১ নম্বৰীয়া অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

১. লোক-প্ৰশাসনৰ পিতৃ হিচাপে কাক গণ্য কৰা হয়? [GU 2024, 2025] 

উত্তৰ: উড্ৰ’ উইলচন (Woodrow Wilson)।

২. 'Scientific Management' (বৈজ্ঞানিক পৰিচালনা) শব্দটো সৰ্বপ্ৰথম কোনে ব্যৱহাৰ কৰিছিল? [GU 2024] 

উত্তৰ: লুইছ ব্ৰেণ্ডিছ (Louis Brandeis) (১৯১০ চনত)।

৩. 'New Public Management' (নতুন লোক-ব্যৱস্থাপনা) ধাৰণাটো প্ৰথমতে কোনে ব্যৱহাৰ কৰিছিল? [GU 2025] 

উত্তৰ: ক্ৰিষ্টোফাৰ হুড (Christopher Hood) (১৯৯১ চনত)।

৪. 'Promotion' (পদোন্নতি) শব্দটো কোনটো লেটিন শব্দৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে? [GU 2024, 2025] 

উত্তৰ: লেটিন শব্দ ‘Promovere’ৰ পৰা।

৫. ভাৰতীয় সংবিধানৰ কোনটো অনুচ্ছেদত লোকসেৱা আয়োগ গঠনৰ বিধান আছে? [GU 2024] 

উত্তৰ: ৩১৫ নং অনুচ্ছেদ।

৬. হথৰ্ণ পৰীক্ষা (Hawthorne Experiments) প্ৰশাসনৰ কোনটো তত্ত্বৰ সৈতে জড়িত? [GU 2025] 

উত্তৰ: মানৱ সম্পৰ্ক তত্ত্ব (Human Relations Theory - George Elton Mayo)।

৭. ভাৰতত প্ৰথম লোকসেৱা আয়োগ (Public Service Commission) কোন চনত গঠন কৰা হৈছিল? [GU 2025] 

উত্তৰ: ১ অক্টোবৰ, ১৯২৬ চনত।

৮. ফ্ৰেড ডব্লিউ ৰিগছে প্ৰশাসন অধ্যয়নৰ বাবে কি দৃষ্টিভংগী উদ্ভাৱন কৰিছিল? [GU 2025] 

উত্তৰ: পাৰিস্থিতিক দৃষ্টিভংগী (Ecological Approach)।

৯. লোক-প্ৰশাসনৰ বিকাশৰ কোনটো পৰ্যায়ক 'সোণালী যুগ' (Golden Age) বুলি জনা যায়? [GU 2025] 

উত্তৰ: দ্বিতীয় পৰ্যায় (১৯২৭–১৯৩৭), যিটো 'প্ৰশাসনৰ নীতিসমূহৰ যুগ' হিচাপেও পৰিচিত।

১০. "Women have been hidden from history"—উক্তিটো কাৰ? [GU 2024] 

উত্তৰ: চেইলা ৰোবথাম (Sheila Rowbotham)।

১১. লোক-ব্যৱস্থাপনাত '3E'এ কি বুজায়? [GU 2024] 

উত্তৰ: Economy (মিতব্যয়িতা), Efficiency (কাৰ্যদক্ষতা) আৰু Effectiveness (ফলপ্ৰসূতা)।

১২. মেক্স ৱেবাৰে কৰ্তৃত্বক (Authority) কেইটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে?

উত্তৰ: তিনিটা ভাগত—পৰম্পৰাগত, অলৌকিক/ব্যক্তিত্বভিত্তিক আৰু আইনসংগত-যুক্তিসংগত কৰ্তৃত্ব।

১৩. হেনৰী ফায়েলে প্ৰশাসনৰ কেইটা মূল নীতি উল্লেখ কৰিছে?

উত্তৰ: ১৪ টা নীতি।

১৪. POSDCORB শব্দ সংক্ষেপটো কোনে প্ৰস্তুত কৰিছিল?

উত্তৰ: লুথাৰ গুলিক (Luther Gulick)।

১৫. ‘The Ecology of Public Administration’ গ্ৰন্থখনৰ ৰচক কোন?

উত্তৰ: ফ্ৰেড ডব্লিউ ৰিগছ (Fred W. Riggs)।

২ নম্বৰীয়া চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

১. 'ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসনৰ দ্বি-বিভাজন' মানে কি? [GU 2024, 2025] 

উত্তৰ: উড্ৰ’ উইলচনে আগবঢ়োৱা এই ধাৰণা অনুসৰি ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন দুটা পৃথক ক্ষেত্ৰ। ৰাজনীতিৰ কাম হ’ল নীতি আৰু আইন প্ৰণয়ন কৰা আৰু প্ৰশাসনৰ কাম হ’ল সেই নীতিসমূহ দল-মত নিৰ্বিশেষে নিৰপেক্ষভাৱে আৰু কাৰ্যক্ষমভাৱে কাৰ্যকৰী কৰা।

২. মানৱিক সম্পৰ্ক তত্ত্বৰ দুটা মূল নীতি লিখা। [GU 2024] 

উত্তৰ:

• প্ৰতিষ্ঠান এটাত শ্ৰমিকসকল কেৱল 'অৰ্থনৈতিক মানুহ' নহয়, তেওঁলোকৰ সামাজিক আৰু আৱেগিক অনুভূতিয়ে উৎপাদন ক্ষমতাত প্ৰভাৱ পেলায়।

