১ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ (১০ টা)
১. ভাৰতীয় সংবিধান সভা গঠনৰ প্ৰস্তাৱ পোনপ্ৰথমে কোনে আৰু কেতিয়া আগবঢ়াইছিল?
উত্তৰ: ১৯৩৪ চনত মানবেন্দ্ৰ নাথ ৰায়ে (এম. এন. ৰায়) পোনপ্ৰথমে ভাৰতৰ বাবে এখন সংবিধান সভা गठनৰ ধাৰণা আগবঢ়াইছিল।
২. সংবিধান সভাৰ খচৰা কমিটিৰ (Drafting Committee) সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰ: ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।
৩. ভাৰতীয় সংবিধান সভাৰ স্থায়ী সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰ: ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ।
৪. সংবিধান সভাত 'উদ্দেশ্যসম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱ' (Objective Resolution) কোনে উত্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৬ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে।
৫. ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়া গ্ৰহণ (Adopt) কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত।
৬. ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়াৰ পৰা কাৰ্যকৰী কৰা হয়?
উত্তৰ: ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীৰ পৰা।
৭. সংবিধান প্ৰস্তুত কৰোঁতে সংবিধান সভাৰ মুঠ কিমান সময় লাগিছিল?
উত্তৰ: ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন।
৮. ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্রস্তাবনাক কোনে "সংবিধানৰ আত্মা" বুলি অভিহিত কৰিছিল?
উত্তৰ: পণ্ডিত ঠাকুৰ দাস ভাৰ্গৱে (পণ্ডিত নেহৰু আৰু ড° আম্বেদকাৰে নিজ নিজ প্ৰসংগত প্রস্তাবনা আৰু সংবিধান প্ৰতিকাৰৰ অধিকাৰক আত্মা বুলিছিল)।
৯. ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল খচৰাত কিমানটা অনুচ্ছেদ (Article) আৰু অনুসূচী (Schedule) আছিল?
উত্তৰ: ৩৯৫ টা অনুচ্ছেদ আৰু ৮ টা অনুসূচী আছিল।
১০. কাৰ পৰিকল্পনাৰ আধাৰত ভাৰতৰ সংবিধান সভা গঠন কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৬ চনৰ 'কেবিনেট মিছন' (Cabinet Mission Plan) ৰ পৰিকল্পনাৰ আধাৰত।
২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ (১০ টা)
১. ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনৰ পৰা ভাৰতীয় সংবিধানলৈ লোৱা দুটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰ: ১৯৩৫ চনৰ আইনৰ পৰা লোৱা দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হ’ল—
এক যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ (Federal Scheme) কাঠামো।
ৰাজ্যপালৰ পদ আৰু ন্যায়পালিকাৰ মৌলিক গঠন।
২. সংবিধান সভাৰ অস্থায়ী সভাপতি আৰম্ভণিতে কাক আৰু কিয় কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত অনুষ্ঠিত প্ৰথম বৈঠকত ড° সচ্চিদানন্দ সিনহাক অস্থায়ী সভাপতি পতা হৈছিল। ফ্ৰান্সৰ নিয়ম অনুসৰি সভাৰ বয়োবৃদ্ধ সদস্যজনক শ্ৰদ্ধা জনাই এই দায়িত্ব দিয়া হৈছিল।
৩. ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাৰ (Preamble) মূল মূল উদ্দেশ্য দুটা কি কি?
উত্তৰ: প্ৰস্তাৱনাৰ মূল উদ্দেশ্য হ’ল ভাৰতবৰ্ষৰ শাসনৰ উদ্দেশ্য বা আদৰ্শ (যেনে— ন্যায়, স্বাধীনতা, সমতা আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধ) ঘোষণা কৰা আৰু ক্ষমতাৰ মূল উৎস যে ভাৰতৰ জনগণ, তাক স্পষ্ট কৰা।
৪. ভাৰতীয় সংবিধানক কিয় 'লিখিত আৰু দীঘলীয়া সংবিধান' বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: ভাৰতৰ সামাজিক আৰু ভৌগোলিক বৈচিত্ৰ্য, কেন্দ্ৰ-ৰাজ্য সম্পৰ্ক আৰু বিস্তৃত আইনসমূহ একত্ৰিত কৰি এটা লিখিত দলীলত সামৰি লোৱাৰ বাবে ই বিশ্বৰ আটাইতকৈ দীঘলীয়া লিখিত সংবিধান।
৫. ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰ (Secular State) মানে ভাৰতীয় সংবিধানত কি বুজায়?
