াৰ যিকোনো লোকে কিনিব পাৰে, কিন্তু এফ.পি.চি.ৰ শ্বেয়াৰ কেৱলমাত্ৰ এজন কৃষকেহে কিনিব পাৰে।

• সাধাৰণতে আৰম্ভণিত এটা শ্বেয়াৰৰ মূল্য ১০ টকা ধাৰ্য কৰা হয়। কোম্পানীটোৰ ব্যৱসায় যিমানেই লাভৰ দিশলৈ আগবাঢ়ে, শ্বেয়াৰৰ মূল্যও সিমানেই বৃদ্ধি পায় (যেনে- ১০ টকাৰ পৰা ১০০ টকা হ’ব পাৰে)।

খ/ পেইড আপ কেপিটেল (Paid-up Capital):

• কোম্পানী এটা আইনীভাৱে সুচাৰুৰূপে চলাবলৈ এটা ন্যূনতম মূলধনৰ প্ৰয়োজন হয়, ইয়াক ‘পেইড আপ কেপিটেল’ বোলে।

• উদাহৰণস্বৰূপে, যদি এটা এফ.পি.চি.ৰ প্ৰাৰম্ভিক লক্ষ্য ১০ লাখ টকা হয়, তেন্তে ১ লাখটা শ্বেয়াৰ ১০ টকাকৈ কৃষকসকলৰ মাজত বিক্ৰী কৰি এই পুঁজি গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ বাবে কোম্পানীৰ এক নিৰ্দিষ্ট নিয়ম থাকে, যাক 'আৰ্টিকল অব এছ'চিয়েশ্যন' (Article of Association) বোলা হয়।

৪/ এফ.পি.চি.ৰ জৰিয়তে কৃষকসকল কেনেকৈ লাভান্বিত হয় ?

"একতাই পৰম বল" — এই নীতিৰেই এফ.পি.চি.য়ে কাম কৰে।

• সামূহিক দৰদামৰ শক্তি: ধৰা হওক, এজন কৃষকে দিনে ১ লিটাৰ গাখীৰ উৎপাদন কৰে। বজাৰত তেওঁৰ অকলে দৰদাম কৰাৰ শক্তি নাথাকে। কিন্তু এখন গাঁৱৰ ১০০ জন কৃষক একগোট হৈ যেতিয়া দিনে ১০০ লিটাৰ গাখীৰ উৎপাদন কৰিব, তেতিয়া বজাৰত তেওঁলোকে নিজৰ মূল্য নিজে নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰিব।

• মধ্যভোগীৰ অৱসান: কৃষকে নিজৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী পোনপটীয়াকৈ কোম্পানীৰ জৰিয়তে বজাৰত বিক্ৰী কৰিব পাৰে। ফলত মাজৰ দালাল বা পাইকাৰী ব্যৱসায়ীয়ে কৃষকক ঠকাব নোৱাৰে।

• সহজ ঋণ আৰু চৰকাৰী সুবিধা: ব্যক্তিগতভাৱে এজন কৃষকে বেংকৰ ঋণ বা চৰকাৰী ৰেহাই পোৱাতকৈ এটা পঞ্জীয়নভুক্ত এফ.পি.চি.য়ে অতি সহজে চৰকাৰী অনুদান আৰু আধুনিক কৃষি সঁজুলি লাভ কৰিব পাৰে।

খেতিয়ক উৎপাদক কোম্পানী (FPC) আৰু ইয়াৰ ব্যৱসায়িক পৰিচালনা

১/ কোম্পানীৰ প্ৰশাসনিক গাঁথনি (Governance Structure) :

যিকোনো এটা কৃষিভিত্তিক কোম্পানী বা FPC সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ এটা সুনিৰ্দিষ্ট প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ প্ৰয়োজন হয়। কোম্পানীটো যিমানেই উন্নতিৰ পথত আগবাঢ়িব, সিমানেই ইয়াৰ পৰিসৰ আৰু কৰ্মচাৰীৰ (Staff) সংখ্যা বৃদ্ধি পায়।

• ব’ৰ্ড অৱ ডাইৰেক্টৰ্ছ (Board of Directors): এওঁলোক হৈছে কৃষকসকলৰ প্ৰতিনিধি। কৃষকসকলৰ যিকোনো সমস্যা বা অভাৱ-অভিযোগ এই ব’ৰ্ড অৱ ডাইৰেক্টৰ্ছে সভা মজিয়াত উত্থাপন কৰে।

• মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া বা চি.ই.অ’. (CEO): সঞ্চালক মণ্ডলীয়ে উত্থাপন কৰা আঁচনি আৰু সিদ্ধান্তসমূহ কাৰ্যক্ষেত্ৰত ৰূপায়ণ কৰাৰ মূল দায়িত্ব চি.ই.অ’.ৰ ওপৰত থাকে। তেওঁ ষ্টাফ বা কৰ্মচাৰীসকলৰ সহায়ত সমগ্ৰ পৰিচালনা প্ৰক্ৰিয়াটো নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

• আধুনিক সংযোজন: বৰ্তমান সময়ত ব্যৱসায়িক প্ৰসাৰৰ বাবে কোম্পানীবোৰত ছ’চিয়েল মিডিয়া কেম্পেইনাৰ (Social Media Campaigner) আৰু বজাৰ বিশ্লেষক (Market Analytics) আদি আধুনিক পদৰো সৃষ্টি কৰা হয়।

২/ ব্যৱসায়িক পৰিচালনা আৰু ইয়াৰ কাৰ্যপ্ৰণালী (Operation) :

এটা FPC-য়ে কি ব্যৱসায় কৰিব, সেইয়া নিৰ্ভৰ কৰে সেই অঞ্চলটোৰ ভৌগোলিক অৱস্থিতি, কৃষকসকলৰ বৈশিষ্ট্য আৰু স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সম্পদৰ (Resources) ওপৰত। উদাহৰণস্বৰূপ, ‘ইয়াংলি এফ.পি.চি.’-ৰ কাৰ্যপ্ৰণালীক আমি তলত দিয়া ধৰণে বুজিব পাৰোঁ:

• কৃষিভিত্তিক ব্যৱসায় (Agri Business): কৃষকসকলক উন্নত মানদণ্ডৰ বীজ, সাৰ (Manures) আৰু প্ৰয়োজনীয় কৃষি সঁজুলি সুলভ মূল্যত যোগান ধৰাটোৱেই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য।

• পশুপালন আৰু বাণিজ্যিকীকৰণ: থলুৱা কৃষকসকলক গাহৰি, কুকুৰা, হাঁহ বা ছাগলী পালনৰ দৰে লাভজনক ব্যৱসায়সমূহ বাণিজ্যিক ভিত্তিত (Commercial Level) কৰিবলৈ প্ৰশিক্ষণ আৰু প্ৰয়োজনীয় দানা-পানী যোগান ধৰা হয়।

• এফ.এম.চি.জি. (FMCG) আৰু প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ: স্থানীয় উৎপাদন যেনে— সৰিয়হ সংগ্ৰহ কৰি মিলত পেৰি, সেই বিশুদ্ধ তেল বজাৰত বিক্ৰী কৰা হয়। আজিকালি পেকেজিঙৰ বাবে অটোমেটিক পাউচ পেকিং মেচিন (Automatic Pouch Packing Machine) আদি আধুনিক প্ৰযুক্তিৰো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

৩/ ব্যৱসায়িক সফলতাৰ মূল তিনিটা স্তম্ভ :

যিকোনো কৃষি ব্যৱসায় সফল কৰিবলৈ FPC এটাই প্ৰধানকৈ তিনিটা পৰ্যায় অতিক্ৰম কৰিব লগা হয়:

গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি আৰু ছাগলী পালনৰ গুৰুত্ব :

আমাৰ এই কোম্পানীটোৰ মূল উদ্দেশ্য হ'ল গাঁৱৰ মানুহখিনিক আৰ্থিকভাৱে স্বাৱলম্বী কৰা আৰু তেওঁলোকৰ জীৱন ধাৰণৰ মান উন্নত কৰা। ইয়াৰ বাবে প্ৰথম পদক্ষেপটো হ'ল শ্বেয়াৰ হ'ল্ডাৰ (Shareholder) বা অংশীদাৰ সৃষ্টি কৰা।

অংশীদাৰিত্ব আৰু শ্বেয়াৰ (Share):

• প্ৰতিখন গাঁৱৰ পৰা আগ্ৰহী ব্যক্তিসকলক ৫৫৫ টকা শ্বেয়াৰ মানি লৈ কোম্পানীৰ অংশীদাৰ কৰা হয়।

• বৰ্তমান আমাৰ ২৫ খন গাঁৱত এই কাৰ্যসূচী চলি আছে আৰু প্ৰতিখন গাঁৱৰ পৰা ৫০ টাকৈ শ্বেয়াৰ দিয়াৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছে।