• অনানুষ্ঠানিক গোট (Informal Groups) আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ সু-সম্পৰ্কই আনুষ্ঠানিক নিয়মবোৰতকৈ শ্ৰমিকৰ মনোৰল বৃদ্ধিত অধিক সহায় কৰে।

৩. মেক্স ৱেবাৰৰ আমোলাতান্ত্ৰিক তত্ত্বৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা। [GU 2024, 2025] 

উত্তৰ:

• স্তৰভিত্তিক গাঁথনি (Hierarchy): সংগঠনৰ সকলো পদ এটা নিৰ্দিষ্ট স্তৰত সজোৱা থাকে, য’ত উচ্চ পদস্থই নিম্ন পদস্থক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

• নিৰ্ব্যক্তিকতা (Impersonality): আমোলাসকলে ব্যক্তিগত পছন্দ-অপছন্দ পৰিহাৰ কৰি নিৰ্ধাৰিত লিখিত নিয়ম অনুসৰি কাৰ্য সম্পাদন কৰিব লাগে।

৪. লুথাৰ গুলিকৰ প্ৰশাসনীয় পৰিচালনা তত্ত্বৰ দুটা নীতি উল্লেখ কৰা। [GU 2025] 

উত্তৰ:

• শ্ৰম বিভাজন বা কাৰ্য বিভাজন (Division of Work): দক্ষতা বৃদ্ধিৰ বাবে দায়িত্বসমূহ বিভিন্ন বিশেষজ্ঞ ব্যক্তিৰ মাজত বিতৰণ কৰা।

• আদেশৰ ঐক্য (Unity of Command): এজন কৰ্মচাৰীয়ে কেৱল এজন মাত্ৰ ঊৰ্ধ্বতম বিষয়াৰ পৰাহে আদেশ গ্ৰহণ কৰিব লাগে।

৫. চৰকাৰী প্ৰশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্ৰশাসনৰ দুটা পাৰ্থক্য লিখা। [GU 2024, 2025] 

উত্তৰ:

• চৰকাৰী প্ৰশাসন জনকল্যাণ আৰু সেৱা প্ৰদানৰ উদ্দেশ্যে পৰিচালিত, কিন্তু বেচৰকাৰী প্ৰশাসনৰ মূল উদ্দেশ্য হ'ল ব্যক্তিগত লাভ অৰ্জন কৰা।

• চৰকাৰী প্ৰশাসন কঠোৰভাৱে ৰাজহুৱা আইন আৰু বিধানমণ্ডলৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ, আনহাতে ব্যক্তিগত প্ৰশাসন নিজস্ব পৰিচালনা সমিতিৰ ওচৰত দায়বদ্ধ।

৬. প্ৰশাসনত অসামৰিক সেৱাৰ ৰাজনৈতিক নিৰপেক্ষতাৰ দুটা গুণ লিখা। [GU 2025] 

উত্তৰ:

• চৰকাৰ সলনি হ’লেও প্ৰশাসনিক স্থিৰতা আৰু ধাৰাবাহিকতা অটুট থাকে।

• আমোলাসকলে কোনো ৰাজনৈতিক চাপ বা পক্ষপাতিত্ব নোহোৱাকৈ ৰাইজক সমদৃষ্টিৰে সেৱা আগবঢ়াব পাৰে।

৭. সু-প্ৰশাসনৰ (Good Governance) দুটা বাধা উল্লেখ কৰা। [GU 2024] 

উত্তৰ:

• ব্যাপক দুৰ্নীতি আৰু ৰঙাফিটাৰ দৌৰাত্ম্য, যিয়ে উন্নয়নমূলক কাম লেহেমীয়া কৰে।

• প্ৰশাসনিক স্বচ্ছতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতি জবাবদিহিতাৰ অভাৱ।

৮. বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনাৰ দুটা মানৱীয়/প্ৰধান দিশ লিখা। [GU 2024] 

উত্তৰ:

• কৰ্মচাৰী আৰু মালিক পক্ষৰ মাজত পুৰণি সংঘাত দূৰ কৰি মানসিক বিপ্লৱ (Mental Revolution) সাধন কৰা।

• প্ৰতিজন শ্ৰমিকক তেওঁৰ সামৰ্থ্য অনুসৰি বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে নিৰ্বাচন আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা।

৯. পদোন্নতিৰ জ্যেষ্ঠতা নীতিৰ দুটা গুণ লিখা। [GU 2024] 

উত্তৰ:

• এই ব্যৱস্থা সম্পূৰ্ণ স্পষ্ট আৰু বস্তুনিষ্ঠ হোৱাৰ বাবে ইয়াত স্বজন-তোষণ বা পক্ষপাতিত্বৰ সুযোগ নাথাকে।

• কৰ্মচাৰীসকলৰ মনত চাকৰিৰ নিৰাপত্তা বৃদ্ধি পায় আৰু জ্যেষ্ঠসকলৰ অভিজ্ঞতাক সন্মান জনোৱা হয়।

১০. প্ৰৱেশনৰ মেধা ব্যৱস্থাৰ (Merit System) দুটা আসোঁৱাহ উল্লেখ কৰা। [GU 2025] 

উত্তৰ:

