উত্তৰ: এখন দেশত এক নিৰ্দিষ্ট বিত্তীয় বৰ্ষত উৎপাদিত চূড়ান্ত সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ মুদ্ৰাগত মূল্যৰ লগতে বিদেশৰ পৰা অহা শুদ্ধ উপাদান আয়ৰ সৰ্বমুঠ পৰিমাণকেই ৰাষ্ট্ৰীয় আয় বোলে।

উত্তৰ: ব্যক্তিগত আয়ৰ পৰা প্ৰত্যক্ষ কৰ (Direct Tax) আৰু অন্যান্য বাধ্যতামূলক চৰকাৰী মাচুল পৰিশোধ কৰাৰ পিছত ব্যক্তিৰ হাতত ভোগ আৰু সঞ্চয়ৰ বাবে প্ৰকৃততে যি অংশ অৱশিষ্ট থাকে, তাকে ব্যয়যোগ্য আয় বোলে।

উত্তৰ: উপাদান ব্যয়ত শুদ্ধ ঘৰুৱা উৎপাদন (NDP at Factor Cost) হৈছে প্ৰকৃত ঘৰুৱা আয় (Domestic Income)।

উত্তৰ: এখন অৰ্থনীতিত দীৰ্ঘ সময় ধৰি সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সাধাৰণ মূল্যস্তৰৰ অবিৰত আৰু লক্ষণীয় বৃদ্ধিক মুদ্ৰাস্ফীতি বোলে।

উত্তৰ: যি হিচাপত কোনো এখন দেশৰ নাগৰিক আৰু বহিঃবিশ্বৰ মাজত সম্পাদিত সকলো ধৰণৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মূলধন স্থানান্তৰ, বৈদেশিক ঋণ, আৰু প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগ (FDI) আদি লিপিবদ্ধ কৰা হয়।

উত্তৰ: দুখন পৃথক দেশৰ মুদ্ৰাৰ বিনিময় হাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা এনে এক সূচক, যাৰ আধাৰত সমপৰিমাণ মুদ্ৰাৰে উভয় দেশৰ ঘৰুৱা বজাৰত সমপৰিমাণ সামগ্ৰীৰ বাস্কেট ক্ৰয় কৰিব পৰা যায়।

উত্তৰ: কোনো দেশৰ অৰ্থনীতিত একেৰাহে দুটা বা ততোধিক ত্ৰৈমাসিক সময়ছোৱাত (Quarters) যেতিয়া মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) হ্ৰাস পায় আৰু সামগ্ৰিক কাৰ্যকলাপ স্থবিৰ হৈ পৰে।

উত্তৰ: আয় শূন্য অৱস্থাত জীৱনধাৰণৰ বাবে যি ন্যূনতম ভোগৰ প্ৰয়োজন হয়, তাক স্বতন্ত্ৰ ভোগ (Autonomous Consumption, C̄) বোলা হয়।

উত্তৰ: কেইনছৰ সামষ্টিক তত্ত্ব অনুসৰি নিবনুৱা সমস্যাৰ মূল কাৰণ হ'ল ফলপ্ৰসূ চাহিদাৰ অভাৱ (Deficiency of Effective Demand)।

উত্তৰ: জে. আৰ. হিক্সৰ মতে, এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ মূলধনী সম্পত্তিৰ মূল্য হ্ৰাস নকৰাকৈ এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ছোৱাত যি সৰ্বোচ্চ পৰিমাণ ভোগ কৰিব পাৰে, সেয়াই হ'ল আয়।

উত্তৰ: সামগ্ৰিক চাহিদাৰ দুটা মূল উপাদান হ'ল ব্যক্তিগত ভোগ ব্যয় (C) আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক বিনিয়োগ ব্যয় (I)।

উত্তৰ: যেতিয়া এখন দেশৰ সামগ্ৰী, সেৱা আৰু একপক্ষীয় স্থানান্তৰৰ মুঠ আমদানি ব্যয় মুঠ ৰপ্তানি উপাৰ্জনতকৈ অধিক হয়, তেতিয়া তাক চলিত হিচাপৰ ঘাটি বোলে।

উত্তৰ: দেশ এখনৰ চৰকাৰে প্ৰশাসনিকভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰা এনে এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যাৰ ভিতৰত ব্যক্তি, সামগ্ৰী আৰু মূলধনে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে।

উত্তৰ: ব্যষ্টিবাদী অৰ্থনীতিত একক ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠানৰ অৰ্থনৈতিক আচৰণ অধ্যয়ন কৰা হয়, আনহাতে সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতিত সমগ্ৰ দেশৰ সামগ্ৰিক উৎপাদন, নিবনুৱা আৰু মূল্যস্তৰ আলোচনা কৰা হয়।

উত্তৰ: যি কৰ্মসংস্থানত প্ৰয়োজনতকৈ অধিক শ্ৰমিক নিয়োজিত হৈ থাকে আৰু অতিৰিক্ত শ্ৰমিকসকলৰ প্ৰান্তিক উৎপাদনশীলতা (Marginal Productivity) প্ৰকৃততে শূন্য হয়।