• গাঁৱত সকলোৰে সমান সম্পদ বা খেতিৰ মাটি নাথাকিব পাৰে, সেয়েহে সকলোৱে যাতে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে তাৰ বাবে ছাগলী পালনক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হিচাপে বাছি লোৱা হৈছে।

ছাগলী পালন: এক চলন্ত সম্পদ (Credit/Asset) :

গাঁৱৰ মানুহৰ বাবে ছাগলী কেৱল এটা জন্তুৱেই নহয়, ই হ'ল এটা ডাঙৰ সম্পদ। বিপদ-আপদৰ সময়ত চহৰৰ মানুহে ক্ৰেডিট কাৰ্ড ব্যৱহাৰ কৰাৰ দৰেই, গাঁৱৰ মানুহে ছাগলী বিক্ৰী কৰি জৰুৰী টকাৰ অভাৱ পূৰণ কৰিব পাৰে।

মূল লক্ষ্য: প্ৰতিটো পৰিয়ালে যাতে কম খনকৈও ১২ ৰ পৰা ১৫ টা সুস্থ ছাগলী পালন কৰি নিজৰ এক স্থায়ী পুঁজি (Asset) গঢ়ি তুলিব পাৰে, তাৰ বাবে তেওঁলোকক অনুপ্ৰাণিত কৰা হয়।

বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি আৰু প্ৰতিপালন  :

ছাগলী পালনৰ পৰা সঠিক লাভ পাবলৈ হ'লে কিছুমান বিশেষ দিশত চকু দিয়াটো জৰুৰী:

• উখ ঠাইৰ প্ৰয়োজন: ছাগলীয়ে সদায় পানী জমা নোহোৱা উখ ঠাই ভাল পায়। সেয়েহে মাটিৰ পৰা ওপৰত চাং বনাই (Slatted floor) ছাগলীৰ গঁৰালটো তৈয়াৰ কৰিব লাগে। ইয়াৰ দ্বাৰা ছাগলীবোৰ বিভিন্ন বেমাৰ-আজাৰৰ পৰা সুৰক্ষিত হৈ থাকে।

• ভেকচিনেচন (Vaccination) বা প্ৰতিষেধক: ছাগলীৰ মৃত্যুৰ হাৰ কমাবলৈ সময়মতে ভেকচিন দিয়াটো অতি জৰুৰী। ইয়াৰ বাবে প্ৰতিখন গাঁৱত পশু সখী (Pashu Sakhi) আৰু পশু চিকিৎসা সহায়ক (Veterinary Assistant) ৰ সুবিধা থকাৰ লগতে সময়ে সময়ে চিকিৎসা শিবিৰো অনুষ্ঠিত কৰা হয়।

• বংশ বৃদ্ধি: উৎপাদন বৃদ্ধিৰ বাবে মাইকী ছাগলীবোৰ জধে-মধে বিক্ৰী নকৰি, ভাল প্ৰজাতিৰ মতা ছাগলীৰ সৈতে প্ৰজনন (Breeding) কৰাই বংশ বৃদ্ধি কৰাত গুৰুত্ব দিব লাগে।

সফলতাৰ উদাহৰণ :

আমাৰ এই প্ৰকল্পৰ সৈতে জড়িত গাঁৱৰ এগৰাকী মহিলা উদ্যমী, মাগেশ্বৰী পাটৰ। তেওঁ কোম্পানী আৰু আৰ.জি.ভি.এন. (RGVN) ৰ সহযোগত লাভ কৰা টিনপাত আৰু প্ৰয়োজনীয় সাহাৰ্য্যৰে এটি সুন্দৰ ছাগলীৰ ঘৰ সাজি উলিয়াইছে।

পূৰ্বতে মাত্ৰ কেইটামান ছাগলীৰে আৰম্ভ কৰা মাগেশ্বৰী বাইদেউৰ ওচৰত বৰ্তমান ২২ টা ছাগলী আছে। তেওঁ বৰ্তমান গাঁৱৰ এগৰাকী সফল আৰু চহকী মহিলা উদ্যমী হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।

বিজ্ঞানসন্মত হাহঁ পালন আৰু ইয়াৰ ব্যৱসায়িক গুৰুত্ব

১. অসমৰ প্ৰেক্ষাপটত হাহঁ পালনৰ পৰম্পৰা :