• লিখিত পৰীক্ষা বা সাক্ষাৎকাৰৰ দ্বাৰা এজন প্ৰাৰ্থীৰ প্ৰকৃত সততা, নৈতিকতা আৰু ব্যৱহাৰিক নেতৃত্বগুণ সদায় সঠিকভাৱে জুখিব নোৱাৰি।

• এই নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়া অত্যন্ত ব্যয়বহুল আৰু যথেষ্ট সময়ৰ প্ৰয়োজন হয়।

১১. নতুন লোক-প্ৰশাসনৰ (New Public Administration) দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা। [GU 2025] 

উত্তৰ:

• মূল্যবোধ (Values): মূল্যবোধহীন প্ৰশাসনক প্ৰত্যাখ্যান কৰি সামাজিক ন্যায় আৰু সমতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা।

• সামাজিক প্ৰাসংগিকতা (Relevance): সমাজৰ জ্বলন্ত সমস্যা আৰু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰতি প্ৰশাসনক সংবেদনশীল কৰি তোলা।

১২. পদোন্নতি ব্যৱস্থাৰ দুটা অত্যাৱশ্যকীয় বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা। [GU 2025] 

উত্তৰ:

• পদোন্নতিৰ লগে লগে কৰ্মচাৰীৰ দায়িত্ব, মৰ্যাদা আৰু দৰমহাৰ বৃদ্ধি ঘটে।

• ই এক সুনিৰ্দিষ্ট আৰু ন্যায্য নীতিৰ (যেনে মেধা বা জ্যেষ্ঠতা) ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত হ'ব লাগে।

১৩. নতুন লোক-ব্যৱস্থাপনা (NPM) আৰু নতুন লোক-সেৱা (NPS) দৃষ্টিভংগীৰ দুটা পাৰ্থক্য লিখা। [GU 2024] 

উত্তৰ:

• NPM-এ নাগৰিকক বজাৰৰ 'গ্ৰাহক' (Customer) হিচাপে গণ্য কৰে; কিন্তু NPS-এ নাগৰিকক গণতন্ত্ৰৰ সক্ৰিয় অংশীদাৰ বা 'নাগৰিক' (Citizen) হিচাপে গণ্য কৰে।

• NPM-ৰ লক্ষ্য হ'ল দক্ষতা আৰু লাভ, বিপৰীতে NPS-ৰ লক্ষ্য হ'ল জনস্বাৰ্থ আৰু নাগৰিক সেৱা।

১৪. ৰিগছৰ প্ৰিজমেটিক সমাজৰ 'Poly-communalism' (বহু-সম্প্ৰদায়বাদ) মানে কি?

উত্তৰ: উন্নয়নশীল সমাজত আধুনিক নগৰীয়া আৰু পৰম্পৰাগত সামাজিক গোটসমূহ একেলগে সহাৱস্থান কৰে, কিন্তু বিভিন্ন জাতি, ধৰ্ম আৰু সম্প্ৰদায়ৰ মাজত পাৰস্পৰিক বিশ্বাসৰ অভাৱ আৰু শত্ৰুভাব বিদ্যমান হৈ থাকে।

১৫. ভাৰতৰ দুটা প্ৰশিক্ষণ প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠানৰ নাম লিখা। [GU 2025] 

উত্তৰ:

• লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰশাসন একাডেমী (LBSNAA), মুচৌৰী।

• চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল ৰাষ্ট্ৰীয় আৰক্ষী একাডেমী (SVPNPA), হায়দৰাবাদ।

৫ নম্বৰীয়া চমু টোকা :

১. প্ৰশাসনত বৈজ্ঞানিক পৰিচালনা তত্ত্বৰ মূল্যায়ন [GU 2024] 

উত্তৰ: এফ. ডব্লিউ. টেইলৰে কুৰি শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ঔদ্যোগিক উৎপাদন আৰু দক্ষতা বৃদ্ধিৰ বাবে বৈজ্ঞানিক পৰিচালনা তত্ত্বৰ বিকাশ ঘটাইছিল। তেওঁ পুৰণি 'Rule of Thumb' বা আনুমানিক পদ্ধতিৰ পৰিৱৰ্তে কৰ্ম বিশ্লেষণ, সময় আৰু গতি নিৰীক্ষণ (Time and Motion Study) আৰু উপযুক্ত মজুৰি পদ্ধতিৰ পোষকতা কৰিছিল।

গুৰুত্ব: এই তত্ত্বই অপচয় ৰোধ কৰি উৎপাদন ক্ষমতা অভূতপূৰ্বভাৱে বৃদ্ধি কৰিছিল আৰু প্ৰশাসনক বিজ্ঞানসন্মত ৰূপ প্ৰদান কৰিছিল।

সমালোচনা:

• শ্ৰমিকসকলক কেৱল যন্ত্ৰৰ অংশ আৰু ধনলোভী 'অৰ্থনৈতিক মানুহ' বুলি ভবাৰ বাবে ইয়াক যান্ত্ৰিক দৃষ্টিভংগী বুলি সমালোচনা কৰা হয়।

• শ্ৰমিকৰ মানসিক, আৱেগিক আৰু সামাজিক প্ৰয়োজনক সম্পূৰ্ণ উপেক্ষা কৰা হৈছিল।

• ব্যৱস্থাপকসকলৰ হাতত অত্যাধিক ক্ষমতা কেন্দ্ৰীভূত হোৱাৰ ফলত শ্ৰমিক ইউনিয়নসমূহে ইয়াৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।