উত্তৰ: ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ৰাষ্ট্ৰৰ নিজা কোনো বিশেষ ধৰ্ম নাই। ৰাষ্ট্ৰই সকলো ধৰ্মক সমান চকুৰে চায় আৰু প্ৰতিগৰাকী নাগৰিকক নিজৰ পছন্দ মতে ধৰ্ম পালন তথা চৰ্চা কৰাৰ সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতা প্ৰদান কৰে।
৬. ভাৰতীয় সংবিধানত সন্নিবিষ্ট 'মৌলিক অধিকাৰ'ৰ মুখ্য ধাৰণাটো কি?
উত্তৰ: মৌলিক অধিকাৰসমূহে নাগৰিকৰ ব্যক্তি স্বাধীনতা, সমতা আৰু সামাজিক ন্যায় সুৰক্ষিত কৰে। ই ৰাষ্ট্ৰৰ স্বেচ্ছাচাৰী শাসনৰ পৰা নাগৰিকক আইনী সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।
৭. সংবিধানৰ 'নিৰ্দেশাত্মক নীতি' (Directive Principles of State Policy) কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰ: ই চৰকাৰক এখন কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰ গঠন কৰিবলৈ আৰু সামাজিক-অৰ্থনৈতিক গণতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ দিক-দৰ্শন প্ৰদান কৰে। যদিও ই আদালতৰ দ্বাৰা বলবৎযোগ্য নহয়, তথাপি শাসন কাৰ্যত ই মৌলিক।
৮. ভাৰতীয় সংবিধানক কিয় 'নমনীয় আৰু অনমনীয়ৰ মিশ্ৰণ' (Blend of Rigidity and Flexibility) বোলা হয়?
উত্তৰ: কাৰণ সংবিধানৰ কিছুমান ধাৰা সাধাৰণ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰে সহজতে সংশোধন কৰিব পাৰি (নমনীয়), কিন্তু কেতবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰা সংশোধন কৰিবলৈ বিশেষ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আৰু ৰাজ্যসমূহৰ সমৰ্থনৰ প্ৰয়োজন হয় (অনমনীয়)।
৯. 'সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ' (Sovereign Nation) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: সাৰ্বভৌম মানে হ’ল ভাৰতবৰ্ষ সম্পূৰ্ণৰূপে এক স্বাবলম্বী আৰু স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ। ইয়াৰ ওপৰত কোনো বাহ্যিক শক্তিৰ নিয়ন্ত্ৰণ নাই আৰু ই নিজৰ আভ্যন্তৰীণ তথা বৈদেশিক নীতি নিজেই নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।
১০. ভাৰতীয় সংবিধানত 'একক নাগৰিকত্ব' (Single Citizenship) ধাৰণাৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: আমেৰিকাৰ দৰে ভাৰতত ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰৰ বাবে পৃথক নাগৰিকত্ব নাই। সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষত সকলো নাগৰিক কেৱল 'ভাৰতীয়' হিচাপেহে পৰিচিত আৰু সকলোৱে সমান অধিকাৰ ভোগ কৰে।
৫ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ (৫ টা) :
প্ৰশ্ন ১: ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰস্তুত কৰাৰ ঐতিহাসিক পটভূমি সমূহে কেনেকৈ ভূমিকা পালন কৰিছিল? বিচাৰ কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধান হঠাৎ এদিনতে গঢ় লৈ উঠা নাই। ইয়াৰ আঁৰত আছিল ব্ৰিটিছ শাসনকালত প্ৰণয়ন কৰা বিভিন্ন আইন আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সুদীর্ঘ অভিজ্ঞতা।
১. ব্ৰিটিছ আইনসমূহৰ প্ৰভাৱ: ১৭৭৩ চনৰ ৰেগুলেটিং এক্টৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ১৯১৯ চনৰ মণ্টেগু-চেমাফ'ৰ্ড সংস্কাৰ আৰু বিশেষকৈ ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনে ভাৰতীয় শাসন ব্যৱস্থাৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল। ১৯৩৫ চনৰ আইনৰ পৰাই বৰ্তমানৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা, ৰাজ্যপালৰ পদ, জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ প্ৰাক-ধাৰণা আৰু আইনী কাঠামো গ্ৰহণ কৰা হৈছে।
