১ নম্বৰীয়া প্ৰশ্নোত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: ৩০ বছৰীয়া যুদ্ধ (Thirty Years' War) কেতিয়া শেষ হৈছিল?
উত্তৰ: ১৬৪৮ চনত ৱেষ্টফেলিয়া চুক্তিৰ (Peace of Westphalia) জৰিয়তে।
প্ৰশ্ন ২: পবিত্ৰ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ ভিতৰত সপ্তদশ শতিকাত আটাইতকৈ শক্তিশালী জাৰ্মান ৰাজ্য কোনখন আছিল?
উত্তৰ: ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ-প্ৰুছিয়া (Brandenburg-Prussia)।
প্ৰশ্ন ৩: ৰাছিয়াৰ কোনজন সম্ৰাটক 'মহামতি' (The Great) বুলি জনা যায়?
উত্তৰ: পিটাৰ দ্য গ্ৰেট (Peter the Great) বা মহামতি পিটাৰ।
প্ৰশ্ন ৪: মহামতি পিটাৰে ৰাছিয়াৰ নতুন ৰাজধানী হিচাপে কোনখন চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল?
উত্তৰ: চেইণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ (St. Petersburg)।
প্ৰশ্ন ৫: 'উষ্ণ পানীৰ নীতি' (Warm Water Policy) কোনখন দেশৰ বৈদেশিক নীতিৰ সৈতে জড়িত?
উত্তৰ: ৰাছিয়া।
প্ৰশ্ন ৬: ৰাছিয়াৰ সাম্ৰাজ্ঞী মহামতি কেথেৰিনে কোনটো সাগৰৰ পাৰত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰি কৃষ্ণ সাগৰীয় বন্দৰ লাভ কৰিছিল ?
উত্তৰ: কৃষ্ণ সাগৰ (Black Sea)।
প্ৰশ্ন ৭: প্ৰুছিয়াত শাসন কৰা ৰাজবংশটোৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰ: হোহেনজলাৰ্ন ৰাজবংশ (Hohenzollern Dynasty)।
প্ৰশ্ন ৮: অষ্ট্ৰিয়াত শাসন কৰা বিখ্যাত ৰাজবংশটোৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰ: হাবচবাৰ্গ ৰাজবংশ (Habsburg Dynasty)।
প্ৰশ্ন ৯: অষ্ট্ৰিয়াৰ উত্তৰাধিকাৰী যুদ্ধ (War of Austrian Succession) কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰ: ১৭৪০ চনত।
প্ৰশ্ন ১০: ১৫৮৮ চনত ব্ৰিটেইনে স্পেইনৰ কোনখন বিখ্যাত নৌসেনাক পৰাস্ত কৰিছিল?
উত্তৰ: স্পেনিছ আৰ্মাডা (Spanish Armada)।
প্ৰশ্ন ১১: কোনখন চুক্তিৰ দ্বাৰা ব্ৰিটেইনে উত্তৰ আমেৰিকাত নিজৰ ঔপনিৱেশিক ভিত্তি মজবুত কৰিছিল?
উত্তৰ: ১৭১৩ চনৰ ইউট্ৰেখ্ট চুক্তি (Treaty of Utrecht)।
প্ৰশ্ন ১২: ব্ৰিটিছ গৌৰৱময় বিপ্লৱ (Glorious Revolution) কোন চনত সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰ: ১৬৮৮ চনত।
প্ৰশ্ন ১৩: আমেৰিকাৰ স্বাধীনতা যুদ্ধ কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰ: ১৭৭৫ চনত।
প্ৰশ্ন ১৪: আমেৰিকাৰ স্বাধীনতা ঘোষণা পত্ৰ (Declaration of Independence) কেতিয়া গৃহীত হৈছিল?
উত্তৰ: ১৭৭৬ চনৰ ৪ জুলাইত।
প্ৰশ্ন ১৫: আমেৰিকাৰ স্বাধীনতা যুদ্ধৰ সময়ত ব্ৰিটেইনৰ ৰজা কোন আছিল?