উত্তৰ: অধ্যাপক জে. আৰ. হিক্সে তেওঁৰ 'Value and Capital' গ্ৰন্থত আয়ৰ সংজ্ঞা দি কৈছে যে আয় হৈছে এজন ব্যক্তিয়ে এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ত (যেনে এসপ্তাহত) ভোগ কৰিব পৰা সেই সৰ্বোচ্চ পৰিমাণ, যাৰ পিছতো সময়ছোৱাৰ শেষত তেওঁ আৰম্ভণিৰ সমানেই সম্পদশালী হৈ থাকে। অৰ্থাৎ মূলধন অটুট ৰাখি কৰা সৰ্বোচ্চ সম্ভাৱ্য ভোগেই হ'ল আয়।

উত্তৰ: এখন দেশৰ ঘৰুৱা অৰ্থনৈতিক অঞ্চলত তলৰ উপাদানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হয়:

• দেশৰ ৰাজনৈতিক আৰু জলসীমাৰ ভিতৰৰ ভৌগোলিক এলেকা।
• আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জলভাগত দেশৰ বাসিন্দাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত জাহাজ, বিমান আৰু তেল খনন মঞ্চ।
• বিদেশত অৱস্থিত দেশখনৰ দূতাবাস (Embassies), সামৰিক ঘাটি আৰু কনছুলেটসমূহ।

উত্তৰ:

• বিষয়বস্তু: চলিত হিচাপত চূড়ান্ত দৃশ্যমান-অদৃশ্যমান সামগ্ৰী, সেৱা আৰু একপক্ষীয় স্থানান্তৰ লিপিবদ্ধ হয়। মূলধনী হিচাপত বৈদেশিক বিনিয়োগ, ঋণ আৰু বেংকিং মূলধন স্থানান্তৰ লিপিবদ্ধ হয়।
• সম্পদ আৰু দায়বদ্ধতা: চলিত হিচাপে দেশৰ বৈদেশিক দেনা-পাওনা সলনি নকৰে, কিন্তু মূলধনী হিচাপে পোনপটীয়াকৈ দেশৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পত্তি আৰু দায়বদ্ধতাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়।

উত্তৰ: প্ৰথমে বিদেশৰ পৰা অহা শুদ্ধ উপাদান আয় (NFIA) নিৰ্ণয় কৰা হ'ল:

উত্তৰ: চলিত বৰ্ষৰ বজাৰ মূল্যৰ ভিত্তিত গণনা কৰা মুঠ উৎপাদনৰ মূল্যক নামমাত্ৰ বা মুদ্ৰাৰ মানত GDP বোলে। আনহাতে, মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আঁতৰাই কোনো এক নিৰ্দিষ্ট ভিত্তি বৰ্ষৰ (Base Year) স্থিৰ মূল্যৰ ভিত্তিত নিৰ্ণয় কৰা উৎপাদনক প্ৰকৃত GDP বোলে। প্ৰকৃত GDP য়েহে অৰ্থনীতিৰ প্ৰকৃত বিকাশ প্ৰতিফলিত কৰে।

উত্তৰ: ক্ৰয় ক্ষমতা সমতা হৈছে দুটা ভিন্ন মুদ্ৰাৰ প্ৰকৃত বিনিময় হাৰ সমতুল্য কৰা পদ্ধতি, যাতে দুয়োখন দেশতে সমপৰিমাণ মুদ্ৰাৰে একেখিনি ভোগ সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিব পাৰি। উদাহৰণস্বৰূপে, যদি আমেৰিকাত এখন কিতাপৰ দাম $১ আৰু ভাৰতত অনুৰূপ কিতাপৰ দাম ₹২২ হয়, তেন্তে PPP অনুসৰি বিনিময় হাৰ হ'ব $1 = ₹22।

উত্তৰ: দেশৰ ভৌগোলিক সীমাৰ ভিতৰত উৎপাদিত উপাৰ্জন হ'ল ঘৰুৱা আয়। ইয়াৰ সৈতে বিদেশৰ পৰা অহা শুদ্ধ উপাদান আয় (NFIA) যোগ কৰিলে ৰাষ্ট্ৰীয় আয় পোৱা যায়।

উত্তৰ: দেশৰ পৰিয়াল বা ব্যক্তিসকলে সকলো উৎসৰ পৰা প্ৰকৃততে লাভ কৰা সৰ্বমুঠ পাৰিশ্ৰমিক আৰু হস্তান্তৰিত পৰিশোধক ব্যক্তিগত আয় বোলে। এই ব্যক্তিগত আয়ৰ পৰা প্ৰত্যক্ষ আয়কৰ আৰু পৌৰনিগমৰ মাচুল বাদ দিলে হাতত থকা অংশক ব্যয়যোগ্য আয় বোলে।