• পৰম্পৰাগত দিশ: অসমৰ জলবায়ু আৰু সংস্কৃতি হাহঁ পালনৰ বাবে অতি উপযোগী। অসমত বাৰ মাহত তেৰটা উৎসৱ লাগিয়েই থাকে আৰু বিভিন্ন মেলা-মহোৎসৱত হাহঁৰ মাংসৰ চাহিদা বহুত বেছি।

• আৰ্থিক দিশ: সাধাৰণতে গ্ৰাম্য অঞ্চলত মানুহে ঘৰুৱা ব্যৱহাৰ বা আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবলৈ ৩-৪ টাকৈ হাহঁ পুহে। কিন্তু বৰ্তমান সময়ত ইয়াক কেৱল ঘৰুৱা প্ৰয়োজনতে সীমাবদ্ধ নাৰাখি এক লাভজনক ব্যৱসায়িক ৰূপ (Farming Style) দিব পাৰি।

২. হাহঁৰ শ্ৰেণীবিভাজন (উদ্দেশ্য ভিত্তিক) :

ব্যৱসায়িকভাৱে হাহঁ পালন কৰাৰ পূৰ্বে পালকসকলে নিজৰ উদ্দেশ্য স্থিৰ কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। হাহঁক ঘাইকৈ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি:

ক) কণী উৎপাদনকাৰী জাত (Egg Purpose):

• উন্নত জাতসমূহ: ইণ্ডিয়ান ৰানাৰ (Indian Runner), খাকী কেম্পবেল (Khaki Campbell), চৰা চামেী (Chara Chamleel) আদি।

• বৈশিষ্ট্য: এই জাতৰ হাহঁবোৰে বছৰত প্ৰায় ৩০০ টাকৈ কণী পাৰে।

• প্ৰত্যাহ্বান: ইহঁতে কণী পাৰিবলৈ প্ৰায় ৫ ৰ পৰা চাৰে ৫ মাহ সময় লয়। সেয়েহে, দীৰ্ঘদিন ধৰি দানা খুৱাই সৰু পালকসকলে অপেক্ষা কৰাটো আৰ্থিকভাৱে কিছু খৰচসাধ্য হৈ পৰে।

খ) মাংস উৎপাদনকাৰী জাত (Meat Purpose):

• উন্নত জাত: আমেৰিকান পেকিং (American Pekin)।

৩. আমেৰিকান পেকিং হাহঁৰ বিশেষত্ব

মাংস উৎপাদনৰ বাবে আমেৰিকান পেকিং সমগ্ৰ বিশ্বতে (যেনে: আমেৰিকা, ৰাছিয়া, চীন) অতি জনপ্ৰিয়। আমাৰ থলুৱা বজাৰৰ বাবে ইয়াৰ ব্যৱসায়িক গুৰুত্ব অপৰিসীম:

• দ্ৰুত বৃদ্ধি: এই জাতৰ হাহঁবোৰে মাত্ৰ ২ মাহ সময়তে বিক্ৰীৰ বাবে সাজু হয়।

• উচ্চ ওজন: বিজ্ঞানসন্মত প্ৰতিপালনৰ জৰিয়তে ২ মাহতে ইহঁতৰ শৰীৰৰ ওজন প্ৰায় ২ কেজি পৰ্যন্ত হৈ উঠে।

• প্ৰকাৰভেদ: ইহঁত ঘাইকৈ দুটা ভাগত উপলব্ধ: ১. হোৱাইট পেকিং (White Pekin): ইহঁত সম্পূৰ্ণ বগা ৰঙৰ হয়। ২. কালাৰ পেকিং (Colour Pekin): ইহঁত মিক্স ক্ৰছ (Mixed Cross) জাতৰ, গাৰ ৰং ক'লা-বগা মিশ্ৰিত। থলুৱা বজাৰত আমাৰ স্থানীয় হাহঁৰ সৈতে মিল থকা বাবে গ্ৰাহক আৰু বেপাৰীৰ মাজত এই কালাৰ পেকিং জাতটোৰ চাহিদা আটাইতকৈ বেছি।

৪. ব্যৱসায়িক পৰিচালনা আৰু সাহাৰ্য আঁচনি

যিকোনো পশুপালন ফাৰ্ম সফল কৰিবলৈ পদ্ধতিগত ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন। স্থানীয় আত্মসহায়ক গোট বা এফ পি চি (FPC) সমূহৰ সহযোগত দৰিদ্ৰ পালকসকলৰ বাবে বিত্তীয় মডেল প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি:

