১ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: ত্ৰিশ বছৰীয়া যুদ্ধ কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰ: ত্ৰিশ বছৰীয়া যুদ্ধ ১৬১৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আৰম্ভ হৈছিল।
প্ৰশ্ন ২: ত্ৰিশ বছৰীয়া যুদ্ধৰ অন্ত পেলোৱা চুক্তিখনৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰ: ৱেষ্টফেলিয়াৰ চুক্তি (Treaty of Westphalia)।
প্ৰশ্ন ৩: ৱেষ্টফেলিয়াৰ চুক্তি কোন চনত স্বাক্ষৰিত হৈছিল?
উত্তৰ: ১৬৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত স্বাক্ষৰিত হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৪: ফ্ৰান্সৰ বোৰ্বন বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰজাজন কোন আছিল?
উত্তৰ: চতুৰ্থ হেনৰী (Henry IV)।
প্ৰশ্ন ৫: চতুৰ্থ হেনৰীয়ে ধৰ্মীয় সহনশীলতাৰ বাবে জাৰি কৰা বিখ্যাত আদেশপত্ৰখনৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰ: Edict of Nantes, 1598।
প্ৰশ্ন ৬: কাৰ্ডিনেল ৰিচেলিউ কোন দেশৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী বা মুখ্য মন্ত্ৰী আছিল?
উত্তৰ: ফ্ৰান্সৰ (ৰজা ত্ৰয়োদশ লুইৰ দিনত)।
প্ৰশ্ন ৭: ফ্ৰান্সৰ ইতিহাসত 'হুগুৱেনট' (Huguenots) বুলি কাক জনা গৈছিল?
উত্তৰ: ফ্ৰান্সৰ প্ৰটেষ্টাণ্টসকলক।
প্ৰশ্ন ৮: কাৰ্ডিনেল মাজাৰিন কোন আছিল?
উত্তৰ: ৰিচেলিউৰ পিছত ফ্ৰান্সৰ ৰজা চতুৰ্দশ লুইৰ নাবালক অৱস্থাত ফ্ৰান্সৰ মুখ্য মন্ত্ৰী আছিল।
প্ৰশ্ন ৯: ফ্ৰান্সত মাজাৰিনৰ শাসনকালত হোৱা বিখ্যাত গৃহযুদ্ধ বা বিদ্ৰোহটোক কি নামেৰে জনা যায়?
উত্তৰ: ফ্ৰণ্ডৰ বিদ্ৰোহ (Fronde)।
প্ৰশ্ন ১০: "ময়েই ৰাষ্ট্ৰ" —এই বিখ্যাত উক্তিটো কাৰ আছিল?
উত্তৰ: ফ্ৰান্সৰ ৰজা চতুৰ্দশ লুইৰ (Louis XIV)।
প্ৰশ্ন ১১: চতুৰ্দশ লুইয়ে নিজৰ বাবে সাজি উলিওৱা বিখ্যাত আৰু আড়ম্বৰপূৰ্ণ ৰাজপ্ৰসাদটোৰ নাম কি?
উত্তৰ: ভাৰ্চাই ৰাজপ্ৰসাদ (Palace of Versailles)।
প্ৰশ্ন ১২: স্পেইনৰ উত্তৰাধিকাৰ যুদ্ধ কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰ: ১৭০১ খ্ৰীষ্টাব্দত।
প্ৰশ্ন ১৩: স্পেইনৰ উত্তৰাধিকাৰ যুদ্ধৰ অন্ত পেলোৱা চুক্তিখনৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰ: ইউট্ৰেখটৰ চুক্তি (Treaty of Utrecht, 1713)।
প্ৰশ্ন ১৪: ইউট্ৰেখটৰ চুক্তিৰ পিছত স্পেইনৰ সিংহাসনত বহা প্ৰথম বোৰ্বন ৰজাজন কোন আছিল?
উত্তৰ: পঞ্চম ফিলিপ (Philip V)।
প্ৰশ্ন ১৫: আধুনিক সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ ব্যৱস্থাৰ (Modern State System) সূচনা কোনখন চুক্তিৰ দ্বাৰা হৈছিল বুলি ধৰা হয়?