উত্তৰ: জনসাধাৰণৰ উপাৰ্জন বৃদ্ধি, চৰকাৰী ব্যয় বৃদ্ধি অথবা মুদ্ৰাৰ যোগান সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত যেতিয়া অৰ্থনীতিত সামগ্ৰিক চাহিদা যোগানতকৈ বহু পৰিমাণে বাঢ়ি যায়, তেতিয়া অত্যধিক চাহিদাৰ হেঁচাত মূল্যস্তৰ বৃদ্ধি পায়। ইয়াক চাহিদা বৃদ্ধিজনিত মুদ্ৰাস্ফীতি (Demand-Pull Inflation) বোলে।

উত্তৰ: মুদ্ৰাস্ফীতিত সামগ্ৰিক চাহিদা যোগানতকৈ অধিক হোৱাৰ বাবে দ্ৰব্যৰ মূল্য অবিৰতভাৱে বাঢ়ে আৰু মুদ্ৰাৰ মূল্য কমে। ইয়াৰ বিপৰীতে মন্দাৱস্থাত ফলপ্ৰসূ চাহিদাৰ তীব্ৰ অভাৱ ঘটে, যাৰ ফলত উৎপাদন হ্ৰাস পায়, মূল্য স্থবিৰ হয় আৰু ব্যাপক নিবনুৱাৰ সৃষ্টি হয়।

উত্তৰ: ১৯২৯-৩৩ চনৰ বিশ্ব মহামন্দাৰ সময়ত ক্লাছিকেল ব্যষ্টিবাদী তত্ত্বসমূহে (যেনে পূৰ্ণ নিয়োগৰ স্বতঃসিদ্ধ ধাৰণা) অৰ্থনীতিৰ ব্যাপক নিবনুৱা আৰু উৎপাদন পতন ব্যাখ্যা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছিল। ইয়াৰ ফলশ্ৰুতিত সমগ্ৰ দেশৰ আয়, উৎপাদন আৰু সংস্থাপন বিশ্লেষণ কৰিবলৈ সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতিৰ প্ৰসাৰ ঘটে।

উত্তৰ: বজাৰ দৰত থকা মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ (GDP at MP) পৰা স্থিৰ মূলধনৰ অৱক্ষয়জনিত ব্যয় আৰু শুদ্ধ পৰোক্ষ কৰ (Net Indirect Taxes) বিয়োগ কৰি উপাদান ব্যয়ত NDP নিৰ্ণয় কৰা হয়।

উত্তৰ: মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয় (Y) আৰু মুঠ ভোগ ব্যয় (C) ৰ মাজৰ কাৰ্যকৰী প্ৰত্যক্ষ সম্বন্ধকে ভোগ ফলন বোলে। ইয়াক সাধাৰণতে তলৰ সমীকৰণটোৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হয়:

উত্তৰ: উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াত ব্যৱহৃত মেচিন আৰু মূলধনী সামগ্ৰীৰ স্বাভাৱিক ক্ষয়-ক্ষতি আৰু অপ্ৰচলন ব্যয়ক অৱক্ষয় বোলে। মুঠ উৎপাদনৰ (Gross) পৰা অৱক্ষয় বাদ দিলেহে অৰ্থনীতিৰ প্ৰকৃত শুদ্ধ উৎপাদন ক্ষমতা (Net Value) নিৰূপণ কৰা সম্ভৱ হয়।

উত্তৰ: এখন অৰ্থনীতিত সামগ্ৰিক যোগান মূলত মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন বা ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ৰ সমতুল্য। উৎপাদনৰ উপাদানসমূহে উপাৰ্জন কৰা আয়ক ভোগ (C) আৰু সঞ্চয় (S) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। সেয়েহে সামগ্ৰিক যোগানৰ উপাদানসমূহ হ'ল:

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰীয় আয় (National Income) আৰু ঘৰুৱা আয় (Domestic Income) সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতিৰ দুটা অন্যতম ভেটি। ইহঁতৰ মাজৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ'ল:

• ভৌগোলিক পৰিসৰ: ঘৰুৱা আয় দেশৰ ঘৰুৱা ভৌগোলিক সীমাৰ ভিতৰত উৎপাদিত মুঠ উপাদান আয়। ইয়াত উৎপাদকজন দেশৰ নাগৰিক নে বিদেশী নাগৰিক, সেয়া বিবেচনা কৰা নহয়। আনহাতে ৰাষ্ট্ৰীয় আয় হ'ল দেশৰ সাধাৰণ নাগৰিকসকলে দেশৰ ভিতৰত বা বহিঃৰাষ্ট্ৰত উপাৰ্জন কৰা মুঠ আয়।
• ধাৰণাৰ প্ৰকৃতি: ঘৰুৱা আয় এক ভৌগোলিক ধাৰণা (Territorial Concept), কিন্তু ৰাষ্ট্ৰীয় আয় নাগৰিকত্বৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত এক ৰাষ্ট্ৰীয় ধাৰণা (National Concept)।
• বিদেশৰ পৰা অহা শুদ্ধ উপাদান আয় (NFIA): ঘৰুৱা আয়ত NFIA অন্তৰ্ভুক্ত নাথাকে। কিন্তু ঘৰুৱা আয়ৰ লগত NFIA যোগ কৰিলে ৰাষ্ট্ৰীয় আয় পোৱা যায়।
• প্ৰয়োগ: ঘৰুৱা আয়ে দেশখনৰ আভ্যন্তৰীণ উৎপাদনশীলতা জোখে, আনহাতে ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ে দেশখনৰ নাগৰিকসকলৰ প্ৰকৃত আৰ্থিক ক্ষমতা আৰু মানদণ্ড প্ৰকাশ কৰে।