• অংশীদাৰিত্ব (50% সাহাৰ্য): পোৱালী আৰু দানা ক্ৰয় কৰিবলৈ মুঠ খৰচৰ ৫০% পালকে বহন কৰে আৰু বাকী ৫০% এফ পি চিয়ে আগধন হিচাপে দিয়ে।

• সহজ কিস্তি: পালকসকলে লাভৰ অংশৰ পৰা এই সাহাৰ্যৰ ধন ৩ টা সহজ কিস্তিত পৰিশোধ কৰাৰ সুবিধা পায়।

• ব্যৱসায়িক দানাৰ গুৰুত্ব (Commercial Feed): মনত ৰাখিব, পেকিং হাহঁক ২ মাহতে উচিত ওজনলৈ আনিবলৈ হ'লে উচ্চ প্ৰটিনযুক্ত দানা খুৱাটো বাধ্যতামূলক। ঘৰুৱা জাবৰ-জোথৰ বা সাধাৰণ খাদ্য খুৱাই ইহঁতৰ ব্যৱসায়িক বিকাশ সম্ভৱ নহয়।

2nd Class : কৃষি প্ৰযুক্তি পৰিচালনা সংস্থা (ATMA) আৰু কৃষি সম্প্ৰসাৰণ

১/ আঁচনিৰ পৰিচয় আৰু পুঁজিৰ যোগান (Funding Pattern):

• আঁচনিৰ সম্পূৰ্ণ নাম: CSS-ATMA অৰ্থাৎ Centrally Sponsored Scheme - Agricultural Technology Management Agency (কেন্দ্ৰীয় চচকাৰৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আঁচনি - কৃষি প্ৰযুক্তি পৰিচালনা সংস্থা)।

• পুঁজিৰ অংশীদাৰিত্ব: এই আঁচনিখন কেন্দ্ৰ চৰকাৰৰ অধীনৰ। ইয়াত পুঁজিৰ ব্যৱস্থা তলত দিয়া ধৰণে কৰা হয়:

  • কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অংশ: ৯০% (90%)

  • ৰাজ্য চৰকাৰৰ অংশ: ১০% (10%)

• নামেট (NAMET): ইয়াৰ মূল পৰিচালন মিছন হ'ল NAMET অৰ্থাৎ National Mission on Agricultural Extension and Technology। নামেটে 'আক্মা'ক পুঁজি আৰু কাৰ্য সম্পাদনৰ বাবে এটা সুনিৰ্দিষ্ট গাঁথনি (Framework) যোগান ধৰে।

২/ কৃষি সম্প্ৰসাৰণ কাৰ্যসূচী (Extension Activities):

• সংজ্ঞা: কৃষি গৱেষক বা বিজ্ঞানীসকলে লেবৰেটৰীত উদ্ভাৱন কৰা নতুন প্ৰযুক্তি, উন্নত জাতৰ বীজ আৰু আধুনিক কৃষি পদ্ধতিক খেতিয়কসকলৰ পথাৰলৈ কঢ়িয়াই নিয়াতোৱেই হ'ল কৃষি সম্প্ৰসাৰণ বা এক্সটেনশ্বন।

• পদ্ধতি: খেতিয়কসকলক এই বিষয়ে জ্ঞান দিবলৈ প্ৰধানকৈ দুটা মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰা হয়:

  1. প্ৰশিক্ষণ (Training): ব্যৱহাৰিক আৰু তাত্ত্বিক জ্ঞান প্ৰদানৰ জৰিয়তে।

  2. প্ৰদৰ্শনমূলক খেতি (Demonstration): পথাৰত প্ৰত্যক্ষভাৱে আধুনিক খেতি কৰি দেখুওৱাৰ জৰিয়তে।

৩/ বটম-আপ প্লেনিং (Bottom-up Planning) আৰু ইয়াৰ বিস্তাৰ:

• তলৰ পৰা ওপৰলৈ পৰিকল্পনা: 'আক্মা' আঁচনিৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বৈশিষ্ট্য হ'ল ই খেতিয়কসকলৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰয়োজন আৰু স্থানীয় সমস্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰস্তুত কৰা হয়, যাক 'বটম-আপ প্লেনিং' বোলা হয়।

• অসমত ইয়াৰ বিস্তাৰ: বৰ্তমান সমগ্ৰ অসমৰ ৩৫ খন জিলাৰ ২১৯ টা ব্লকত এই আঁচনি ৰূপায়ণ হৈ আছে।

