অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: কোনখন ঐতিহাসিক চনদত স্বাক্ষৰ কৰাৰ জৰিয়তে আনুষ্ঠানিকভাৱে সন্মিলিত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ জন্ম হৈছিল? 

উত্তৰ: ১৯৪৫ চনৰ ২৬ জুনত ছান ফ্ৰাঞ্চিস্কো সন্মিলনত গৃহীত হোৱা 'ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চনদ' (UN Charter)-ত স্বাক্ষৰ কৰাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ জন্ম হৈছিল।

প্ৰশ্ন ২: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চনদখনত সৰ্বমুঠ কেইটা অনুচ্ছেদ বা ধাৰা অন্তৰ্ভুক্ত আছে? 

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মূল চনদখনত সৰ্বমুঠ ১১১ টা অনুচ্ছেদ (Articles) আছে।

প্ৰশ্ন ৩: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ কোনটো অংগক বিশ্বৰ ' can't-be-ignored' বা একপ্ৰকাৰৰ 'বিশ্ব সংসদ' (World Parliament) বুলি অভিহিত কৰিব পাৰি? 

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ 'সাধাৰণ সভা' (General Assembly)-ক বিশ্বৰ সকলো সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধিত্ব থকাৰ বাবে বিশ্ব সংসদ বুলি গণ্য কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৪: নিৰাপত্তা পৰিষদৰ স্থায়ী সদস্য ৰাষ্ট্ৰই প্ৰয়োগ কৰা 'ভেটো' (Veto) শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ কি? 

উত্তৰ: লেটিন শব্দ 'ভেটো'ৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে— "মই সন্মতি নিদিওঁ" বা "মই বাধা প্ৰদান কৰিলোঁ"।

প্ৰশ্ন ৫: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চনদৰ কোনটো অনুচ্ছেদত ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্যসমূহ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে? 

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চনদৰ প্ৰথম অনুচ্ছেদত (Article 1) ইয়াৰ প্ৰধান উদ্দেশ্যসমূহৰ বিষয়ে উল্লেখ আছে।

প্ৰশ্ন ৬: অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিষদৰ (ECOSOC) সদস্যসকলক কিমান বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়? 

উত্তৰ: এই পৰিষদৰ সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহক সাধাৰণ সভাৰ দ্বাৰা ৩ বছৰৰ কাৰ্যকালৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৭: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায় আদালতৰ (ICJ) প্ৰধান কাৰ্যালয়টো ক'ত অৱস্থিত? 

উত্তৰ: নেদাৰলেণ্ডৰ দ্য হেগ (The Hague) চহৰৰ 'পীচ পেলেচ' বা শান্তি প্ৰসাদত ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।

প্ৰশ্ন ৮: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ কোনটো অংগই বিশ্বত উপনিবেশবাদ নিৰ্মূলকৰণ আৰু ট্রাষ্ট অঞ্চলসমূহৰ চোৱাচিতাৰ বাবে কাম কৰিছিল, যি বৰ্তমান নিষ্ক্ৰিয়? 

উত্তৰ: ওকালতি বা ন্যাসৰক্ষী পৰিষদ (Trusteeship Council)।

প্ৰশ্ন ৯: নিৰাপত্তা পৰিষদত অস্থায়ী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হ’বলৈ এখন ৰাষ্ট্ৰক সাধাৰণ সভাৰ কিমান সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰ প্ৰয়োজন?

উত্তৰ: সাধাৰণ সভাত উপস্থিত থকা আৰু ভোটদান কৰা সদস্যসকলৰ দুই-তৃতীয়াংশ (২/৩) অংশৰ সমৰ্থনৰ প্ৰয়োজন।

প্ৰশ্ন ১০: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চনদৰ ২ নম্বৰ অনুচ্ছেদৰ মূল মূল ভিত্তি কি? 

উত্তৰ: এই অনুচ্ছেদটোৱে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ কাৰ্য পৰিচালনাৰ মূল নীতিসমূহ (Principles) নিৰ্ধাৰণ কৰে, যাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ হ’ল সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ সাৰ্বভৌম সমতা।

প্ৰশ্ন ১১: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায় আদালতত মুঠ কতজন ন্যায়াধীশ থাকে? 