উত্তৰ: ৰজা তৃতীয় জৰ্জ (King George III)।
২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্নোত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: সপ্তদশ শতিকাত জাৰ্মানীৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থা দুৰ্বল হোৱাৰ দুটা প্ৰধান কাৰণ লিখা।
উত্তৰ:
(ক) ৩০ বছৰীয়া যুদ্ধৰ (১৬১৮-১৬৪৮) ফলত হোৱা ব্যাপক ধ্বংসলীলা আৰু ধন-জনৰ হানি।
(খ) জাৰ্মানী বহুতো সৰু সৰু স্বতন্ত্ৰ ৰাজ্যত বিভক্ত থকাৰ বাবে কোনো কেন্দ্ৰীয় অৰ্থনৈতিক নীতি নাছিল।
প্ৰশ্ন ২: মহামতি পিটাৰৰ ৰাছিয়া আধুনিকীকৰণৰ দুটা প্ৰধান উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰ:
(ক) পিছপৰি থকা ৰাছিয়াক পশ্চিম ইউৰোপৰ উন্নত দেশসমূহৰ দৰে শক্তিশালী আৰু আধুনিক কৰি তোলা।
(খ) ৰাছিয়াৰ সামৰিক বাহিনী আৰু প্ৰশাসনযন্ত্ৰক ইউৰোপীয় আৰ্হিত পুনৰ গঠিত কৰা।
প্ৰশ্ন ৩: ৰাছিয়াৰ 'উষ্ণ পানীৰ নীতি' (Warm Water Policy) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: ৰাছিয়াৰ বেছিভাগ বন্দৰ শীতকালত বৰফেৰে আবৃত হৈ থকা বাবে বাণিজ্য বাধাৰ সন্মূখীন হৈছিল। সেয়েহে বছৰটোৰ বাৰিও মাহে খোলা থকা কৃষ্ণ সাগৰ বা বাল্টিক সাগৰৰ দৰে উষ্ণ পানীৰ বন্দৰ লাভ কৰিবলৈ ৰাছিয়াই যি সাম্ৰাজ্যবাদী নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল, তাকেই 'উষ্ণ পানীৰ নীতি' বোলে।
প্ৰশ্ন ৪: মহামতি কেথেৰিনে ৰাছিয়াৰ শিক্ষা আৰু সংস্কৃতিৰ বিকাশৰ বাবে কৰা দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ:
(ক) তেওঁ ৰাছিয়াত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ছোৱালীৰ বাবে চৰকাৰী বিদ্যালয় (Smolny Institute) প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
(খ) তেওঁ ইউৰোপীয় কলা, সাহিত্য আৰু জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ প্ৰসাৰৰ বাবে বিখ্যাত 'হাৰ্মিটেজ মিউজিয়াম'ৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৫: হোহেনজলাৰ্ন আৰু হাবচবাৰ্গ বংশৰ মাজত সংঘাতৰ মূল কাৰণ কি আছিল?
উত্তৰ: মূল কাৰণ আছিল মধ্য ইউৰোপ আৰু জাৰ্মান ৰাজ্যসমূহৰ ওপৰত নিজৰ আধিপত্য বিস্তাৰ কৰা। বিশেষকেই প্ৰুছিয়াৰ (হোহেনজলাৰ্ন) উত্থানে অষ্ট্ৰিয়াৰ (হাবচবাৰ্গ) পৰম্পৰাগত নেতৃত্বক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল।
প্ৰশ্ন ৬: ১৭৪০ চনত প্ৰুছিয়াৰ দ্বিতীয় ফ্ৰেডৰিকে অষ্ট্ৰিয়াৰ কোনটো চহকী অঞ্চল আক্ৰমণ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ পৰিণতি কি আছিল?
