অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :
১. ৰাষ্ট্ৰসংঘ উন্নয়ন আঁচনি (UNDP)ৰ মূল কাৰ্য্যালয় কোনখন চহৰত অৱস্থিত?
উত্তৰ: এই আন্তৰ্জাতিক সংস্থাটোৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰ্য্যালয় আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত অৱস্থিত।
২. মানৱ উন্নয়ন সূচক (HDI) ধাৰণাটো পোনপ্ৰথমে কোনটো গোলকীয় সংস্থাই ব্যৱহাৰ কৰিছিল?
উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰসংঘ উন্নয়ন আঁচনিয়ে (UNDP) ১৯৯০ চনৰ পৰা গোলকীয় পৰ্যায়ত এই সূচকটো আনুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে।
৩. 'বহুমাত্রিক দৰিদ্ৰতা সূচক' (MPI) প্ৰকাশ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত UNDP-ক কোনে সহযোগিতা কৰে?
উত্তৰ: ব্ৰিটেইনৰ বিখ্যাত 'অক্সফৰ্ড দৰিদ্ৰতা আৰু মানৱ উন্নয়ন উদ্যোগ' (OPHI)-এ এই ক্ষেত্ৰত UNDP-ক সহায় কৰে।
৪. ৰাষ্ট্ৰসংঘ পৰিৱেশ আঁচনি (UNEP)ৰ জন্ম কোনখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলনৰ ফচল আছিল?
উত্তৰ: ১৯৭২ চনত ছুইডেনৰ ষ্টকহোমত অনুষ্ঠিত হোৱা 'মানৱ পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঐতিহাসিক সন্মিলন'ৰ মাজেৰে ইয়াৰ জন্ম হৈছিল।
৫. আফ্ৰিকা মহাদেশৰ কোনখন মহানগৰত UNEP-ৰ প্ৰধান কাৰ্য্যালয় স্থাপন কৰা হৈছে?
উত্তৰ: কেনিয়াৰ ৰাজধানী নাইৰোবিত এই পৰিৱেশ সংস্থাটোৰ মুখ্য কাৰ্য্যালয় অৱস্থিত।
৬. গোলকীয় পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ হকে UNEP-এ প্ৰদান কৰা সৰ্বোচ্চ সন্মানীয় বঁটাটোৰ নাম কি?
উত্তৰ: এই সন্মানীয় আন্তৰ্জাতিক বঁটাটো হৈছে 'চেম্পিয়নছ অৱ দি আৰ্থ' (Champions of the Earth)।
৭. বিশ্ব পৰিৱেশ দিৱস (৫ জুন) উদযাপনৰ মূল দায়িত্ব কোনটো সংস্থাৰ ওপৰত ন্যস্ত?
উত্তৰ: সমগ্ৰ বিশ্বতে সজাগতা সৃষ্টিৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰসংঘ পৰিৱেশ আঁচনিয়ে (UNEP) ইয়াৰ মূল নেতৃত্ব বহন কৰে।
৮. ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৰণাৰ্থী উচ্চায়ুক্ত (UNHCR) কাৰ্য্যালয়টো কোনটো দশকৰ আৰম্ভণিত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৯৫০ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত এই মানৱতাবাদী কাৰ্য্যালয়টো গঠন কৰা হৈছিল।
৯. UNHCR-ৰ সৰ্বোচ্চ নীতি-নিৰ্ধাৰক পদবীক কি বুলি জনা যায়?
উত্তৰ: এই পদবীক 'ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৰণাৰ্থী উচ্চায়ুক্ত' (United Nations High Commissioner for Refugees) বুলি কোৱা হয়।
১০. বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO)ৰ সংবিধানখন কোন চনৰ পৰা সক্ৰিয়ভাৱে কাৰ্যকৰী কৰা হয়?
উত্তৰ: ১৯৪৮ চনৰ ৭ এপ্ৰিল তাৰিখৰ পৰা এই বিশ্বজনীন সংস্থাটোৰ সংবিধানখন আনুষ্ঠানিকভাৱে কাৰ্যকৰী হৈছিল।
১১. প্ৰতি বছৰে সমগ্ৰ বিশ্বই ৭ এপ্ৰিল তাৰিখটো কি বিশেষ দিৱস হিচাপে পালন কৰে?
উত্তৰ: WHO-ৰ প্ৰতিষ্ঠা দিৱসৰ স্মৃতিত এই দিনটো 'বিশ্ব স্বাস্থ্য দিৱস' হিচাপে পালন কৰা হয়।
১২. ইউৰোপৰ কোনখন ঐতিহাসিক চহৰত বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO)ৰ সদৰ কাৰ্য্যালয় অৱস্থিত?
উত্তৰ: ছুইজাৰলেণ্ডৰ জেনেভা চহৰত এই সংস্থাটোৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰ্য্যালয় অৱস্থিত।
১৩. শৰণাৰ্থীসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে UNHCR-ক এতিয়ালৈকে কেইবাৰ নোবেল শান্তি বঁটাৰে বিভূষিত কৰা হৈছে?
