১ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: ক্ৰিমিয়াৰ যুদ্ধ কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰ: ক্ৰিমিয়াৰ যুদ্ধ ১৮৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আৰম্ভ হৈছিল।
প্ৰশ্ন ২: কোনখন সন্ধিৰ দ্বাৰা ক্ৰিমিয়াৰ যুদ্ধৰ অন্ত পৰিছিল?
উত্তৰ: ১৮৫৬ চনৰ পেৰিছৰ সন্ধিৰ (Treaty of Paris) দ্বাৰা ক্ৰিমিয়াৰ যুদ্ধৰ অন্ত পৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৩: ফ্ৰান্সৰ দ্বিতীয় সাম্ৰাজ্যৰ সম্ৰাট কোন আছিল?
উত্তৰ: লুই নেপোলিয়ন বা তৃতীয় নেপোলিয়ন।
প্ৰশ্ন ৪: ইটালীৰ একত্ৰীকৰণৰ ‘মগজু’ (Brain) বুলি কাক জনা যায়?
উত্তৰ: কাউণ্ট কেভ’ৰক (Count Cavour)।
প্ৰশ্ন ৫: ‘ৰঙা চোলা’ (Red Shirts) বাহিনী কোনে গঠন কৰিছিল?
উত্তৰ: জোছেফ গেৰিবল্ডীয়ে (Giuseppe Garibaldi)।
প্ৰশ্ন ৬: জাৰ্মানীৰ একত্ৰীকৰণৰ মূল কাণ্ডাৰী বা স্থপতি কোন আছিল?
উত্তৰ: অটো ভন বিছমাৰ্ক (Otto von Bismarck)।
প্ৰশ্ন ৭: বিছমাৰ্কে জাৰ্মানীৰ একত্ৰীকৰণৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা নীতিটো কি আছিল?
উত্তৰ: ‘ৰক্ত আৰু লৌহ নীতি’ (Blood and Iron Policy)।
প্ৰশ্ন ৮: ‘ইয়ং ইটালী’ (Young Italy) কোনে গঠন কৰিছিল?
উত্তৰ: জোছেফ মেজিনীয়ে (Giuseppe Mazzini)।
প্ৰশ্ন patch ৯: ১৮৭০ চনত ফ্ৰান্স আৰু প্ৰুচিয়াৰ মাজত হোৱা যুদ্ধখনৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰ: চেডানৰ যুদ্ধ (Battle of Sedan)।
প্ৰশ্ন ১০: ক্ৰিমিয়াৰ যুদ্ধত কোনটো ইউৰোপীয় শক্তিয়ে তুৰস্কক সহায় কৰিছিল?
উত্তৰ: ব্ৰিটেইন আৰু ফ্ৰান্সে।
প্ৰশ্ন ১১: ১৮৬৪ চনত প্ৰুচিয়াই কাৰ বিৰুদ্ধে ডেনমাৰ্কৰ যুদ্ধত অংশ লৈছিল?
উত্তৰ: ডেনমাৰ্কৰ বিৰুদ্ধে।
প্ৰশ্ন ১২: কোনখন যুদ্ধৰ পিছত ইটালীৰ একত্ৰীকৰণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৭০ চনৰ ফ্ৰাঙ্কো-প্ৰুচিয়ান বা চেডানৰ যুদ্ধৰ পিছত ৰোম অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ দ্বাৰা।
প্ৰশ্ন ১৩: ১৮৬৬ চনত অষ্ট্ৰিয়া আৰু প্ৰুচিয়াৰ মাজত হোৱা যুদ্ধখন কি নামেৰে জনাজাত?
