অধ্যায় : ৪
পদার্থঃ ধাতু আৰু অধাতু
MAIN CONTENT
অনুশীলনী :
(১) তলৰ কোনবোৰ উক্তি শুদ্ধ আৰু কোনবোৰ অশুদ্ধ বাছি উলিওৱা।
(ক) অধাতুবোৰ তাপ আৰু বিদ্যুৎৰ সুপৰিবাহী।
উত্তৰ: অশুদ্ধ
(খ) ফছফৰাছ এবিধ ধাতু।
উত্তৰ: অশুদ্ধ (ফছফৰাছ এবিধ অধাতু)
(গ) লো নমনীয় আৰু ঘাত সহনীয়।
উত্তৰ: শুদ্ধ
(ঘ) কয়লাৰ টুকুৰাত হাতুৰীৰে কোবালে চেপেটা হৈ যাব।
উত্তৰ: অশুদ্ধ (কয়লা অধাতু হোৱা বাবে ভাঙি গুড়ি হৈ যাব)
(ঙ) পাৰা এবিধ ধাতু।
উত্তৰ: শুদ্ধ
(চ) ছডিয়াম ধাতু যথেষ্ট টান।
উত্তৰ: অশুদ্ধ (ছডিয়াম অতি কোমল আৰু ইয়াক কটাৰীৰে কাটিব পাৰি)
(২) খালী ঠাই পূৰ কৰা।
(ক) ধাতুবোৰক কোবালে ইহঁতে ধ্বনিৰ সৃষ্টি কৰে বাবে ইহঁতক _________ বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰ: ধাতুবোৰক কোবালে ইহঁতে ধ্বনিৰ সৃষ্টি কৰে বাবে ইহঁতক সনাদ (Sonorous) বুলি কোৱা হয়।
(খ) ধাতুৱে পানীৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰি _________ গেছ উৎপন্ন কৰে।
উত্তৰ: ধাতুৱে পানীৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰি হাইড্ৰ’জেন গেছ উৎপন্ন কৰে।
(গ) জিংক লোহাতকৈ _________ সক্ৰিয়।
উত্তৰ: জিংক লোহাতকৈ অধিক সক্ৰিয়।
(ঘ) কোঠালিৰ উষ্ণতাত জুলীয়া অৱস্থাত পোৱা একমাত্ৰ ধাতুতোৰ নাম হ’ল _________।
উত্তৰ: কোঠালিৰ উষ্ণতাত জুলীয়া অৱস্থাত পোৱা একমাত্ৰ ধাতুতোৰ নাম হ’ল পাৰা।
(৩) কাৰণ দৰ্শোৱা।
(ক) ছডিয়াম আৰু পটেছিয়ামক কিয় কেৰাচিনত ডুবাই ৰখা হয়?
উত্তৰ: ছডিয়াম আৰু পটেছিয়াম অতি সক্ৰিয় ধাতু। ইহঁতে বায়ুৰ অক্সিজেন আৰু পানীৰ সৈতে প্ৰবলভাৱে বিক্ৰিয়া কৰি প্ৰচুৰ তাপ উৎপন্ন কৰে। সেইবাবে ইহঁতক কেৰাচিনত ডুবাই ৰখা হয়।
(খ) খাদ্য সামগ্ৰী মেৰিয়াবলৈ এলুমিনিয়ামৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰা হয় কিয়?
উত্তৰ: এলুমিনিয়াম ধাতুৰ ঘাত সহনীয়তা ধৰ্ম আছে, যাৰ বাবে ইয়াক পিটি অতি পাতল পাতলৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰি।
(গ) তামক যিংকক ইয়াৰ লৱণ দ্ৰৱৰ পৰা অপসাৰিত কৰিব নোৱাৰি কিয়?
উত্তৰ: জিংক তামতকৈ অধিক সক্ৰিয় ধাতু। এটা কম সক্ৰিয় ধাতুৱে (তাম) অধিক সক্ৰিয় ধাতুক (জিংক) তাৰ লৱণ দ্ৰৱৰ পৰা অপসাৰিত কৰিব নোৱাৰে।
(ঘ) ফছফৰাছক কিয় পানীত ডুবাই ৰখা হয়?