উত্তৰ: মানৱতাৰ হকে আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে সংস্থাটোক দুবাৰকৈ (১৯৫৪ আৰু ১৯৮১ চনত) নোবেল শান্তি বঁটা দিয়া হৈছে।
১৪. বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্য (SDG)ৰ কোনটো নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্যই সকলোৰে বাবে সুস্বাস্থ্য নিশ্চিত কৰাৰ কথা কয়?
উত্তৰ: বহনক্ষম উন্নয়নৰ ৩ নম্বৰ লক্ষ্যই (SDG 3) গোলকীয় স্বাস্থ্য সুৰক্ষাৰ ভেটি নিৰ্ধাৰণ কৰে, য'ত WHO-এ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয়।
১৫. বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO)ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সভাখনৰ নাম কি?
উত্তৰ: ইয়াৰ সৰ্বোচ্চ সভাখনক 'বিশ্ব স্বাস্থ্য সভা' (World Health Assembly) বুলি নামকৰণ কৰা হৈছে।
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :
১. ৰাষ্ট্ৰসংঘ উন্নয়ন আঁচনি (UNDP)ৰ দুটা মূল কাৰ্য্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ:
ক) বিশ্বৰ উন্নয়নশীল দেশসমূহৰ পৰা দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূল কৰা আৰু বৈষম্য হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰা।
খ) বিভিন্ন দেশক বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্যসমূহ (SDGs) প্ৰাপ্ত কৰাৰ বাবে প্ৰযুক্তিগত আৰু নীতিগত পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰা।
২. UNDP-এ প্ৰকাশ কৰা ‘মানৱ উন্নয়ন প্ৰতিবেদন’ (HDR)ত মূলতঃ কোন তিনিটা মাত্ৰাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি দেশসমূহক মূল্যায়ন কৰা হয়?
উত্তৰ: এই প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ মূল তিনিটা মানদণ্ড হৈছে— দীৰ্ঘ তথা স্বাস্থ্যকৰ জীৱন (আয়ুস), জ্ঞানৰ প্ৰসাৰতা (শিক্ষা), আৰু এটা মৰ্যাদাপূৰ্ণ জীৱনধাৰণৰ মান (জনমুৰি ৰাষ্ট্ৰীয় আয়)।
৩. গোলকীয় পৰিৱেশ ৰাজনীতিত ৰাষ্ট্ৰসংঘ পৰিৱেশ আঁচনি (UNEP)ৰ মূল প্ৰাসংগিকতা কি?
উত্তৰ: গোলকীয় পৰিৱেশৰ অৱক্ষয় ৰোধ কৰিবলৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰা আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ দৰে গুৰুতৰ সমস্যাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ববাসীক একত্ৰিত কৰাই হৈছে UNEP-ৰ মূল প্ৰাসংগিকতা।
৪. UNEP-এ পৰিচালনা কৰা বা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লোৱা দুখন আন্তৰ্জাতিক পৰিৱেশ চুক্তিৰ নাম লিখা।
উত্তৰ:
ক) অ’জন স্তৰৰ সুৰক্ষাৰ বাবে স্বাক্ষৰিত ‘ভিয়েনা সন্মিলন’ (আৰু মন্ট্ৰিল প্ৰট’কল)।
খ) বিপন্ন বন্যপ্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্য সম্পৰ্কীয় ‘CITES’ চুক্তি।
৫. ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৰণাৰ্থী উচ্চায়ুক্ত (UNHCR)ৰ মূল লক্ষ্য কি?
উত্তৰ: যুদ্ধ, নিৰ্যাতন বা হিংসাৰ বাবে নিজ গৃহভূমি ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য হোৱা শৰণাৰ্থীসকলৰ মৌলিক অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰা আৰু তেওঁলোকৰ বাবে এটা সুৰক্ষিত আশ্ৰয়স্থল নিশ্চিত কৰাই হৈছে এই সংস্থাৰ প্ৰধান লক্ষ্য।
৬. আন্তর্জাতিক আইন অনুসৰি ‘শৰণাৰ্থী’ (Refugee) আৰু ‘আভ্যন্তৰীণভাৱে স্থানচ্যুত ব্যক্তি’ (IDP)ৰ মাজৰ মূল পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: শৰণাৰ্থীসকলে প্ৰাণৰ ভয়ত নিজ দেশৰ আন্তৰ্জাতিক সীমা পাৰ হৈ আন দেশত আশ্ৰয় লয়। আনহাতে, আভ্যন্তৰীণভাৱে স্থানচ্যুত ব্যক্তিসকলে সংকটৰ বাবে নিজৰ ঘৰ এৰিবলগীয়া হ’লেও তেওঁলোক নিজৰ দেশৰ ভৌগোলিক পৰিসীমাৰ ভিতৰতে আবদ্ধ থাকে।
৭. বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO)ৰ মূল সাংবিধানিক উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰ: বিশ্বৰ চুকে-কোণে থকা প্ৰতিগৰাকী মানুহৰে স্বাস্থ্যৰ মানদণ্ড সম্ভৱপৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্য্যায়লৈ উন্নীত কৰা আৰু সকলো ধৰণৰ মহামাৰীৰ বিৰুদ্ধে একত্ৰিত প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলা।
৮. শেহতীয়া দশকসমূহত গোলকীয় জনস্বাস্থ্যৰ সুৰক্ষাত WHO-এ গ্ৰহণ কৰা দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ:
ক) বিশ্বৰ বুকুৰ পৰা সৰু আই (Smallpox) আৰু পোলিওৰ দৰে মাৰাত্মক ব্যাধি নিৰ্মূল কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সফল নেতৃত্ব প্ৰদান।
খ) ক’ভিড-১৯ (COVID-19) মহামাৰীৰ সময়ত গোলকীয় পৰ্যায়ত চিকিৎসা আৰু প্ৰতিষেধক বিতৰণৰ সমন্বয় ৰক্ষা কৰা।
