অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ

১. উত্তৰ দিয়া :

(a) কোষ কোনে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল?

উত্তৰ: ১৬৬৫ চনত ৰবাৰ্ট হুক নামৰ এজন ব্ৰিটিছ বিজ্ঞানীয়ে কোষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল ।

(b) কোষ নামটো কোনে দিছিল?

উত্তৰ: ৰবাৰ্ট হুকে পোনপ্ৰথমে এই কোঠালিবোৰক 'কোষ' (Cell) বুলি নামকৰণ কৰিছিল ।

(c) কোষৰ প্ৰধান ভাগ দুটা কি কি?

উত্তৰ: কোষৰ সংগঠনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোষক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে: প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় (Prokaryotic) আৰু সংকোষকেন্দ্ৰীয় (Eukaryotic) কোষ ।

(d) ক্ৰ’ম’জ’ম কি?

উত্তৰ: কোষ কেন্দ্ৰত থকা ক্ৰ'মেটিড নামৰ পকোৱা সূতাৰ দৰে গঠনবোৰ কোষ বিভাজনৰ সময়ত সংকুচিত হৈ যি দণ্ডাকৃতিৰ গঠন লয়, তাক ক্ৰ'ম'জম বোলে । এইবোৰে জিন কঢ়িয়ায় আৰু বংশগত গুণবোৰ সন্তানলৈ স্থানান্তৰিত কৰে ।

(e) কোষৰ কোনটো অংশত কোষংগাণুবোৰ থাকে?

উত্তৰ: কোষৰ ভিতৰত থকা ডাঠ অৰ্ধজুলীয়া পদাৰ্থ অৰ্থাৎ কোষপ্ৰৰসত (Cytoplasm) কোষংগাণুবোৰ থাকে ।

২. কোষৰ অংশসমূহ কি কি?

উত্তৰ: এটা আদৰ্শ কোষৰ মূল অংশসমূহ হ’ল: ১. কোষাৱৰণ (Cell Membrane) ২. কোষপ্ৰৰস (Cytoplasm) ৩. কোষকেন্দ্ৰ (Nucleus)

৩. “কোষ জীৱৰ মৌলিক গঠনগত গোট”— ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: যিদৰে ইটাৰে এটা ঘৰ সজা হয়, ঠিক তেনেদৰে সৰু সৰু কোষেৰে প্ৰতিটো জীৱৰ শৰীৰ গঠিত হয় । এটা জীৱ যিমানেই ডাঙৰ বা জটিল নহওক কিয়, তাৰ আৰম্ভণি হয় একক কোষৰ পৰা । বিভিন্ন অংগ-প্ৰত্যংগসমূহ কোষৰ সমষ্টিৰে গঠিত কলাৰ দ্বাৰা তৈয়াৰী হয় । সেয়েহে কোষক জীৱদেহৰ মৌলিক গঠনগত গোট বোলা হয় ।

৪. প্ৰ’কেৰিঅ’টিক আৰু ইউকেৰিঅ’টিক কোষৰ পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰ:

৫. প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ কোষৰ ছবি আঁকা আৰু কোষংগাণুসমূহ চিহ্নিত কৰা।

উত্তৰ:

৬. উদ্ভিদকোষ আৰু প্ৰাণীকোষৰ পাৰ্থক্য উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: উদ্ভিদকোষ আৰু প্ৰাণীকোষৰ মাজৰ পাৰ্থক্যসমূহ হ'ল:

৭. হৰিৎকণা কেৱল উদ্ভিদৰ কোষতহে পোৱা যায়।— ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: উদ্ভিদ জীয়াই থাকিবলৈ সালোক-সংশ্লেষণৰ জৰিয়তে নিজৰ আহাৰ নিজে প্ৰস্তুত কৰিব লাগে । এই কামৰ বাবে ক্ল'ৰ'ফিলৰ প্ৰয়োজন হয়, যিটো সেউজীয়া বৰণৰ প্লাষ্টিড অৰ্থাৎ হৰিৎকণাত (Chloroplast) থাকে । যিহেতু প্ৰাণীয়ে নিজৰ আহাৰ নিজে প্ৰস্তুত নকৰে, সেয়েহে সিহঁতৰ কোষত হৰিৎকণা নাথাকে ।

৮. তলত দিয়া বিষয়ৰ ওপৰত চমু টোকা লিখা : 

(a) কোষকেন্দ্ৰ 

উত্তৰ:কোষকেন্দ্ৰ হ'ল কোষৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ যিটো সাধাৰণতে কোষৰ কেন্দ্ৰভাগত অৱস্থিত । ই এখন বিন্ধাযুক্ত দুতৰপীয়া কোষকেন্দ্ৰীয় আৱৰণেৰে আবৃত হৈ থাকে । কোষকেন্দ্ৰত ক্ৰ'মেটিড নামৰ সূতাৰ দৰে গঠন থাকে যিবোৰে কোষ বিভাজনৰ সময়ত ক্ৰ'ম'জম গঠন কৰে । এই ক্ৰ'ম'জমে জিন কঢ়িয়াই নিয়ে আৰু পিতৃ-মাতৃৰ গুণবোৰ সন্তানলৈ হস্তান্তৰ কৰে । কোষৰ সকলো জৈৱিক ক্ৰিয়া ইয়াক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই পৰিচালিত হয় ।