উত্তৰ: ১৬৪৮ চনৰ ৱেষ্টফেলিয়াৰ চুক্তিৰ দ্বাৰা।
২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: ত্ৰিশ বছৰীয়া যুদ্ধৰ দুটা প্ৰধান কাৰণ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ:
(ক) পবিত্ৰ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ ভিতৰত কেথলিক আৰু প্ৰটেষ্টাণ্টসকলৰ মাজত থকা তীব্ৰ ধৰ্মীয় বিবাদ।
(খ) ইউৰোপত আধিপত্য বিস্তাৰৰ বাবে ফ্ৰান্সৰ বোৰ্বন বংশ আৰু অষ্ট্ৰিয়া-স্পেইনৰ হাবচবাৰ্গ বংশৰ মাজত থকা ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দিতা।
প্ৰশ্ন ২: ৱেষ্টফেলিয়াৰ চুক্তিৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰ্ত লিখা।
উত্তৰ:
(ক) নেদাৰলেণ্ড (হলেণ্ড) আৰু চুইজাৰলেণ্ডক পূৰ্ণ স্বাধীনতা আৰু সাৰ্বভৌমত্ব প্ৰদান কৰা হয়।
(খ) কেলভিনবাদক (Calvinism) ধৰ্মীয় স্বীকৃতি দিয়া হয় আৰু জাৰ্মান ৰাজ্যসমূহক নিজৰ ধৰ্ম বািছ লৈ স্বাধীনভাৱে বৈদেশিক নীতি পৰিচালনা কৰাৰ অধিকাৰ দিয়া হয়।
প্ৰশ্ন ৩: ৱেষ্টফেলিয়াৰ চুক্তিয়ে কেনেকৈ নতুন ৰাষ্ট্ৰ ব্যৱস্থাৰ সূচনা কৰিছিল?
উত্তৰ: এই চুক্তিয়ে মধ্যযুগীয় ধৰ্মীয় সাৰ্বভৌমত্ব বা পোপৰ ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণৰ অন্ত পেলাই 'ৰাষ্ট্ৰীয় সাৰ্বভৌমত্ব' (National Sovereignty) আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ আধুনিক ৰাষ্ট্ৰ ব্যৱস্থাৰ ভেটি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৪: চতুৰ্থ হেনৰীয়ে জাৰি কৰা 'নান্টচৰ আদেশপত্ৰ' (Edict of Nantes)-ৰ উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰ: ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ফ্ৰান্সত দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি থকা ধৰ্মীয় যুদ্ধৰ অন্ত পেলোৱা আৰু ফৰাচী প্ৰটেষ্টাণ্ট (হুগুৱেনট) সকলক ধৰ্মীয় স্বাধীনতা আৰু সামৰিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা।
প্ৰশ্ন ৫: কাৰ্ডিনেল ৰিচেলিউৰ বৈদেশিক নীতিৰ মূল লক্ষ্য কি আছিল?
উত্তৰ: ৰিচেলিউৰ বৈদেশিক নীতিৰ মূল লক্ষ্য আছিল ইউৰোপত ফ্ৰান্সৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা আৰু ফ্ৰান্সৰ প্ৰধান প্ৰতিদ্বন্দী হাবচবাৰ্গ (Habsburg) ৰাজবংশৰ প্ৰভাৱ খৰ্ব কৰা।
প্ৰশ্ন ৬: ৰিচেলিউৱে ফ্ৰান্সৰ অভ্যন্তৰত একনায়কত্ববাদ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা দুটা পদক্ষেপ কি আছিল?
উত্তৰ:
(ক) তেওঁ ফৰাচী সামন্ত প্ৰভুসকলৰ (Nobles) ক্ষমতা আৰু তেওঁলোকৰ দূৰ্গসমূহ ধ্বংস কৰিছিল।
(খ) 'ইণ্টেণ্ডেণ্ট' (Intendants) নামৰ এক বেতনভুগী বিষয়া শ্ৰেণী নিয়োগ কৰি প্ৰাদেশিক শাসন পোনপটীয়াকৈ কেন্দ্ৰৰ অধীনলৈ আনিছিল।
প্ৰশ্ন ৭: 'ফ্ৰণ্ডৰ বিদ্ৰোহ' (Fronde) কি আছিল?