৯. UNDP-এ গণতান্ত্ৰিক শাসন ব্যৱস্থাৰ প্ৰসাৰৰ বাবে কিদৰে কাম কৰে?
উত্তৰ: সংস্থাটোৱে বিভিন্ন দেশৰ নিৰ্বাচনী প্ৰক্ৰিয়াকিকাৰী ব্যৱস্থা স্বচ্ছ কৰা, আইনৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহক জনসাধাৰণৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ কৰি তোলাৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠানিক প্ৰশিক্ষণ আৰু পুঁজি যোগান ধৰে।
১০. জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ UNEP-এ বিজ্ঞান জগতলৈ আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ অৱদানটো কি?
উত্তৰ: বিশ্ব বতৰ বিজ্ঞান সংস্থা (WMO)ৰ সৈতে মিলি UNEP-এ ১৯৮৮ চনত ‘আভ্যন্তৰীণ চৰকাৰী জলবায়ু পৰিৱৰ্তন প পেনেল’ (IPCC) গঠন কৰিছিল, যিয়ে জলবায়ু সংক্ৰান্তীয় আটাইতকৈ নিৰ্ভৰযোগ বিজ্ঞানসন্মত তথ্য যোগান ধৰে।
১১. শৰণাৰ্থীসকলৰ পুনৰ্সংস্থাপনৰ বাবে UNHCR-এ ব্যৱহাৰ কৰা দুটা স্থায়ী সমাধানৰ পথ কি কি?
উত্তৰ:
ক) স্বেচ্ছামূলক প্ৰত্যাৱৰ্তন: পৰিস্থিতি স্বাভাৱিক হ’লে শৰণাৰ্থীসকলক সন্মতিসহ সন্মানসহকাৰে নিজ গৃহভূমিলৈ ওভতাই পঠোৱা।
খ) তৃতীয় দেশত সংস্থাপন: আশ্ৰয়প্ৰাপ্ত দেশখনত সুৰক্ষা নাপালে তেওঁলোকক আন এখন সুৰক্ষিত দেশত স্থায়ীভাৱে সংস্থাপন কৰা।
১২. ‘আন্তর্জাতিক স্বাস্থ্য নিয়মাৱলী’ (International Health Regulations - IHR) কি আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: ই হৈছে WHO-ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এটা বাধ্যতামূলক আন্তৰ্জাতিক আইন, যাৰ উদ্দেশ্য হৈছে জনস্বাস্থ্যৰ বাবে ভাবুকি স্বৰূপ হ’ব পৰা যিকোনো ৰোগ বা মহামাৰীৰ সংক্ৰমণ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিয়পি পৰাত বাধা দিয়া।
১৩. 'বহনক্ষম সমাজ' গঠনৰ বাবে UNEP-ৰ ধাৰণা কি?
উত্তৰ: UNEP-ৰ মতে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অপচয় নকৰাকৈ এক সেউজ অৰ্থনীতি (Green Economy) গঢ়ি তোলা উচিত, য’ত অৰ্থনৈতিক প্ৰগতিৰ সমান্তৰালভাৱে পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্যও অক্ষুণ্ণ থাকে।
১৪. শৰণাৰ্থীসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত '১৯৫১ চনৰ শৰণাৰ্থী সন্মিলন' (1951 Refugee Convention)ৰ মূল নীতিটো কি?
উত্তৰ: ইয়াৰ মূল নীতিটো হৈছে 'নন-ৰিফোলমেণ্ট' (Non-refoulement)। এই নীতি অনুসৰি কোনো এখন দেশেও এজন শৰণাৰ্থীক এনে এখন দেশলৈ জোৰকৈ ওভতাই পঠিয়াব নোৱাৰে, য’ত তেওঁৰ জীৱন বা স্বাধীনতাৰ প্ৰতি ভাবুকি থকাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
১৫. স্বাস্থ্যৰ সংজ্ঞা সন্দৰ্ভত বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO)ৰ দৃষ্টিভংগী কি?