২. নেহৰু ৰিপোৰ্ট (১৯২৮): ভাৰতীয়সকলে নিজাকৈ সংবিধান লিখিব পাৰে বুলি প্ৰমাণ কৰিবলৈ পণ্ডিত মোতীলাল নেহৰুৰ নেতৃত্বত প্ৰস্তুত কৰা 'নেহৰু ৰিপোৰ্টে' মৌলিক অধিকাৰ, সংখ্যালঘুৰ সুৰক্ষা আৰু সাৰ্বজনীন ভোটাধিকাৰৰ দৰে বিষয়ত প্ৰথম সুস্পষ্ট ৰূপৰেখা দাঙি ধৰিছিল।
৩. জাতীয় আন্দোলনৰ আদৰ্শ: স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সময়ত অনুসৰণ কৰা অহিংসা, ব্যক্তিস্বাধীনতা, সামাজিক সমতা আৰু স্বৰাজৰ সপোনেই সংবিধানৰ দৰ্শনক সমৃদ্ধ কৰিছিল।
এনেদৰে ঐতিহ্য আৰু ঐতিহাসিক প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰেই ভাৰতীয় संविधानৰ ঐতিহাসিক ভেটি গঢ়ি উঠিছিল।
প্ৰশ্ন ২: ভাৰতৰ সংবিধান সভা গঠন আৰু ইয়াৰ কাৰ্যপদ্ধতি সম্পৰ্কে চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ১৯৪৬ চনৰ কেবিনেট মিছন পৰিকল্পনা অনুসৰি ভাৰতৰ সংবিধান সভা গঠন কৰা হৈছিল।
১. গঠন প্ৰক্ৰিয়া: সংবিধান সভাৰ মুঠ সদস্য সংখ্যা আছিল ৩৮৯ জন (পাছত দেশ বিভাজনৰ পিছত ই ২৯৯ লৈ হ্ৰাস পায়)। ইয়াৰে পৰোক্ষভাৱে প্ৰাদেশিক বিধানসভাসমূহৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত আৰু দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ পৰা মনোনীত প্ৰতিনিধি আছিল।
২. প্ৰথম বৈঠক আৰু নেতৃত্ব: ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত ইয়াৰ প্ৰথম বৈঠক বহে। ড° সচ্চিদানন্দ সিনহাক অস্থায়ী আৰু ১১ ডিচেম্বৰত ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদক স্থায়ী সভাপতি নিৰ্বাচন কৰা হয়। ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰক খচৰা কমিটিৰ সভাপতিৰ দায়িত্ব দিয়া হয়।
৩. উদ্দেশ্যসম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱ: ১৯৪৬ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে 'উদ্দেশ্যসম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱ' উপস্থাপন কৰে, যিয়ে সংবিধানৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।
৪. কাৰ্যপদ্ধতি: সংবিধায়ক সভাই বিভিন্ন বিষয়ৰ বাবে একাধিক কমিটি গঠন কৰি গঠনমূলক আলোচনা, বিতৰ্ক আৰু সংশোধনীৰ মাজেৰে ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন কাম কৰি সংবিধানৰ চূড়ান্ত ৰূপ দিয়ে। ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত ইয়াক গ্ৰহণ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত (Preamble) অন্তৰ্ভুক্ত মূল দৰ্শনসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাক সংবিধানৰ 'পৰিচয় প্ৰতীক' বা 'আৰ্চী' বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ মুখ্য দৰ্শনসমূহ তলত দিয়া ধৰণে বিভক্ত কৰিব পাৰি:
সাৰ্বভৌম (Sovereign): ভাৰত কোনো বিদেশী শক্তিৰ অধীন নহয়; নিজৰ সকলো সিদ্ধান্ত স্বতন্ত্ৰভাৱে ল’বলৈ সম্পূৰ্ণ স্বাধীন।
সমাজবাদী (Socialist): ৪২ তম সংশোধনীৰ দ্বাৰা অন্তৰ্ভুক্ত এই পদটোৱে দেশত গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ কথা কয়, য’ত দৰিদ্ৰতা আৰু অসমতা দূৰীকৰণ ৰাষ্ট্ৰৰ মূল লক্ষ্য।
ধৰ্মনিৰপেক্ষ (Secular): ৰাষ্ট্ৰই কোনো ধৰ্মক পৃষ্ঠপোষকতা নকৰে আৰু সকলো ধৰ্মৰে নাগৰিকক সমান সুৰক্ষা আৰু স্বাধীনতা প্ৰদান কৰে।