উত্তৰ: তেওঁ অষ্ট্ৰিয়াৰ অধীনস্থ 'চাইলেছিয়া' (Silesia) অঞ্চল আক্ৰমণ কৰি দখল কৰিছিল। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ইউৰোপত অষ্ট্ৰিয়াৰ উত্তৰাধিকাৰী যুদ্ধৰ সূত্ৰপাত হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৭: স্পেইনৰ বিৰুদ্ধে ব্ৰিটেইনৰ সফলতাই ব্ৰিটিছ নৌসেনাক কেনেকৈ সহায় কৰিছিল?
উত্তৰ: ১৫৮৮ চনত স্পেনিছ আৰ্মাডাক পৰাস্ত কৰাৰ পিছত সামুদ্ৰিক ক্ষেত্ৰত স্পেইনৰ একছত্ৰী আধিপত্যৰ অন্ত পৰে আৰু ব্ৰিটেইন বিশ্বৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী নৌ-শক্তি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত হোৱাৰ পথ প্ৰশস্ত হয়।
প্ৰশ্ন ৮: ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ দুটা মূল অৰ্থনৈতিক কাৰণ দৰ্শাই লিখা।
উত্তৰ:
(ক) ব্ৰিটেইনৰ উদ্যোগসমূহৰ বাবে কেঁচা সামগ্ৰীৰ প্ৰতি থকা প্ৰয়োজন।
(খ) উৎপাদিত সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিবলৈ আৰু মূলধন বিনিয়োগ কৰিবলৈ নতুন বজাৰৰ সন্ধান।
প্ৰশ্ন ৯: ১৬৮৮ চনৰ ব্ৰিটিছ বিপ্লৱক কিয় 'গৌৰৱময় বিপ্লৱ' বা 'ৰক্তহীন বিপ্লৱ' বোলা হয়?
উত্তৰ: কাৰণ এই বিপ্লৱৰ জৰিয়তে কোনো ধৰণৰ ৰক্তপাত বা যুদ্ধ নোহোৱাকৈ ইংলেণ্ডৰ স্বেচ্ছাচাৰী ৰজা দ্বিতীয় জেমছক সিংহাসনচ্যুত কৰা হৈছিল আৰু সংসদৰ সাৰ্বভৌমত্ব প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ১০: ব্ৰিটিছ বিপ্লৱৰ (১৬৮৮) দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক ফলাফল লিখা।
উত্তৰ:
(ক) ইংলেণ্ডত ৰজাৰ ঐশ্বৰিক ক্ষমতাৰ অন্ত পৰে আৰু সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ (Constitutional Monarchy) প্ৰতিষ্ঠা হয়।
(খ) ১৬৮৯ চনৰ 'বিল অৱ ৰাইটছ' (Bill of Rights) আইনৰ দ্বাৰা সংসদৰ ক্ষমতা সৰ্বোচ্চ বুলি ঘোষণা কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ১১: আমেৰিকাৰ স্বাধীনতা যুদ্ধৰ দুটা প্ৰধান কাৰণ কি আছিল?
উত্তৰ:
(ক) ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বৈষম্যমূলক অৰ্থনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক নীতি।
(খ) আমেৰিকাবাসীৰ সন্মতি অবিহনে তেওঁলোকৰ ওপৰত জাপি দিয়া বিভিন্ন অন্যায় কৰ (যেনে- ষ্টাম্প এক্ট, টাউনচেন্ধ এক্ট)।
প্ৰশ্ন ১২: "প্ৰতিনিধিত্ব নাই, কৰো নাই" (No Taxation without Representation) — এই শ্লোগানৰ তাৎপৰ্য কি আছিল?
উত্তৰ: ইয়াৰ অৰ্থ আছিল যে যিহেতু ব্ৰিটিছ সংসদত আমেৰিকাৰ উপনিৱেশসমূহৰ কোনো প্ৰতিনিধিত্ব নাছিল, সেয়েহে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ আমেৰিকাবাসীৰ ওপৰত কোনো ধৰণৰ কৰ আৰোপ কৰাৰ নৈতিক বা আইনী অধিকাৰ নাই।
প্ৰশ্ন ১৩: 'বষ্টন চাহ মেল' (Boston Tea Party, 1773) ঘটনাটো কি আছিল?
উত্তৰ: ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ চাহ কৰৰ প্ৰতিবাদত ১৭৭৩ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত আমেৰিকাৰ কিছুমান দেশপ্ৰেমীকে খিলঞ্জীয়া ৰঙা ইণ্ডিয়ানৰ বেশত বষ্টন বন্দৰত থকা ব্ৰিটিছ জাহাজত সোমাই ৩৪০ বাকচ চাহ সাগৰৰ পানীত পেলাই দিছিল। এই ঘটনাই আমেৰিকাৰ বিপ্লৱক তীব্ৰতৰ কৰি তুলিছিল।
প্ৰশ্ন ১৪: ১৭৮৩ চনৰ পেৰিছ চুক্তিৰ (Treaty of Paris) দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰ্ত কি আছিল?
উত্তৰ:
(ক) ব্ৰিটেইনে আমেৰিকাৰ ১৩ খন উপনিৱেশক পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ আৰু স্বাধীন বুলি স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে।
(খ) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ভৌগোলিক সীমা পূবে আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ পৰা পশ্চিমে মিছিছিপি নদীলৈকে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ১৫: বিশ্ব ইতিহাসত আমেৰিকাৰ বিপ্লৱৰ দুটা প্ৰধান প্ৰভাৱ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ:
(ক) ই বিশ্বৰ প্ৰথমখন লিখিত সংবিধান সম্বলিত গণতান্ত্ৰিক আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ প্ৰজাতন্ত্ৰ (USA) গঠনৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে।
(খ) এই বিপ্লৱে পৰৱৰ্তী সময়ত ফৰাচী বিপ্লৱ (১৭৮৯) আৰু অন্যান্য দেশৰ স্বাধীনতা আন্দোলনক গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।
5 নম্বৰীয়া দীঘল প্ৰশ্নসমূহঃ
প্ৰশ্ন ১: ৰাছিয়াৰ আধুনিকীকৰণত মহামতি পিটাৰৰ (Peter the Great) সংস্কাৰসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ৰাছিয়াৰ সাম্ৰাজ্যিক ইতিহাসত মহামতি পিটাৰৰ ভূমিকা আছিল অতি যুগান্তকাৰী। তেওঁ মধ্যযুগীয় পিচপৰা ৰাছিয়াৰ সমাজ আৰু প্ৰশাসনক পশ্চিম ইউৰোপৰ আৰ্হিত আধুনিক ৰূপ দিছিল। তেওঁৰ প্ৰধান সংস্কাৰসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ'ল:
সামৰিক সংস্কাৰ: পিটাৰে ৰাছিয়াৰ সেনাবাহিনীক সম্পূৰ্ণ ইউৰোপীয় আৰ্হিত পুনৰ গঠিত কৰিছিল। তেওঁ আধুনিক প্ৰযুক্তি আৰু যুদ্ধকৌশল ব্যৱহাৰ কৰাৰ লগতে ৰাছিয়াৰ এক শক্তিশালী নৌসেনা (Navy) বাহিনী গঢ়ি তুলিছিল।
প্ৰশাসনিক আৰু অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ: শাসন কাৰ্য সুচাৰুৰূপে চলাবলৈ তেওঁ দেশখনক বিভিন্ন প্ৰদেশত বিভক্ত কৰিছিল। বাণিজ্য আৰু উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে তেওঁ বিদেশী কাৰিকৰ আৰু উদ্যোগীক ৰাছিয়ালৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু বাণিজ্য নীতি সহজ কৰিছিল।
সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্কাৰ: পিটাৰে ৰাছিয়ানসকলক বাধ্যতামূলকভাৱে পশ্চিমীয়া সাজ-পোছাক পিন্ধিবলৈ আৰু পুৰুষসকলক দীঘল দাড়ি খুৰাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল (দাড়ি ৰখাৰ ওপৰত কৰো আৰোপ কৰা হৈছিল)।
নতুন ৰাজধানী স্থাপন: তেওঁ বাল্টিক সাগৰৰ পাৰত ইউৰোপীয় স্থাপত্য কলাৰে 'চেইণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ' নামৰ এখন আধুনিক চহৰ নিৰ্মাণ কৰে আৰু ইয়াক ৰাছিয়াৰ নতুন ৰাজধানী ঘোষণা কৰে। ইয়াক ৰাছিয়াৰ বাবে "ইউৰোপৰ খিৰিকী" (Window to Europe) বুলি কোৱা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ২: ৰাছিয়াৰ বৈদেশিক নীতিত 'উষ্ণ পানীৰ নীতি' (Warm Water Policy) আৰু সাম্ৰাজ্ঞী কেথেৰিনৰ ভূমিকা চমুকৈ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: ৰাছিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান এনেকুৱা আছিল যে ইয়াৰ বেছিভাগ বন্দৰ শীতকালত বৰফেৰে আবৃত হৈ পৰিছিল। ফলত বাণিজ্য আৰু নৌসেনাৰ যাতায়াত বন্ধ হৈ গৈছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে, বছৰটোৰ বাৰিও মাহে বৰফমুক্ত হৈ থকা বন্দৰ লাভ কৰাৰ বাবে ৰাছিয়াই যি সম্প্ৰসাৰণবাদী নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল, তাকেই 'উষ্ণ পানীৰ নীতি' বোলে।
সাম্ৰাজ্ঞী মহামতি কেথেৰিনে (Catherine the Great) এই নীতিক সফল কৰিবলৈ বিশেষ পদক্ষেপ লৈছিল:
অট'মান সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে যুদ্ধ: কৃষ্ণ সাগৰত (Black Sea) আধিপত্য বিস্তাৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে কেথেৰিনে শক্তিশালী অট'মান তুৰ্কী সাম্ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত অৱতীৰ্ণ হৈছিল।
কুচুক কাইনাৰ্জী চুক্তি (১৭৭৪): তুৰ্কীক পৰাস্ত কৰি ৰাছিয়াই এই ঐতিহাসিক চুক্তিখন কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা ৰাছিয়াই কৃষ্ণ সাগৰৰ উত্তৰ উপকূল আৰু তাত নিজৰ বাণিজ্যিক জাহাজ চলোৱাৰ অধিকাৰ লাভ কৰে।
ক্ৰিমিয়া দখল: ১৭৮৩ চনত কেথেৰিনে ক্ৰিমিয়া উপদ্বীপ ৰাছিয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰে, যিয়ে ৰাছিয়াক এক স্থায়ী উষ্ণ পানীৰ নৌঘাঁটি প্ৰদান কৰে।
পোলেণ্ড বিভাজন: ইয়াৰ উপৰি পোলেণ্ড বিভাজনৰ জৰিয়তে কেথেৰিনে ৰাছিয়াৰ পশ্চিম সীমান্ত ইউৰোপৰ গভীৰলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৩: হোহেনজলাৰ্ন শাসিত প্ৰুছিয়া আৰু হাবচবাৰ্গ শাসিত অষ্ট্ৰিয়াৰ মাজত সংঘাতৰ কাৰণসমূহ কি কি আছিল?
উত্তৰ: সপ্তদশ আৰু অষ্টাদশ শতিকাত মধ্য ইউৰোপ তথা পবিত্ৰ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ আধিপত্য বিস্তাৰক কেন্দ্ৰ কৰি প্ৰুছিয়া (হোহেনজলাৰ্ন বংশ) আৰু অষ্ট্ৰিয়াৰ (হাবচবাৰ্গ বংশ) মাজত তীব্ৰ সংঘাতৰ সূচনা হৈছিল। এই সংঘাতৰ মূল কাৰণসমূহ আছিল:
প্ৰুছিয়াৰ সামৰিক উত্থান: হোহেনজলাৰ্ন বংশৰ ৰজাসকলে প্ৰুছিয়াক এটা শক্তিশালী সামৰিক ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। ইয়াৰ ফলত জাৰ্মান ৰাজ্যসমূহৰ ওপৰত অষ্ট্ৰিয়াৰ পৰম্পৰাগত প্ৰভাৱ বিপন্ন হৈ পৰিছিল।
চাইলেছিয়াৰ সমস্যাহে (Silesia): ১৭৪০ চনত অষ্ট্ৰিয়াৰ সম্ৰাট ষষ্ঠ চাৰ্লছৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ কন্যা মাৰিয়া থেৰেছা সিংহাসনত বহে। এই সুযোগ গ্ৰহণ কৰি প্ৰুছিয়াৰ উচ্চাকাংক্ষী ৰজা দ্বিতীয় ফ্ৰেডৰিকে (ফ্ৰেডৰিক দ্য গ্ৰেট) অষ্ট্ৰিয়াৰ চহকী খনিজ অঞ্চল 'চাইলেছিয়া' আক্ৰমণ কৰি দখল কৰে।
অষ্ট্ৰিয়াৰ উত্তৰাধিকাৰী যুদ্ধ (১৭৪০-১৭৪৮): ফ্ৰেডৰিকৰ এই কাৰ্যৰ বাবে ইউৰোপত এক দীঘলীয়া যুদ্ধৰ সূচনা হয়, য'ত ফ্ৰান্স আৰু ব্ৰিটেইনেও নিজ নিজ স্বাৰ্থত অংশ লয়।
সাত বছৰীয়া যুদ্ধ (১৭৫৬-১৭৬৩): প্ৰুছিয়াৰ হাতৰ পৰা ছাইলেছিয়া পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ অষ্ট্ৰিয়াই কৰা প্ৰচেষ্টাৰ ফলত পুনৰ এই যুদ্ধখন হয়। কিন্তু ফ্ৰেডৰিকে ছাইলেছিয়া নিজৰ হাতত ৰাখিবলৈ সক্ষম হয় আৰু প্ৰুছিয়াক ইউৰোপৰ এখন অন্যতম প্ৰধান শক্তি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
প্ৰশ্ন ৪: স্পেইনৰ বিৰুদ্ধে ব্ৰিটেইনৰ সফলতা আৰু ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ ওপৰত এটা চমু টোকা লিখা।
উত্তৰ: ষোড়শ শতিকাৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ব্ৰিটেইনে নিজৰ সামুদ্ৰিক আৰু ঔপনিৱেশিক সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে স্পেইনৰ সৈতে তীব্ৰ প্ৰতিযোগিতাত নামি পৰিছিল। স্পেইনৰ বিৰুদ্ধে ব্ৰিটেইনৰ সফলতা আৰু ইয়াৰ পৰিণাম তলত আলোচনা কৰা হ'ল:
স্পেনিছ আৰ্মাডা ধ্বংস (১৫৮৮): ব্ৰিটেইনৰ ইতিহাসৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ টাৰ্নিং পইণ্ট আছিল ১৫৮৮ চনত ৰাণী প্ৰথম এলিজাবেথৰ সময়ত স্পেইনৰ অপৰাজেয় নৌবাহিনী 'আৰ্মাডা'ক (Spanish Armada) ব্ৰিটিছ নৌসেনাই কৰা সম্পূৰ্ণ পৰাজয়।
সামুদ্ৰিক একচ্ছত্ৰীত্বৰ অৱসান: এই বিজয়ে আটলাণ্টিক মহাসাগৰ তথা বিশ্বৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্যত স্পেইনৰ একচেটিয়া আধিপত্যৰ অন্ত পেলায় আৰু ব্ৰিটেইনৰ বাবে নতুন পথ মুকলি কৰে।
উপনিৱেশ স্থাপন: স্পেইন দুৰ্বল হোৱাৰ সুযোগ লৈ ব্ৰিটেইনে উত্তৰ আমেৰিকাত (যেনে- ভাৰ্জিনিয়া, নিউয়ৰ্ক) আৰু কেৰিবিয়ান দ্বীপপুঞ্জত নিজৰ উপনিৱেশ স্থাপন প্ৰক্ৰিয়া তীব্ৰতৰ কৰি তোলে।
বাণিজ্যিক কোম্পানীসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠা: এই সময়ছোৱাতে ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (১৬০০) আদি প্ৰতিষ্ঠা হয়, যিবোৰে ব্ৰিটেইনক বিশ্বজুৰি এক বিশাল ঔপনিৱেশিক আৰু অৰ্থনৈতিক সাম্ৰাজ্য গঢ়ি তোলাত মূল ভেটি হিচাপে কাম কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৫: আমেৰিকাৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ অৰ্থনৈতিক নীতিসমূহ কেনেকৈ দায়ী আছিল?
উত্তৰ: আমেৰিকাৰ ১৩ খন উপনিৱেশৰ জনসাধাৰণে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে সশস্ত্ৰ বিদ্ৰোহ কৰাৰ মূলতে আছিল ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ শোষণমূলক আৰু বৈষম্যমূলক অৰ্থনৈতিক নীতি। এই নীতিসমূহ আছিল নিম্নৰূপ:
বাণিজ্যিক একচেটিয়া নীতি (Mercantilism): ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ নীতি আছিল উপনিৱেশসমূহৰ সম্পদ কেৱলমাত্ৰ ব্ৰিটেইনৰ স্বাৰ্থত ব্যৱহাৰ কৰা। 'নেভিগেশ্যন এক্ট'ৰ (Navigation Acts) জৰিয়তে আমেৰিকাৰ ব্যৱসায়ীসকলক কেৱল ব্ৰিটিছ জাহাজ আৰু ব্ৰিটিছ বন্দৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল।
যুদ্ধৰ ঋণ আৰু নতুন কৰ: সাত বছৰীয়া যুদ্ধৰ (১৭৫৬-১৭৬৩) ফলত ব্ৰিটেইনৰ বৃহৎ পৰিমাণৰ ধন খৰচ হৈছিল। এই ঋণ পৰিশোধ কৰিবলৈ ব্ৰিটিছ সংসদে আমেৰিকাবাসীৰ ওপৰত বিভিন্ন নতুন কৰ জাপি দিছিল।
ষ্টাম্প এক্ট (১৭৬৫): এই আইন অনুসৰি আমেৰিকাৰ সকলো ধৰণৰ আইনী নথি-পত্ৰ, বাতৰিকাকত আনকি খেলি থকা তাচপাততো ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ ৰাজহ টিকট (Stamp) লগোৱাটো বাধ্যতামূলক কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বিৰুদ্ধে আমেৰিকাত তীব্ৰ গণ-অসন্তুষ্টিৰ সৃষ্টি হয়।
টাউনচেন্ধ এক্ট আৰু চাহ কৰ: ১৭৬৭ চনত ব্ৰিটেইনে আমেৰিকালৈ আমদানি কৰা কাচ, কাগজ, সীহ আৰু চাহপাতৰ ওপৰত শুল্ক ধাৰ্য কৰে। যদিও পিছত বাকীবোৰ কৰ প্ৰত্যাহাৰ কৰা হয়, চাহৰ ওপৰত কৰ বাহাল ৰখা হয়, যাৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে ঐতিহাসিক 'বষ্টন চাহ মেল' (Boston Tea Party) ঘটনাটো সংঘটিত হৈছিল।