উত্তৰ: চেডুৱাৰ যুদ্ধ (Battle of Sadowa) বা সাতসপ্তাহীয়া যুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ১৪: ফ্ৰাঙ্কফৰ্টৰ সন্ধি কেতিয়া স্বাক্ষৰিত হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৭১ খ্ৰীষ্টাব্দত।
প্ৰশ্ন ১৫: কোনখন চুক্তিৰ জৰিয়তে অষ্ট্ৰিয়াক জাৰ্মান পৰিষদৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: প্ৰাগৰ সন্ধিৰ (Treaty of Prague, 1866) জৰিয়তে।
২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: ‘পূৰ্বদেশীয় সমস্যা’ (The Eastern Question) বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: অটোমান বা তুৰস্ক সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত বলকান অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক শূন্যতা আৰু এই অঞ্চলটোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ ইউৰোপীয় মহাশক্তিিসমূহৰ (ৰাছিয়া, ব্ৰিটেইন, ফ্ৰান্স আদি) মাজত হোৱা প্ৰতিযোগিতাকে ‘পূৰ্বদেশীয় সমস্যা’ বোলা হয়।
প্ৰশ্ন ২: ক্ৰিমিয়াৰ যুদ্ধৰ দুটা প্ৰধান কাৰণ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: কাৰণ দুটা হ’ল—
(ক) পেলেষ্টাইনৰ পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ ওপৰত কৰ্তৃত্বক লৈ ৰাছিয়া আৰু ফ্ৰান্সৰ মাজত হোৱা বিবাদ।
(খ) তুৰস্ক সাম্ৰাজ্য ভাঙি নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিবলৈ ৰাছিয়াই চলোৱা আগ্ৰাসী নীতি।
প্ৰশ্ন ৩: পেৰিছৰ শান্তিসন্মিলনৰ (১৮৫৬) দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত কি আছিল?
উত্তৰ: সিদ্ধান্ত দুটা হ’ল—
(ক) কৃষ্ণ সাগৰক ‘নিৰপেক্ষ অঞ্চল’ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়, য’ত কোনো দেশে যুদ্ধজাহাজ ৰাখিব নোৱাৰিব।
(খ) তুৰস্ক সাম্ৰাজ্যৰ অখণ্ডতা আৰু স্বাধীনতা ইউৰোপীয় শক্তিসমূহে স্বীকাৰ কৰি লয়।
প্ৰশ্ন ৪: তৃতীয় নেপোলিয়নৰ বৈদেশিক নীতিৰ দুটা মূল উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰ: উদ্দেশ্য দুটা হ’ল—
(ক) ১৮১৫ চনৰ ভিয়েনা চুক্তিৰ চৰ্তসমূহ ভংগ কৰি ফ্ৰান্সৰ হেৰুওৱা গৌৰৱ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা।
(খ) ইউৰোপৰ ৰাজনীতি আৰু যুদ্ধসমূহত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ কৰি ফ্ৰান্সক শক্তিশালী ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা।
প্ৰশ্ন ৫: মেক্সিকো অভিযান তৃতীয় নেপোলিয়নৰ বাবে কিয় এক ব্যৰ্থতা আছিল?
উত্তৰ: মেক্সিকাত ফৰাচী সমৰ্থিত মেক্সিমিলিয়ানক সম্ৰাট হিচাপে বহুৱাবলৈ গৈ তৃতীয় নেপোলিয়নে ভীষণ অৰ্থনৈতিক আৰু সামৰিক লোকচানৰ সন্মুখীন হয়। আমেৰিকাৰ হেঁচাত পিছলৈ ফৰাচী সেনা প্ৰত্যাহাৰ কৰিবলগীয়া হোৱাত নেপোলিয়নৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মৰ্যাদা হানি হয়।
প্ৰশ্ন ৬: কাউণ্ট কেভ’ৰে পিডমণ্ড-চাৰ্ডিনিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হৈ কৰা দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংস্কাৰ লিখা।
উত্তৰ: সংস্কাৰ দুটা হ’ল—
(ক) তেওঁ দেশৰ অৰ্থনীতি মজবুত কৰিবলৈ মুক্ত বাণিজ্য নীতি প্ৰৱৰ্তন কৰে আৰু যাতায়াতৰ বাবে ৰেলপথৰ বিকাশ ঘটায়।
(খ) পিডমণ্ডৰ সামৰিক বাহিনীক আধুনিকীকৰণ কৰি ইউৰোপীয় মানদণ্ডৰ কৰি তোলে।
প্ৰশ্ন ৭: ১৮৫৯ চনৰ প্লম্বিয়াৰ্ছৰ চুক্তিৰ (Plombieres Agreement) গুৰুত্ব কি আছিল?