উত্তৰ:
নিবনুৱাৰ সংজ্ঞা: অৰ্থনীতিত নিবনুৱা বুলিলে এনে এক অৱস্থাক বুজায়, য'ত এজন সক্ষম ব্যক্তি প্ৰচলিত বজাৰ মজুৰিৰ হাৰত কাম কৰিবলৈ সম্পূৰ্ণ ইচ্ছুক থকা সত্ত্বেও কোনো অৰ্থনৈতিক উৎপাদনমুখী কাম বিচাৰি নাপায়। স্বেচ্ছাই কাম নকৰা বা অক্ষম লোকক নিবনুৱা শ্ৰেণীত ধৰা নহয়।

নিবনুৱাৰ হাৰ নিৰ্ধাৰণ: নিবনুৱাৰ হাৰ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ দেশৰ মুঠ শ্ৰমশক্তিৰ (Labour Force) সৈতে মুঠ নিবনুৱা ব্যক্তিৰ সংখ্যাৰ শতাংশ গণনা কৰা হয়। শ্ৰমশক্তিৰ ভিতৰত নিয়োজিত আৰু সংস্থাপনহীন অথচ কৰ্মক্ষম উভয় ব্যক্তিয়েই অন্তৰ্ভুক্ত। ধৰা হ'ল দেশৰ মুঠ কৰ্মক্ষম শ্ৰমশক্তি ১০০ লাখ আৰু কাম নোপোৱা নিবনুৱা ব্যক্তিৰ সংখ্যা ৭ লাখ। তেন্তে নিবনুৱাৰ হাৰ হ'ব (৭ / ১০০) × ১০০ = ৭%।

উত্তৰ: এখন সৰল দ্বৈত অৰ্থনীতিত কেৱল দুটা খণ্ড থাকে— পৰিয়াল খণ্ড (Households) আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান খণ্ড (Firms)। চৰকাৰ আৰু বৈদেশিক বাণিজ্য ইয়াত অনুপস্থিত থাকে।

• প্ৰকৃত প্ৰবাহ (Real Flow): পৰিয়ালে প্ৰতিষ্ঠানক শ্ৰম, ভূমি আৰু মূলধন যোগান ধৰে; ইয়াৰ বিনিময়ত প্ৰতিষ্ঠানে উৎপাদিত সামগ্ৰী আৰু সেৱা পৰিয়ালক দিয়ে।
• মুদ্ৰাগত প্ৰবাহ (Money Flow): প্ৰতিষ্ঠানে পৰিয়ালক উপাদানৰ বাবদ মজুৰি, সুদ আৰু লাভ প্ৰদান কৰে। পৰিয়ালে এই ধনেৰে সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰি ভোগ ব্যয় (C) হিচাপে প্ৰতিষ্ঠানলৈ ঘূৰাই পঠিয়ায়।

উত্তৰ: মুদ্ৰাস্ফীতি হ'ল কোনো অৰ্থনীতিত দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ সাধাৰণ মূল্যস্তৰৰ ক্ৰমাগত বৃদ্ধি আৰু মুদ্ৰাৰ ক্ৰয় ক্ষমতা হ্ৰাস পোৱা অৱস্থা। ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰভাৱসমূহ তলত দিয়া হ'ল:

• আয় বিতৰণৰ অসমতা: স্থিৰ আয়ৰ চাকৰিয়াল, শ্ৰমিক আৰু পেঞ্চনভোগীসকল ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় কাৰণ প্ৰকৃত উপাৰ্জন হ্ৰাস পায়। বিপৰীতে ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগী শ্ৰেণী লাভৱান হয়।
• ঋণদাতা আৰু ঋণগ্ৰহীতা: মুদ্ৰাস্ফীতিৰ ফলত ঋণগ্ৰহীতা লাভবান হয় কাৰণ তেওঁ কম ক্ৰয়ক্ষমতা সম্পন্ন টকা ঘূৰাই দিয়ে, কিন্তু ঋণদাতা আৰ্থিক লোকচানৰ সন্মুখীন হয়।
• সঞ্চয় আৰু বিনিয়োগ: বৰ্ধিত খৰচৰ ফলত সাধাৰণ ৰাইজৰ সঞ্চয় শক্তি হ্ৰাস পায়, যাৰ ফলত মূলধন গঠন স্থবিৰ হয়।
• বৈদেশিক বাণিজ্য: ঘৰুৱা উৎপাদন ব্যয় বাঢ়িলে ৰপ্তানি সামগ্ৰীৰ চাহিদা বিশ্ববজাৰত হ্ৰাস পায় আৰু বৈদেশিক বাণিজ্যত নাটনি ঘটে।