উত্তৰ: এই আদালতত ১৫ জন স্বতন্ত্ৰ আৰু নিৰপেক্ষ ন্যায়াধীশ থাকে।

প্ৰশ্ন ১২: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰথমজন সচিবপ্ৰধান (Secretary-General) কোন আছিল? 

উত্তৰ: নৰৱেৰ নাগৰিক ট্ৰিগভি লি (Trygve Lie) আছিল ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰথমজন সচিবপ্ৰধান।

প্ৰশ্ন ১৩: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ নিৰাপত্তা পৰিষদৰ অস্থায়ী সদস্যৰ সংখ্যা কেইখন? 

উত্তৰ: নিৰাপত্তা পৰিষদত মুঠ ১০ খন অস্থায়ী সদস্য ৰাষ্ট্ৰ থাকে।

প্ৰশ্ন ১৪: বৰ্তমান বিশ্বৰ কতখন ৰাষ্ট্ৰই ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ পূৰ্ণ পৰ্যায়ৰ সদস্যপদ লাভ কৰিছে? 

উত্তৰ: বৰ্তমান বিশ্বৰ ১৯৩ খন সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আনুষ্ঠানিক সদস্য।

প্ৰশ্ন ১৫: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চনদৰ কোনটো অনুচ্ছেদে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি ভঙ্গৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত সামৰিক ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ কৰ্তৃত্ব প্ৰদান কৰে?

উত্তৰ: চনদৰ সপ্তম অধ্যায়ৰ ৪২ নম্বৰ অনুচ্ছেদে (Article 42) নিৰাপত্তা পৰিষদক এই সামৰিক কৰ্তৃত্ব প্ৰদান কৰে।

১৫ টা চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: আটলাণ্টিক চনদ (Atlantic Charter) কি আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব কি? 

উত্তৰ: ১৯৪১ চনৰ আগষ্ট মাহত ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিল আৰু আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ফ্ৰেংকলিন ডি. ৰুজভেল্টে যুদ্ধোত্তৰ পৃথিৱীত শান্তি আৰু সহযোগিতা স্থাপনৰ বাবে যি যুটীয়া ঘোষণা পত্ৰত স্বাক্ষৰ কৰিছিল, তাকে আটলাণ্টিক চনদ বোলে। ইয়াৰ গুৰুত্ব হ’ল যে ইয়েই পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাষ্ট্ৰসংঘ গঠনৰ বৈদ্ধিক ভেটি ৰচনা কৰিছিল।

প্ৰশ্ন ২: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মূল উদ্দেশ্য দুটা চমুকৈ আলোচনা কৰা। 

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য দুটা হ’ল:

• অনাগত প্ৰজন্মক যুদ্ধৰ বিভীষিকাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি আৰু নিৰাপত্তা বজাই ৰখা।

• জাতি, ধৰ্ম, বৰ্ণ বা লিংগ নিৰ্বিশেষে মানৱ অধিকাৰ আৰু মৌলিক স্বাধীনতাৰ প্ৰতি বিশ্বজুৰি শ্ৰদ্ধাভাৱ গঢ়ি তোলা।

প্ৰশ্ন ৩: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চনদত উল্লিখিত 'সাৰ্বভৌম সমতাৰ নীতি' (Principle of Sovereign Equality) বুলিলে কি বুজা? 

উত্তৰ: চনদৰ ২(১) অনুচ্ছেদ অনুসৰি, ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰই আইনী দৃষ্টিকোণৰ পৰা সমান সাৰ্বভৌমত্ব উপভোগ কৰে। ৰাষ্ট্ৰ এখন ভৌগোলিকভাৱে ডাঙৰ বা সৰু, অৰ্থনৈতিকভাৱে চহকী বা দুখীয়া হ’লেও সংগঠনটোৰ মজিয়াত সকলোৰে মৰ্যাদা সমান।

প্ৰশ্ন ৪: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাধাৰণ সভাক কিয় 'বিশ্বৰ মুকলি মঞ্চ' বা 'বিতৰ্ক মঞ্চ' বুলি কোৱা হয়? 