২. লোক-প্ৰশাসনত নাৰীবাদী দৃষ্টিভংগী  [GU 2024] 

উত্তৰ:পৰম্পৰাগত লোক-প্ৰশাসন ব্যৱস্থা পুৰুষপ্ৰধান দৃষ্টিভংগী, পদানুক্ৰমিক কঠোৰতা আৰু নিৰ্ব্যক্তিক নিয়ন্ত্ৰণৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত আছিল। নাৰীবাদী তাত্ত্বিকসকলে (যেনে কেমিলা ষ্টভাৰ্ছ) যুক্তি দিয়ে যে প্ৰশাসন কেৱল পুৰুষৰ চিন্তাৰে চলিব নোৱাৰে।

মূল কথাবোৰ:

• লিংগ সমতা: নীতিনিৰ্ধাৰণ আৰু প্ৰশাসনিক পদসমূহত মহিলাৰ সমান অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰা।

• সহানুভূতি আৰু সহযোগিতা: আমোলাতান্ত্ৰিক কঠোৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ পৰিৱৰ্তে সহযোগিতা, মমতা আৰু মানৱীয় সম্পৰ্কক প্ৰশাসনত স্থান দিয়া।

• লিংগ সংবেদনশীল বাজেট (Gender Budgeting): চৰকাৰী নীতি আৰু আঁচনিসমূহে নাৰী আৰু প্ৰান্তীয় লোকসকলক কেনেদৰে প্ৰভাৱিত কৰে, তাক পৰ্যালোচনা কৰি বিশেষ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা। সংক্ষেপে, প্ৰশাসনক পিতৃতান্ত্ৰিক কাঠামোৰ পৰা মুক্ত কৰি অধিক সংবেদনশীল কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য।

৩. সু-প্ৰশাসনৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ  [GU 2024, 2025] 

উত্তৰ:১৯৮৯ চনত বিশ্ব বেংকে সু-প্ৰশাসনৰ ধাৰণাটো বিশ্বৰ সন্মুখত ডাঙি ধৰে। ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল ৰাইজৰ সেৱাত নিয়োজিত এক নিকা, গতিশীল আৰু দায়বদ্ধ শাসন ব্যৱস্থা।

প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ:

• অংশগ্ৰহণ (Participation): সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়াত পুৰুষ-মহিলা উভয়ৰে প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰা।

• আইনৰ শাসন (Rule of Law): সকলোৰে বাবে সমঅধিকাৰ আৰু আইনী ব্যৱস্থাৰ নিৰপেক্ষ প্ৰয়োগ।

• স্বচ্ছতা (Transparency): চৰকাৰী কাম-কাজ আৰু তথ্য জনসাধাৰণৰ বাবে উন্মুক্ত হোৱা (যেনে- RTI)।

• জবাবদিহিতা (Accountability): চৰকাৰী বিষয়া আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহ জনসাধাৰণৰ ওচৰত দায়বদ্ধ থকা।

• ফলপ্ৰসূতা আৰু কাৰ্যদক্ষতা (Effectiveness & Efficiency): সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ দ্বাৰা সমাজৰ সৰ্বোচ্চ কল্যাণ সাধন কৰা।

৪. হেনৰী ফায়েলৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্ব  [GU 2024] 

উত্তৰ:ক্লাছিকেল তত্ত্বৰ অন্যতম প্ৰবক্তা হেনৰী ফায়েলে সমগ্ৰ প্ৰশাসনিক প্ৰক্ৰিয়াক এটা শীৰ্ষ পৰ্যায়ৰ দৃষ্টিভংগীৰে বিশ্লেষণ কৰিছিল। তেওঁ ব্যৱস্থাপনাৰ কাৰ্যাৱলীক প্ৰধানকৈ ৫ টা ভাগত ভাগ কৰিছিল (POCCC): পৰিকল্পনা (Planning), সংগঠন (Organizing), আদেশ (Commanding), সমন্বয় (Coordinating) আৰু নিয়ন্ত্ৰণ (Controlling)।

ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ প্ৰশাসনৰ ১৪ টা নীতি আগবঢ়ায়, যাৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল: শ্ৰম বিভাজন, আদেশৰ ঐক্য, নিৰ্দেশনাৰ ঐক্য, কৰ্তৃত্ব আৰু দায়িত্বৰ সমতা, শৃংখলা, দলীয় চেতনা (Esprit de Corps) আদি। ফায়েলৰ মতে, এই নীতিসমূহ সৰ্বজনীন আৰু উপযুক্ত প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে যিকোনো ব্যক্তিক দক্ষ প্ৰশাসক হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰি।

৫. লোক-প্ৰশাসনৰ অভিন্ন দৃষ্টিভংগী আৰু পৰিচালনামূলক দৃষ্টিভংগীৰ পাৰ্থক্য  [GU 2024, 2025] 

উত্তৰ:লোক-প্ৰশাসনৰ পৰিসৰ বা প্ৰকৃতিক লৈ দুটা মূল দৃষ্টিভংগী দেখা যায়:

