প্ৰশ্নাবলী 

১. শস্য, মাহ, ফলমূল আৰু শাক-পাচলিৰ পৰা আমি কি আহৰণ কৰো? 

উত্তৰ: আমি শস্যৰ পৰা কার্বহাইড্রেট, মাহ জাতীয় শস্যৰ পৰা প্র'টিন আৰু ফলমূল তথা শাক-পাচলিৰ পৰা খাদ্যপ্রাণ (ভিটামিন) আৰু খনিজ লৱণ আহৰণ কৰো।

প্ৰশ্নাবলী

১. শস্য উৎপাদনত জৈৱিক আৰু অজৈৱিক কাৰকবোৰে কেনেদৰে প্ৰভাৱ পেলায়? 

উত্তৰ: জৈৱিক কাৰক (যেনে- বেমাৰৰ বীজাণু, কীট-পতঙ্গ আৰু কৃমি) আৰু অজৈৱিক কাৰক (যেনে- খৰাং, বানপানী, অধিক লৱণযুক্ত মাটি, অতিমাত্ৰা উষ্ণতা বা হিম) আদিয়ে শস্যৰ উৎপাদন যথেষ্ট পৰিমাণে হ্রাস কৰে। এই কাৰকসমূহৰ প্ৰভাৱত শস্যৰ বীজৰ অংকুৰণ ক্ষমতা কমিব পাৰে, শস্যৰ ওজন হ্রাস পাব পাৰে আৰু শস্যৰ গুণগত মান নষ্ট হ'ব পাৰে।

২. শস্যৰ উৎকৰ্ষ সাধনত কোনবিলাক শস্য সম্বন্ধীয় আকাংক্ষিত বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ চৰিত্ৰ বিবেচনা কৰা হয়? 

উত্তৰ: শস্যৰ উৎকৰ্ষ সাধনত তলৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ বিবেচনা কৰা হয়—

• পশুধনৰ খাদ্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় শস্যৰ ক্ষেত্ৰত অধিক ওখ আৰু জোপোহা চৰিত্ৰ।

• ধান জাতীয় বা শস্য জাতীয় উদ্ভিদৰ ক্ষেত্ৰত চাপৰ চৰিত্ৰ, যাতে ইহঁতৰ বাবে কম পৰিমাণৰ পুষ্টিৰ প্ৰয়োজন হয়।

প্ৰশ্নাবলী 

১. মুখ্য অনুপোষকবিলাক কি কি আৰু এইবিলাকক কিয় মুখ্য অনুপোষক বুলি কোৱা হয়? 

উত্তৰ: মুখ্য অনুপোষকবিলাক হ'ল— নাইট্র'জেন, ফচফৰাচ, পটেছিয়াম, কেলছিয়াম, মেগনেছিয়াম আৰু ছালফাৰ। যিহেতু এই ৬ বিধ অনুপোষক উদ্ভিদৰ বাবে অতি বেছি পৰিমাণে প্ৰয়োজন হয়, সেইবাবে এইসমূহক মুখ্য অনুপোষক (Macronutrients) বোলে।

২. উদ্ভিদে অনুপোষক দ্রব্যবিলাক ক'ৰপৰা কেনেকৈ আহৰণ কৰে? 

উত্তৰ: উদ্ভিদে অনুপোষক দ্রব্যসমূহ বায়ু, পানী আৰু মাটিৰ পৰা আহৰণ কৰে। বায়ুৰ পৰা কার্বন আৰু অক্সিজেন; পানীৰ পৰা হাইড্রজেন আৰু অক্সিজেন; আৰু বাকী ১৩ বিধ প্রয়োজনীয় অনুপোষক মাটিৰ পৰা শিপাৰ সহায়ত আহৰণ কৰে।

প্ৰশ্নাবলী 

১. মাটিৰ উৰ্বৰতা ৰক্ষা কৰাত জৈৱসাৰ আৰু কৃত্রিম সাৰৰ প্ৰয়োগৰ ভূমিকাৰ মাজত তুলনা কৰা। 