উত্তৰ: ফছফৰাছ এবিধ অতি সক্ৰিয় অধাতু। ই বায়ুৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে জ্বলি উঠে। সেইবাবে বায়ুর সংস্পর্শৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিবলৈ ইয়াক পানীত ডুবাই ৰখা হয়।
(৪) কি ঘটিব যেতিয়া—
(ক) এটি কাচৰ গিলাচত অলপ পানী লৈ তাত ছডিয়ামৰ সৰু টুকুৰা এটা যোগ কৰা হয়।
উত্তৰ: ছডিয়ামে পানীৰ লগত প্ৰবলভাৱে বিক্ৰিয়া কৰি ছডিয়াম হাইড্ৰক্সাইড আৰু হাইড্ৰ’জেন গেছ উৎপন্ন কৰিব। বিকাৰটো গৰম হৈ পৰিব।
(খ) কপাৰ ছালফেটৰ দ্ৰৱত লোৰ গজাল ৰখা হয়।
উত্তৰ: লো তামতকৈ অধিক সক্ৰিয় হোৱা বাবে কপাৰ ছালফেটৰ পৰা তামক অপসাৰিত কৰিব। ফলত দ্ৰৱটোৰ নীলা বৰণ ঈষৎ সেউজীয়া হ’ব আৰু গজালটোৰ ওপৰত তামৰ ৰঙা তৰপ পৰিব।
(গ) এলুমিনিয়ামৰ পাত এটুকুৰাৰ ওপৰত লঘু হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড ঢলা হয়।
উত্তৰ: এলুমিনিয়ামে এছিডৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰি হাইড্ৰ’জেন গেছ উৎপন্ন কৰিব।
(ঘ) কপাৰ ছালফেটৰ দ্ৰৱত জিংকৰ টুকুৰা ৰখা হয়।
উত্তৰ: জিংক তামতকৈ অধিক সক্ৰিয় হোৱা বাবে কপাৰ ছালফেটৰ নীলা বৰণ নোহোৱা কৰি বৰণহীন জিংক ছালফেট উৎপন্ন কৰিব আৰু ৰঙা তাম তলত জমা হ’ব।
(৫) স্তম্ভ মিলোৱা।
উত্তৰ:
স্তম্ভ A | স্তম্ভ B |
(১) অক্সিজেন | (৬) ৰকেটৰ ইন্ধন / উশাহ-নিশাহ |
(২) ৰূপ | (৪) অলংকাৰ |
(৩) লো | (৫) যন্ত্ৰপাতি |
(৪) নাইট্ৰ’জেন | (১) সাৰ |
(৫) তাম | (৭) মুদ্ৰা |
(৬) এলুমিনিয়াম | (২) আতচবাজি |
(৭) ফছফৰাছ | (৩) জুইশলা |
(৬) ধাতুবোৰক জোৰকৈ পিটিলে ইহঁত একোচটা পাতল পাতলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। এই ধৰ্মটোক কি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: ধাতুবোৰক জোৰকৈ পিটিলে ইহঁত একোচটা পাতল পাতলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। এই ধৰ্মটোক ঘাত সহনীয়তা (Malleability) বুলি কোৱা হয়।
(৭) তলৰ কোনটো পদাৰ্থক পাতল পাতৰ আকাৰলৈ পিটিব পাৰি?
(ক) গন্ধক (খ) এলুমিনিয়াম (গ) ফছফৰাছ (ঘ) নাইট্ৰ’জেন
উত্তৰ: (খ) এলুমিনিয়াম।
(৮) তলৰ কোনটো পদাৰ্থক কেৰাচিনত ডুবাই ৰখা হয়?
(ক) লো (খ) ছডিয়াম (গ) এলুমিনিয়াম (ঘ) গন্ধক
উত্তৰ: খ) ছডিয়াম।
পদার্থঃ ধাতু আৰু অধাতু অধ্যায়ৰ ১০০ টা MCQ প্ৰশ্ন
গুৰুত্বপূৰ্ণ ২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
১. ধাতুৰ ঘাত সহনীয়তা বুলিলে কি বুজা ?