উত্তৰ: লেনদেনৰ সমতাৰ চলিত হিচাপত (Current Account) এখন দেশৰ সৈতে বহিঃবিশ্বৰ হোৱা সকলো বাস্তৱ সামগ্ৰী, সেৱা আৰু একপক্ষীয় স্থানান্তৰৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰবাহ লিপিবদ্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ উপাদানসমূহ হ'ল:

• দৃশ্যমান সামগ্ৰীৰ বাণিজ্য (Merchandise Trade): তেল, চাহ, যন্ত্ৰপাতি আদি ভৌতিক সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানি (+) আৰু আমদানি (-)।
• অদৃশ্যমান সেৱাৰ বাণিজ্য (Services): পৰিবহণ, বেংকিং, ছফটৱেৰ সেৱা আৰু পৰ্যটনৰ দ্বাৰা উপাৰ্জিত আৰু পৰিশোধিত ধন।
• উপাদান আয় (Factor Income): বিদেশত কৰা বিনিয়োগৰ লভ্যাংশ, লাভ, সুদ আৰু প্ৰৱাসী শ্ৰমিকৰ উপাৰ্জন।
• একপক্ষীয় স্থানান্তৰ (Unilateral Transfers): কোনো বিনিময় নোহোৱাকৈ লাভ কৰা বৈদেশিক অনুদান, উপহাৰ আৰু প্ৰবাসীয়ে গৃহলৈ পঠোৱা ধন (Remittances)।

উত্তৰ: অৰ্থনৈতিক বিজ্ঞানৰ মূল সূত্ৰ অনুসৰি, দেশ এখনৰ ভৌগোলিক এলেকাৰ ভিতৰত থকা উপাদানসমূহে (ভূমি, শ্ৰম, মূলধন, সংগঠন) উৎপাদনত অংশ লৈ যি প্ৰকৃত আয় সৃষ্টি কৰে, সেয়াই ঘৰুৱা আয়।

• উপাদান ব্যয়ৰ যুক্তি: বজাৰ দৰত পৰোক্ষ কৰ আৰু অনুদান অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যিয়ে প্ৰকৃত উৎপাদন ক্ষমতা প্ৰতিফলিত নকৰে। উপাদান ব্যয়ত কেৱল উৎপাদনে সৃষ্টি কৰা প্ৰকৃত পাৰিশ্ৰমিক ধৰা হয়।
• শুদ্ধ (Net) ধাৰণাৰ যুক্তি: মুঠ উৎপাদনৰ (Gross) মাজত পুৰণি মেচিনৰ ক্ষয়-ক্ষতি বা অৱক্ষয় লুকাই থাকে, যিয়ে কোনো নতুন সম্পত্তি নিৰ্মাণ নকৰে। সেয়ে অৱক্ষয় বাদ দি শুদ্ধ উৎপাদন নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।

উত্তৰ: অৰ্থনীতিবিদ গুস্তাভ কেছেলৰ দ্বাৰা প্ৰচাৰিত ক্ৰয় ক্ষমতা সমতা তত্ত্বৰ মূল নীতি হ'ল— মুক্ত বাণিজ্যৰ অধীনত দুখন দেশৰ মুদ্ৰাৰ বিনিময় হাৰ এনে স্তৰত থাকিব লাগে যাতে দুয়োটা মুদ্ৰাৰ ক্ৰয় ক্ষমতা সমান হয়।

• তত্ত্বৰ ভিত্তি: যদি আমেৰিকাত এখন বিশেষ গাড়ীৰ দাম $২০,০০০ আৰু ভাৰতত একেখন গাড়ীৰ দাম ₹১০,০০,০০০ হয়, তেন্তে PPP বিনিময় হাৰ হ'ব $১ = ₹৫০।
• প্ৰয়োজনীয়তা: চৰকাৰী মুদ্ৰা বিনিময় হাৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰৰ প্ৰকৃত জীৱনধাৰণৰ মান প্ৰকাশ নকৰে। বিশ্ব বেংকে দেশসমূহৰ প্ৰকৃত অৰ্থনৈতিক আকাৰ, জনমূৰি আয় আৰু দৰিদ্ৰতা নিৰূপণ কৰিবলৈ PPP পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰে।

উত্তৰ: ব্যয় পদ্ধতি অনুসৰি, এক বিত্তীয় বৰ্ষত দেশৰ ভিতৰত উৎপাদিত চূড়ান্ত সামগ্ৰী আৰু সেৱা ক্ৰয়ৰ বাবদ সমাজৰ সকলো খণ্ডই কৰা সৰ্বমুঠ ব্যয় যোগ কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় আয় উলিওৱা হয়।