উত্তৰ: মাটিৰ উৰ্বৰতা ৰক্ষাত জৈৱসাৰ আৰু কৃত্রিম সাৰৰ ভূমিকা তলত আলোচনা কৰা হ'ল—

• জৈৱসাৰ: ই মাটিত প্ৰচুৰ জৈৱ পদাৰ্থ যোগান ধৰি মাটিৰ গঠন উন্নত কৰে আৰু পানী ধৰি ৰাখিব পৰা ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে। ই দীর্ঘকালীনভাৱে মাটিৰ উৰ্বৰতা ধৰি ৰাখে।

• কৃত্ৰিম সাৰ: ই উদ্ভিদক নাইট্র'জেন, ফচফৰাচ আৰু পটাছিয়াম যোগান ধৰে। ইয়াৰ ব্যৱহাৰত তাৎক্ষণিকভাৱে অধিক উৎপাদন পোৱা যায় যদিও একেৰাহে ব্যৱহাৰ কৰিলে মাটিৰ অণুজীৱসমূহ ধ্বংস হয় আৰু মাটিৰ উৰ্বৰতা নাশ হয়।

প্ৰশ্নাবলী 

১. তলৰ কোনবিলাক অৱস্থাৰ পৰা অধিক লাভবান হ'ব পাৰি? 

(a) খেতিয়কে উন্নত মানদণ্ডৰ বীজ ব্যৱহাৰ কৰা, জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা অৱলম্বন নকৰা বা কৃত্রিম সাৰৰ প্ৰয়োগ কৰা। 

(b) খেতিয়কে সাধাৰণ বীজ ব্যৱহাৰ কৰা, জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা আৰু কৃত্ৰিম সাৰৰ প্ৰয়োগ কৰা। 

(c) খেতিয়কে উন্নত মানদণ্ডৰ বীজ ব্যৱহাৰ কৰা, জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা, কৃত্রিম সাৰৰ প্ৰয়োগ কৰা আৰু শস্য সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থাপনা গ্রহণ কৰা। 

উত্তৰ: অধিক লাভবান হ'বলৈ (c) নম্বৰৰ অৱস্থাটো সৰ্বোত্তম। কাৰণ ইয়াত উন্নত বীজৰ লগতে জলসিঞ্চন, পুষ্টি (সাৰ) আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলো ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

প্ৰশ্নাবলী 

১. শস্য সুৰক্ষাত কিয় প্ৰতিৰোধ ব্যৱস্থা আৰু জৈৱিক নিয়ন্ত্ৰণক অগ্রাধিকাৰ দিয়া হয়? 

উত্তৰ: শস্য সুৰক্ষাত ৰাসায়নিক কীটনাশকৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰে উপকাৰী অণুজীৱ আৰু প্ৰাণী ধ্বংস কৰাৰ লগতে পৰিৱেশ প্ৰদূষণ ঘটায়। ইয়াৰ বিপৰীতে প্ৰতিৰোধ ব্যৱস্থা (যেনে- শস্যাৱৰ্তন, উচিত সময়ত বীজ সিঁচা) আৰু জৈৱিক নিয়ন্ত্ৰণে পৰিৱেশৰ ক্ষতি নকৰাকৈ শস্যক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে আৰু ই অধিক লাভজনক।

২. কোনবিলাক কাৰকৰ বাবে ভঁৰালত মজুত ৰখা শস্যৰ ক্ষতি সাধন হয়? 

উত্তৰ: ভঁৰালত শস্যৰ ক্ষতি সাধন হোৱা কাৰকসমূহ দুই প্ৰকাৰৰ—

• জৈৱিক কাৰক: পোক-পতঙ্গ, এন্দুৰ, ভেঁকুৰ, চাঁহী আৰু বেক্টেৰীয়া।

• অজৈৱিক কাৰক: ভঁৰালৰ অনুপযুক্ত উষ্ণতা আৰু জলীয় ভাপ।

প্ৰশ্নাবলী 

১. গো প্ৰজাতি উন্নত কৰিবৰ কাৰণে কোনটো পদ্ধতি সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু কিয় কৰা হয়? 