• অভিন্ন দৃষ্টিভংগী (Integral View): এল. ডি. হোৱাইট আৰু ডিমকৰ মতে, প্ৰশাসন হ'ল এটা নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্য পূৰণৰ বাবে কৰা সকলো কাৰ্যৰ সমষ্টি। ইয়াত উচ্চপদস্থ বিষয়াৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কেৰাণী, চকিদাৰ বা চতুৰ্থ বৰ্গৰ কৰ্মচাৰীৰ শাৰীৰিক আৰু কাৰিকৰী সকলো কামেই লোক-প্ৰশাসনৰ অন্তৰ্ভুক্ত।

• পৰিচালনামূলক দৃষ্টিভংগী (Managerial View): লুথাৰ গুলিক আৰু হাৰ্বাৰ্ট চাইমনৰ মতে, কেৱল পৰিচালনা, তত্বাৱধান আৰু সংগঠন নিয়ন্ত্ৰণৰ লগত জড়িত কামবোৰহে প্ৰশাসন। ইয়াত সাধাৰণ শ্ৰমিক বা কাৰ্যালয় সহায়কৰ কাম প্ৰশাসনৰ অংশ নহয়; কেৱল POSDCORB সম্পৰ্কীয় কামবোৰহে ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত।

৬. লোকসেৱাত ৰাজনৈতিক নিৰপেক্ষতা  [GU 2024, 2025] 

উত্তৰ:গণতান্ত্ৰিক শাসন ব্যৱস্থাত স্থায়ী কাৰ্যপালিকা অৰ্থাৎ আমোলাসকলে কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজনৈতিক দলৰ আদৰ্শৰ প্ৰতি অন্ধ আনুগত্য প্ৰকাশ নকৰি নিৰপেক্ষভাৱে দায়িত্ব পালন কৰাকে ৰাজনৈতিক নিৰপেক্ষতা বোলে।

গুৰুত্ব:

• গণতন্ত্ৰত চৰকাৰ সঘনাই সলনি হ’ব পাৰে, কিন্তু প্ৰশাসনিক নিৰপেক্ষতাই ৰাষ্ট্ৰ পৰিচালনাত ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰে।

• ই প্ৰশাসনক স্বজন-তোষণ আৰু ৰাজনৈতিক দুৰ্নীতিৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখে।

• ৰাইজে কোনো বৈষম্য নোহোৱাকৈ ন্যায্য সেৱা লাভ কৰে। নিৰপেক্ষতাৰ অৰ্থ নিষ্ক্ৰিয়তা নহয়; ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল সংবিধান আৰু আইনৰ প্ৰতিহে দায়বদ্ধ হোৱা, কোনো দল বিশেষৰ প্ৰতি নহয়।

৭. পদ পুৰস্কাৰ ব্যৱস্থা  [GU 2025] 

উত্তৰ: পদ পুৰস্কাৰ ব্যৱস্থা বা পৃষ্ঠপোষকতা ব্যৱস্থা (Patronage System) প্ৰধানকৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত উনবিংশ শতিকাত প্ৰচলিত আছিল। ইয়াৰ মূল নীতি আছিল—"বিজয়ীৰ হাততেই সকলো লুণ্ঠিত সামগ্ৰী অৰ্পণ কৰা" (To the victor belongs the spoils)।

কাৰ্যপদ্ধতি: নিৰ্বাচনত যিটো ৰাজনৈতিক দল জয়ী হৈ ক্ষমতালৈ আহে, সেই দলৰ নেতাই পুৰণি চৰকাৰী বিষয়াসকলক চাকৰিৰ পৰা বৰখাস্ত কৰি নিজৰ দলৰ অনুগামী, আত্মীয় আৰু সমৰ্থকসকলক উচ্চ প্ৰশাসনিক পদসমূহত নিযুক্তি দিয়ে।

অভাৱ/ত্ৰুটি: ইয়াৰ ফলত প্ৰশাসনত অদক্ষ, অযোগ্য আৰু দুৰ্নীতিপৰায়ণ লোকৰ সমাগম ঘটিছিল। প্ৰশাসনৰ স্থিৰতা আৰু পেছাদাৰী দক্ষতা ধ্বংস হোৱাৰ বাবে ১৮৮৩ চনৰ পেণ্ডেলটন আইনৰ (Pendleton Act) দ্বাৰা আমেৰিকাত মেধা ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰি এই ব্যৱস্থা বন্ধ কৰা হয়।

৮. প্ৰৱেশনৰ পৰোক্ষ পদ্ধতিৰ আসোঁৱাহসমূহ  [GU 2024] 

উত্তৰ: পৰোক্ষ নিযুক্তি বা পদোন্নতিৰ জৰিয়তে কেৱল সংগঠনৰ ভিতৰত ইতিমধ্যে কৰ্মৰত অভিজ্ঞ কৰ্মচাৰীসকলৰ দ্বাৰাই উচ্চ পদসমূহ পূৰণ কৰা হয়। ইয়াৰ মূল আসোঁৱাহসমূহ হ'ল:

• নতুন মেধাৰ অভাৱ: সংগঠনৰ বাহিৰৰ প্ৰতিভাশালী আৰু আধুনিক শিক্ষাত শিক্ষিত যুৱ প্ৰজন্মই উচ্চ পদত প্ৰৱেশৰ সুযোগ নাপায়।