গণতান্ত্ৰিক আৰু প্ৰজাতন্ত্ৰ (Democratic & Republic): চৰকাৰ ৰাইজৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত হয় (গণতন্ত্ৰ) আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ মূৰব্বীজন (ৰাষ্ট্ৰপতি) বংশানু ক্ৰমিক নহয়, নিৰ্বাচিত ব্যক্তি হয় (প্ৰজাতন্ত্ৰ)।
ন্যায়, স্বাধীনতা, সমতা আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধ: প্ৰস্তাৱনাই সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায় সুনিশ্চিত কৰাৰ লগতে ব্যক্তিস্বাধীনতা, সুযোগৰ সমতা আৰু দেশৰ ঐক্য সংহতি ৰক্ষা কৰিবলৈ ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধান হৈছে বিশ্বৰ অন্যতম অনন্য আৰু বিস্তৃত সংবিধান। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল:
১. বিশ্বৰ আতাইতকৈ দীঘলীয়া লিখিত সংবিধান: বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশখনৰ সকলো দিশ সামৰি লোৱাৰ বাবে ই অত্যন্ত বিস্তৃত।
২. বিভিন্ন উৎসৰ সংমিশ্ৰণ: যুক্তৰাজ্যৰ পৰা সংসদীয় ব্যৱস্থা, আমেৰিকাৰ পৰা মৌলিক অধিকাৰ আৰু আয়াৰলেণ্ডৰ পৰা নিৰ্দেশাত্মক নীতি আদি সংগ্ৰহ কৰি ভাৰতৰ উপযোগী কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।
৩. নমনীয়তা আৰু অনমনীয়তাৰ সামঞ্জস্য: নিয়ম সংশোধনৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োজন অনুসৰি সৰল আৰু কঠিন—দুয়োটা পদ্ধতিৰে ব্যৱস্থা আছে।
৪. মৌলিক অধিকাৰ আৰু কৰ্তব্য: নাগৰিকৰ ব্যক্তিত্ব বিকাশৰ বাবে ৬ টা মৌলিক অধিকাৰ আৰু দেশৰ প্ৰতি থকা ১১ টা মৌলিক কৰ্তব্য ইয়াত সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে।
৫. প্ৰাপ্তবয়স্কৰ সাৰ্বজনীন ভোটাধিকাৰ: ধৰ্ম, জাতি, লিংগ নিৰ্বিশেষে ১৮ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱা সকলো নাগৰিককে ভোটদানৰ সমান অধিকাৰ দিয়া হৈছে।
৬. স্বাধিন ন্যায়পালিকা: কাৰ্যপালিকা আৰু বিধানসভাৰ প্ৰভাৱৰ পৰা মুক্ত এক একক আৰু স্বাধীন ন্যায়িক ব্যৱস্থা।
প্ৰশ্ন ৫: "ভাৰতীয় সংবিধান এক এককেন্দ্ৰিক প্ৰৱণতা থকা যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা" — উক্তিটো ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় (Federal) আৰু এককেন্দ্ৰিক (Unitary)— দুয়োটা ব্যৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। সেয়ে কে. চি. হোৱেৰে (K.C. Wheare) ইয়াক "অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ" (Quasi-Federal) বুলিছিল।
যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ:
কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতাৰ স্পষ্ট বিভাজন (কেন্দ্ৰীয়, ৰাজ্যিক আৰু সমৱৰ্তী সূচী)।
লিখিত আৰু সৰ্বোচ্চ সংবিধান।
স্বতন্ত্ৰ ন্যায়পালিকা আৰু দ্বি-সং সদীয় বিধানমণ্ডল (লোকসভা আৰু ৰাজ্যসভা)।
এককেন্দ্ৰিক প্ৰৱণতা (কেন্দ্ৰৰ অধিক ক্ষমতা):
জৰুৰীকালীন ব্যৱস্থা: জৰুৰীকালীন অৱস্থাত সমগ্ৰ শাসন কেন্দ্ৰৰ হাতলৈ যায়।
ৰাজ্যপালৰ নিযুক্তি: কেন্দ্ৰৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে ৰাজ্যপালক ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিযুক্তি দিয়ে।
একক নাগৰিকত্ব আৰু একত্ৰিত বিচার ব্যৱস্থা: ৰাজ্যৰ বাবে পৃথক সংবিধান বা নাগৰিকত্ব নাই।
ভাৰতৰ ভৌগোলিক বৈচিত্ৰ্য আৰু অখণ্ডতা সুৰক্ষিত কৰিবলৈকে এক শক্তিশালী কেন্দ্ৰৰ সৈতে এই যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় কাঠামো তৈয়াৰ কৰা হৈছে।
UNIT–1: The Making of the Indian Constitution