উত্তৰ: কাৰণ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰে ইয়াত সম প্ৰতিনিধিত্ব থাকে আৰু প্ৰতিখন ৰাষ্ট্ৰই গোলকীয় সমস্যাসমূহৰ ওপৰত নিজৰ মুক্ত মতামত ডাঙি ধৰিব পাৰে। ইয়াত সকলোৰে কণ্ঠস্বৰক সমান গুৰুত্ব দি আলোচনা আৰু পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হয়।

প্ৰশ্ন ৫: নিৰাপত্তা পৰিষদৰ স্থায়ী সদস্য (P5) কোন কেইখন দেশ আৰু তেওঁলোকৰ বিশেষ ক্ষমতাটো কি? 

উত্তৰ: নিৰাপত্তা পৰিষদৰ ৫ খন স্থায়ী সদস্য দেশ হ’ল— আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, ব্ৰিটেইন, ফ্ৰান্স, ৰাছিয়া আৰু চীন। তেওঁলোকৰ বিশেষ ক্ষমতাটো হৈছে 'ভেটো পাৱাৰ' (Veto Power), যাৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে যিকোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰস্তাৱ এককভাৱে নাকচ কৰিব পাৰে।

প্ৰশ্ন ৬: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিষদৰ (ECOSOC) মূল ভূমিকা কি? 

উত্তৰ: এই পৰিষদৰ মূল ভূমিকা হ’ল বিশ্বজুৰি অৰ্থনৈতিক প্ৰগতি, সামাজিক উন্নয়ন, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ মানদণ্ড উন্নত কৰা। ই বিভিন্ন বিশেষজ্ঞ সংস্থাৰ (যেনে- UNESCO, WHO) কাৰ্যাৱলীৰ মাজত সমন্বয় ৰক্ষা কৰে।

প্ৰশ্ন ৭: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায় আদালতৰ ন্যায়াধীশসকল কেনেকৈ নিৰ্বাচিত হয়? 

উত্তৰ: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায় আদালতৰ ১৫ জন ন্যায়াধীশক ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাধাৰণ সভা আৰু নিৰাপত্তা পৰিষদে সুকীয়া সুকীয়াকৈ ভোটদান প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে নিৰ্বাচিত কৰে। নিৰ্বাচিত হ’বলৈ প্ৰাৰ্থীজনে দুয়োটা অংগতে পূৰ্ণ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰিব লাগে।

প্ৰশ্ন ৮: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঘৰুৱা ক্ষেত্ৰাধিকাৰ নীতি (Domestic Jurisdiction Principle) কি? 

উত্তৰ: চনদৰ ২(৭) অনুচ্ছেদ অনুসৰি, ৰাষ্ট্ৰসংঘই কোনো সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ সম্পূৰ্ণ আভ্যন্তৰীণ বা ঘৰুৱা বিষয়ত হস্তক্ষেপ কৰিব নোৱাৰিব। অৱশ্যে, যদিহে কোনো আভ্যন্তৰীণ ঘটনাই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি বিঘ্নিত কৰে, তেন্তে নিৰাপত্তা পৰিষদে ব্যৱস্থা ল’ব পাৰে।

প্ৰশ্ন ৯: নিৰাপত্তা পৰিষদৰ 'পদ্ধতিগত বিষয়' (Procedural matters) আৰু 'সাৰ্থক বা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়'ৰ (Substantive matters) মাজত পাৰ্থক্য কি? 

উত্তৰ: বৈঠকৰ সময়সূচী, নিয়ম আদি পদ্ধতিগত বিষয়ত সিদ্ধান্ত ল’বলৈ নিৰাপত্তা পৰিষদৰ যিকোনো ৯ টা ইতিবাচক ভোটৰ প্ৰয়োজন (ইয়াত ভেটো প্ৰয়োগ নহয়)। কিন্তু কোনো দেশৰ বিৰুদ্ধে নিষেধাজ্ঞা বা সামৰিক পদক্ষেপৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ত সিদ্ধান্ত ল’বলৈ ৯ টা ভোটৰ ভিতৰত পাঁচোখন স্থায়ী সদস্যৰ সন্মতিসূচক ভোট বাধ্যতামূলক।

প্ৰশ্ন ১০: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায় আদালতৰ 'পৰামৰ্শদান ক্ষমতা' (Advisory Jurisdiction) বুলিলে কি বুজায়? 