উত্তৰ: গো প্ৰজাতি উন্নত কৰিবৰ বাবে থলুৱা প্ৰজাতি আৰু বিদেশী প্ৰজাতিৰ মাজত 'বৰ্ণসংকৰ' (Cross breeding) পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কাৰণ: এই পদ্ধতিৰ দ্বাৰা দুয়োবিধ প্ৰজাতিৰ আকাংক্ষিত গুণসমূহ একেলগে পাব পাৰি। উদাহৰণস্বৰূপে, বিদেশী প্ৰজাতিৰ পৰা 'দীৰ্ঘম্যাদী দুগ্ধকাল' আৰু থলুৱা প্ৰজাতিৰ পৰা 'ৰোগ প্ৰতিৰোধী ক্ষমতা' থকা উন্নত সঁচ উৎপাদন কৰিব পাৰি।

প্ৰশ্নাবলী 

১. তলৰ উক্তিটোৰ তাৎপর্য আলোচনা কৰা— "এইটো অতি তাৎপর্যপূর্ণ কথা যে ভাৰতীয় হাঁহ-কুকুৰাই হ'ল কম আঁহযুক্ত (মানুহৰ অনুপযোগী) খাদ্যৰ পৰা অতি পুষ্টিকৰ প্ৰাণী প্ৰ'টিনলৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পৰা প্ৰাণী।” 

উত্তৰ: এই উক্তিটোৰ তাৎপৰ্য হ'ল যে হাঁহ-কুকুৰাই এনে কিছুমান কৃষিজাত উপজাত দ্ৰব্য বা অৱশিষ্ট খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰে যিবোৰত আঁহৰ পৰিমাণ বেছি আৰু যিবোৰ মানুহে খাদ্য হিচাপে খাব নোৱাৰে। সেইসমূহ গ্ৰহণ কৰি কুকুৰাই আমাক কণী আৰু মাংসৰ দৰে অতি উন্নত মানৰ প্ৰাণীজ প্ৰ'টিন যোগান ধৰে। অৰ্থাৎ ইহঁতে আমাৰ বাবে কামত নহা বস্তুক মূল্যৱান খাদ্য সম্পদলৈ ৰূপান্তৰ কৰে।

প্ৰশ্নাবলী 

১. দুগ্ধপাম আৰু হাঁহ-কুকুৰা পাম পৰিচালনাৰ বাবে কি কি অনুশীলন সাধাৰণতে হাতত লোৱা হয়। 

উত্তৰ: উভয় পাম পৰিচালনাৰ বাবে তলৰ অনুশীলনসমূহ কৰা হয়—

• পামঘৰ বা আশ্ৰয়স্থল পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নকৈ ৰখা।

• বায়ু চলাচলৰ সু-ব্যৱস্থা থকা ঘৰৰ নিশ্চিতি।

• পুষ্টিকৰ আৰু সন্তুলিত খাদ্য যোগান।

• ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সঠিক সময়ত টিকাকৰণৰ ব্যৱস্থা।

২. ব্ৰইলাৰ আৰু লেয়াৰসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য কি আৰু সিঁহতৰ পৰিচালনাৰ মাজত পাৰ্থক্য কেনে ধৰণৰ? 

উত্তৰ: ব্ৰইলাৰ আৰু লেয়াৰৰ পাৰ্থক্যসমূহ হ'ল—

• ব্ৰইলাৰ: এইবিলাক কুকুৰা কেৱল মাংস উৎপাদনৰ বাবে পালন কৰা হয়। ইহঁতৰ খাদ্যত প্ৰ'টিন আৰু চৰ্বীৰ পৰিমাণ বেছি থাকে।

• লেয়াৰ: এইবিলাক কুকুৰা কণী উৎপাদনৰ বাবে পালন কৰা হয়।

• পৰিচালনা: ব্ৰইলাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্ৰুত বৃদ্ধি আৰু ভাল মানৰ মাংস পোৱাৰ বাবে খাদ্যত ভিটামিন 'এ' আৰু 'ই' অধিক মাত্ৰাত দিয়া হয়। লেয়াৰৰ পৰিচালনা মূলতঃ কণী পৰা ক্ষমতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

প্ৰশ্নাবলী

১. কি ধৰণে মাছ ধৰা হয়? 