Part A: 15 One-Mark Questions with Answers
1. What is a Constitution?
Answer: A Constitution is the supreme law that defines the structure, powers, and functions of the government.
2. When did the Constitution of India come into force?
Answer: 26 January 1950.
3. When was the Constituent Assembly of India formed?
Answer: 1946.
4. Who was the Chairman of the Drafting Committee?
Answer: Dr. B. R. Ambedkar.
5. Who was the President of the Constituent Assembly?
Answer: Dr. Rajendra Prasad.
6. What is the Preamble?
Answer: It is the introductory statement of the Constitution that expresses its ideals and objectives.
7. Which Act provided the basis for the formation of the Constituent Assembly?
Answer: The Cabinet Mission Plan, 1946.
8. What is meant by the historical background of the Constitution?
Answer: It refers to the political and constitutional developments that led to the framing of the Indian Constitution.
9. Name one important feature of the Indian Constitution.
Answer: Federal system with a strong Union.
10. Which body drafted the Constitution of India?
Answer: The Drafting Committee.
11. How long did it take to frame the Constitution?
Answer: About 2 years, 11 months, and 18 days.
12. How many members were originally in the Constituent Assembly?
Answer: 389 members.
13. What does the term "Sovereign" mean?
Answer: India is free to govern itself without external control.
14. What is the philosophy of the Indian Constitution?
Answer: It is based on justice, liberty, equality, and fraternity.
15. Why is the Indian Constitution called the supreme law?
Answer: Because all laws and government actions must follow it.
Part B: 15 Two-Mark Questions with Answers
(Maximum 50 words each)
1. What was the main purpose of the Constituent Assembly?
Answer: The Constituent Assembly was formed to prepare and adopt a Constitution for independent India. It discussed various constitutional issues before finalizing the document.
2. Why is the historical background important for understanding the Constitution?
Answer: The historical background explains the events, laws, and political developments that influenced the making of the Indian Constitution.
3. Who was Dr. B. R. Ambedkar?
Answer: Dr. B. R. Ambedkar was the Chairman of the Drafting Committee. He played a leading role in preparing the final draft of the Indian Constitution.
4. What is the significance of the Preamble?
Answer: The Preamble introduces the Constitution and expresses its guiding principles, values, and national objectives.
5. What is meant by justice in the Constitution?
Answer: Justice means ensuring fairness in social, economic, and political life for all citizens without discrimination.
6. What is liberty according to the Constitution?
Answer: Liberty means freedom of thought, expression, belief, faith, and worship within the limits of law.
7. What is equality under the Constitution?
Answer: Equality means equal treatment before the law and equal opportunities for every citizen.
8. What is fraternity?
Answer: Fraternity means promoting brotherhood, unity, and mutual respect among all citizens of India.
9. Why is the Indian Constitution considered unique?
Answer: It combines features from different constitutional systems while reflecting India's own democratic values and diverse society.
10. What was the role of the Drafting Committee?
Answer: The Drafting Committee prepared the draft Constitution based on the decisions of the Constituent Assembly.
11. What is meant by a federal system?
Answer: A federal system divides powers between the Central Government and the State Governments.
12. Why was a written Constitution necessary?
Answer: A written Constitution clearly defines the powers, rights, duties, and responsibilities of the government and citizens.
13. What were the main objectives of the Constitution?
Answer: The Constitution aims to establish justice, liberty, equality, fraternity, democracy, and national unity.
14. What happened on 26 November 1949?
Answer: The Constituent Assembly adopted the Constitution of India on 26 November 1949.
15. Why is 26 January celebrated as Republic Day?
Answer: It marks the day when the Constitution came into force and India became a Republic.
Part C: 5 Five-Mark Descriptive Questions with Answers
(Maximum 200 words each)
1. Explain the historical background of the making of the Indian Constitution.
Answer: The making of the Indian Constitution was the result of a long constitutional and political process. During British rule, several laws introduced administrative reforms and influenced India's constitutional development. The demand for self-government gradually became stronger through the Indian freedom movement. In 1946, the Cabinet Mission Plan proposed the formation of a Constituent Assembly to prepare a Constitution for independent India. The Assembly began its work in December 1946. After India became independent on 15 August 1947, the Assembly continued drafting the Constitution. After detailed discussions and debates, the Constitution was adopted on 26 November 1949 and came into force on 26 January 1950. This historical process laid the foundation of modern democratic India.
2. Describe the Constituent Assembly of India.
Answer: The Constituent Assembly was established in 1946 to prepare the Constitution of independent India. It originally had 389 members, but after Partition the number was reduced. Dr. Rajendra Prasad served as its President, while Dr. B. R. Ambedkar was the Chairman of the Drafting Committee. The Assembly carefully discussed every part of the Constitution through debates and committee reports. It met for nearly three years before adopting the Constitution on 26 November 1949. The Constitution finally came into force on 26 January 1950. The Constituent Assembly played a vital role in creating a democratic framework for India.
3. Explain the philosophy of the Indian Constitution.
Answer: The philosophy of the Indian Constitution is reflected mainly in its Preamble. It is based on the ideals of justice, liberty, equality, and fraternity. Justice ensures fairness in social, economic, and political life. Liberty guarantees freedom of thought, expression, belief, faith, and worship. Equality provides equal rights and equal opportunities for all citizens. Fraternity promotes unity, dignity, and brotherhood among the people. These principles guide the functioning of the government and protect democratic values. The philosophy of the Constitution aims to establish a just, inclusive, and democratic society where every citizen enjoys equal respect and opportunities.
4. Discuss the main features of the Indian Constitution.
Answer: The Indian Constitution has several important features. It is a written and comprehensive Constitution that clearly defines the powers of the government. It establishes a federal system with a strong Central Government. It provides Fundamental Rights to protect individual freedom and equality. It includes Directive Principles to guide the government in promoting social and economic welfare. The Constitution also establishes an independent judiciary to protect the rule of law. It provides for universal adult franchise, allowing every eligible citizen to vote. These features make the Constitution democratic, flexible, and suitable for a diverse country like India.
5. Explain the importance of the Indian Constitution in a democratic country.
Answer: The Constitution is the foundation of Indian democracy. It defines the structure and powers of the government and ensures that all authorities act according to law. It protects the Fundamental Rights of citizens and guarantees equality before the law. The Constitution promotes justice, liberty, equality, and fraternity while maintaining national unity and integrity. It establishes democratic institutions, provides free and fair elections, and ensures an independent judiciary. By limiting the powers of the government and safeguarding citizens' rights, the Constitution helps maintain peace, stability, and democratic governance. It serves as the supreme law that guides the nation and protects the interests of all citizens.