অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ

১) শুদ্ধ (শু) নে অশুদ্ধ (অ) লিখা:

ক) ঘৰ্ষণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা আধানক স্থৈতিক আধান বোলে।

উত্তৰ: শুদ্ধ (শু) ।

খ) এটা আহিত বস্তুৰ পৰা ভূমিলৈ আধান স্থানান্তৰক ভূ-সংযোগ বোলে।

উত্তৰ: শুদ্ধ (শু) ।

গ) ভূমিকম্পৰ কথা আগতীয়াকৈ ক’ব পৰা যায়।

উত্তৰ: অশুদ্ধ (অ) ।

ঘ) কাঁচৰ দণ্ড পাটৰ কাপোৰেৰে ঘঁহি পোৱা আধানক ঋণাত্মক আধান বোলে।

উত্তৰ: অশুদ্ধ (অ) (টোকা: সাধাৰণতে কাঁচৰ দণ্ডত ধনাত্মক আধানৰ সৃষ্টি হয়) ।

২) এটা আহিত বস্তু হাতেৰে চুলে বস্তুটোৱে কিয় আধান হেৰুৱায় ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: যেতিয়া আমি কোনো এটা আহিত বস্তু হাতেৰে স্পৰ্শ কৰোঁ, তেতিয়া বস্তুটোত থকা বৈদ্যুতিক আধানবোৰ আমাৰ দেহৰ মাজেৰে ভূমিলৈ (মাটিলৈ) গুচি যায় । ইয়াৰ ফলত বস্তুটোত থকা আধানৰ পৰিমাণ শূন্য হৈ পৰে আৰু বস্তুটোৱে আধান হেৰুৱাই অনাহিত হৈ পৰে ।

৩) ভূমিকম্পৰ ধ্বংসকাৰী শক্তি জোখা স্কেলডালৰ নাম লিখা। এই স্কেলত পোৱা ৭ ৰ ওপৰৰ ভূমিকম্প ক্ষতিকাৰকনে?

উত্তৰ: ভূমিকম্পৰ ধ্বংসকাৰী শক্তি জোখা স্কেলডালৰ নাম হ’ল ৰিখটাৰ স্কেল (Richter Scale) ।

হয়, ৰিখটাৰ স্কেলত ৭ বা ততোধিক প্ৰাবল্যৰ ভূমিকম্প অত্যন্ত ক্ষতিকাৰক আৰু ই জীৱন তথা সম্পত্তিৰ প্ৰচুৰ হানি কৰিব পাৰে ।

৪) বজ্ৰপাতৰ পৰা নিজকে সুৰক্ষিত কৰিব পৰা তিনিটা ব্যৱস্থাৰ আভাস দিয়া।

উত্তৰ: বজ্ৰপাতৰ পৰা সুৰক্ষিত হ’বলৈ তলৰ তিনিটা ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে:

1. সুৰক্ষিত স্থান বিচাৰ: বজ্ৰপাত বা ঢেৰেকনিৰ শব্দ শুনিলেই মুকলি ঠাইৰ পৰা কোনো গৃহ বা অট্টালিকাৰ দৰে সুৰক্ষিত স্থানলৈ যাব লাগে ।
2. মুকলি ঠাইত সাৱধানতা: যদি কোনো মুকলি ঠাইত থাকে আৰু কোনো আশ্ৰয়স্থল নাথাকে, তেনেহ’লে ওখ গছ বা খুঁটাৰ পৰা আঁতৰত থাকিব লাগে । মাটিত আঁঠু কাঢ়ি বহি হাত দুখন আঁঠুত থৈ মূৰটো সুৰক্ষিত কৰিব লাগে ।
3. বৈদ্যুতিক সঁজুলিৰ পৰা দূৰত্ব: ঘৰৰ ভিতৰত থাকিলে টেলিফোনৰ তাঁৰ, বৈদ্যুতিক তাঁৰ বা ধাতুৰ পাইপ স্পৰ্শ কৰিব নালাগে । কম্পিউটাৰ, টেলিভিছন আদিৰ প্লাগ খুলি থ’ব লাগে ।

৫) আহিত বস্তু এটা নিৰূপণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা যন্ত্ৰটো চিত্ৰৰ সহায়ত বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰ: কোনো এটা বস্তু আহিত হয় নে নহয় পৰীক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা যন্ত্ৰটোক বিদ্যুৎবীক্ষণ যন্ত্ৰ (Electroscope) বোলে ।

বৰ্ণনা: ইয়াৰ এটা কাঁচৰ বটলৰ মুখত কাঠ-বকলাৰ ঢাকোন থাকে, যাৰ মাজেৰে এটা ধাতুৰ ক্লিপ সোমাই দিয়া হয় । ক্লিপটোৰ তলৰ মূৰত দুখিলা পাতল এলুমিনিয়ামৰ পটি ওলমাই দিয়া থাকে । যেতিয়া এটা আহিত বস্তু ক্লিপটোৰ ওপৰৰ মূৰত স্পৰ্শ কৰোৱা হয়, তেতিয়া আধানবোৰ পৰিবাহী ক্লিপটোৰ মাজেৰে গৈ এলুমিনিয়ামৰ পটি দুখিলা পায় । যিহেতু দুয়োখিলা পটিয়ে একে ধৰণৰ আধান লাভ কৰে, গতিকে সিহঁতে পৰস্পৰক বিকৰ্ষণ কৰে আৰু দূৰলৈ ফাটি যায় । পটি দুখিলা ফাটি যোৱাটোৱে সূচায় যে বস্তুটো আহিত আছিল ।

৬) অসম ৰাজ্য ভূমিকম্পপ্ৰৱণ হয়নে? ভাৰতবৰ্ষৰ ভূমিকম্পপ্ৰৱণ তিনিখন ৰাজ্যৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: হয়, অসম ৰাজ্য উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্তৰ্গত আৰু ই এটা অতি ভূমিকম্পপ্ৰৱণ অঞ্চল ।

ভাৰতবৰ্ষৰ আন তিনিখন ভূমিকম্পপ্ৰৱণ ৰাজ্য হ’ল— কাশ্মীৰ, গুজৰাট (কচ্ছ অঞ্চল) আৰু ৰাজস্থান ।

৭) চ্যুতি অঞ্চল কাক বোলে? এই অঞ্চলত সহজে ভূমিকম্প হয়নে?

উত্তৰ: পৃথিৱীৰ খোলাটো গঠন কৰা ফলকবোৰৰ (plates) পৰিসীমাবোৰ দুৰ্বল অঞ্চল হয়, য’ত ফলকৰ গতিৰ বাবে সহজে জোকাৰণিৰ সৃষ্টি হয় । এই দুৰ্বল অঞ্চলবোৰকে ভূমিকম্পপ্ৰৱণ অঞ্চল বা চ্যুতি অঞ্চল (Fault Zone) বোলে ।

হয়, এই অঞ্চলবোৰতে সহজে আৰু সঘনাই ভূমিকম্প হয় ।

৮) ভূ-সংযোগ কি? অট্টালিকাত কিয় ভূ-সংযোগ কৰিব লাগে বহলাই লিখা।

উত্তৰ: আহিত বস্তু এটাৰ পৰা বৈদ্যুতিক আধানসমূহ পৃথিৱীলৈ (ভূমিলৈ) স্থানান্তৰিত কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোক ভূ-সংযোগ (Earthing) বোলে ।

প্ৰয়োজনীয়তা:

1. নিৰাপত্তা: বৈদ্যুতিক সঁজুলি বা তাঁৰৰ পৰা হোৱা আধানৰ নিঃসৰণৰ ফলত হ’ব পৰা বৈদ্যুতিক প্ৰঘাতৰ (Electric shock) পৰা আমাক ৰক্ষা কৰিবলৈ অট্টালিকাত ভূ-সংযোগ কৰা হয় ।
2. বজ্ৰপাতৰ পৰা ৰক্ষা: অট্টালিকাত বজ্ৰপাতৰ কু-প্ৰভাৱৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ বিজুলী পৰিবাহী ব্যৱহাৰ কৰি ভূমি সংযোগ কৰা হয় । ইয়াৰ ফলত মেঘৰ পৰা অহা অত্যধিক আধান দণ্ডডালৰ মাজেৰে নিৰাপদে মাটিৰ তললৈ গুচি যায় আৰু গৃহটো ধ্বংস হোৱাৰ পৰা বাচি যায় ।

৯) পৃথিৱীৰ গঠনৰ চিত্ৰ আঁকি বিভিন্ন অংশসমূহৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: 

পৃথিৱীৰ গঠনৰ প্ৰধান অংশবোৰ হ’ল: ভূত্বক (Crust), প্ৰাবাৰ (Mantle), অন্তঃগোলক (Outer core) আৰু কেন্দ্ৰীয় গোলক (Inner core) ।

১০) পৃথিৱীৰ ফলকবোৰৰ গতিৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: পৃথিৱীৰ একেবাৰে ওপৰৰ স্তৰটো এটা সগ্ৰ খণ্ডৰে গঠিত নহয়, ই বহুতো সৰু-বৰ খণ্ডত বিভক্ত । এই খণ্ডবোৰক ফলক (Plate) বোলে । এই ফলকবোৰ পৃথিৱীৰ ভিতৰভাগত অবিৰতভাৱে গতি কৰি থাকে । যেতিয়া এখন ফলকে আন এখনৰ গাত ঘঁহনি খায় বা এখন ফলক আন এখনৰ তলত সোমাই যায়, তেতিয়া ভূত্বকত প্ৰবল আলোড়ন বা জোকাৰণিৰ সৃষ্টি হয় । এই পৰিঘটনাটোকেই আমি ভূমিকম্প বুলি কওঁ ।