উত্তৰ: মাছ ধৰা বা সংগ্ৰহ কৰাৰ দুটা প্ৰধান পদ্ধতি হ'ল—

• প্ৰাকৃতিক উৎসৰ পৰা মীন সংগ্ৰহ (Capture fishing): নদী, সাগৰ আদিৰ পৰা জাল ব্যৱহাৰ কৰি মাছ ধৰা হয়।

• মীন পালন (Culture fishery): পুখুৰী বা জলাশয়ত বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে মাছ উৎপাদন কৰি আহৰণ কৰা হয়।

২. মিশ্রিত মীন পালনৰ সুবিধাসমূহ কি কি? 

উত্তৰ: মিশ্রিত মীন পালনৰ সুবিধাসমূহ হ'ল—

• একেটা পুখুৰীত বিভিন্ন স্তৰৰ পৰা খাদ্য সংগ্ৰহ কৰা ৫-৬ টা প্ৰজাতিৰ মাছ একেলগে পালন কৰিব পাৰি।

• মাছবোৰৰ মাজত খাদ্যৰ বাবে প্ৰতিযোগিতা নহয়, কাৰণ ইহঁতৰ খাদ্যভ্যাস বেলেগ বেলেগ।

• পুখুৰীটোত থকা সকলো প্ৰকাৰৰ খাদ্যৰ সঠিক ব্যৱহাৰ হয় আৰু মাছৰ উৎপাদন যথেষ্ট বৃদ্ধি পায়।

প্ৰশ্নাবলী

১. মৌ উৎপাদনৰ কাৰণে বিভিন্ন মৌ প্ৰজাতিবোৰৰ কেনেধৰণৰ বৈশিষ্ট্য থকা প্রয়োজন? 

উত্তৰ: মৌ উৎপাদনৰ বাবে মৌ-মাখিৰ সঁচটোৰ তলৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ থকা প্ৰয়োজন—

• মৌ সংগ্ৰহ কৰাৰ ক্ষমতা বেছি হ'ব লাগে।

• মৌ-চাকত অধিক সময় ধৰি বাস কৰা আৰু সঠিকভাৱে প্ৰজনন কৰিব পৰা গুণ থাকিব লাগে।

• ইহঁতে যাতে সহজে হুল নামাৰে, সেই চৰিত্ৰ থকাটো বাঞ্ছনীয়।

২. পেষ্টুৰেজ কি আৰু মৌ উৎপাদনৰ লগত ইয়াৰ কি সম্পর্ক? 

উত্তৰ: পেষ্টুৰেজ (Pasturage) হ'ল মৌ-মাখিৰ বাবে উপলব্ধ ফুলৰ সমষ্টি, যাৰ পৰা ইহঁতে মৌৰস আৰু পৰাগ সংগ্ৰহ কৰে। 

সম্পৰ্ক: মৌজোলৰ উৎপাদন আৰু গুণগত মান পেষ্টুৰেজৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। পেষ্টুৰেজ যিমানেই ভাল হ'ব আৰু ফুলৰ বৈচিত্ৰ্য যিমানেই বেছি হ'ব, মৌজোলৰ স্বাদ আৰু পৰিমাণ সিমানেই উন্নত হ'ব।

অনুশীলনী

১. শস্যৰ অধিক উৎপাদন কৰিব পৰা যিকোনো এটা পদ্ধতিৰ বিষয়ে বর্ণনা দিয়া।

উত্তৰ: শস্যৰ অধিক উৎপাদন কৰিব পৰা এটা উল্লেখযোগ্য পদ্ধতি হ'ল 'শস্যৰ সঁচৰ উৎকৰ্ষ সাধন' (Crop Variety Improvement)। এই পদ্ধতিত জিনীয়ভাৱে পাৰ্থক্য থকা দুটা উদ্ভিদৰ মাজত প্ৰজনন ঘটাই উন্নত গুণবিশিষ্ট সঁচ সৃষ্টি কৰা হয়, যাক বৰ্ণ সংকৰণ (Hybridization) বোলে। ইয়াৰ মূল লক্ষ্যসমূহ হ'ল—