উত্তৰ: কাৰ্ডিনেল মাজাৰিন আৰু ৰাজমাতা এনৰ শাসনকালত (১৬৪৮-১৬৫৩ চন) ফ্ৰান্সৰ অভিজাত শ্ৰেণী আৰু পেৰিছৰ আদালতে ৰাজকীয় একনায়কত্ববাদ আৰু বৰ্ধিত কৰৰ বিৰুদ্ধে কৰা এক সশস্ত্ৰ বিদ্ৰোহ আছিল ফ্ৰণ্ডৰ বিদ্ৰোহ।
প্ৰশ্ন ৮: চতুৰ্দশ লুইৰ ৰাজনৈতিক আদৰ্শ বা 'ৰজাৰ ঐশ্বৰিক অধিকাৰ' (Divine Right of Kings) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: এই মতবাদ অনুসৰি ৰজাক ঈশ্বৰে পোনপটীয়াকৈ পৃথিৱী শাসন কৰিবলৈ পঠিয়াইছে। ৰজা কেৱল ঈশ্বৰৰ ওচৰতহে জবাবদিহি, কোনো সাধাৰণ মানুহ বা আইনৰ ওচৰত নহয়।
প্ৰশ্ন ৯: চতুৰ্দশ লুইয়ে কিয় ভাৰ্চাই প্ৰসাদলৈ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰিছিল?
উত্তৰ:
(ক) পেৰিছৰ জনসাধাৰণ আৰু বিদ্ৰোহী অভিজাতসকলৰ পৰা নিৰাপদ দূৰত্বত থাকিবলৈ।
(খ) ফ্ৰান্সৰ শক্তিশালী অভিজাতসকলক ভাৰ্চাই প্ৰসাদত আবদ্ধ ৰাখি তেওঁলোকৰ ওপৰত কঢ়া নজৰ ৰাখিবলৈ।
প্ৰশ্ন ১০: চতুৰ্দশ লুইৰ অৰ্থমন্ত্ৰী জিন বাপ্তিচ কলবাৰ্টৰ 'বাণিজ্যবাদ' (Mercantilism) কি আছিল?
উত্তৰ: কলবাৰ্টৰ বাণিজ্যবাদ আছিল এক অৰ্থনৈতিক নীতি, যাৰ লক্ষ্য আছিল ৰপ্তানি বৃদ্ধি কৰা আৰু আমদানি হ্ৰাস কৰি দেশৰ সোণ-ৰূপৰ ভঁৰাল চহকী কৰা আৰু ঘৰুৱা উদ্যোগক চৰকাৰী সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা।
প্ৰশ্ন ১১: স্পেইনৰ উত্তৰাধিকাৰ যুদ্ধৰ (Bourbon succession to Spain) মূল কাৰণ কি আছিল?
উত্তৰ: স্পেইনৰ নিঃসন্তান ৰজা দ্বিতীয় চাৰ্লচৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ উইল অনুসৰি চতুৰ্দশ লুইৰ নাতি ফ্ৰান্সিস ফিলিপক স্পেইনৰ ৰজা ঘোষণা কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ফ্ৰান্স আৰু স্পেইন একত্ৰিত হৈ ইউৰোপৰ শক্তিৰ ভাৰসাম্য নষ্ট কৰিব বুলি আন শক্তিসমূহে যুদ্ধ ঘোষণা কৰে।
প্ৰশ্ন ১২: স্পেইনৰ উত্তৰাধিকাৰ যুদ্ধত ফ্ৰান্সৰ বিৰুদ্ধে গঠিত 'মহা মিত্ৰজোঁট' (Grand Alliance)-ত কোন কোন দেশ আছিল?