উত্তৰ: যেতিয়া ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাধাৰণ সভা, নিৰাপত্তা পৰিষদ বা আন কোনো অনুমোদিত সংস্থাই কোনো জটিল আইনী প্ৰশ্ন বা ব্যাখ্যাৰ বাবে আদালতৰ ওচৰ চাপে, তেতিয়া আদালতে যি আইনী মতামত বা পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়, তাকে পৰামৰ্শদান ক্ষমতা বোলে। এই মতামত আইনীভাৱে বাধ্যতামূলক নহয়, কিন্তু ইয়াৰ নৈতিক মূল্য অপৰিসীম।

প্ৰশ্ন ১১: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সচিবালয়ৰ (Secretariat) প্ৰধান কাৰ্য কি? 

উত্তৰ: সচিবালয় হৈছে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰশাসনিক মেৰুদণ্ড। ইয়াৰ প্ৰধান কাৰ্য হ’ল ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ অন্যান্য অংগসমূহৰ দ্বাৰা গৃহীত আঁচনি আৰু নীতিসমূহ বাস্তৱায়িত কৰা, সন্মিলনসমূহৰ আয়োজন কৰা আৰু বিশ্বৰ বিভিন্ন সমস্যাৰ তথ্য-পাতি সংগ্ৰহ কৰি গৱেষণা কৰা।

প্ৰশ্ন ১২: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চনদ অনুসৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিবাদ নিষ্পত্তিৰ দুটা শান্তিপূৰ্ণ উপায় উল্লেখ কৰা। 

উত্তৰ: চনদৰ ৩৩ নম্বৰ অনুচ্ছেদ অনুসৰি দুটা শান্তিপূৰ্ণ উপায় হ’ল:

• কূটনীতিলিপ্সু আলোচনা বা মধ্যস্থতা (Negotiation or Mediation)

• আদালত বা অৰ্বিট্ৰেশ্বনৰ জৰিয়তে আইনী সমাধান (Judicial settlement or Arbitration)

প্ৰশ্ন ১৩: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ 'শান্তিৰ বাবে ঐক্য প্ৰস্তাৱ' (Uniting for Peace Resolution) কি আছিল? 

উত্তৰ: ১৯৫০ চনত কোৰিয়া সংকটৰ সময়ত গৃহীত এই ঐতিহাসিক প্ৰস্তাৱ অনুসৰি, যদি নিৰাপত্তা পৰিষদে স্থায়ী সদস্যৰ ভেটোৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হয়, তেন্তে সাধাৰণ সভাই জৰুৰীকালীনভাৱে সমগ্ৰ বিষয়টো নিজৰ হাতলৈ লৈ বিশ্ব শান্তিৰ বাবে সামূহিক পদক্ষেপৰ পৰামৰ্শ দিব পাৰে।

প্ৰশ্ন ১৪: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায় আদালতৰ বাধ্যতামূলক ক্ষেত্ৰাধিকাৰ (Compulsory Jurisdiction) বুলিলে কি বুজা? 

উত্তৰ: যেতিয়া দুখন বা ততোধিক সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰই পূৰ্বতেই কোনো চুক্তি বা ঘোষণাৰ জৰিয়তে সন্মত হয় যে তেওঁলোকৰ মাজত ভৱিষ্যতে হ’বলগীয়া আইনী বিবাদসমূহ সমাধানৰ বাবে গোচৰটো পোনে পোনে আদালতলৈ যাব, তেতিয়া আদালতে লাভ কৰা সেই অধিকাৰক বাধ্যতামূলক ক্ষেত্ৰাধিকাৰ বোলে।

প্ৰশ্ন ১৫: ৰাষ্ট্ৰসংঘই বিশ্বশান্তি ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত 'সামূহিক নিৰাপত্তা' (Collective Security) ধাৰণাটো কেনেকৈ প্ৰয়োগ কৰে? 