• ৰক্ষণশীলতা: একে ব্যৱস্থাত দীৰ্ঘদিন কাম কৰি থকা বিষয়াসকলে নতুন উদ্ভাৱন বা আধুনিক প্ৰযুক্তি গ্ৰহণ কৰিবলৈ টান পায়।

• সীমাবদ্ধ পৰিসৰ: প্ৰতিভা বাছনিৰ ক্ষেত্ৰখন সংকুচিত হৈ পৰে।

• বিভাগীয় প্ৰতিযোগিতা আৰু ঈৰ্ষা: কৰ্মচাৰীসকলৰ মাজত পদোন্নতিক কেন্দ্ৰ কৰি অনাহুত প্ৰতিযোগিতা আৰু দলীয় কোন্দলৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে।

৯. প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু গুৰুত্ব  [GU 2025] 

উত্তৰ: আধুনিক কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰত বিষয়া প্ৰশাসনৰ দক্ষতা বৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ অপৰিহাৰ্য। উইলিয়াম মাৰ্ফিৰ মতে, প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ জ্ঞান, দক্ষতা আৰু দৃষ্টিভংগী উন্নত কৰে।

প্ৰয়োজনীয়তা:

• দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি: নৱ-নিযুক্ত কৰ্মচাৰীক চৰকাৰী কাম-কাজ আৰু নীতিসমূহ সঠিকভাৱে বুজি লোৱাত সহায় কৰে।

• আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ: ডিজিটেল প্ৰশাসন আৰু নতুন প্ৰযুক্তিৰ লগত খাপ খুৱাই ল'বলৈ প্ৰশিক্ষণ জৰুৰী।

• মনোভাৱৰ পৰিৱৰ্তন: ঔপনিৱেশিক মানসিকতা পৰিহাৰ কৰি জনসাধাৰণৰ প্ৰতি সেৱামূলক আৰু সংবেদনশীল মনোভাৱ গঢ়ি তোলা।

• অপচয় ৰোধ: প্ৰশিক্ষিত কৰ্মচাৰীয়ে কম সময় আৰু কম খৰচত সঠিক সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰে।

১০. জ্যেষ্ঠতা নীতি আৰু মেধা নীতিৰ মাজৰ পাৰ্থক্য  [GU 2025] 

উত্তৰ: চাকৰিৰ পদোন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত এই দুয়োটা নীতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়:

Very Short Questions Answer : 

1. Who is regarded as the father of Public Administration? [GU 2024, 2025] 

Answer: Woodrow Wilson.

2. Who coined the term 'Scientific Management' for the first time? [GU 2024] 

Answer: Louis Brandeis (in 1910).

3. Who first used the term 'New Public Management'? [GU 2025] 

Answer: Christopher Hood (in 1991).

4. From which Latin word is the term 'Promotion' derived? [GU 2024, 2025] 

Answer: From the Latin word Promovere.

5. Which Article of the Indian Constitution provides for the establishment of a Public Service Commission? [GU 2024] 

Answer: Article 315.

6. The Hawthorne Experiments are associated with which theory of administration? [GU 2025] 

Answer: Human Relations Theory (George Elton Mayo).

7. In which year was the first Public Service Commission established in India? [GU 2025]

 Answer: October 1, 1926.

8. Which approach to administrative study was developed by Fred W. Riggs? [GU 2025] 

Answer: The Ecological Approach.

9. Which period is known as the 'Golden Age' in the evolution of Public Administration? [GU 2025] 

Answer: The Second Stage (1927–1937), also termed the 'Era of Principles'.

10. Who stated: "Women have been hidden from history"? [GU 2024] 

Answer: Sheila Rowbotham.

11. What does '3E' stand for in Public Management? [GU 2024] 

Answer: Economy, Efficiency, and Effectiveness.

12. Into how many categories did Max Weber classify legitimate authority?

Answer: Three types—Traditional, Charismatic, and Legal-Rational authority.

13. How many general principles of management did Henri Fayol formulate?

Answer: 14 principles.

14. Who coined the administrative acronym 'POSDCORB'?

Answer: Luther Gulick.

15. Who authored the seminal work The Ecology of Public Administration?

Answer: Fred W. Riggs.

2 Marks Short Questions and Answer : 

1. What is meant by the 'Politics-Administration Dichotomy'? [GU 2024, 2025] 

Answer: Pioneered by Woodrow Wilson, this doctrine posits that politics and administration are distinct realms. Politics focuses on policy formulation and expressing state will, whereas administration is strictly concerned with the non-partisan, objective, and efficient execution of those policies.

2. State two core principles of the Human Relations Theory. [GU 2024] 

Answer:

• Workers are not merely rational 'economic men'; their socio-psychological needs and emotional well-being directly influence organizational productivity.

• Informal group dynamics, open communication, and social cohesion within the workplace motivate workers more effectively than formal rules alone.

3. Mention two key characteristics of Max Weber's Theory of Bureaucracy. [GU 2024, 2025] 

Answer:

• Hierarchy: A strictly ordered system of superordination and subordination where lower offices are supervised by higher ones.

• Impersonality: Official duties and decisions are executed impartially, governed strictly by written rules without personal bias or favoritism.

4. State two principles of Administrative Management formulated by Luther Gulick. [GU 2025]

 Answer:

• Division of Work: Specialization of tasks among personnel to optimize efficiency and output.