উত্তৰ: এই মিত্ৰজোঁটত মূলত ইংলেণ্ড, পবিত্ৰ ৰোমান সাম্ৰাজ্য (অষ্ট্ৰিয়া) আৰু ডাচ প্ৰজাতন্ত্ৰ (হলেণ্ড) অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।
প্ৰশ্ন ১৩: ১৭১৩ চনৰ ইউট্ৰেখটৰ চুক্তিৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ফলাফল লিখা।
উত্তৰ:
(ক) ফিলিপক স্পেইনৰ ৰজা বুলি স্বীকাৰ কৰা হয়, কিন্তু চৰ্ত আছিল যে ফ্ৰান্স আৰু স্পেইনৰ সিংহাসন কেতিয়াও একত্ৰিত হ'ব নোৱাৰিব।
(খ) ব্ৰিটেইনে স্পেইনৰ পৰা জিব্ৰালটাৰ (Gibraltar) লাভ কৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকৰ সামুদ্ৰিক শক্তি বৃদ্ধি পায়।
প্ৰশ্ন ১৪: চতুৰ্দশ লুইৰ শাসনকালক কিয় 'ফ্ৰান্সৰ সোণালী যুগ' বোলা হয়?
উত্তৰ: কাৰণ এই সময়ছোৱাত ফ্ৰান্সে সামৰিক দিশৰ পৰা ইউৰোপত সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা লাভ কৰাৰ লগতে কলা, সাহিত্য, স্থাপত্য (যেনে ভাৰ্চাই প্ৰসাদ) আৰু সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰত এক অভূতপূৰ্ব শিখৰত উপনীত হৈছিল।
প্ৰশ্ন ১৫: চতুৰ্দশ লুইৰ ধৰ্মীয় নীতিৰ এটা ডাঙৰ ভুল কি আছিল আৰু ইয়াৰ পৰিণতি কি হৈছিল?
উত্তৰ: তেওঁ ১৬৮৫ চনত 'নান্টচৰ আদেশপত্ৰ' বাতিল কৰিছিল। ইয়াৰ পৰিণতিত হাজাৰ হাজাৰ দক্ষ, ধনী আৰু উদ্যোগী প্ৰটেষ্টাণ্ট (হুগুৱেনট) লোকে ফ্ৰান্স এৰি পলাই যায়, যাৰ ফলত ফ্ৰান্সৰ অৰ্থনীতিৰ বিস্তৰ ক্ষতি হয়।
5 নম্বৰীয়া দীঘল প্ৰশ্নসমূহঃ
প্ৰশ্ন ১: ত্ৰিশ বছৰীয়া যুদ্ধৰ অন্ত পেলোৱাত 'ৱেষ্টফেলিয়াৰ চুক্তি' -ৰ ভূমিকা আৰু গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ১৬৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত স্বাক্ষৰিত ৱেষ্টফেলিয়াৰ চুক্তিয়ে কেৱল দীৰ্ঘদিনীয়া ত্ৰিশ বছৰীয়া যুদ্ধৰে অন্ত পেলোৱা নাছিল, বৰঞ্চ ইউৰোপৰ ইতিহাসত এক নতুন যুগৰ সূচনা কৰিছিল। এই চুক্তিৰ মূল গুৰুত্বসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ:
আধুনিক ৰাষ্ট্ৰ ব্যৱস্থাৰ ভেটি: এই চুক্তিয়ে ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাজনীতিৰ সূচনা কৰে। পূৰ্বৰ মধ্যযুগীয় পোপ আৰু ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্বৰ অৱসান ঘটাই প্ৰতিখন ৰাষ্ট্ৰৰে সাৰ্বভৌমত্ব আৰু আঞ্চলিক অখণ্ডতাক স্বীকৃতি দিয়া হয়, যাক 'আধুনিক ৰাষ্ট্ৰ ব্যৱস্থা' (Modern State System) বুলি কোৱা হয়।
ধৰ্মীয় স্বাধীনতা: এই চুক্তিৰ দ্বাৰা কেলভিনবাদক (Calvinism) লুথাৰবাদৰ দৰেই ধৰ্মীয় স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ইউৰোপত কেথলিক আৰু প্ৰটেষ্টাণ্টসকলৰ মাজৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সংঘাতৰ উপশম ঘটে।