(b) কোষপ্ৰৰস 

উত্তৰ:কোষাৱৰণ আৰু কোষকেন্দ্ৰৰ মাজৰ অংশটো যি এক ডাঠ অৰ্ধজুলীয়া পদাৰ্থৰে গঠিত, তাক কোষপ্ৰৰস বোলে । কোষকেন্দ্ৰৰে সৈতে কোষপ্ৰৰসক একেলগে প্ৰট'প্লাজম বুলি কোৱা হয় । ইয়াত বিভিন্ন কোষাংগসমূহ যেনে— মাইট'কণ্ড্ৰিয়া, গলগি সংঘ, ৰাইব'জ'ম, অন্তঃপ্ৰৰসীয় জালিকা আদি ওপঙি থাকে । কোষত চলি থকা প্ৰায়বোৰ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া এই কোষপ্ৰৰসতে সম্পন্ন হয়, যিয়ে কোষটোক জীৱন্ত কৰি ৰাখে ।

(c) প্লাষ্টিড 

উত্তৰ:উদ্ভিদ কোষৰ কোষপ্ৰৰসত সিঁচৰতি হৈ থকা বিভিন্ন ৰঙৰ সৰু সৰু গঠনবোৰক প্লাষ্টিড বোলে । ইহঁত কেৱল উদ্ভিদ কোষতহে পোৱা যায় । যিবোৰ প্লাষ্টিডত ক্ল’ৰ’ফিল নামৰ সেউজীয়া ৰঞ্জক পদাৰ্থ থাকে, সেইবোৰক ক্ল’ৰ’প্লাষ্ট বা হৰিৎকণা বোলা হয় । এই হৰিৎকণাৰ উপস্থিতিয়েই উদ্ভিদৰ পাত সেউজীয়া কৰে আৰু সালোক-সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়াত সহায় কৰে । ইয়াৰ উপৰি ফুল বা ফলত আন ৰঙীন প্লাষ্টিড দেখা যায় ।

(d) গলগি বডি (Golgi body) 

উত্তৰ:১৮৯৮ চনত ইটালীৰ জীৱবিজ্ঞানী কেমিল' গলগিয়ে গলগি সংঘ বা গলগি বডি আৱিষ্কাৰ কৰিছিল । এইবোৰ দেখিবলৈ কিছুমান চেপেটা আৰু থালীসদৃশ যিবোৰ এটাৰ ওপৰত আনটো জাপ খাই থাকে । ইহঁত সংকোষকেন্দ্ৰীয় কোষত পোৱা যায় । গলগি বডিত বিভিন্ন প্ৰ’টিন অণুৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাসায়নিক ৰূপান্তৰ আৰু পেকেজিং সম্পন্ন হয় । কোষৰ পৰা বিভিন্ন পদাৰ্থ নিঃসৰণ আৰু পৰিবহণ কৰাত ই মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে।

(e) ৰসধানী

উত্তৰ:কোষপ্ৰৰসত থকা পাতল আৱৰণেৰে আবৃত খালী ঠাইৰ দৰে গঠনবোৰক ৰসধানী বোলে । উদ্ভিদ কোষত এটা ডাঙৰ কেন্দ্ৰীয় ৰসধানী থাকে যিটোৱে কোষৰ প্ৰায়ভাগ ঠাই আগুৰি ৰাখে । ইয়াৰ আৱৰণখনক ট’ন’প্লাষ্ট বোলে । ৰসধানী অৰ্ধজুলীয়া পদাৰ্থৰে পূৰ হৈ থাকে । ই কোষৰ বৰ্জিত পদাৰ্থ জমা ৰখাৰ লগতে কোষৰ দৃঢ়তা প্ৰদান কৰাত সহায় কৰে । প্ৰাণীকোষত ৰসধানীবোৰ তুলনামূলকভাৱে বহুত সৰু হয় ।

৯. তলৰ উক্তিবোৰ সত্য নে অসত্য উল্লেখ কৰা। 

(a) এককোষী জীৱৰ দেহত এটাহে কোষ থাকে। 

উত্তৰ: সত্য

(b) এটা জীৱৰ মৌলিক জীৱিত গোট হ’ল অংগ। 

উত্তৰ: অসত্য (সঠিক উত্তৰ হ'ল কোষ)

(c) এমিবাৰ আকৃতি অনিয়মীয়া। 

উত্তৰ: সত্য

(d) পেশীকোষবোৰ শাখাযুক্ত।

উত্তৰ: অসত্য (স্নায়ুকোষহে শাখাযুক্ত, পেশীকোষবোৰ মাকোৰ দৰে দুইমূৰ জোঙা হয়)