উত্তৰ: WHO-ৰ মতে স্বাস্থ্য মানে কেৱল শৰীৰত কোনো ৰোগ বা দুৰ্বলতা নথকাটোৱেই নহয়; বৰঞ্চ এজন ব্যক্তিৰ সম্পূৰ্ণ শাৰীৰিক, মানসিক আৰু সামাজিকভাৱে সুস্থ থকা অৱস্থাটোহে প্ৰকৃত স্বাস্থ্য।
৫ নম্বৰীয়া দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্নঃ
১. গোলকীয় মানৱ উন্নয়নৰ ধাৰণাটোক প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ৰাষ্ট্ৰসংঘ উন্নয়ন আঁচনি (UNDP)ৰ ভূমিকা আৰু অৱদান বিশদভাৱে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: গোলকীয় প্ৰেক্ষাপটত অৰ্থনৈতিক প্ৰগতিৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাটোক কেৱল 'জনমুৰি আয়' বা 'GDP'ৰ পৰিসীমাৰ পৰা মুক্ত কৰি মানুহৰ সৰ্বাংগীণ বিকাশৰ দিশলৈ ধাবিত কৰাৰ মূল কৃতিত্ব ৰাষ্ট্ৰসংঘ উন্নয়ন আঁচনি (UNDP)-ক প্ৰদান কৰা হয়। ১৯৯০ চনত প্ৰখ্যাত অৰ্থনীতিবিদ মহবুব উল হক আৰু অমৰ্ত্য সেনৰ মানৱীয় দৰ্শনক ভিত্তি কৰি সংস্থাই প্ৰথমবাৰৰ বাবে 'মানৱ উন্নয়ন প্ৰতিবেদন' (HDR) বিশ্ববাসীৰ সন্মুখলৈ আনিছিল। এই ক্ষেত্ৰত UNDP-ৰ মূল অৱদানক তলৰ দিশসমূহৰ জৰিয়তে অনুধাৱন কৰিব পাৰি:
বহুত্ববাদী মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া: UNDP-এ কেৱল কিতাপৰ হিচাপত কোনো দেশ ধনী নে দুখীয়া তাক নাচায়। ই মানুহৰ গড় আয়ুস (স্বাস্থ্য), শিক্ষাত নামভৰ্তিৰ হাৰ (জ্ঞান), আৰু মৰ্যাদাপূৰ্ণ জীৱনধাৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ক্ৰয় ক্ষমতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এক জটিল কিন্তু গ্ৰহণযোগ্য মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া গঢ়ি তুলিছে।
দৰিদ্ৰতাৰ নতুন সংজ্ঞা (MPI): অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সহযোগত UNDP-এ 'বহুমাত্রিক দৰিদ্ৰতা সূচক' (Multidimensional Poverty Index) প্ৰস্তুত কৰি দেখুৱাইছে যে দৰিদ্ৰতা কেৱল ধনৰ অভাৱ নহয়, ই স্বাস্থ্য, শিক্ষা আৰু মৌলিক সুবিধাসমূহৰ পৰা বঞ্চিত হোৱাৰ এক যুটীয়া যন্ত্ৰণাহে।
বহনক্ষম লক্ষ্যৰ সাৰথি: ২০১৫ চনৰ পৰা সমগ্ৰ বিশ্বই ২০৩০ চনৰ ভিতৰত পাবলগীয়া ১৭ টা বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্য (SDG) লাভ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত UNDP-এ বিশ্বৰ প্ৰায় ১৭০ খনতকৈও অধিক দেশক আৰ্থিক, প্ৰযুক্তিগত আৰু নীতিগতভাৱে সক্ৰিয় নেতৃত্ব দি আহিছে।
২. সমসাময়িক বিশ্বত জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ মোকাবিলা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ৰাষ্ট্ৰসংঘ পৰিৱেশ আঁচনি (UNEP)ৰ কাৰ্য্যকলাপ আৰু প্ৰাসংগিকতা পৰীক্ষা কৰা।
উত্তৰ: ১৯৭২ চনৰ ছুইডেনৰ ঐতিহাসিক ষ্টকহোম সন্মিলনৰ ফচল হিচাপে জন্ম লাভ কৰা ৰাষ্ট্ৰসংঘ পৰিৱেশ আঁচনি (UNEP) হৈছে বৰ্তমানৰ গোলকীয় উত্তাপ আৰু জলবায়ু সংকটৰ সময়ত বিশ্বৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী পৰিৱেশ প্ৰহৰী। কেনিয়াৰ নাইৰোবিত মুখ্য কাৰ্য্যালয় থকা এই সংস্থাটোৱে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিৱেশ ৰাজনীতিত এক সমন্বয়কৰ ভূমিকা পালন কৰে। ইয়াৰ কাৰ্য্যকলাপৰ মূল দিশসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:
বিজ্ঞানসন্মত মঞ্চ প্ৰদান (IPCC): ১৯৮৮ চনত বিশ্ব বতৰ বিজ্ঞান সংস্থাৰ সৈতে লগ লাগি UNEP-এ 'আভ্যন্তৰীণ চৰকাৰী জলবায়ু পৰিৱৰ্তন প পেনেল' (IPCC) গঠন কৰিছিল। এই পেনেলে প্ৰদান কৰা তথ্য আৰু প্ৰতিবেদনসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই সমগ্ৰ বিশ্বই কিয়’টো প্ৰট’কল বা পেৰিছ জলবায়ু চুক্তিৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্তসমূহ গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছে।
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চুক্তিৰ অভিভাৱকত্ব: অ’জন স্তৰৰ সুৰক্ষাৰ বাবে মন্ট্ৰিল প্ৰট’কল, বিপজ্জনক আৱৰ্জনা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে বেচেল সন্মিলন আৰু বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ বাবে CITES চুক্তি আদি ৰূপায়ণ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত UNEP-এ মুখ্য প্ৰশাসনিক ভূমিকা লৈ আহিছে।