• মৰিগাঁও জিলাৰ খণ্ডসমূহ: মৰিগাঁও জিলাৰ অন্তৰ্গত ৫ টা ব্লক ক্ৰমে— ভূৰবন্ধা, ময়ৰাবাৰী, লাহৰীঘাট, জাগীৰোড আৰু মায়ঙত এই প্ৰকল্প চলি আছে।

৪/ কৃষি আৰু আনুষংগিক ক্ষেত্ৰসমূহ (Agriculture & Allied Sectors):

• আক্মা প্ৰকল্পই কেৱল পৰম্পৰাগত কৃষি শস্যৰ ওপৰতে কাম নকৰে। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আনুষংগিক ক্ষেত্ৰসমূহো সামৰি লয়, যেনে:

  • মীন পালন (Fishery)

  • পশু পালন (Veterinary)

  • ৰেচম শিল্প (Sericulture)

৫/ সাংগঠনিক গাঁথনি (Organizational Structure):

• জিলা পৰ্যায়ত: জিলা কৃষি বিষয়া (DAO) গৰাকীয়েই এই আঁচনিৰ প্ৰজেক্ট ডাইৰেক্টৰ (Project Director) হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰে। জিলা পৰ্যায়ত খেতিয়কৰ মতামতৰ বাবে DFAC (District Farmers Advisory Committee) থাকে।

• ব্লক পৰ্যায়ত: ব্লক পৰ্যায়ত কৃষি আৰু আনুষংগিক বিভাগৰ বিষয়াসকলক লৈ এখন ব্লক টেকন'লজী টিম (BTT - Block Technology Team) আৰু খেতিয়কৰ প্ৰতিনিধিক লৈ BFAC (Block Farmers Advisory Committee) গঠন কৰা হয়।

৬/ গ্ৰুপ ফাণ্ডিং আৰু মহিলা খাদ্য সুৰক্ষা গ্ৰুপ (WFSG):

• খেতিয়কসকলক স্বাৱলম্বী কৰিবলৈ FIG (Farmers Interest Group) আদি দল গঠন কৰা হয়।

• বিশেষকৈ মহিলাসকলৰ বাবে Women Food Security Group (WFSG) গঠন কৰা হয়। এই পঞ্জীকৃত গ্ৰুপসমূহক কাঠফুলা (Mushroom) খেতি, হাঁহ-কুকুৰা পালন বা পাচলি খেতিৰ বাবে চৰকাৰী বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়।

  • পূৰ্বৰ অনুদান: ১০,০০০ টকা

  • বৰ্তমানৰ অনুদান: ২৫,০০০ টকা

৭/ প্ৰদৰ্শনমূলক খেতি (Demonstration Plot) আৰু প্ৰযুক্তি:

• মাটিৰ পৰিমাণ: ডেম'নষ্ট্ৰেশ্বন প্লট বা প্ৰদৰ্শনমূলক খেতিৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত মাটিৰ জোখ ন্যূনতম ০.৪ হেক্টৰ (প্ৰায় ৩ বিঘা) হ'ব লাগে।

• আধুনিক পদ্ধতি: ইয়াত উন্নত বীজৰ লগতে শাৰী পাতি শস্য ৰোৱা (Line Sowing) পদ্ধতি শিকায়, যাৰ ফলত বন-বাত নিৰোৱা (Weeding) আৰু আন্তঃ-পৰিচৰ্যা কৰাত সুবিধা হয়。

• ৰেইনবো ৰুষ্টাৰ (Rainbow Rooster): ই এবিধ উন্নত জাতৰ হাঁহ/কুকুৰা, যাৰ মাংস আৰু কণী উৎপাদন ক্ষমতা (বছৰি প্ৰায় ২২০-২৫০ টা কণী) সাধাৰণ জাততকৈ বহুত বেছি।

৮/ এক্সপ'জাৰ ভিজিট (Exposure Visit) আৰু কৃষক মেলা:

• এক্সপ'জাৰ ভিজিট: কৃষকসকলক ৰাজ্যৰ ভিতৰত বা ৰাজ্যৰ বাহিৰৰ উন্নত কৃষি প্ৰতিষ্ঠান বা সফল খেতিয়কৰ ফাৰ্মলৈ নি প্ৰত্যক্ষ জ্ঞান অৰ্জনৰ সুযোগ দিয়া হয়।

• কৃষক মেলা (Agriculture Mela): ইয়াৰ জৰিয়তে কৃষকসকলে নিজৰ উৎপাদিত সামগ্ৰীসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ লগতে ক্ৰেতা-বিক্ৰেতাৰ এক সুন্দৰ বজাৰ সংযোগ লাভ কৰে।