উত্তৰঃ ধাতুক হাতুৰীৰে কোবাই বা পিটি একোচটা পাতল পাতল পাটলৈ পৰিৱৰ্তিত কৰিব পৰা ধৰ্মটোক ঘাত সহনীয়তা বোলে । ই ধাতুৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভৌতিক ধৰ্ম ।
২. ধাতুৰ নমনীয়তা কি ?
উত্তৰঃ ধাতুৰ যিটো ধৰ্মৰ বাবে ইয়াক টানি বা তড়িৎ কৰি দীঘল তাঁৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰি, সেই ধৰ্মকে নমনীয়তা বুলি কোৱা হয় । উদাহৰণস্বৰূপে— তাম বা এলুমিনিয়ামৰ তাঁৰ ।
৩. ধাতুক কিয় সনাদ পদাৰ্থ বুলি কোৱা হয় ?
উত্তৰঃ ধাতুৰে নিৰ্মিত বস্তুবোৰক জোৰেৰে কোবালে ইয়াৰ পৰা বিং বিং বা টিং টিং শব্দৰ (ধ্বনিৰ) সৃষ্টি হয় । যিহেতু ধাতুৱে এনে শব্দ কৰে, সেয়েহে ধাতুবোৰক সনাদ পদাৰ্থ বোলে ।
৪. ধাতুকল্প বা মেটেলয়ড বুলিলে কি বুজা ? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যিবোৰ মৌলই ধাতু আৰু অধাতু দুয়োৰে ধৰ্ম দেখুৱায়, সেইবোৰক ধাতুকল্প বোলে । উদাহৰণস্বৰূপে— আৰ্থেনিক, এন্টিমণি, বৰণ, ছিলিকন ইত্যাদি ।
৫. ছডিয়াম ধাতুক কিয় কেৰাচিনত ডুবাই ৰখা হয় ?
উত্তৰঃ ছডিয়াম ধাতু অতি সক্ৰিয় । ই বায়ুৰ অক্সিজেন আৰু পানীৰ সৈতে প্ৰবলভাৱে বিক্ৰিয়া কৰে আৰু এই বিক্ৰিয়াত প্ৰচুৰ তাপ উৎপন্ন হয় । সেয়েহে সুৰক্ষাৰ বাবে ইয়াক কেৰাচিনত ডুবাই ৰখা হয় ।
৬. ফছফৰাছক কিয় পানীত ডুবাই ৰখা হয় ?
উত্তৰঃ ফছফৰাছ এবিধ অতি সক্ৰিয় অধাতু । ই বায়ুৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলেই জ্বলি উঠে । সেইবাবে ফছফৰাছক পানীত ডুবাই ৰখা হয় যাতে ই বায়ুৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিব নোৱাৰে ।
৭. ধাতু আৰু অধাতুৰ অক্সাইডৰ প্ৰকৃতিৰ দুটা পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ ধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ক্ষাৰকীয় প্ৰকৃতিৰ অক্সাইড উৎপন্ন কৰে । আনহাতে, অধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি আম্লিক প্ৰকৃতিৰ অক্সাইড উৎপন্ন কৰে ।
৮. তামৰ পাত্ৰত জমা হোৱা সেউজীয়া পদাৰ্থটো কি ? ই কেনেকৈ উৎপন্ন হয় ?
উত্তৰঃ তামৰ পাত্ৰ এটা সেমেকা বায়ুৰ সংস্পৰ্শত থাকিলে তাৰ ওপৰত এক অনুজ্জ্বল সেউজীয়া তৰপ পৰে । এই সেউজীয়া পদাৰ্থটো হ’ল কপাৰ হাইড্ৰক্সাইড 
আৰু কপাৰ কাৰ্বনেটৰ 
মিশ্ৰণ ।
৯. ধাতুৰ অপসাৰণ বিক্ৰিয়া কাক বোলে ?
উত্তৰঃ জলীয় দ্ৰৱত এটা অধিক সক্ৰিয় ধাতুৱে আন এটা কম সক্ৰিয় ধাতুক তাৰ যৌগৰ পৰা আঁতৰাই পঠিওৱা কাৰ্যক ধাতুৰ অপসাৰণ বিক্ৰিয়া বোলে । যেনে— জিংকে কপাৰ ছালফেটৰ পৰা তামক অপসাৰিত কৰে ।
১০. লোৰ মামৰৰ প্ৰকৃতি কেনেকৈ পৰীক্ষা কৰিব পাৰি ?
উত্তৰঃ অলপ মামৰ পানীত মিহলাই সেই মিশ্ৰণটোত ৰঙা লিটমাছ কাগজ জুবুৰিয়াই দিলে দেখা যায় যে ৰঙা লিটমাছ নীলা হৈছে । ইয়াৰ পৰা প্ৰমাণ হয় যে লোৰ অক্সাইড বা মামৰৰ প্ৰকৃতি হ’ল ক্ষাৰকীয় ।
১১. পদাৰ্থৰ পৰিবাহিতা ধৰ্মটো ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ধাতুসমূহ তাপ আৰু বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী, অৰ্থাৎ ইয়াৰ মাজেৰে তাপ আৰু বিদ্যুৎ সহজে পাৰ হৈ যাব পাৰে । আনহাতে অধাতুসমূহ সাধাৰণতে তাপ আৰু বিদ্যুতৰ অপৰিবাহী বা কুপৰিবাহী ।
১২. বিদ্যুৎ মিস্ত্ৰিয়ে স্ক্ৰু-ড্ৰাইভাৰত কিয় প্লাষ্টিকৰ নাল ব্যৱহাৰ কৰে ?
উত্তৰঃ প্লাষ্টিক বা কাঠ হ’ল বিদ্যুতৰ অপৰিবাহী পদাৰ্থ । স্ক্ৰু-ড্ৰাইভাৰৰ মাজেৰে অহা বিদ্যুতে যাতে মিস্ত্ৰিজনৰ কোনো বিপদ নঘটায়, সেই সুৰক্ষাৰ বাবে ইয়াত প্লাষ্টিকৰ নাল ব্যৱহাৰ কৰা হয় ।
১৩. মেগনেছিয়ামৰ ফিটা জ্বলালে কি ঘটে ?
উত্তৰঃ মেগনেছিয়ামৰ ফিটা বায়ুত জ্বলালে মেগনেছিয়াম অক্সাইড উৎপন্ন হয় । এই ছাইখিনি পানীত দ্ৰৱীভূত কৰি লিটমাছৰে পৰীক্ষা কৰিলে ৰঙা লিটমাছ নীলা হয়, অৰ্থাৎ মেগনেছিয়াম অক্সাইড ক্ষাৰকীয় প্ৰকৃতিৰ ।
১৪. তামতকৈ জিংক কিয় অধিক সক্ৰিয় ?
উত্তৰঃ অপসাৰণ বিক্ৰিয়াত দেখা যায় যে জিংকে কপাৰ ছালফেটৰ পৰা তামক অপসাৰিত কৰিব পাৰে, কিন্তু তামে জিংক ছালফেটৰ পৰা জিংকক অপসাৰিত কৰিব নোৱাৰে । ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে তামতকৈ জিংক অধিক সক্ৰিয় ।
১৫. লো আৰু তামৰ দুটাকৈ ব্যৱহাৰ লিখা।
উত্তৰঃ লোৰ ব্যৱহাৰ— বিভিন্ন যন্ত্রপাতি আৰু ৰেলৰ চিৰি বনোৱাত ব্যৱহাৰ হয় । তামৰ ব্যৱহাৰ— বৈদ্যুতিক তাঁৰ আৰু বাচন-বৰ্তন তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় ।
১৬. অধাতুৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ১) অক্সিজেন অধাতু জীৱৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ বাবে অপৰিহাৰ্য । ২) নাইট্ৰ'জেন অধাতু উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিৰ বাবে সাৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয় ।
১৭. মৌল বুলিলে কি বুজা ?
উত্তৰঃ যদিহে এবিধ পদাৰ্থক ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া, শীতলীকৰণ, উত্তাপন বা বিদ্যুৎ বিশ্লেষণৰ দ্বাৰা পুনৰ ভাঙিব পৰা নাযায়, তেন্তে তাক মৌল বোলে । যেনে— লো, ছডিয়াম, গন্ধক ইত্যাদি ।
১৮. ব্যতিক্ৰমী ধাতু হিচাপে পাৰা আৰু ছডিয়ামৰ বৈশিষ্ট্য কি ?