উত্তৰ: এই গোপন চুক্তিখন কাউণ্ট কেভ’ৰ আৰু ফ্ৰান্সৰ সম্ৰাট তৃতীয় নেপোলিয়নৰ মাজত হৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে ফ্ৰান্সে অষ্ট্ৰিয়াৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত ইটালীক (পিডমণ্ডক) সামৰিক সহায় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল।
প্ৰশ্ন ৮: ইটালীৰ একত্ৰীকৰণত জোছেফ মেজিনীৰ অৱদান কি আছিল?
উত্তৰ: জোছেফ মেজিনী আছিল ইটালীৰ একত্ৰীকৰণ আন্দোলনৰ নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক গুৰু। তেওঁ ‘ইয়ং ইটালী’ দল গঠন কৰি দেশৰ যুৱকসকলৰ মাজত দেশপ্ৰেম, জাতীয়তাবাদ আৰু স্বাধীনতাৰ ভাৱধাৰা জাগ্ৰত কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৯: গেৰিবল্ডীয়ে কেনেকৈ ইটালীৰ একত্ৰীকৰণত সহায় কৰিছিল?
উত্তৰ: গেৰিবল্ডীয়ে তেওঁৰ হাজাৰজনীয়া ‘ৰঙা চোলা’ (Red Shirts) স্বেচ্ছাসেৱক বাহিনীৰ সহায়ত ইটালীত এক দুঃসাহসিক অভিযান চলাই দক্ষিণ ইটালীৰ নেপোলছ আৰু চিচিলি ৰাজ্য দুখন বৰ্বন শাসকৰ হাতৰ পৰা মুক্ত কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ১০: বিছমাৰ্কৰ ‘ৰক্ত আৰু লৌহ নীতি’ (Blood and Iron Policy) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: বিছমাৰ্কৰ মতে কেৱল বক্তৃতা বা সংখ্যাগৰিষ্ঠৰ প্ৰস্তাৱেৰে জাৰ্মানীৰ একত্ৰীকৰণ সম্ভৱ নহয়। ইয়াৰ বাবে শক্তিশালী সামৰিক শক্তি (লৌহ) আৰু যুদ্ধৰ (ৰক্ত) প্ৰয়োজন। অৰ্থাৎ সামৰিক শক্তিৰ জোৰত শত্ৰুক পৰাস্ত কৰি জাৰ্মানী এক কৰা নীতিয়েই হ’ল ৰক্ত আৰু লৌহ নীতি।
প্ৰশ্ন ১১: জাৰ্মানীৰ একত্ৰীকৰণৰ পথত থকা দুটা প্ৰধান হেঙাৰ কি কি আছিল?
উত্তৰ: প্ৰধান হেঙাৰ দুটা আছিল—
(ক) জাৰ্মান ৰাজ্যসমূহৰ ওপৰত থকা অষ্ট্ৰিয়াৰ প্ৰভাৱ আৰু আধিপত্য।
(খ) জাৰ্মানী একত্ৰিত হ’লে নিজৰ নিৰাপত্তা বিপন্ন হ’ব বুলি ভবা ফ্ৰান্সৰ বৈৰীভাৱ।
প্ৰশ্ন ১২: ১৮৬৫ চনৰ গেষ্টিনৰ চুক্তিৰ (Convention of Gastein) চৰ্ত কি আছিল?
উত্তৰ: ডেনমাৰ্কক পৰাস্ত কৰাৰ পিছত হোৱা এই চুক্তি অনুসৰি ডেনমাৰ্কৰ পৰা কাঢ়ি লোৱা স্লেচৱিগ (Schleswig) অঞ্চলটো প্ৰুচিয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে আৰু হলষ্টেইন (Holstein) অঞ্চলটো অষ্ট্ৰিয়াৰ প্ৰশাসনৰ অধীনলৈ যায়।
প্ৰশ্ন ১৩: ১৮৭১ চনৰ ফ্ৰাঙ্কফৰ্টৰ সন্ধিৰ দুটা মূল চৰ্ত কি আছিল?
উত্তৰ: চৰ্ত দুটা হ’ল—
(ক) পৰাজিত ফ্ৰান্সে নিজৰ খনিজ সম্পদ চহকী অঞ্চল ‘এলচেচ আৰু লৰেইন’ (Alsace and Lorraine) নতুনকৈ গঠিত জাৰ্মান সাম্ৰাজ্যক এৰি দিবলগীয়া হয়।
(খ) ফ্ৰান্সে জাৰ্মানীক এক বুজন পৰিমাণৰ যুদ্ধৰ ক্ষতিপূৰণ দিবলৈ বাধ্য হয়।
প্ৰশ্ন ১৪: জাৰ্মানীৰ একত্ৰীকৰণ প্ৰক্ৰিয়াত বিছমাৰ্কে কৰা তিনিখন প্ৰধান যুদ্ধ কি কি আছিল?
উত্তৰ: যুদ্ধ তিনিখন হ’ল—
(ক) ডেনমাৰ্কৰ সৈতে যুদ্ধ (১৮৬৪)
(খ) অষ্ট্ৰো-প্ৰুচিয়ান বা চেডুৱাৰ যুদ্ধ (১৮৬৬)
(গ) ফ্ৰাঙ্কো-প্ৰুচিয়ান বা চেডানৰ যুদ্ধ (১৮৭০)
প্ৰশ্ন ১৫: ক্ৰিমিয়াৰ যুদ্ধক ইতিহাসত কিয় ‘অলাগতিয়াল বা অপ্ৰয়োজনীয় যুদ্ধ’ বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: কাৰণ এই যুদ্ধত বৃহৎ পৰিমাণৰ ধন-জনৰ হানি হৈছিল যদিও ইয়াৰ ফলাফল স্থায়ী নাছিল। ১৮৫৬ চনৰ পেৰিছ সন্ধিৰ চৰ্তসমূহ (যেনে— কৃষ্ণ সাগৰৰ নিৰপেক্ষতা) যুদ্ধৰ মাত্ৰ ১৫ বছৰৰ পিছতে ৰাছিয়াই উলংঘা কৰিছিল, যাৰ বাবে বহু ঐতিহাসিকে ইয়াক এক নিষ্ফল যুদ্ধ বুলি গণ্য কৰে।
5 নম্বৰীয়া দীঘল প্ৰশ্নসমূহঃ
প্ৰশ্ন ১: ক্ৰিমিয়াৰ যুদ্ধৰ কাৰণসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ১৮৫৩ চনৰ পৰা ১৮৫৬ চনলৈকে হোৱা ক্ৰিমিয়াৰ যুদ্ধ আধুনিক ইউৰোপৰ ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা আছিল। এই যুদ্ধৰ মূল কাৰণসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—
পূৰ্বদেশীয় সমস্যা (The Eastern Question): অটোমান বা তুৰস্ক সাম্ৰাজ্যৰ দুৰ্বলতাৰ সুযোগ লৈ ৰাছিয়াই বলকান অঞ্চল আৰু ভূমধ্য সাগৰত নিজৰ আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ব্ৰিটেইন আৰু ফ্ৰান্সে ৰাছিয়াৰ এই প্ৰসাৰণ নীতিক নিজৰ স্বাৰ্থৰ অনুকূল নহয় বুলি ভাবিছিল, যাৰ ফলত যুদ্ধৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি হয়।
ধৰ্মীয় স্থানৰ কৰ্তৃত্বক লৈ বিবাদ: পেলেষ্টাইনৰ (যিটো তেতিয়া তুৰস্কৰ অধীনত আছিল) জেৰুজালেম আৰু বেথলেহেমৰ পবিত্ৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মীয় স্থানসমূহৰ ওপৰত কৰ্তৃত্বক লৈ ৰাছিয়াৰ গ্ৰীকৰ্ডক্স চাৰ্চ আৰু ফ্ৰান্সৰ কেথলিকসকলৰ মাজত তীব্ৰ বিবাদৰ সৃষ্টি হৈছিল। তুৰস্কৰ চুলতানে ফ্ৰান্সৰ সপক্ষে ৰায় দিয়াত ৰাছিয়া ক্ষুব্ধ হৈ পৰে।