• ব্যক্তিগত ভোগ ব্যয় (C): উপভোক্তাসকলে খাদ্য, কাপোৰ আৰু সেৱা ক্ৰয়ৰ বাবে কৰা ব্যয়।
• মুঠ ব্যক্তিগত ঘৰুৱা বিনিয়োগ (I): ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে মেচিন, ভৱন আৰু সামগ্ৰীৰ মজুত নিৰ্মাণৰ বাবে কৰা ব্যয়।
• চৰকাৰী ভোগ আৰু বিনিয়োগ ব্যয় (G): চৰকাৰে প্ৰশাসন, ৰাস্তা-ঘাট আৰু প্ৰতিৰক্ষাত কৰা খৰচ।
• শুদ্ধ ৰপ্তানি (X - M): মুঠ ৰপ্তানি উপাৰ্জনৰ পৰা আমদানি ব্যয় বাদ দি পোৱা অংশ।

ইয়াৰ পিছত GDP_MP ৰ পৰা অৱক্ষয় আৰু শুদ্ধ পৰোক্ষ কৰ বিয়োগ কৰি NFIA যোগ দিলে ৰাষ্ট্ৰীয় আয় (NNP_FC) পোৱা যায়।

উত্তৰ:
গড় ভোগ প্ৰৱণতা (APC): মুঠ আয়ৰ (Y) কিমান অংশ ভোগ (C) কৰা হৈছে তাৰ অনুপাত হ'ল APC। অৰ্থাৎ APC = C / Y।

প্ৰান্তিক ভোগ প্ৰৱণতা (MPC): আয়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ (ΔY) ফলস্বৰূপে ভোগ ব্যয়ৰ যি পৰিৱৰ্তন (ΔC) ঘটে তাৰ অনুপাত হ'ল MPC। অৰ্থাৎ MPC = ΔC / ΔY। চিত্ৰত ভোগ ৰেখাৰ ঢালে (Slope) প্ৰান্তিক ভোগ প্ৰৱণতা (MPC) নিৰ্দেশ কৰে। আয় বৃদ্ধিৰ লগে লগে সাধাৰণতে APC আৰু MPC দুয়োটাই হ্ৰাস পায়।

উত্তৰ: যেতিয়া কোনো এখন দেশৰ সামগ্ৰিক অৰ্থনীতিত উৎপাদন, উপাৰ্জন, নিয়োগ আৰু বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপ কেইবামাহো ধৰি ক্ৰমাগতভাৱে নিম্নগামী হয়, তেতিয়া তাক অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থা বোলে।

• ফলপ্ৰসূ চাহিদাৰ পতন: উপভোক্তাসকলৰ ক্ৰয়ক্ষমতা আৰু ভৱিষ্যত বিশ্বাস হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত বজাৰত সামগ্ৰীৰ বিক্ৰী হ্ৰাস পায়।
• উৎপাদন আৰু নতুন বিনিয়োগ স্থবিৰতা: গুদামত সামগ্ৰী জমা হৈ থকাৰ ফলত উদ্যোগসমূহে উৎপাদন বন্ধ কৰে আৰু নতুন মূলধনী সম্প্ৰসাৰণ স্থগিত ৰাখে।
• শ্ৰমিক ছাঁটাই আৰু নিবনুৱা: প্ৰতিষ্ঠানসমূহে খৰচ কমাবলৈ শ্ৰমিক ছাঁটাই কৰে, যাৰ ফলত চক্ৰীয় নিবনুৱাৰ (Cyclical Unemployment) সৃষ্টি হয়।
• বেংকিং খণ্ডত মন্দা: ঋণৰ চাহিদা কমি যায় আৰু ব্যৱসায়িক লোকচানৰ ফলত বেংকৰ অনা-আদায়ীকৃত ঋণ (NPA) তীব্ৰ হাৰত বৃদ্ধি পায়।

Answer: National Income is the total money value of all final goods and services produced within an economy during a financial year, plus Net Factor Income from Abroad (NFIA).

Answer: Disposable Income is the portion of personal income that households actually have available for consumption and saving after deducting direct taxes and compulsory government fees.

Answer: Net Domestic Product at Factor Cost (NDP at FC) is identically equivalent to Domestic Income.

Answer: Inflation is a sustained and measurable increase in the general price level of goods and services in an economy over an extended period.

Answer: The Capital Account records all international economic transactions involving cross-border capital transfers, external borrowings, and foreign direct/portfolio investments that alter a nation's foreign assets and liabilities.

Answer: Purchasing Power Parity (PPP) is an economic metric used to determine exchange rates between currencies based on the principle that identical baskets of goods and services should cost the same in both countries when converted to a common currency.

Answer: A recession is a significant and widespread decline in economic activity across an economy, typically defined as two or more consecutive quarters of negative real GDP growth.

Answer: When income is zero, consumption remains positive to sustain basic survival needs; this minimum baseline expenditure is called Autonomous Consumption (C̄).

Answer: According to Keynesian macroeconomic theory, the primary cause of involuntary unemployment is a deficiency of effective aggregate demand.