• Unity of Command: An employee must receive operational instructions and directives from only one immediate superior.

5. State two fundamental differences between Public Administration and Private Administration. [GU 2024, 2025] 

Answer:

• Public administration operates primarily for public welfare and non-profit collective service, whereas private administration is driven primarily by private profit motives.

• Public administration is subject to rigorous public law, legislative oversight, and political accountability, whereas private administration is accountable primarily to its corporate board and shareholders.

6. Mention two merits of Political Neutrality in Civil Services. [GU 2025] 

Answer:

• It maintains institutional stability and continuity in state administration despite frequent changes in ruling political parties.

• It ensures civil servants execute public policy impartially, delivering equitable public services free from partisan bias or political coercion.

7. Identify two major obstacles to Good Governance. [GU 2024] 

Answer:

• Pervasive bureaucratic corruption and excessive red tape that paralyze timely public service delivery.

• Inadequate transparency in public institutions and an absence of institutional accountability toward citizens.

8. State two human-centric aspects of Scientific Management. [GU 2024] 

Answer:

• Fostering a 'Mental Revolution' that replaces traditional management-labor hostility with mutual cooperation.

• Implementing systematic, scientific selection and ongoing training tailored to develop each worker to their maximum potential.

9. Mention two advantages of the Seniority Principle in promotions. [GU 2024] 

Answer:

• It operates on objective criteria (length of service), completely eliminating managerial favoritism and subjective bias.

• It enhances job security and workplace morale by recognizing and rewarding long-standing loyalty and practical experience.

10. Identify two drawbacks of the Merit System of recruitment. [GU 2025] 

Answer:

• Competitive written exams and brief interviews cannot reliably evaluate a candidate's ethical integrity, emotional temperament, or real-world leadership capabilities.

• The extensive examination and administrative vetting procedures are time-consuming and financially burdensome.

11. State two defining features of New Public Administration (NPA). [GU 2025] 

Answer:

• Commitment to Values: Rejection of value-free administrative techniques in favor of active pursuit of social equity and justice.

• Social Relevance: Designing administrative structures to be responsive to pressing contemporary societal crises.

12. State two essential prerequisites of an effective Promotion System. [GU 2025] 

Answer:

• It must confer an advancement in organizational hierarchy, increased responsibility, and a corresponding increase in status and remuneration.

• It must be governed by clear, equitable, and transparent evaluation criteria (such as merit or seniority).

13. State two differences between New Public Management (NPM) and New Public Service (NPS). [GU 2024] 

Answer:

• NPM views citizens transactional-style as 'customers' in a market model; NPS regards them as active 'citizens' and key participants in democratic governance.

• NPM prioritizes cost-efficiency, competition, and outputs, whereas NPS prioritizes the public interest, shared values, and democratic responsiveness.

14. Explain the concept of 'Poly-communalism' in Fred Riggs' Prismatic Model.

Answer: It describes a developing society where modern structures coexist with traditional ethnic, religious, and social groups, characterized by deep inter-communal distrust, mutual suspicion, and zero-sum social relations.

15. Name two apex Civil Service Training Institutions in India. [GU 2025] 

Answer:

• Lal Bahadur Shastri National Academy of Administration (LBSNAA), Mussoorie.

• Sardar Vallabhbhai Patel National Police Academy (SVPNPA), Hyderabad.

Short Notes 5 Marks : 

1. Critical Evaluation of Scientific Management Theory [GU 2024] 

Answer:Developed by Frederick Winslow Taylor in the early 20th century, Scientific Management aimed to maximize industrial efficiency, standardize workflows, and eliminate waste. Taylor proposed replacing intuitive 'rules of thumb' with rigorous empirical methods, introducing Time and Motion studies, systematic task specialization, and differential piece-rate wage systems.

Significance: It revolutionized industrial production by drastically cutting down operational waste, establishing standardized performance metrics, and placing management on systematic scientific footing.

Critique:

• Mechanistic View: It reduced human workers to mere cogs in an industrial machine, treating them as purely rational 'economic men' driven solely by monetary incentives.

• Neglect of Socio-Psychological Needs: It overlooked human emotion, informal workplace bonds, worker fatigue, and collective psychological dynamics.

• Deskilling & Authoritarian Control: Centralizing planning strictly in management while subordinating labor led to strong resistance and union hostility against worker exploitation.

2. Feminist Perspectives on Public Administration [GU 2024] 

Answer:Traditional public administration emerged within historically male-dominated frameworks, institutionalizing hierarchical command, rigid procedural neutrality, and bureaucratic impersonality. Feminist scholars (such as Camilla Stivers) critique these structures for reflecting masculine values disguised as objective administrative science.

Core Dimensions:

• Deconstructing Hierarchical Patriarchy: Critiquing bureaucratic structures that marginalize women from senior policymaking echelons and reevaluating administrative power dynamics.

• Integrating Empathy & Collaboration: Advocating for inclusive, non-hierarchical decision-making models rooted in empathy, relational ethics, and mutual care rather than detached control.

• Gender Budgeting & Policy Sensitivity: Analyzing how public budgets, structural programs, and social policies impact genders differently, ensuring administrative interventions dismantle systemic gender inequities.

3. Salient Features of Good Governance [GU 2024, 2025] 

.Answer:Articulated by the World Bank in 1989, Good Governance refers to an efficient, transparent, accountable, and citizen-centric system of public administration.