উত্তৰ: সামূহিক নিৰাপত্তাৰ মূল মন্ত্ৰ হ’ল "এজনৰ ওপৰত আক্ৰমণ মানে সকলোৰে ওপৰত আক্ৰমণ"। যদি কোনো আক্ৰমণকাৰী ৰাষ্ট্ৰই বিশ্বশান্তি ভঙ্গ কৰে, তেন্তে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ নেতৃত্বত সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰই একগোট হৈ সেই অপশক্তিৰ বিৰুদ্ধে অৰ্থনৈতিক নিষেধাজ্ঞা বা সামৰিক শক্তি প্ৰয়োগ কৰি শান্তিশৃঙ্খলা ঘূৰাই আনে।

৫ নম্বৰীয়া দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্নঃ

প্ৰশ্ন ১: ১৯৪৫ চনৰ ছান ফ্ৰাঞ্চিস্কো সন্মিলনৰ পটভূমি আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চনদ (UN Charter) স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ ঐতিহাসিক প্ৰক্ৰিয়াটো বিশ্লেষণ কৰা।

উত্তৰ: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ভয়াৱহতা আৰু মানৱীয় ট্ৰেজেডীৰ মাজৰ পৰাই এক শক্তিশালী বিশ্ব সংস্থাৰ জন্মৰ চিন্তা আৰম্ভ হৈছিল। ১৯৪১ চনৰ আটলাণ্টিক চনদ, ১৯৪৩ চনৰ মস্কো আৰু টেহৰাণ ঘোষণা, আৰু ১৯৪৪ চনৰ ডাম্বাৰটন ওক্স (Dumbarton Oaks) সন্মিলনৰ ধাৰাবাহিক প্ৰচেষ্টাৰ চূড়ান্ত পৰিণতি আছিল ১৯৪৫ চনৰ ছান ফ্ৰাঞ্চিস্কো সন্মিলন।

১৯৪৫ চনৰ ২৫ এপ্ৰিলৰ পৰা ২৬ জুনলৈকে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ছান ফ্ৰাঞ্চিস্কো চহৰত বহা এই ঐতিহাসিক সন্মিলনত বিশ্বৰ ৫০ খন ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধিয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। এই সন্মিলনৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল এখন এনেকুৱা চনদ প্ৰস্তুত কৰা, যিয়ে কেৱল যুদ্ধ ৰোধ কৰাই নহয়, বৰঞ্চ মানৱ অধিকাৰ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়ৰ ভেটি সুদৃঢ় কৰিব পাৰে। সুদীৰ্ঘ দুমাহ জোৰা গভীৰ তৰ্ক-বিতৰ্ক আৰু পৰামৰ্শৰ অন্তত, ১৯৪৫ চনৰ ২৬ জুনত সন্মিলনৰ প্ৰতিনিধিসকলে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চনদত (UN Charter) স্বাক্ষৰ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত পোলেণ্ডে ইয়াত স্বাক্ষৰ কৰি ৫১ খন মূল প্ৰতিষ্ঠাপক ৰাষ্ট্ৰৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। অৱশেষত, ১৯৪৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত যেতিয়া পাঁচখন স্থায়ী সদস্য ৰাষ্ট্ৰসহ সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশে এই চনদখনক নিজ নিজ সংসদত অনুমোদন (Ratification) জনায়, তেতিয়াৰে পৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে সন্মিলিত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ কাৰ্যকাল আৰম্ভ হয়। এই চনদখনেই বৰ্তমান গোলকীয় শাসনব্যৱস্থাৰ মূল আইনী দলিল হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।

প্ৰশ্ন ২: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চনদৰ দ্বিতীয় অনুচ্ছেদত বৰ্ণিত মূল কাৰ্যকাৰী নীতিসমূহ (Principles) আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰসংঘই ইয়াৰ উদ্দেশ্যসমূহ সফল কৰিবলৈ চনদৰ দ্বিতীয় অনুচ্ছেদত (Article 2) সাতটা গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। এই নীতিসমূহ হৈছে সংগঠনটো আৰু ইয়াৰ সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ মূল চালিকা শক্তি:

১/ সাৰ্বভৌম সমতাৰ নীতি: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰতিখন সদস্য ৰাষ্ট্ৰই, তেওঁলোকৰ ভৌগোলিক আকৃতি, সামৰিক শক্তি বা অৰ্থনৈতিক অৱস্থা যিয়েই নহওক কিয়, আইনী দৃষ্টিকোণৰ পৰা সম মৰ্যাদা লাভ কৰিব। 

২/ সৎ বিশ্বাসেৰে দায়িত্ব পালন: সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহে চনদৰ অধীনত গ্ৰহণ কৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দায়বদ্ধতাসমূহ আন্তৰিকতা আৰু সৎ বিশ্বাসেৰে পালন কৰিব লাগিব। 

৩/ বিবাদৰ শান্তিপূৰ্ণ নিষ্পত্তি: বিশ্বৰ যিকোনো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিবাদ বা মতানৈক্য আলোচনা, মধ্যস্থতা বা আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰে শান্তিপূৰ্ণভাৱে সমাধান কৰিব লাগিব, যাতে বিশ্ব শান্তি বিঘ্নিত নহয়। 

৪/ বলপ্ৰয়োগ বা ভাবুকি নিষিদ্ধকৰণ: কোনো সদস্য ৰাষ্ট্ৰই আন এখন সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰৰ ভৌগোলিক অখণ্ডতা বা ৰাজনৈতিক স্বাধীনতাৰ বিৰুদ্ধে সামৰিক শক্তি প্ৰয়োগ বা তেনে ভাবুকি প্ৰদান কৰিব নোৱাৰিব। 

৫/ সংগঠনক সহযোগিতা প্ৰদান: চনদ অনুসৰি ৰাষ্ট্ৰসংঘই গ্ৰহণ কৰা যিকোনো যুক্তিসংগত পদক্ষেপক সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰই সামূহিকভাৱে সহায় কৰিবলৈ বাধ্য। 

৬/ অনা-সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ আচৰণ নিৰন্ত্ৰণ: যিবোৰ দেশ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সদস্য নহয়, সেই দেশসমূহেও যাতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি আৰু নিৰাপত্তা বজায় ৰাখে, তাৰ প্ৰতি ৰাষ্ট্ৰসংঘই দৃষ্টি ৰাখিব।

৭/ আভ্যন্তৰীণ বিষয়ত হস্তক্ষেপহীনতা: ৰাষ্ট্ৰসংঘই কোনো সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ সম্পূৰ্ণ নিজা বা ঘৰুৱা এক্টিয়াৰভুক্ত (Domestic Jurisdiction) বিষয়ত হস্তক্ষেপ কৰিব নোৱাৰিব, যদিহে সেই বিষয়টোৱে গোলকীয় নিৰাপত্তালৈ ভাবুকি কঢ়িয়াই নানে।

প্ৰশ্ন ৩: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাধাৰণ সভাৰ (General Assembly) গঠন আৰু ইয়াৰ ক্ৰমবৰ্ধমান গুৰুত্বৰ ওপৰত এক আলোকপাত কৰা।

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ 'সাধাৰণ সভা' হৈছে ইয়াৰ একমাত্ৰ তেনে এটা মূল অংগ য'ত আটাইকেইখন ১৯৩ খন সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰে সমান প্ৰতিনিধিত্ব আৰু ভোটাধিকাৰ থাকে। প্ৰতিখন ৰাষ্ট্ৰই সভালৈ সৰ্বাধিক ৫ জনকৈ প্ৰতিনিধি পঠিয়াব পাৰে, কিন্তু ভোটদানৰ সময়ত প্ৰতিখন দেশৰ ভোটৰ মূল্য কেৱল 'এক' (One country, one vote) হয়। সাধাৰণ সভাৰ বাৰ্ষিক অধিবেশন প্ৰতি বছৰৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত নিউয়ৰ্কৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ত অনুষ্ঠিত হয়।

সাধাৰণ সভাৰ কাৰ্যাৱলী আৰু গুৰুত্ব বহুমুখী। যদিও ইয়াৰ প্ৰস্তাৱসমূহ আইনীভাৱে বাধ্যতামূলক নহয় (উপদেশমূলকহে), তথাপিও ই বিশ্বজনমতৰ সৰ্ববৃহৎ প্ৰতিফলন ঘটায়। বাজেট অনুমোদন কৰা, নতুন সদস্যক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, নিৰাপত্তা পৰিষদৰ অস্থায়ী সদস্য আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায় আদালতৰ ন্যায়াধীশ নিৰ্বাচন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণ সভাৰ ভূমিকা অপৰিহাৰ্য। বিশেষকৈ ১৯৫০ চনৰ "শান্তিৰ বাবে ঐক্য প্ৰস্তাৱ" (Uniting for Peace Resolution) গৃহীত হোৱাৰ পিছৰে পৰা সাধাৰণ সভাৰ গুৰুত্ব ব্যাপকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। যদি নিৰাপত্তা পৰিষদে স্থায়ী সদস্যৰ ভেটো প্ৰয়োগৰ বাবে কোনো সংকটকালত সিদ্ধান্ত ল’বলৈ ব্যৰ্থ হয়, তেন্তে সাধাৰণ সভাই জৰুৰীকালীনভাৱে সমগ্ৰ বিষয়টো হাতলৈ লৈ বিশ্বশান্তিৰ স্বাৰ্থত সামূহিক ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ পৰামৰ্শ দিব পাৰে। ইয়েই সাধাৰণ সভাক বিশ্ব ৰাজনীতিৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশ কৰি তুলিছে।

প্ৰশ্ন ৪: নিৰাপত্তা পৰিষদৰ (Security Council) গাঁথনি ব্যাখ্যা কৰা আৰু ইয়াৰ 'ভেটো' (Veto) ক্ষমতাৰ যুক্তিসংগততা মূল্যায়ন কৰা।

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী আৰু কাৰ্যবাহী অংগটো হৈছে নিৰাপত্তা পৰিষদ। ই সৰ্বমুঠ ১৫ খন সদস্য ৰাষ্ট্ৰক লৈ গঠিত। ইয়াৰ ভিতৰত ৫ খন হৈছে স্থায়ী সদস্য (P5) — আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, ব্ৰিটেইন, ফ্ৰান্স, ৰাছিয়া আৰু চীন। অৱশিষ্ট ১০ খন অস্থায়ী সদস্য ৰাষ্ট্ৰক সাধাৰণ সভাই দুই-তৃতীয়াংশ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰ ভিত্তিত ২ বছৰৰ বাবে আঞ্চলিক প্ৰতিনিধিত্বৰ আধাৰত নিৰ্বাচিত কৰে।

নিৰাপত্তা পৰিষদৰ আটাইতকৈ চৰ্চিত আৰু বিতৰ্কিত বিষয়টো হৈছে পাঁচখন স্থায়ী সদস্য ৰাষ্ট্ৰই লাভ কৰা 'ভেটো ক্ষমতা'। চনদৰ ২৭ নম্বৰ অনুচ্ছেদ অনুসৰি, যিকোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ বা সাৰ্থক (Substantive) বিষয়ত সিদ্ধান্ত ল’বলৈ হ’লে ১৫ খন সদস্যৰ ভিতৰত ৯ খনৰ সন্মতিৰ প্ৰয়োজন, যাৰ ভিতৰত ৫ খন স্থায়ী সদস্যৰ সন্মতিসূচক ভোট বাধ্যতামূলক। যদিহে এটা স্থায়ী সদস্যয়ো বিপৰীত ভোট দিয়ে, তেন্তে সেই প্ৰস্তাবটো খাৰিজ হৈ যায়; ইয়াকে ভেটো বোলে।

যুক্তিসংগততা আৰু সমালোচনা: ১৯৪৫ চনৰ যুদ্ধোত্তৰ কালৰ ভূ-ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিত বিশ্বৰ বৃহৎ শক্তিসমূহক ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ গণ্ডীৰ ভিতৰত ধৰি ৰাখিবলৈ এই ভেটো ব্যৱস্থাটো প্ৰয়োজনীয় আছিল। তেওঁলোকৰ সন্মতি অবিহনে লোৱা যিকোনো ডাঙৰ পদক্ষেপে তৃতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সূচনা কৰিব পাৰিলেহেঁতেন। কিন্তু বৰ্তমান একবিংশ শতিকাত ইয়াৰ গণতান্ত্ৰিক মৰ্যাদা ক্ষুণ্ণ হৈছে। প্ৰায়েই দেখা যায় যে স্থায়ী শক্তিসমূহে নিজৰ বা নিজৰ মিত্ৰ ৰাষ্ট্ৰৰ সংকীৰ্ণ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ এই ক্ষমতাৰ অপপ্ৰয়োগ কৰে (যেনে— শেহতীয়া ইউক্ৰেইন সংকট বা মধ্য-প্ৰাচ্যৰ যুদ্ধসমূহ)। সেয়েহে বৰ্তমান সময়ত নিৰাপত্তা পৰিষদৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ আৰু ভেটো ব্যৱস্থাৰ সংস্কাৰ সাধন কৰাটো এক বিশ্বজনীন দাবী হৈ পৰিছে।

প্ৰশ্ন ৫: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায় আদালতৰ (ICJ) গঠন প্ৰক্ৰিয়া বৰ্ণনা কৰা আৰু ইয়াৰ ক্ষেত্ৰাধিকাৰসমূহ (Jurisdictions) আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: নেদাৰলেণ্ডৰ দ্য হেগ চহৰত অৱস্থিত 'আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায় আদালত' হৈছে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰধান ন্যায়িক অংগ। এই আদালতখন সৰ্বমুঠ ১৫ জন স্বতন্ত্ৰ ন্যায়াধীশক লৈ গঠিত, যিসকলক অতি উচ্চ নৈতিক চৰিত্ৰসম্পন্ন আৰু নিজ নিজ দেশৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়িক পদৰ যোগ্য ব্যক্তি বা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ বিশাৰদসকলৰ মাজৰ পৰা বাচনি কৰা হয়। তেওঁলোকক ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাধাৰণ সভা আৰু নিৰাপত্তা পৰিষদে সুকীয়া সুকীয়া ভোটদানৰ জৰিয়তে ৯ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰে। আদালতত একেখন দেশৰ দুজন ন্যায়াধীশ একে সময়তে থাকিব নোৱাৰে।

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায় আদালতৰ কাৰ্য পৰিচালনাৰ ক্ষেত্ৰাধিকাৰক ঘাইকৈ তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি:

১/ স্বেচ্ছামূলক ক্ষেত্ৰাধিকাৰ (Voluntary Jurisdiction): যেতিয়া কোনো আইনী বিবাদত লিপ্ত থকা দুখন বা ততোধিক সাৰ্বভৌম দেশে আপোচ-মীমাংসাৰ বাবে পাৰস্পৰিক সন্মতি সাপেক্ষে গোচৰটো এই আদালতৰ ওচৰলৈ লৈ আহে, তাকে স্বেচ্ছামূলক ক্ষেত্ৰাধিকাৰ বোলে। 

২/ বাধ্যতামূলক ক্ষেত্ৰাধিকাৰ (Compulsory Jurisdiction): চনদৰ বা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিভিন্ন চুক্তিৰ বিশেষ ধাৰা অনুসৰি, কিছুমান নির্দিষ্ট বিষয়ত (যেনে— চুক্তিৰ ব্যাখ্যা, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন উলংঘাৰ ক্ষতিপূৰণ ইত্যাদি) সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহে আগতীয়াকৈ আদালতৰ ৰায় মানি ল’বলৈ সন্মত হয়। তেনে ক্ষেত্ৰত আদালতে একপক্ষীয় আবেদনৰ ভিত্তিতো গোচৰৰ শুনানি কৰিব পাৰে। 

৩/ পৰামৰ্শদান ক্ষমতা (Advisory Jurisdiction): ই এক অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষমতা। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাধাৰণ সভা, নিৰাপত্তা পৰিষদ বা আন যিকোনো অনুমোদিত সংস্থাই যেতিয়া কোনো জটিল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনী প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন হয়, তেতিয়া তেওঁলোকে আদালতৰ আনুষ্ঠানিক মতামত বিচাৰিব পাৰে। যদিও এই পৰামৰ্শসমূহ মানি চলাটো আইনীভাৱে বাধ্যতামূলক নহয়, তথাপিও ইয়াৰ অপৰিসীম নৈতিক আৰু আইনী গুৰুত্ব থাকে।