জাৰ্মান ৰাজ্যসমূহৰ স্বতন্ত্ৰতা: পবিত্ৰ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ অধীনত থকা প্ৰায় ৩৫০ খন সৰু-বৰ জাৰ্মান ৰাজ্যক নিজৰ বৈদেশিক নীতি স্বতন্ত্ৰভাৱে পৰিচালনা কৰাৰ অধিকাৰ দিয়া হয়, যাৰ ফলত সম্ৰাটৰ ক্ষমতা একপ্ৰকাৰ হ্ৰাস পায়।
নতুন শক্তিৰ উত্থান: এই চুক্তিৰ জৰিয়তে নেদাৰলেণ্ড আৰু চুইজাৰলেণ্ডে পূৰ্ণ স্বাধীনতা লাভ কৰে। লগতে ফ্ৰান্স আৰু ছুইডেনে নতুন অঞ্চল লাভ কৰি ইউৰোপীয় ৰাজনীতিত শক্তিশালী ৰূপত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।
প্ৰশ্ন ২: কাৰ্ডিনেল ৰিচেলিউই ফ্ৰান্সত ৰাজতন্ত্ৰক শক্তিশালী কৰিবলৈ কি কি আভ্যন্তৰীণ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰ: ফ্ৰান্সৰ ৰজা ত্ৰয়োদশ লুইৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্ডিনেল ৰিচেলিউই (Richelieu) ৰাজকীয় একনায়কত্ববাদ সুদৃঢ় কৰিবলৈ দৃঢ় পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ মূল আভ্যন্তৰীণ নীতিসমূহ আছিল:
সামন্ত প্ৰভুসকলৰ ক্ষমতা খৰ্ব কৰা: ফ্ৰান্সৰ শক্তিশালী আৰু বিদ্ৰোহী অভিজাত বা সামন্ত প্ৰভুসকলে ৰজাৰ ক্ষমতাৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছিল। ৰিচেলিউই তেওঁলোকৰ সশস্ত্ৰ বাহিনী ভংগ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ সুৰক্ষিত দূৰ্গসমূহ ধ্বংস কৰি তেওঁলোকক ৰাজদৰবাৰৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনে।
ইণ্টেণ্ডেণ্ট (Intendants) ব্যৱস্থা: প্ৰাদেশিক শাসনত অভিজাতসকলৰ প্ৰভাৱ নাইকিয়া কৰিবলৈ তেওঁ 'ইণ্টেণ্ডেণ্ট' নামৰ এক মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ বেতনভুগী অসামৰিক বিষয়াৰ সৃষ্টি কৰে। এই বিষয়াসকলে পোনপটীয়াকৈ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ হৈ কৰ সংগ্ৰহ আৰু আইন-শৃংখলা ৰক্ষা কৰিছিল।
হুগুৱেনটসকলৰ সামৰিক শক্তি দমন: প্ৰটেষ্টাণ্ট বা হুগুৱেনটসকলে ফ্ৰান্সৰ ভিতৰতে এক সুকীয়া ৰাজ্যৰ দৰে শাসন চলাই আছিল। ১৬২৮ চনত ৰিচেলিউই তেওঁলোকৰ মূল ঘাটি 'লা ৰচেল' (La Rochelle) অৱৰোধ কৰি জয় কৰে আৰু তেওঁলোকৰ সামৰিক সুৰক্ষাৰ অধিকাৰ কাঢ়ি লয়, যদিও ধৰ্মীয় স্বাধীনতা বাহাল ৰাখিছিল।
কেন্দ্ৰীয়কৰণ: তেওঁ 'ষ্টেটচ জেনেৰেল' (ফৰাচী সংসদ)-ৰ অধিৱেশন বন্ধ কৰি সকলো প্ৰশাসনিক ক্ষমতা ৰজা আৰু তেওঁৰ পৰিষদৰ হাতত কেন্দ্ৰীভূত কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৩: কাৰ্ডিনেল মাজাৰিনৰ শাসনকালত ফ্ৰান্সত হোৱা 'ফ্ৰণ্ডৰ বিদ্ৰোহ' (Fronde) ৰ কাৰণ আৰু ফলাফলসমূহ চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: ১৬৪৩ চনত ৰজা ত্ৰয়োদশ লুইৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ নাবালক পুত্ৰ চতুৰ্দশ লুই সিংহাসনত বহে আৰু শাসনভাৰ মুখ্য মন্ত্ৰী কাৰ্ডিনেল মাজাৰিন (Mazarin) ৰ হাতলৈ যায়। মাজাৰিনৰ শাসনকালত ১৬৪৮ চনৰ পৰা ১৬৫৩ চনলৈ ফ্ৰান্সত 'ফ্ৰণ্ডৰ বিদ্ৰোহ' নামৰ এক বৃহৎ গৃহযুদ্ধ হৈছিল।
বিদ্ৰোহৰ কাৰণসমূহ:
ৰিচেলিউ আৰু মাজাৰিনৰ কঠোৰ কেন্দ্ৰীয়কৰণ নীতিৰ বাবে ফৰাচী অভিজাত আৰু পেৰিছৰ আদালতে (Parlement of Paris) নিজৰ পুৰণি ক্ষমতা ঘূৰাই পাবলৈ বিচাৰিছিল।
ত্ৰিশ বছৰীয়া যুদ্ধৰ খৰচ যোগাবলৈ মাজাৰিনে জনসাধাৰণ আৰু চহকী শ্ৰেণীৰ ওপৰত অত্যাধিক নতুন কৰ জাপি দিছিল, যাৰ ফলত তীব্ৰ অসন্তুষ্টিৰ সৃষ্টি হৈছিল।
মাজাৰিন এজন ইটালীয় মূলৰ ব্যক্তি হোৱাৰ বাবে ফৰাচী জনসাধাৰণ আৰু অভিজাতসকলে তেওঁক বিদেশী বুলি ঘৃণা কৰিছিল।
বিদ্ৰোহৰ ফলাফল: মাজাৰিনে অত্যন্ত চতুৰতাৰে আৰু সামৰিক বল প্ৰয়োগ কৰি এই বিদ্ৰোহ সম্পূৰ্ণৰূপে দমন কৰে। এই বিদ্ৰোহ ব্যৰ্থ হোৱাৰ ফলত ফ্ৰান্সত অভিজাত শ্ৰেণীৰ ক্ষমতা চিৰদিনৰ বাবে খৰ্ব হয়। ইয়াৰ ফলত চতুৰ্দশ লুইৰ বাবে ভৱিষ্যতে একচ্ছত্ৰী আৰু নিৰঙ্কুশ ৰাজতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পথ প্ৰশস্ত হৈ পৰে।
প্ৰশ্ন ৪: চতুৰ্দশ লুইৰ 'ভাৰ্চাই ৰাজপ্ৰসাদ' (Palace of Versailles) কেনেকৈ ফৰাচী একনায়কত্ববাদৰ প্ৰতীক হৈ পৰিছিল? আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ফ্ৰান্সৰ ৰজা চতুৰ্দশ লুইয়ে পেৰিছ চহৰৰ পৰা কিছু নিলগত নিৰ্মাণ কৰা আড়ম্বৰপূৰ্ণ ভাৰ্চাই ৰাজপ্ৰসাদ কেৱল এটা বিলাসী আৱাসেই নাছিল, বৰঞ্চ ই আছিল তেওঁৰ নিৰঙ্কুশ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা আৰু একনায়কত্ববাদৰ এক সুপৰিকল্পিত সঁজুলি। ইয়াৰ অন্তৰালৰ ৰাজনৈতিক কাৰণসমূহ আছিল:
অভিজাতসকলৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ: ফ্ৰণ্ডৰ বিদ্ৰোহৰ তিক্ত অভিজ্ঞতাৰ বাবে লুইয়ে অভিজাত শ্ৰেণীক বিশ্বাস কৰা নাছিল। তেওঁ ফ্ৰান্সৰ সকলো প্ৰভাৱশালী সামন্ত প্ৰভু আৰু অভিজাতক নিজৰ নিজৰ প্ৰদেশ এৰি ভাৰ্চাই প্ৰসাদত থকাটো বাধ্যতামূলক কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকক নিজা অঞ্চলত বিদ্ৰোহ কৰাৰ সুযোগৰ পৰা বঞ্চিত কৰা হৈছিল।
ৰাজকীয় মৰ্যাদা আৰু প্ৰদৰ্শন: এই প্ৰসাদৰ বিশালতা, দাপোণৰ কক্ষ (Hall of Mirrors) আৰু জাকজমকতাৰ জৰিয়তে লুইয়ে সমগ্ৰ ইউৰোপৰ আগত নিজৰ ঐশ্বৰিক ক্ষমতা আৰু 'সূৰ্য ৰজা' (Sun King) ৰূপটো প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।
প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ: লুইয়ে সমগ্ৰ ফ্ৰান্সৰ চৰকাৰী কাৰ্যালয় আৰু পৰিষদ ভাৰ্চাই প্ৰসাদলৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত দেশৰ প্ৰতিটো সৰু-বৰ সিদ্ধান্ত কেৱল ৰজাৰ চকুৰ সমুখতে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
ৰাজদৰবাৰৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰ (Etiquette): প্ৰসাদত অভিজাতসকলক বিভিন্ন জটিল ৰীতি-নীতি আৰু ৰজাৰ সেৱাত ব্যস্ত ৰখা হৈছিল (যেনে ৰজাক কাপোৰ পিন্ধোৱা বা সাৰ পাই উঠাত সহায় কৰা)। ইয়াৰ ফলত অভিজাতসকলে ৰাজনৈতিক ষড়যন্ত্ৰ কৰাৰ সলনি ৰজাৰ অনুগ্ৰহ লাভৰ প্ৰতিযোগিতাতহে লিপ্ত হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৫: স্পেইনৰ উত্তৰাধিকাৰ যুদ্ধৰ কাৰণ আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰ: ১৭০১ চনৰ পৰা ১৭১৩ চনলৈ চলি থকা স্পেইনৰ উত্তৰাধিকাৰ যুদ্ধ আছিল ইউৰোপৰ ইতিহাসৰ এক অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ সংঘাত, যিয়ে শক্তিৰ ভাৰসাম্য (Balance of Power) সলনি কৰিছিল।
যুদ্ধৰ মূল কাৰণ: স্পেইনৰ হাবচবাৰ্গ বংশৰ শেষ ৰজা দ্বিতীয় চাৰ্লচ নিঃসন্তান আছিল। মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁ এক উইলৰ জৰিয়তে ফ্ৰান্সৰ ৰজা চতুৰ্দশ লুইৰ নাতি ফিলিপক (Philip of Anjou) স্পেইনৰ বিশাল সাম্ৰাজ্যৰ উত্তৰাধিকাৰী পাতি যায়। লুইয়ে এই সুযোগ গ্ৰহণ কৰি ফিলিপক স্পেইনৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ ফলত ফ্ৰান্স আৰু স্পেইন একত্ৰিত হৈ এক বিশাল মহাশক্তি পৰিণত হোৱাৰ সম্ভাৱনা দেখা দিয়ে, যিয়ে সমগ্ৰ ইউৰোপৰ নিৰাপত্তা বিপন্ন কৰিলেহেঁতেন। এই আধিপত্য ৰোধ কৰিবলৈ ইংলেণ্ড, অষ্ট্ৰিয়া আৰু হলেণ্ডে ফ্ৰান্সৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰে।
যুদ্ধৰ গুৰুত্ব আৰু ফলাফল (ইউট্ৰেখটৰ চুক্তি, ১৭১৩):
বোৰ্বন বংশৰ প্ৰতিষ্ঠা: এই যুদ্ধৰ অন্তত ফিলিপক 'পঞ্চম ফিলিপ' হিচাপে স্পেইনৰ ৰজা বুলি স্বীকাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত স্পেইনত বোৰ্বন বংশৰ শাসন আৰম্ভ হয়. কিন্তু চৰ্ত আছিল যে ফ্ৰান্স আৰু স্পেইনৰ সিংহাসন কেতিয়াও এক হ'ব নোৱাৰিব।
শক্তিৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা: এই চুক্তিয়ে ইউৰোপত কোনো এটা ৰাজবংশৰে একক আধিপত্য চলিব নোৱাৰিব বুলি 'শক্তিৰ ভাৰসাম্য' নীতিটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনীতিত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
ব্ৰিটেইনৰ লাভ: ব্ৰিটেইনে স্পেইনৰ পৰা জিব্ৰালটাৰ আৰু ভূমধ্যসাগৰীয় অঞ্চল লাভ কৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোক বিশ্বৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ নৌ-শক্তিত পৰিণত হয়। ফ্ৰান্স সামৰিক আৰু আৰ্থিক দিশৰ পৰা যথেষ্ট দুৰ্বল হৈ পৰে।