মেণ্টচিকভৰ অভিযান (Menshikov Mission): ৰাছিয়াৰ জাৰ প্ৰথম নিকোলাচে প্ৰিন্স মেণ্টচিকভক তুৰস্কলৈ পঠিয়াই দাবী কৰে যে তুৰস্ক সাম্ৰাজ্যৰ ভিতৰত থকা সকলো গ্ৰীক অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৱলম্বী লোকৰ সুৰক্ষাৰ দায়িত্ব ৰাছিয়াক দিব লাগিব। তুৰস্কই এই দাবী খাৰিজ কৰে।
ৰাছিয়াৰ ডানিয়ুবিয়ান প্ৰদেশ আক্ৰমণ: নিজৰ দাবী মানি ল’বলৈ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ৰাছিয়াই তুৰস্কৰ অধীনস্থ ডানিয়ুবিয়ান প্ৰদেশ (মোল্ডাভিয়া আৰু ৱালাচিয়া) আক্ৰমণ কৰে। ইয়াৰ ফলত ১৮NT৫৩ চনত তুৰস্কই ৰাছিয়াৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰে আৰু পিছলৈ ব্ৰিটেইন আৰু ফ্ৰান্স তুৰস্কৰ সপক্ষে যুদ্ধত নামি পৰে।
প্ৰশ্ন ২: সম্ৰাট তৃতীয় নেপোলিয়নৰ বৈদেশিক নীতিৰ ব্যৰ্থতাসমূহ পৰীক্ষা কৰা।
উত্তৰ: ফ্ৰান্সৰ সম্ৰাট তৃতীয় নেপোলিয়নৰ বৈদেশিক নীতি প্ৰথম অৱস্থাত সফল যেন লাগিলেও পৰৱৰ্তী সময়ত ই এক বৃহৎ ব্যৰ্থতা হিচাপে প্ৰমাণিত হয়। তেওঁৰ নীতিৰ মূল ব্যৰ্থতাসমূহ আছিল—
মেক্সিকো অভিযানৰ কৰুণ পৰিণতি: মেক্সিকাত ফৰাচী সম্ৰাট হিচাপে মেক্সিমিলিয়ানক প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ গৈ তৃতীয় নেপোলিয়নে বিপুল ধন-জন হেৰুৱায়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ‘মনৰো নীতি’ (Monroe Doctrine) আৰু প্ৰত্যক্ষ ভাবুকিৰ বাবে নেপোলিয়নে ফৰাচী সেনা প্ৰত্যাহাৰ কৰিবলগীয়া হয়। ইয়াৰ পিছতে মেক্সিকানসকলে মেক্সিমিলিয়ানক হত্যা কৰে, যাৰ ফলত নেপোলিয়নৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মৰ্যাদা ধূলিস্যাৎ হয়।
ইটালীৰ একত্ৰীকৰণত অদূৰদৰ্শী নীতি: ১৮৫৯ চনত অষ্ট্ৰিয়াৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত ইটালীক সহায় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিও তেওঁ মাজপথতে যুদ্ধ বিৰতি (ভিলাফ্ৰাংকাৰ সন্ধি) ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁ একে সময়তে ইটালী আৰু অষ্ট্ৰিয়া— দুয়োৰে শত্ৰু হৈ পৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰোমক ইটালীত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত বাধা দি তেওঁ ইটালীৰ জাতীয়তাবাদীসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে অসন্তুষ্ট কৰে।
পোলেণ্ড সমস্যা আৰু ৰাছিয়াৰ অসন্তুষ্টি: ১৮৬৩ চনত পোলেণ্ডৰ জনসাধাৰণে ৰাছিয়াৰ বিৰুদ্ধে কৰা বিদ্ৰোহক তৃতীয় নেপোলিয়নে মৌখিক সমৰ্থন দিছিল। ইয়াৰ ফলত ৰাছিয়া ফ্ৰান্সৰ চিৰশত্ৰু হৈ পৰে, কিন্তু পোলেণ্ডকো তেওঁ কোনো প্ৰত্যক্ষ সহায় কৰিব নোৱাৰিলে।
প্ৰুচিয়াৰ উত্থান আৰু চেডানৰ যুদ্ধ: বিছমাৰ্কৰ কূটনীতি বুজি পোৱাত নেপোলিয়ন ব্যৰ্থ হৈছিল। ১৮৬৬ চনৰ অষ্ট্ৰো-প্ৰুচিয়ান যুদ্ধত তেওঁ নিৰপেক্ষ আছিল, যাৰ ফলত প্ৰুচিয়া শক্তিশালী হৈ পৰে। অৱশেষত ১৮৭০ চনৰ চেডানৰ যুদ্ধত প্ৰুচিয়াৰ হাতত তেওঁ শোচনীয়ভাৱে পৰাস্ত আৰু বন্দী হ’বলগীয়া হয়, যাৰ ফলত ফ্ৰান্সত দ্বিতীয় সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটে।
প্ৰশ্ন ৩: ইটালীৰ একত্ৰীকৰণ আন্দোলনত কাউণ্ট কেভ’ৰৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: কাউণ্ট কেভ’ৰ (Count Cavour) আছিল ইটালীৰ একত্ৰীকৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰধান স্থপতি বা ‘মগজু’। পিডমণ্ড-চাৰ্ডিনিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে তেওঁ ইটালীক এক কৰাৰ বাবে এক বাস্তৱসন্মত আৰু কূটনৈতিক নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ অৱদানসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ—
আভ্যন্তৰীণ সংস্কাৰ আৰু শক্তিশালীকৰণ: কেভ’ৰে বুজি পাইছিল যে শক্তিশালী অৰ্থনীতি আৰু সেনা অবিহনে একত্ৰীকৰণ সম্ভৱ নহয়। সেয়েহে তেওঁ পিডমণ্ডলৈ আধুনিক কৃষি পদ্ধতি, মুক্ত বাণিজ্য, ৰেলপথ আৰু বেংক ব্যৱস্থাৰ প্ৰসাৰ ঘটায়। তেওঁ সামৰিক বাহিনীকো আধুনিকীকৰণ কৰে।
আন্দোলনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ: কেভ’ৰৰ মতে ইটালীৰ একত্ৰীকৰণৰ প্ৰধান হেঙাৰ আছিল অষ্ট্ৰিয়া আৰু বহিঃশক্তিৰ সহায় অবিহনে অষ্ট্ৰিয়াক পৰাস্ত কৰা অসম্ভৱ। সেয়েহে তেওঁ কোনো লাভ নাথাকিলেও ১৮৫৪ চনৰ ক্ৰিমিয়াৰ যুদ্ধত ব্ৰিটেইন আৰু ফ্ৰান্সৰ সপক্ষে সেনা পঠিয়াই ইউৰোপৰ সহানুভূতি লাভ কৰে আৰু ইটালীৰ সমস্যাক ইউৰোপীয় মঞ্চত ডাঙি ধৰে।
ফ্ৰান্সৰ সৈতে বন্ধুত্ব (প্লম্বিয়াৰ্ছৰ চুক্তি): ১৮৫৮ চনত কেভ’ৰে ফ্ৰান্সৰ সম্ৰাট তৃতীয় নেপোলিয়নৰ সৈতে গোপন ‘প্লম্বিয়াৰ্ছৰ চুক্তি’ সম্পাদন কৰে। এই চুক্তি অনুসৰি ফ্ৰান্সে অষ্ট্ৰিয়াৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত পিডমণ্ডক সহায় কৰিবলৈ সন্মত হয়।
অষ্ট্ৰিয়াৰ সৈতে যুদ্ধ আৰু ভূখণ্ড লাভ: ১৮৫৯ চনত কেভ’ৰে চতুৰতাৰে অষ্ট্ৰিয়াক যুদ্ধত লিপ্ত হ’বলৈ বাধ্য কৰে। ফৰাচী সেনাৰ সহায়ত অষ্ট্ৰিয়াক পৰাস্ত কৰি তেওঁ লম্বিাৰ্ডী (Lombardy) অঞ্চল পিডমণ্ডৰ সৈতে চামিল কৰে।
মধ্য ইটালীৰ একত্ৰীকৰণ: কেভ’ৰৰ কূটনৈতিক উচটনিতে মধ্য ইটালীৰ পাৰ্মা, মডেনা, টুস্কানী আদি ৰাজ্যসমূহত গণভোট অনুষ্ঠিত হয় আৰু এই অঞ্চলসমূহ পিডমণ্ড-চাৰ্ডিনিয়াৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। কেভ’ৰৰ এই দূৰদৰ্শী নেতৃত্বৰ বাবেই ইটালীৰ একত্ৰীকৰণৰ ভেটি প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৪: জাৰ্মানীৰ একত্ৰীকৰণত অটো ভন বিছমাৰ্কৰ ‘ৰক্ত আৰু লৌহ নীতি’ৰ ভূমিকা মূল্যাংকন কৰা।
উত্তৰ: ১৮৬২ চনত প্ৰুচিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী (Chancellor) হিচাপে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰা অটো ভন বিছমাৰ্কে ‘ৰক্ত আৰু লৌহ নীতি’ (Blood and Iron Policy) প্ৰয়োগ কৰি জাৰ্মানীৰ একত্ৰীকৰণ সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। এই নীতিৰ সফল প্ৰয়োগ তিনিখন যুদ্ধৰ জৰিয়তে স্পষ্ট হৈ পৰে—
ডেনমাৰ্কৰ সৈতে যুদ্ধ (১৮৬৪): জাৰ্মান প্ৰধান স্লেচৱিগ আৰু হলষ্টেইন নামৰ প্ৰদেশ দুখন ডেনমাৰ্কৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ পৰা মুক্ত কৰিবলৈ বিছমাৰ্কে প্ৰথমে অষ্ট্ৰিয়াৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰে। যুদ্ধত ডেনমাৰ্ক পৰাস্ত হয় আৰু গেষ্টিনৰ চুক্তি অনুসৰি স্লেচৱিগ প্ৰুচিয়াই আৰু হলষ্টেইন অষ্ট্ৰিয়াই লাভ কৰে।
অষ্ট্ৰো-প্ৰুচিয়ান যুদ্ধ বা চেডুৱাৰ যুদ্ধ (১৮৬৬): বিছমাৰ্কে জাৰ্মান পৰিষদৰ পৰা অষ্ট্ৰিয়াক বহিষ্কাৰ কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁ অতি চতুৰতাৰে ফ্ৰান্স, ৰাছিয়া আৰু ইটালীক নিৰপেক্ষ কৰি ৰাখি হলষ্টেইন প্ৰদেশক লৈ অষ্ট্ৰিয়াৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰে। ১৮৬৬ চনৰ চেডুৱাৰ যুদ্ধত প্ৰুচিয়াই অষ্ট্ৰিয়াক শোচনীয়ভাৱে পৰাস্ত কৰে। ইয়াৰ ফলত ‘উত্তৰ জাৰ্মান যুক্তৰাষ্ট্ৰ’ (North German Confederation) গঠন হয়।
ফ্ৰাঙ্কো-প্ৰুচিয়ান যুদ্ধ বা চেডানৰ যুদ্ধ (১৮৭০): দক্ষিণ জাৰ্মানীৰ ৰাজ্যসমূহক এক কৰিবলৈ ফ্ৰান্সক পৰাস্ত কৰাটো প্ৰয়োজন আছিল। বিছমাৰ্কে ‘এমচ টেলিগ্ৰাম’ (Ems Telegram) বিতৰ্কৰ জৰিয়তে ফ্ৰান্সক ইমানেই উত্তেজিত কৰিলে যে ফ্ৰান্সে নিজেই প্ৰুচিয়াৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰিলে। ১৮৭০ চনৰ চেডানৰ যুদ্ধত ফ্ৰান্স সম্পূৰ্ণৰূপে পৰাস্ত হয়।
সামৰিক একত্ৰীকৰণৰ পূৰ্ণতা: এই যুদ্ধৰ জৰিয়তে দক্ষিণ জাৰ্মানীৰ ৰাজ্যসমূহ প্ৰুচিয়াৰ সৈতে চামিল হয় আৰু ১৮৭১ চনৰ ১৮ জানুৱাৰীত পেৰিছৰ ভাৰ্চাই প্ৰসাদত প্ৰুচিয়াৰ ৰজা প্ৰথম উইলিয়ামক একত্ৰিত জাৰ্মানীৰ সম্ৰাট হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৫: ১৮৫৬ চনৰ পেৰিছৰ সন্ধিৰ মূল চৰ্ত আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ক্ৰিমিয়াৰ যুদ্ধৰ অন্ত পেলাই ১৮৫৬ চনত স্বাক্ষৰিত হোৱা পেৰিছৰ সন্ধি (Treaty of Paris) আছিল ইউৰোপীয় ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দলিল। ইয়াৰ প্ৰধান চৰ্ত আৰু গুৰুত্বসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ—
মূল চৰ্তসমূহ:
তুৰস্কৰ সাৰ্বভৌমত্ব ৰক্ষা: ইউৰোপীয় শক্তিসমূহে তুৰস্ক বা অটোমান সাম্ৰাজ্যৰ স্বাধীনতা আৰু আঞ্চলিক অখণ্ডতা স্বীকাৰ কৰি লয় আৰু ইয়াক ‘ইউৰোপীয় পৰিষদ’ৰ (Concert of Europe) অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।
কৃষ্ণ সাগৰৰ নিৰপেক্ষতা (Neutralization of Black Sea): কৃষ্ণ সাগৰক সম্পূৰ্ণ নিৰপেক্ষ অঞ্চল ঘোষণা কৰা হয়। ইয়াত ৰাছিয়া বা তুৰস্ক কোনো দেশে যুদ্ধজাহাজ ৰাখিব নোৱাৰিব আৰু উপকূলত কোনো সামৰিক দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিব নোৱাৰিব বুলি চৰ্ত ৰখা হয়।
ডানিয়ুব নদীৰ মুক্ত চলাচল: ডানিয়ুব নদীক এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়, য’ত সকলো দেশৰ বাণিজ্যিক জাহাজৰ বাবে মুক্ত চলাচলৰ অনুমতি দিয়া হয়।
খ্ৰীষ্টান প্ৰজাসকলৰ সুৰক্ষা: তুৰস্কৰ চুলতানে নিজ সাম্ৰাজ্যত থকা খ্ৰীষ্টান প্ৰজাসকলৰ অধিকাৰ আৰু কল্যাণৰ বাবে সংস্কাৰমূলক আঁচনি গ্ৰহণ কৰিবলৈ সন্মত হয়।
ঐতিহাসিক গুৰুত্ব: এই সন্ধিয়ে সাময়িকভাৱে ৰাছিয়াৰ আগ্ৰাসী নীতিক বাধা দিছিল আৰু ব্ৰিটেইন তথা ফ্ৰান্সৰ মৰ্যাদা বৃদ্ধি কৰিছিল। কিন্তু এই সন্ধিৰ চৰ্তসমূহ স্থায়ী নাছিল। কৃষ্ণ সাগৰৰ ওপৰত জাপি দিয়া চৰ্তই ৰাছিয়াক অপমানিত কৰিছিল, যাৰ বাবে মাত্ৰ ১৫ বছৰৰ পিছতে (১৮৭০ চনত) ৰাছিয়াই এই চৰ্তসমূহ মানিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। তথাপিতে, এই সন্ধিয়ে পৰৱৰ্তী কেইটামান দশকৰ বাবে ইউৰোপত এক আপেক্ষিক শান্তি বৰ্তাই ৰাখিছিল।