Answer: According to J.R. Hicks, an individual's income is the maximum amount they can consume during a given period while still expecting to remain as well off at the end of the period as they were at the beginning (i.e., keeping real capital intact).

Answer: The two fundamental components of Aggregate Demand in a closed private economy are Household Consumption Expenditure (C) and Private Investment Expenditure (I).

Answer: A Current Account Deficit occurs when a country's total import expenditure on goods, services, and unilateral transfers exceeds its total export receipts and incoming unilateral transfers over a specified period.

Answer: Domestic Territory refers to the geographical territory administered by a nation's government within which persons, goods, and capital circulate freely.

Answer: Microeconomics studies the economic behavior and decision-making of individual units (such as households and single firms), whereas Macroeconomics analyzes economy-wide aggregates (such as total national output, aggregate employment, and general price levels).

Answer: Disguised unemployment is a situation where more workers are engaged in an activity than necessary, such that the marginal productivity of the surplus labor is zero.

Answer: In his seminal work Value and Capital, Prof. J.R. Hicks defined income as: "The maximum value which a man can consume during a week, and still expect to be as well off at the end of the week as he was at the beginning." In essence, income represents maximum sustainable consumption without depleting one's underlying capital base.

Answer: A nation's domestic economic territory includes:

• Geographic boundaries, territorial waters, and airspace administered by the government.
• Ships, aircraft, and oil/gas exploration platforms operated by residents in international waters.
• Embassies, consulates, and military establishments located abroad.

Answer:

• Nature of Transactions: The Current Account deals with international flows of tangible merchandise, invisible services, factor income, and transfer payments. The Capital Account records transactions in financial claims, direct foreign investments (FDI/FPI), and loans.
• Impact on Asset-Liability Position: Current account flows do not directly alter the international asset/liability standing of a nation, whereas capital account flows directly change the country's external asset and debt obligations.

Answer: First, calculate Net Factor Income from Abroad (NFIA):

Answer: Nominal GDP measures aggregate output valued at current prevailing market prices and is susceptible to distortions from price-level changes. Real GDP measures output valued at constant base-year prices, adjusting for inflation. Real GDP is the true measure of physical economic growth.

Answer: PPP is an exchange-rate theory stating that market exchange rates should adjust so that a representative basket of goods costs the exact same amount in two different currencies. Example: If a standard textbook costs $1 in the US and an identical textbook costs ₹22 in India, the PPP-implied exchange rate is $1 = ₹22.

Answer: Domestic Income measures income generated within the geographic territory. Adding Net Factor Income from Abroad (NFIA) yields National Income:

Answer: Personal Income is the total income (factor earnings plus transfer receipts) actually received by households before paying direct taxes. Disposable Income is the net sum left after paying direct personal taxes and compulsory fees.

Answer: Demand-Pull Inflation occurs when aggregate demand for goods and services in an economy significantly exceeds aggregate supply at full employment ("too much money chasing too few goods"), driven by increases in money supply, fiscal spending, or private consumption.

Answer: During Inflation, aggregate demand exceeds aggregate supply, driving up general prices and eroding currency purchasing power. During a Recession, deficient aggregate demand causes real output to shrink, investment to stall, and unemployment to escalate.

Answer: Classical microeconomic assumptions (such as Say's Law and self-correcting full employment) failed to explain the protracted unemployment, collapsing output, and deflation of the 1929 Great Depression. This prompted J.M. Keynes to develop an aggregate macroeconomic framework.

Answer: NDP at FC is derived from Gross Domestic Product at Market Price (GDP at MP) by subtracting capital consumption (depreciation) and Net Indirect Taxes (Indirect Taxes minus Subsidies):

Answer: The Consumption Function expresses the functional relationship between total disposable national income (Y) and aggregate consumption expenditure (C). It is algebraically stated as:

Answer: Depreciation accounts for normal wear, tear, and foreseeable obsolescence of fixed productive capital. Deducting depreciation from gross output allows economists to measure the net addition to national capital stock without overstating sustainable output.

Answer: Aggregate Supply (AS) represents total planned domestic output, which equals total national income (Y). Since income is either consumed (C) or saved (S), Aggregate Supply is expressed as:

Answer: National Income and Domestic Income are the two primary foundations of macroeconomic accounting. Their distinctions include:

• Geographic vs. Citizen Orientation: Domestic Income includes all factor incomes generated within the geographic territory of a country, regardless of whether earned by residents or non-residents. National Income measures the factor incomes earned by normal residents of the nation, irrespective of where they are located globally.
• Conceptual Boundary: Domestic income is a territorial concept, whereas national income is a residency concept.
• Net Factor Income from Abroad (NFIA): Domestic income excludes NFIA. Adding NFIA to Domestic Income yields National Income.
• Analytical Use: Domestic income reflects the productive vitality of the domestic economy, whereas National Income measures the actual purchasing and standard-of-living capacity of its citizens.

Answer:
Definition: In economic analysis, unemployment refers to a state where individuals who are capable of working and actively seeking employment at the prevailing wage rate are unable to secure productive work. Individuals voluntarily out of the labor force or unable to work are excluded.