সেউজ অৰ্থনীতিৰ প্ৰসাৰ: গোলকীয় উদ্যোগপতি আৰু চৰকাৰসমূহক ঔদ্যোগিক বিকাশৰ সমান্তৰালভাৱে প্ৰকৃতিৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ UNEP-এ 'সেউজ অৰ্থনীতি' (Green Economy)ৰ আৰ্হি গ্ৰহণ কৰিবলৈ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি আহিছে, যাতে সম্পদৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পায়।
৩. আন্তর্জাতিক আইন আৰু মানৱীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা শৰণাৰ্থী সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৰণাৰ্থী উচ্চায়ুক্ত (UNHCR)ৰ ভূমিকা আৰু ইয়াৰ সন্মুখত থকা প্ৰত্যাহ্বানসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ১৯৫০ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ বিভীষিকাৰ মাজত জন্ম লোৱা UNHCR সংস্থাই বৰ্তমান সময়ত যুদ্ধ, উগ্ৰবাদ আৰু উৎপীড়নৰ বলি হোৱা লাখ লাখ গৃহহীন মানুহৰ বাবে একমাত্ৰ আইনী আৰু মানৱীয় আশ্ৰয়স্থল হিচাপে কাম কৰি আছে। এই সংস্থাটোৰ কাম-কাজ আৰু বৰ্তমানৰ সংকটসমূহ তলত ধৰণে বিশ্লেষণ কৰিব পাৰি:
আইনী সুৰক্ষা আৰু 'নন-ৰিফোলমেণ্ট': UNHCR-ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অস্ত্ৰ হ’ল ১৯৫১ চনৰ শৰণাৰ্থী সন্মিলনৰ নিয়মসমূহ ৰূপায়ণ কৰা। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ হ’ল 'নন-ৰিফোলমেণ্ট' নীতি, যাৰ দ্বাৰা কোনো দেশেই এজন শৰণাৰ্থীক তেওঁৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে জীৱনৰ বিপদ থকা নিজ দেশলৈ জোৰকৈ ঘূৰাই পঠিয়াব নোৱাৰে।
জৰুৰীকালীন সাহায্য আৰু আশ্ৰয়: ছিৰিয়া, ইউক্ৰেইন, বা ম্যানমাৰৰ দৰে স্থানত যুদ্ধ বা ধৰ্মীয় উৎপীড়ন আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে UNHCR-এ জৰুৰীকালীনভাৱে খাদ্য, চিকিৎসা, তম্বু আৰু শিশুসকলৰ বাবে শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰে।
সংস্থাটোৰ সন্মুখত থকা মূল প্ৰত্যাহ্বানসমূহ:
ৰাষ্ট্ৰীয় সাৰ্বভৌমত্ব বনাম মানৱাধিকাৰ: বহু সময়ত বিভিন্ন দেশৰ চৰকাৰে নিজৰ আভ্যন্তৰীণ নিৰাপত্তা বা জাতীয়তাবাদী ৰাজনীতিৰ দোহাই দি UNHCR-ৰ নিয়মসমূহ মানিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু শৰণাৰ্থীক প্ৰৱেশ কৰিবলৈ নিদিয়ে।
আৰ্থিক নাটনি আৰু জলবায়ু শৰণাৰ্থী: সমগ্ৰ বিশ্বতে শৰণাৰ্থীৰ সংখ্যা ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাইছে যদিও ধনী দেশসমূহৰ পৰা অহা পুঁজৰ পৰিমাণ হ্ৰাস পাইছে। তদুপৰি, বৰ্তমান সময়ত কেৱল যুদ্ধই নহয়, জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত সাগৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি পাই গৃহহীন হোৱা 'জলবায়ু শৰণাৰ্থী' (Climate Refugees)সকলক কিদৰে আইনী সুৰক্ষা দিয়া হ’ব, তাক লৈ আন্তৰ্জাতিক আইনত থকা শূন্যতাই UNHCR-ক এক ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখত থিয় কৰাইছে।
৪. বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO)ৰ সাংগঠনিক গাঁথনি আৰু গোলকীয় স্বাস্থ্য জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতি পৰিচালনাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ কাৰ্য্যকাৰিতা মূল্যায়ন কৰা।
উত্তৰ: ১৯৪৮ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO) হৈছে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিশেষায়িত সংস্থাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হ’ল গোলকীয় পৰ্যায়ত স্বাস্থ্যৰ বৈষম্য দুৰ কৰা আৰু মহামাৰীৰ বিৰুদ্ধে এক বিজ্ঞানসন্মত দেৱাল গঢ়ি তোলা।
সাংগঠনিক গাঁথনি: WHO মূলতঃ তিনিটা প্ৰধান অংগৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়—
১/ বিশ্ব স্বাস্থ্য সভা (WHA): ই হৈছে সৰ্বোচ্চ নীতি নিৰ্ধাৰণকাৰী সংসদ, য’ত সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি থাকে।
২/ কাৰ্যবাহী বৰ্ড: স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ আৰু চিকিৎসকৰ দ্বাৰা গঠিত এই বৰ্ডখনে সভাৰ সিদ্ধান্তসমূহ বাস্তৱায়িত কৰাত সহায় কৰে।
৩/ সচিবালয়: সুইজাৰলেণ্ডৰ জেনেভাত থকা মূল কাৰ্য্যালয় আৰু ইয়াৰ অন্তৰ্গত ৬ টা আঞ্চলিক কাৰ্য্যালয়ৰ কৰ্মচাৰীসকলক লৈ সচিবালয় গঠিত হয়, যাৰ মুৰব্বী হৈছে সঞ্চালক প্ৰধান (Director-General)।
গোলকীয় স্বাস্থ্য জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতি পৰিচালনাত ভূমিকা:
আন্তর্জাতিক স্বাস্থ্য নিয়মাৱলী (IHR): WHO-এ ২০০৫ চনৰ 'IHR' চুক্তিৰ অধীনত বিশ্বৰ যিকোনো প্ৰান্তত ধৰা পৰা ভয়াবহ ৰোগক 'আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ জনস্বাস্থ্য জৰুৰীকালীন অৱস্থা' (PHEIC) হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ একক ক্ষমতা লাভ কৰিছে (যেনে— ইবোলা, ক’ভিড-১৯)।
প্ৰতিষেধক আৰু গৱেষণাৰ সমন্বয়: মহামাৰীৰ সময়ত বিভিন্ন দেশৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰসমূহৰ মাজত তথ্য আদান-প্ৰদান কৰা, ঔষধৰ মানদণ্ড নিৰ্ধাৰণ কৰা আৰু দৰিদ্ৰ দেশসমূহলৈ 'COVAX'ৰ দৰে গোলকীয় পদক্ষেপৰ জৰিয়তে প্ৰতিষেধক সুলভ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত WHO-ৰ ভূমিকা অনন্য। যদিও শেহতীয়া মহামাৰীসমূহৰ সময়ত ইয়াৰ আমোলাতান্ত্ৰিক লেহেমীয়া গতি আৰু কোনো কোনো শক্তিশালী ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতি থকা পক্ষপাতিত্বক লৈ সমালোচনা হৈছে, তথাপিও ইয়াৰ গোলকীয় প্ৰাসংগিকতা অস্বীকাৰ কৰিব নোৱাৰি।
৫. "ৰাষ্ট্ৰসংঘ উন্নয়ন আঁচনি (UNDP) আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘ পৰিৱেশ আঁচনি (UNEP)ৰ কাৰ্য্যকলাপ পৰস্পৰ পৰিপূৰক"— উক্তিটো বহনক্ষম উন্নয়নৰ প্ৰেক্ষাপটত বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰ: পৰম্পৰাগতভাৱে অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন আৰু পৰিৱেশ সংৰক্ষণক দুটা বিপৰীত মেৰু বুলি ভবা হৈছিল, য’ত ধাৰণা কৰা হৈছিল যে উদ্যোগ বা উন্নয়ন হ’লে পৰিৱেশ ধ্বংস হ’বলৈ বাধ্য। কিন্তু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মজিয়াত এই দুয়োটা দিশক একেলগে মিলাই এক নতুন গতি দিলে ক্ৰমে UNDP আৰু UNEP সংস্থাদ্বয়ে। সেইবাবেই কোৱা হয় যে বহনক্ষম উন্নয়ন (Sustainable Development)ৰ লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ এই দুয়োটা সংস্থা এটা মুদ্ৰাৰ ইপিঠি আৰু সিপিঠিৰ দৰে কাম কৰে।
উন্নয়ন বনাম পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য: UNDP-ৰ মূল লক্ষ্য হ’ল মানুহৰ দৰিদ্ৰতা দূৰ কৰি জীৱন ধাৰণৰ মান উন্নত কৰা। কিন্তু UNEP-এ সকীয়াই দিয়ে যে যদি এই উন্নয়ন প্ৰাকৃতিক সম্পদ ধ্বংস কৰি কৰা হয়, তেন্তে ভৱিষ্যত প্ৰজন্ম বিপন্ন হ’ব। সেয়েহে, UNDP-এ যেতিয়া কোনো দেশত ঔদ্যোগিক বা কৃষিভিত্তিক প্ৰকল্প হাতত লয়, তেতিয়া UNEP-ৰ 'সেউজ নীতি' আৰু পৰিৱেশ প্ৰভাৱ মূল্যায়নৰ সহায় লোৱা হয়।
যুটীয়া গোলকীয় পদক্ষেপ (GEF): গোলকীয় পৰিৱেশ সুবিধা (Global Environment Facility - GEF)ৰ দৰে কাৰ্যসূচীত দুয়োটা সংস্থাই একেলগে কাম কৰে। ইয়াৰ অধীনত উন্নয়নশীল দেশসমূহক এনে প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰ্থিক সাহায্য দিয়া হয় যিয়ে একেলগে নিয়োগো বৃদ্ধি কৰে (UNDP-ৰ লক্ষ্য) আৰু কাৰ্বন নিৰ্গমনো হ্ৰাস কৰে (UNEP-ৰ লক্ষ্য)।
জলবায়ু সহনশীলতা গঢ়ি তোলা: দৰিদ্ৰ আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীৰ মানুহবোৰেই জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত আটাইতকৈ বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। UNEP-এ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বিজ্ঞানসন্মত সমাধান আগবঢ়ায় আৰু UNDP-এ সেই তথ্য ব্যৱহাৰ কৰি তৃণমূল পৰ্যায়ৰ মানুহখিনিক বানপানী, খৰাং আদিৰ সৈতে যুঁজিব পৰাকৈ অৰ্থনৈতিকভাৱে সলনি কৰে।
Very Short Answer Questions :