উত্তৰঃ পাৰা হ’ল একমাত্ৰ ধাতু যাক কোঠালিৰ উষ্ণতাত জুলীয়া অৱস্থাত পোৱা যায় । আনহাতে, ছডিয়াম এবিধ ধাতু হ’লেও ই অতি কোমল আৰু ইয়াক কটাৰীৰে সহজে কাটিব পাৰি ।
১৯. ছালফিউৰাছ এচিডে নীলা লিটমাছৰ বৰণ কিয় সলায় ?
উত্তৰঃ ছালফিউৰাছ এচিড আম্লিক প্ৰকৃতিৰ পদাৰ্থ । যিহেতু এচিডে নীলা লিটমাছ ৰঙা কৰে, সেয়েহে ছালফাৰ ডাই অক্সাইড পানীত দ্ৰৱীভূত হৈ উৎপন্ন হোৱা ছালফিউৰাছ এচিডে নীলা লিটমাছ ৰঙা কৰে ।
২০. লোতকৈ জিংক অধিক সক্ৰিয়— ইয়াৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ জিংক লোতকৈ অধিক সক্ৰিয় হোৱাৰ বাবে জিংকে আইৰণ ছালফেটৰ দ্ৰৱৰ পৰা লোক অপসাৰিত কৰিব পাৰে । এই সক্ৰিয়তাৰ অনুক্ৰমটো হ’ল— জিংক > লো > তাম ।
গুৰুত্বপূৰ্ণ ৫ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
১. ধাতু আৰু অধাতুৰ ভৌতিক ধৰ্মসমূহৰ মাজত থকা পাৰ্থক্যবোৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ধাতু আৰু অধাতুৰ ভৌতিক ধৰ্মৰ মাজত মূল পাৰ্থক্যসমূহ হ’ল—
উজ্জ্বলতা: ধাতুসমূহ সাধাৰণতে উজ্জ্বল বা চিকমিকিয়া, কিন্তু অধাতুসমূহ অনুজ্জ্বল ।
কঠিনতা: ধাতুসমূহ সাধাৰণতে কঠিন হয় (ব্যতিক্ৰম: ছডিয়াম, পটেছিয়াম), আনহাতে অধাতুসমূহ তুলনামূলকভাৱে কোমল ।
পৰিবাহিতা: ধাতুসমূহ তাপ আৰু বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী। কিন্তু অধাতুসমূহ তাপ আৰু বিদ্যুতৰ অপৰিবাহী বা কুপৰিবাহী ।
ঘাত সহনীয়তা আৰু নমনীয়তা: ধাতুক পিটি পাতল পাত কৰিব পাৰি (ঘাত সহনীয়তা) আৰু টানি তাঁৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰি (নমনীয়তা) । অধাতুৰ এই গুণবোৰ নাই ।
সনাদ গুণ: ধাতুক কোবালে শব্দৰ সৃষ্টি হয়, কিন্তু অধাতুৰ ক্ষেত্ৰত এনে নহয় ।
২. ধাতুৰ অপসাৰণ বিক্ৰিয়া কি ? এটা পৰীক্ষাৰ সহায়ত জিংক, লো আৰু তামৰ সক্ৰিয়তাৰ ক্ৰমটো ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ জলীয় দ্ৰৱত এটা অধিক সক্ৰিয় ধাতুৱে আন এটা কম সক্ৰিয় ধাতুক তাৰ যৌগৰ পৰা অপসাৰিত কৰা কাৰ্যক অপসাৰণ বিক্ৰিয়া বোলে । পাঠ্যপুথিৰ পৰীক্ষা অনুযায়ী—
বিকাৰ A-ত জিংকে কপাৰ ছালফেটৰ পৰা তামক অপসাৰিত কৰে I
বিকাৰ B-ত লোয়ে কপাৰ ছালফেটৰ পৰা তামক অপসাৰিত কৰে I
কিন্তু তামে জিংক ছালফেট বা আইৰণ ছালফেটৰ পৰা জিংক বা লোক অপসাৰিত কৰিব নোৱাৰে । ইয়াৰ পৰা সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰি যে জিংক লোতকৈ অধিক সক্ৰিয় আৰু লো তামতকৈ অধিক সক্ৰিয় । গতিকে সক্ৰিয়তাৰ অনুক্ৰমটো হ’ল: জিংক > লো > তাম (Zn > Fe > Cu) ।
৩. ধাতু আৰু অধাতুৰ অক্সিজেনৰ সৈতে হোৱা বিক্ৰিয়াৰ এটি তুলনামূলক আলোচনা আগবঢ়োৱা।
উত্তৰঃ ধাতু আৰু অধাতু দুয়োটাই অক্সিজেনৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰি অক্সাইড উৎপন্ন কৰে ।
ধাতুৰ অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া: ধাতুৱে অক্সিজেনৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰি ধাতৱ অক্সাইড সৃষ্টি কৰে । এই অক্সাইডসমূহৰ প্ৰকৃতি হ’ল ক্ষাৰকীয় । উদাহৰণস্বৰূপে, মেগনেছিয়াম অক্সাইড বা লোৰ মামৰৰ জলীয় মিশ্ৰণে ৰঙা লিটমাছ নীলা কৰে ।
অধাতুৰ অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া: অধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি অধাতৱ অক্সাইড সৃষ্টি কৰে । এই অক্সাইডসমূহৰ প্ৰকৃতি সাধাৰণতে আম্লিক হয় । যেনে— ছালফাৰ ডাই অক্সাইড গেছ পানীত দ্ৰৱীভূত হ’লে ছালফিউৰাছ এচিড উৎপন্ন হয়, যিয়ে নীলা লিটমাছ ৰঙা কৰে ।
৪. আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত ধাতু আৰু অধাতুৰ ৫ টাকৈ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ধাতুৰ ব্যৱহাৰ:
লো বিভিন্ন যন্ত্রপাতি, ৰেলৰ চিৰি আৰু জাহাজ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰ হয় ।
এলুমিনিয়াম বাচন-বৰ্তন আৰু বৈদ্যুতিক সঁজুলি তৈয়াৰত ব্যৱহাৰ হয় ।
তাম বৈদ্যুতিক তাঁৰ আৰু মুদ্ৰা প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয় ।
সোণ আৰু ৰূপ অলংকাৰ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰ হয় ।
পাৰা থাৰ্ম'মিটাৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয় ।
অধাতুৰ ব্যৱহাৰ:
অক্সিজেন জীৱৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ বাবে অপৰিহাৰ্য ।
নাইট্ৰ'জেন উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিৰ বাবে সাৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয় ।
ক্ল'ৰিন পানী বিশুদ্ধ কৰিবলৈ বীজাণুনাশক হিচাপে ব্যৱহাৰ হয় ।
ফছফৰাছ জুইশলা উদ্যোগত ব্যৱহাৰ কৰা হয় ।
গন্ধক আতচবাজি আৰু ঔষধ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় ।
৫. ধাতুৰ পানী আৰু অম্লৰ (এচিড) সৈতে হোৱা বিক্ৰিয়াসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
পানীৰ সৈতে বিক্ৰিয়া: ধাতুৱে পানীৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ধাতৱ হাইড্ৰ'ক্সাইড আৰু হাইড্ৰ'জেন গেছ উৎপন্ন কৰে । ছডিয়ামে পানীৰ সৈতে তীব্ৰভাৱে বিক্ৰিয়া কৰে I
কিন্তু লোৰ দৰে ধাতুৱে অতি লাহে লাহে বিক্ৰিয়া কৰে । অধাতুসমূহে সাধাৰণতে পানীৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে ।
অম্লৰ সৈতে বিক্ৰিয়া: ধাতুৱে লঘু অম্লৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি লৱণ আৰু হাইড্ৰ'জেন গেছ উৎপন্ন কৰে । এই গেছৰ উপস্থিতি 'পপ' শব্দৰ দ্বাৰা ধৰা পেলাব পাৰি । অৱশ্যে তামে লঘু হাইড্ৰ'ক্লৰিক এচিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে । অধাতুসমূহে সাধাৰণতে অম্লৰ সৈতে কোনো বিক্ৰিয়া নকৰে ।
*********