• প্ৰতি বিঘা মাটিত উৎপাদন বৃদ্ধি কৰা।

• শস্যৰ গুণগত মান (যেনে- প্ৰ'টিন বা তেলৰ গুণাগুণ) উন্নত কৰা।

• জৈৱিক আৰু অজৈৱিক কাৰক (যেনে- খৰাং, বেমাৰ) প্ৰতিৰোধ কৰিব পৰা ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা।

২. পথাৰত কিয় জৈৱ সাৰ আৰু কৃত্রিম সাৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়?

উত্তৰ: পথাৰত তলত দিয়া কাৰণত সাৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়—

• জৈৱ সাৰ: ই মাটিত প্ৰচুৰ জৈৱ পদাৰ্থ যোগান ধৰে আৰু মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰে। ই মাটিৰ গঠন উন্নত কৰে আৰু বালিঅঁহীয়া মাটিৰ পানী ধৰি ৰাখিব পৰা ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে।

• কৃত্ৰিম সাৰ: ই উদ্ভিদক অত্যাৱশ্যকীয় অনুপোষক দ্ৰব্য যেনে— নাইট্র'জেন, ফচফৰাচ আৰু পটাছিয়ামৰ যোগান ধৰে। ইয়াৰ ফলত উদ্ভিদৰ গা-গছ, ফুল-ফল আদিৰ দ্ৰুত বিকাশ ঘটে আৰু উৎপাদন বৃদ্ধি পায়।

৩. অন্তৰাৱৰ্তী কৃষি পদ্ধতি আৰু শস্যাবর্তনৰ সুবিধাসমূহ কি কি?

উত্তৰ: এই দুই পদ্ধতিৰ সুবিধাসমূহ হ'ল—

• অন্তৰাৱৰ্তী কৃষি পদ্ধতি: একেডৰা মাটিতে নিৰ্দিষ্ট শৈলীৰে দুবিধ শস্য কৰিলে অনুপোষক দ্ৰব্যৰ সঠিক ব্যৱহাৰ হয়। লগতে কোনো এটা শস্যত বেমাৰ হ'লে সেয়া আনবিধ শস্যলৈ বিয়পি নাযায়।

• শস্যাৱৰ্তন: সুপৰিকল্পিতভাৱে এটাৰ পিছত এটাকৈ বেলেগ শস্য কৰিলে মাটিৰ উৰ্বৰতা ৰক্ষা পৰে। ইয়াৰ ফলত একেটা বছৰতে দুবিধ বা তিনিবিধ শস্য ভালদৰে চপাব পাৰি।

৪. জিনীয় সালসলনি কৌশল কি? ই কৃষি পদ্ধতিত কিয় উপযোগী?

উত্তৰ: জিনীয় সালসলনি কৌশল হ'ল কোনো এটা শস্যৰ নতুন সঁচ সৃষ্টি কৰিবলৈ অন্য এটা শস্যৰ পৰা প্ৰয়োজনীয় জিন (gene) আনি ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা প্ৰক্ৰিয়া। উপযোগিতা: ইয়াৰ দ্বাৰা উদ্ভাৱন কৰা 'জিনীয়ভাৱে ৰূপান্তৰিত শস্য'বোৰত নিৰ্দিষ্ট গুণ যেনে— কীট-পতংগ প্ৰতিৰোধী ক্ষমতা, জলবায়ুৰ সৈতে অভিযোজন ক্ষমতা বা অধিক উৎপাদন ক্ষমতা থকাটো নিশ্চিত কৰিব পাৰি।

৫. ভঁৰালত মজুত কৰি ৰখা শস্যৰ কেনেদৰে ক্ষতি সাধন হয়?

উত্তৰ: ভঁৰালত শস্যৰ ক্ষতি সাধন দুই ধৰণে হয়—

• জৈৱিক কাৰক: পোক-পতংগ, এন্দুৰ, ভেঁকুৰ, চাঁহী আৰু বেক্টেৰীয়াই শস্য খাই বা নষ্ট কৰি ক্ষতি কৰে।

• অজৈৱিক কাৰক: উপযুক্ত উষ্ণতাৰ অভাৱ আৰু জলীয় ভাপৰ উপস্থিতিৰ ফলত শস্যৰ ওজন কমে, বৰণ সলনি হয় আৰু অংকুৰণ ক্ষমতা হ্ৰাস পায়।

৬. পশুপালন (Animal husbandry)ৰ দ্বাৰা কৃষকসমূহ কেনেকৈ লাভান্বিত হয়?

উত্তৰ: পশুপালনৰ দ্বাৰা কৃষকসকলে তলত দিয়া ধৰণে লাভ কৰে—

• উপাৰ্জন বৃদ্ধি: গাখীৰ, কণী আৰু মাংস বিক্ৰী কৰি অতিৰিক্ত অৰ্থ লাভ কৰে।

• কৃষি কাৰ্যত সহায়: পশুক হাল বোৱা, পানী যোগান আৰু গাড়ী টনা কামত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

• সাৰৰ যোগান: পশুধনৰ পৰা পোৱা গোবৰ বা মল-মূত্ৰ জৈৱ সাৰ হিচাপে পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

৭. গো-পালনৰ দ্বাৰা কি কি লাভালাভ হয়?

উত্তৰ: গো-পালনৰ মূল লাভালাভসমূহ হ'ল—

• গাখীৰ উৎপাদনৰ বাবে খীৰতী গাই পোৱা যায়।

• কৃষি কাৰ্যৰ বাবে বলধ গৰু পোৱা যায়।

• অধিক দুগ্ধ কাল আৰু ৰোগ প্ৰতিৰোধী ক্ষমতা থকা উন্নত বৰ্ণসংকৰ সঁচ সৃষ্টি কৰি ব্যৱসায়িকভাৱে লাভবান হ'ব পাৰি।

৮. উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিবৰ বাবে 'পল্ট্রি পাম', মীনপাম আৰু মৌ-মাখি পালনত কি ব্যৱস্থা লোৱা হয়?

উত্তৰ: উৎপাদন বৃদ্ধিৰ ব্যৱস্থাসমূহ হ'ল—

• পল্ট্ৰি পাম: উন্নত সঁচৰ মাজত সংকৰণ কৰি বেছি কণী আৰু মাংস দিব পৰা জাত সৃষ্টি কৰা হয়।

• মীনপাম: একেটা পুখুৰীতে পাঁচ-ছয়টা ভিন্ন খাদ্যভ্যাসৰ মাছ পালন কৰা 'মিশ্ৰিত মীন পালন' পদ্ধতি অৱলম্বন কৰা হয়।

• মৌ-মাখি পালন: অধিক মৌ উৎপাদনৰ বাবে ইটালিয়ান প্ৰজাতিৰ (Apis melifera) দৰে উন্নত মৌ-মাখি পালন কৰা হয়।

৯. আহৰণ মীনক্ষেত্র, 'মেৰীকালচাৰ', 'একুৱাকালচাৰ' আদিৰ মাজত কেনেকৈ পার্থক্য বাছি উলিয়াবা?

উত্তৰ: ইহঁতৰ মাজৰ পাৰ্থক্যসমূহ হ'ল—

• আহৰণ মীনক্ষেত্ৰ (Capture Fishing): নদী বা সাগৰৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ মাছ ধৰা।

• মেৰীকালচাৰ (Mariculture): কেৱল সামুদ্ৰিক পানীত (সাগৰত) কৰা মীন পালন প্ৰক্ৰিয়া।

• একুৱাকালচাৰ (Aquaculture): নিৰ্মল পানী (পুখুৰী, হ্ৰদ) আৰু সাগৰৰ পানী— এই উভয় পৰিৱেশতে কৰা মীন বা জলজ সম্পদৰ উৎপাদন।