1. What does UNDP stand for?
Answer: UNDP stands for United Nations Development Programme.
2. In which year was the United Nations Development Programme (UNDP) established?
Answer: UNDP was established in 1965.
3. What is the primary objective of the United Nations Environment Programme (UNEP)?
Answer: Its primary objective is to protect the environment and promote sustainable development.
4. Where is the headquarters of UNEP located?
Answer: Nairobi, Kenya.
5. Expand the abbreviation UNHCR.
Answer: United Nations High Commissioner for Refugees.
6. Which category of people receives protection from UNHCR?
Answer: Refugees and other forcibly displaced persons.
7. What does WHO stand for?
Answer: World Health Organization.
8. In which year was the World Health Organization (WHO) established?
Answer: 1948.
9. Name one Sustainable Development Goal (SDG) supported by UNDP.
Answer: No Poverty (SDG 1).
10. Which UN agency coordinates international efforts to improve global public health?
Answer: World Health Organization (WHO).
11. Name one major environmental issue addressed by UNEP.
Answer: Climate change.
12. What is meant by a refugee?
Answer: A refugee is a person who leaves their country because of war, violence, or persecution.
13. Which organization publishes international health guidelines during disease outbreaks?
Answer: The World Health Organization (WHO).
14. Name one programme through which UNDP supports developing countries.
Answer: Sustainable Development Programme.
15. Mention one challenge commonly faced by specialised agencies of the United Nations.
Answer: Lack of adequate financial resources.
Short Answer Questions :
1. State any two major objectives of the United Nations Development Programme (UNDP).
Answer:
- To reduce poverty.
- To promote sustainable human development.
2. Explain two important functions performed by the United Nations Environment Programme (UNEP).
Answer:
- It promotes environmental protection worldwide.
- It supports countries in developing environmental policies.
3. Why is UNHCR important for the protection of displaced people?
Answer:
UNHCR provides shelter, food, legal protection, and helps refugees rebuild their lives safely.
4. Mention any two responsibilities of the World Health Organization (WHO).
Answer:
- It controls the spread of diseases.
- It sets international health standards.
5. How does UNDP contribute to poverty reduction in developing countries?
Answer:
UNDP supports employment, education, skill development, and better governance to improve people's living conditions.
6. Write a short note on the role of UNEP in promoting environmental sustainability.
Answer:
UNEP encourages the conservation of natural resources, controls pollution, and promotes sustainable environmental practices.
7. Explain the difference between a refugee and an internally displaced person (IDP).
Answer:
A refugee crosses an international border for safety, whereas an internally displaced person remains within their own country.
8. How does WHO assist countries during international health emergencies?
Answer:
WHO provides medical experts, technical guidance, medicines, and emergency health support during outbreaks.
9. Mention any two achievements of UNDP in promoting sustainable development.
Answer:
- It has reduced poverty in many developing countries.
- It has strengthened democratic institutions and good governance.
10. Explain two major challenges faced by UNEP in protecting the global environment.
Answer:
- Limited financial resources.
- Lack of full cooperation from all countries.
11. Describe the humanitarian role of UNHCR in refugee camps.
Answer:
UNHCR provides shelter, clean water, food, healthcare, education, and legal assistance to refugees.
12. Why is international cooperation essential for the successful functioning of WHO?
Answer:
Diseases spread across borders, so countries must work together by sharing information, medicines, and resources.
13. Explain any two challenges faced by UNDP in implementing development programmes.
Answer:
- Insufficient funding.
- Political instability and conflicts in some countries.
14. Discuss two major problems encountered by UNHCR while assisting refugees.
Answer:
- Increasing numbers of refugees due to wars and conflicts.
- Limited financial and humanitarian resources.
15. Why are specialised agencies of the United Nations important for global peace and human welfare?
Answer: These agencies improve health, protect the environment, support development, and provide humanitarian assistance, thereby promoting global peace and improving people's quality of life.
5 important long-answer questions (5 marks each) :
1. Explain the role and challenges of the United Nations Development Programme (UNDP). (5 Marks)
Answer: The United Nations Development Programme (UNDP) was established in 1965 and is the leading development agency of the United Nations. Its headquarters is located in New York, USA. The main aim of UNDP is to reduce poverty, improve living standards, and promote sustainable development. It works in more than 170 countries by helping governments strengthen democratic institutions, improve education and healthcare, create employment opportunities, and promote gender equality. UNDP also supports the achievement of the Sustainable Development Goals (SDGs) by providing technical assistance, financial support, and policy advice. It plays an important role in disaster recovery, climate change adaptation, and digital development. Despite its achievements, UNDP faces several challenges. It often experiences a shortage of financial resources because it depends mainly on voluntary contributions from member states. Political instability, armed conflicts, corruption, and weak governance in some countries also make development programmes difficult to implement. Climate change, economic inequality, and global crises such as pandemics further increase its responsibilities. Nevertheless, UNDP continues to play a vital role in promoting inclusive development, reducing poverty, and improving the quality of life of millions of people across the world.
2. Discuss the role and challenges of the United Nations Environment Programme (UNEP). (5 Marks)
Answer: The United Nations Environment Programme (UNEP) was established in 1972 after the Stockholm Conference on the Human Environment. Its headquarters is located in Nairobi, Kenya. UNEP is the principal environmental organization of the United Nations. Its primary objective is to protect the environment and promote sustainable development. It encourages countries to reduce pollution, conserve biodiversity, protect forests and oceans, and address climate change. UNEP also conducts scientific research, publishes environmental reports, and assists governments in preparing environmental laws and policies. It supports international environmental agreements such as those related to ozone protection, biodiversity conservation, and climate action. However, UNEP faces several important challenges. Environmental problems such as global warming, deforestation, air pollution, and plastic waste continue to increase rapidly. UNEP depends on the cooperation of member countries, and not all governments implement environmental policies equally. Limited financial resources and differences in national interests also reduce its effectiveness. Many developing countries face difficulties in balancing economic growth with environmental protection. Despite these obstacles, UNEP has significantly increased global awareness about environmental conservation and continues to guide international efforts toward protecting the Earth's natural resources for present and future generations.
3. Explain the role and challenges of the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR). (5 Marks)
Answer: The United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) was established in 1950 to protect refugees and other forcibly displaced people. Its headquarters is located in Geneva, Switzerland. The main responsibility of UNHCR is to provide international protection to people who have fled their countries because of war, persecution, violence, or natural disasters. It provides emergency shelter, food, clean water, healthcare, education, legal assistance, and psychological support. UNHCR also helps refugees return safely to their home countries, settle permanently in another country, or integrate into the country where they have taken refuge. It works closely with governments and humanitarian organizations to protect the rights and dignity of displaced people. UNHCR faces many serious challenges. The number of refugees continues to increase due to armed conflicts, political instability, and climate-related disasters. Limited funding and shortages of humanitarian resources often affect relief operations. Some countries are unwilling to accept large numbers of refugees, making resettlement difficult. Security risks in conflict zones also create obstacles for humanitarian workers. Despite these challenges, UNHCR remains one of the most important humanitarian agencies in the world by providing protection, hope, and assistance to millions of displaced people every year.
4. Explain the role and challenges of the World Health Organization (WHO). (5 Marks)
Answer: The World Health Organization (WHO) was established on 7 April 1948 and is the specialized health agency of the United Nations. Its headquarters is located in Geneva, Switzerland. WHO's main objective is to ensure that all people enjoy the highest possible standard of health. It coordinates international efforts to control infectious diseases, improve healthcare systems, promote vaccination programmes, and provide technical guidance to member countries. WHO also develops international health standards, conducts medical research, publishes health reports, and supports countries during health emergencies such as epidemics and pandemics. It plays an important role in promoting maternal and child health, nutrition, mental health, and disease prevention. WHO also faces several challenges. The emergence of new infectious diseases, antimicrobial resistance, and the increasing burden of non-communicable diseases require continuous global cooperation. Limited financial resources, unequal healthcare systems, misinformation, and political disagreements sometimes reduce the effectiveness of international health programmes. Poor healthcare infrastructure in developing countries further complicates disease control. Despite these difficulties, WHO remains the world's leading organization for promoting global public health, coordinating emergency responses, and improving healthcare services across nations.
5. Discuss the importance of the specialised agencies of the United Nations in promoting global development and human welfare. (5 Marks)
Answer:The specialised agencies and programmes of the United Nations play a vital role in improving human welfare and promoting sustainable development across the world. Organizations such as UNDP, UNEP, UNHCR, and WHO work in different fields but share the common goal of creating a safer, healthier, and more prosperous world. UNDP supports poverty reduction, good governance, education, and sustainable development. UNEP works to protect the environment, conserve biodiversity, and address climate change. UNHCR safeguards the rights of refugees and displaced persons by providing humanitarian assistance and legal protection. WHO promotes global health by preventing diseases, strengthening healthcare systems, and coordinating international responses to health emergencies.
These agencies also help countries achieve the Sustainable Development Goals (SDGs) through technical expertise, financial support, and international cooperation. Their work improves public health, protects the environment, supports vulnerable populations, and promotes peace and stability. However, they often face challenges such as limited funding, political conflicts, climate change, and increasing humanitarian crises. Despite these obstacles, the specialised agencies of the United Nations continue to make significant contributions to international cooperation, social progress, and human development. Their efforts remain essential for building a peaceful, healthy, and sustainable future for all humanity.