Measurement: The unemployment rate is calculated as the proportion of unemployed individuals relative to the total civilian labor force (which includes both employed and unemployed persons). Example: If a country has a total labor force of 100 million and 7 million individuals are actively seeking work without success, the unemployment rate is (7 / 100) × 100 = 7.0%.

Answer: A closed two-sector economy assumes only two participating macroeconomic agents: Households and Business Firms (omitting government activity and foreign trade).

• Real Flow: Households supply factors of production (land, labor, capital, entrepreneurship) to firms; in return, firms supply finished consumer goods and services to households.
• Money Flow: Firms pay factor incomes (wages, rent, interest, profit) to households; households then spend this earned income purchasing output, circulating money back to firms.

Answer: Inflation is the sustained upward movement in an economy's general price level over time, eroding currency purchasing power. Its key macroeconomic effects include:

• Income Redistribution: Fixed-income earners, wage workers, and pensioners experience real income losses, whereas variable-income profit earners and entrepreneurs benefit from higher nominal revenues.
• Debtor-Creditor Relationship: Debtors gain because they repay obligations in real terms with depreciated currency, while creditors suffer real capital losses.
• Savings and Capital Formation: Rapidly rising prices deter household saving, discouraging domestic capital formation.
• International Trade Balance: Higher domestic inflation renders exports uncompetitive abroad and stimulates imports, worsening the balance of trade.

Answer: The Current Account records all real economic transactions involving goods, services, primary income, and secondary transfers between residents and the rest of the world:

• Merchandise Trade (Visible Balance): Tangible physical goods exported (+) and imported (-), such as machinery, petroleum, and manufactured items.
• Trade in Services (Invisible Balance): Export and import of non-factor services like software, shipping, banking, tourism, and insurance.
• Factor Income (Primary Income): Cross-border net receipts and payments of employee compensation, investment income, dividends, and interest.
• Unilateral Transfers (Secondary Income): One-way cross-border transfers requiring no economic return, such as foreign grants, disaster relief, gifts, and personal remittances.

Answer: In national income accounting, NDP at FC represents the genuine factor cost valuation of domestic output due to two reasons:

• Factor Cost vs. Market Price: Market prices include net indirect taxes (Indirect Taxes minus Subsidies), which distort actual production value through fiscal levies. Factor cost reflects the exact cost of productive inputs (rent, wages, interest, profit).
• Net vs. Gross Concept: Gross output metrics (GDP) include depreciation (the consumption of fixed capital), which merely replaces worn assets without adding new productive capacity. Subtracting depreciation isolates net wealth creation.

Answer: Formulated by Gustav Cassel, the Purchasing Power Parity theory posits that under frictionless international trade, the exchange rate between two currencies should equal the ratio of their domestic price levels for an equivalent basket of goods and services.

• Core Principle: If a specific representative basket costs $20,000 in the US and ₹10,00,000 in India, the PPP-determined equilibrium exchange rate is $1 = ₹50.
• Significance: Nominal market exchange rates fluctuate with short-term capital flows and financial speculation. International organizations like the World Bank and IMF rely on PPP-adjusted metrics to accurately evaluate real GDP size, per capita living standards, and cross-national poverty levels.

Answer: The Expenditure Method aggregates all final expenditures incurred on newly produced goods and services by all sectors within the economy during a financial year:

• Private Final Consumption Expenditure (C): Household spending on durable, non-durable goods, and services.
• Gross Private Domestic Investment (I): Business expenditures on capital equipment, infrastructure construction, and changes in inventories.
• Government Final Consumption & Investment Expenditure (G): Public spending on defense, public administration, healthcare, and state infrastructure.
• Net Exports (X - M): Export earnings minus total import expenditures.

Finally, subtracting Depreciation and Net Indirect Taxes from GDP at MP, and adding NFIA, yields National Income (NNP at FC).

Answer:
Average Propensity to Consume (APC): The ratio of total consumption expenditure (C) to total income (Y) at a given point: APC = C / Y.

Marginal Propensity to Consume (MPC): The ratio of the change in consumption expenditure (ΔC) resulting from an incremental change in income (ΔY): MPC = ΔC / ΔY. As shown in the diagram, the slope of the linear consumption function represents the MPC. Under Keynes's psychological law of consumption, as disposable income expands, both APC and MPC tend to decline, with MPC remaining strictly between 0 and 1 (0 < MPC < 1).

Answer: An economic recession is characterized by a widespread contraction in macroeconomic activity across the business cycle:

• Contraction in Aggregate Demand: Plummeting consumer sentiment and lower disposable earnings cause household consumption to contract sharply.
• Inventory Accumulation and Production Cutbacks: Unsold inventories force industrial units and businesses to cut production and defer capital investments.
• Escalating Cyclical Unemployment: Firms cut labor overheads through layoffs and hiring freezes, generating cyclical unemployment.
• Financial and Banking Strain: Credit demand dries up, asset values decline, and corporate insolvencies drive up bank Non-Performing Assets (NPAs).