Core Attributes:

• Informed Participation: Ensuring all segments of society, directly or through legitimate intermediate institutions, have an active voice in decision-making.

• Rule of Law: Fair, transparent legal frameworks enforced impartially to protect human rights and civil liberties.

• Transparency: Free flow of public information, open government processes, and accessible official documentation (e.g., Right to Information mechanisms).

• Accountability: Ensuring governmental agencies, civil society, and private sector actors answer directly to the public and institutional stakeholders.

• Efficiency & Effectiveness: Optimal utilization of public resources to deliver services that meet genuine societal needs sustainably.

4. Henri Fayol's Classical Administrative Theory [GU 2024] 

Answer:Henri Fayol provided the foundation for classical administrative theory by studying organizational structures from the top executive tier downward. He categorized core managerial activities into five functional elements (POCCC): Planning, Organizing, Commanding, Coordinating, and Controlling.

Furthermore, Fayol formulated 14 universal principles of management, including:

• Division of Work

• Authority and Responsibility

• Discipline

• Unity of Command

• Unity of Direction

• Subordination of Individual Interest to General Interest

• Remuneration

• Centralization

• Scalar Chain (Hierarchy)

• Order

• Equity

• Stability of Tenure of Personnel

• Initiative

• Esprit de Corps (Team Spirit)

Fayol argued these principles are universal and that administrative skill can be systematically taught through formal curricula.

5. Integral View vs. Managerial View of Public Administration [GU 2024, 2025]

Answer: Scholars interpret the functional scope of public administration through two primary lenses:

• The Integral View: Advanced by theorists like L. D. White and Marshall Dimock, this perspective holds that public administration encompasses the sum total of all activities undertaken to fulfill public policy. It integrates manual, clerical, technical, and executive operations—incorporating everyone from frontline sanitation workers to chief administrators.

• The Managerial View: Endorsed by Luther Gulick and Herbert Simon, this perspective restricts public administration strictly to managerial, supervisory, and organizational oversight tasks. It maintains that administration consists exclusively of high-level management techniques categorized under POSDCORB (Planning, Organizing, Staffing, Directing, Coordinating, Reporting, and Budgeting), excluding non-managerial operational labor.

6. Political Neutrality in Public Services [GU 2024, 2025] 

Answer: Political neutrality requires career civil servants to execute public policies faithfully, professionally, and impartially without aligning themselves with any political ideology or party platform.

Significance:

• Democratic Continuity: Guarantees administrative stability, institutional memory, and operational momentum when political regimes change.

• Professional Objectivity: Enables civil servants to provide honest, frank, and evidence-based policy counsel to elected ministers without fear of partisan backlash.

• Public Trust: Instills broad civic confidence that the state bureaucracy serves the public welfare equitably rather than acting as a political wing of the ruling regime. Neutrality does not mean apathy; it represents strict constitutional commitment and adherence to the rule of law.

7. The Spoils System (Patronage Bureaucracy) [GU 2025] 

Answer: The Spoils System, or Patronage System, reached its peak in 19th-century American public administration, encapsulated by Senator William Marcy’s phrase: "To the victor belong the spoils."

Operational Mechanism: Following electoral victories, incoming political leaders dismissed sitting administrative staff, filling public offices, administrative positions, and judicial posts with party loyalists, campaign supporters, and personal friends.

Defects & Historical Impact:

• It institutionalized rampant corruption, administrative incompetence, and extreme structural instability across state agencies.

• It destroyed institutional continuity and technical competence, culminating in widespread reform demands that led to the Pendleton Act of 1883, which replaced political patronage with an open, merit-based civil service system.

8. Disadvantages of the Indirect Method of Recruitment (Promotion) [GU 2024] 

Answer: Indirect recruitment fills senior and mid-tier vacancies exclusively from within the existing institutional workforce through internal promotion. Its major drawbacks include:

• Exclusion of Fresh Talent: Denies dynamic, highly qualified young professionals and outside specialists entry into higher administrative ranks.

• Administrative Stagnation: Breeds institutional conservatism, as long-tenured employees often perpetuate outdated practices and resist innovative technologies or administrative reforms.

• Narrow Selection Pool: Restricts talent selection strictly to internal cadres, which may lack the specialized expertise required for contemporary public policy.

• Internal Rivalry: Can ignite departmental factions, unhealthy career lobbying, and systemic resentment among overlooked colleagues.

9. Need and Importance of Training in Civil Services [GU 2025] 

Answer: Training is an indispensable process designed to upgrade the knowledge, practical skills, operational habits, and professional ethos of public officials.

Key Justifications:

• Capacity Building: Equips newly recruited personnel with the statutory knowledge, functional competencies, and procedural skills required for modern governance.

• Technological Modernization: Prepares administrative personnel to navigate e-governance systems, digital public infrastructure, and emerging technologies.

• Behavioral & Attitudinal Transformation: Reorients bureaucratic outlooks from an authoritative, colonial mindset toward an empathetic, transparent, and service-oriented public approach.

• Resource Optimization: Reduces trial-and-error mistakes, minimizing procedural waste and expediting evidence-based public decision-making.

10. Comparison: Seniority Principle vs. Merit Principle of Promotion [GU 2025] 

Answer:Career advancement mechanisms in personnel administration rely primarily on these two distinct principles: