পাঠ্যক্ৰমৰ চমু সাৰাংশ :
গৱেষণা প্ৰস্তাৱ হৈছে যিকোনো বৈজ্ঞানিক গৱেষণা পদ্ধতিগতভাৱে আৰম্ভ কৰাৰ এক পূৰ্ব-পৰিকল্পিত নীলকক্স বা ৰূপৰেখা। ইয়াৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান পদক্ষেপ হ'ল এক নিৰ্দিষ্ট গৱেষণা সমস্যা চিনাক্ত কৰি তাক সুশৃংখলিতভাৱে গঠন কৰা। এই গোটটোৱে গৱেষণাৰ মূল প্ৰশ্নসমূহ উত্থাপন কৰা, গৱেষণাৰ উদ্দেশ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা, সম্ভাব্য ফলাফলৰ এক আনুমানিক সিদ্ধান্ত বা প্ৰকল্প (Hypothesis) প্ৰস্তুত কৰা আৰু গৱেষণাত ব্যৱহৃত বিভিন্ন চলকসমূহৰ (Variables) প্ৰকৃতি বুজি পোৱাত সহায় কৰে। ইয়াৰ উপৰি, তথ্য সংগ্ৰহৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ, যেনে— প্ৰশ্নসূচীৰ অৰ্থ, মুখামুখি তথ্য সংগ্ৰহৰ বাবে সাক্ষাৎকাৰৰ সময়সূচী আৰু ব্যৱহাৰিক পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে নিৰীক্ষণৰ সময়সূচী আদিৰ প্ৰয়োগিক জ্ঞান এই পাঠটোৱে প্ৰদান কৰে। চুটি কথাত, ই গৱেষণাক লক্ষ্যমুখী আৰু বিজ্ঞানসন্মত কৰি তোলে।
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :
১. প্ৰশ্ন: গৱেষণা সমস্যা কি?
উত্তৰ: যি জটিল পৰিস্থিতি বা অস্পষ্ট দিশক লৈ সমাধান বিচাৰি গৱেষকৰ মনত প্ৰশ্নৰ সৃষ্টি হয়, তাকেই গৱেষণা সমস্যা বোলা হয়।
২. প্ৰশ্ন: গৱেষণা প্ৰস্তাৱৰ প্ৰথম স্তৰটো কি?
উত্তৰ: গৱেষণা প্ৰস্তাৱৰ প্ৰথম স্তৰটো হ'ল সমস্যা নিৰ্বাচন বা চিনাক্তকৰণ।
৩. প্ৰশ্ন: গৱেষণাৰ প্ৰকল্প (Hypothesis) কি?
উত্তৰ: গৱেষণাৰ পূৰ্বানুমান বা সম্ভাব্য উত্তৰক গৱেষণাৰ প্ৰকল্প বোলা হয়।
৪. প্ৰশ্ন: গৱেষণাত 'চলক' (Variable) মানে কি?
উত্তৰ: যিবোৰ চৰিত্ৰ বা বৈশিষ্ট্য গৱেষণাৰ সময়ত পৰিৱৰ্তন হ'ব পাৰে, তাকেই চলক বোলে।
৫. প্ৰশ্ন: প্ৰশ্নসূচীৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: তথ্য সংগ্ৰহৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা লিখিত প্ৰশ্নৰ তালিকাই হ'ল প্ৰশ্নসূচী।
৬. প্ৰশ্ন: গৱেষণাৰ উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰ: গৱেষণাৰ জৰিয়তে কি ফলাফল লাভ কৰিব বিচাৰা হয়, তাৰ স্পষ্ট লক্ষ্যই হ'ল গৱেষণাৰ উদ্দেশ্য।
৭. প্ৰশ্ন: নিৰীক্ষণৰ সময়সূচী (Observation Schedule) কি?
উত্তৰ: কোনো আচৰণ বা ঘটনা নিৰীক্ষণ কৰি তথ্য লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা তালিকা।
৮. প্ৰশ্ন: চৰ চলক (Independent Variable) কি?
উত্তৰ: যিটো চলকৰ ওপৰত পৰীক্ষকে নিয়ন্ত্ৰণ ৰাখে বা প্ৰভাৱ পেলায়।
৯. প্ৰশ্ন: গৱেষণাৰ পৰ্যায়সমূহৰ শেষৰটো কি?
উত্তৰ: প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰণ।
১০. প্ৰশ্ন: সাক্ষাৎকাৰৰ সময়সূচী (Interview Schedule) কি?
উত্তৰ: সাক্ষাৎকাৰ লওঁতে সুধিবলগীয়া প্ৰশ্নসমূহৰ আগতীয়াকৈ তৈয়াৰ কৰা এক পৰিকল্পিত তালিকা।
১১. প্ৰশ্ন: গৱেষণা সমস্যাৰ মূল উৎস কি?
উত্তৰ: প্ৰত্যক্ষ অভিজ্ঞতা বা সামাজিক পৰিৱেশ।
১২. প্ৰশ্ন: চলকৰ প্ৰধান প্ৰকাৰ কেইটা?
উত্তৰ: ঘাইকৈ দুটা— স্বতন্ত্ৰ চলক আৰু নিৰ্ভৰশীল চলক।
১৩. প্ৰশ্ন: গৱেষণা প্ৰশ্ন কি?
উত্তৰ: গৱেষণাৰ জৰিয়তে সমাধান কৰিবলগীয়া মূল জিজ্ঞাসাই হ'ল গৱেষণা প্ৰশ্ন।
১৪. প্ৰশ্ন: গৱেষণাত তথ্য আহৰণৰ সঁজুলি কি?
উত্তৰ: তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা যন্ত্ৰ বা পদ্ধতি যেনে— প্ৰশ্নসূচী, সাক্ষাৎকাৰ আদি।
১৫. প্ৰশ্ন: গৱেষণা প্ৰস্তাৱ কিয় প্ৰয়োজন?
উত্তৰ: গৱেষণাৰ কাম আগবঢ়াই নিবলৈ এটা ৰূপৰেখা বা দিশ নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰিবলৈ।
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (২ নম্বৰীয়া) :
১. প্ৰশ্ন: গৱেষণা সমস্যা গঠনৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: গৱেষণা সমস্যা গঠন হ'ল গৱেষণাৰ ভেটি। ই গৱেষকক লক্ষ্যভ্ৰষ্ট হোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰে আৰু গৱেষণাৰ কামটো বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে আগবঢ়াই নিবলৈ এটা স্পষ্ট দিশ প্ৰদান কৰে।
২. প্ৰশ্ন: গৱেষণা প্ৰকল্প (Hypothesis) আৰু গৱেষণা উদ্দেশ্যৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: উদ্দেশ্য হৈছে গৱেষণাৰ লক্ষ্য বা গন্তব্য স্থান, যিটো গৱেষণাৰ শেষত পোৱা যায়। আনহাতে, প্ৰকল্প হৈছে গৱেষণাৰ মাজভাগত কৰা এক সম্ভাব্য উত্তৰ বা অনুমান, যিটো পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে সত্য বা অসত্য বুলি প্ৰমাণ কৰা হয়।
৩. প্ৰশ্ন: চলকৰ (Variables) প্ৰয়োজনীয়তা আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: গৱেষণাত বিভিন্ন কাৰকৰ মাজৰ সম্পৰ্ক বুজিবলৈ চলকৰ প্ৰয়োজন। ই গৱেষকক এটা বিষয়ৰ সৈতে আন এটা বিষয়ৰ কাৰণ-ফলাফলৰ সম্পৰ্ক নিৰ্ধাৰণ কৰাত আৰু গৱেষণাক অধিক শুদ্ধ তথা পৰিমাপযোগ্য কৰি তোলাত সহায় কৰে।
৪. প্ৰশ্ন: প্ৰশ্নসূচী (Questionnaire) কি? ইয়াৰ সুবিধা কি?
উত্তৰ: প্ৰশ্নসূচী হৈছে এক লিখিত প্ৰশ্নৰ তালিকা যাৰ জৰিয়তে বহুসংখ্যক ব্যক্তিৰ পৰা একে সময়তে তথ্য সংগ্ৰহ কৰিব পাৰি। ইয়াৰ প্ৰধান সুবিধা হ'ল যে ই অতি কম খৰচতে আৰু কম সময়তে অধিক তথ্য আহৰণ কৰাত সক্ষম হয়।
৫. প্ৰশ্ন: নিৰীক্ষণৰ সময়সূচী (Observation Schedule) কেনেদৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়?
উত্তৰ: গৱেষকজনে কোনো পৰিৱেশ বা ব্যক্তিৰ আচৰণ নিৰীক্ষণ কৰাৰ আগতে যিবোৰ দিশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব বিচাৰে, সেইসমূহৰ এক তালিকা প্ৰস্তুত কৰে। এই তালিকাত নিৰীক্ষণ কৰিবলগীয়া কাৰ্যসমূহৰ শ্ৰেণী বিভাজন কৰি তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয়।
৬. প্ৰশ্ন: সাক্ষাৎকাৰৰ সময়সূচী আৰু প্ৰশ্নসূচীৰ মাজত মূল পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: প্ৰশ্নসূচী উত্তৰদাতাৰ হাতত দি নিজে পূৰণ কৰিবলৈ দিয়া হয়, যিটো লিখিত ৰূপত থাকে। আনহাতে, সাক্ষাৎকাৰৰ সময়সূচী গৱেষকে নিজেই উত্তৰদাতাক প্ৰশ্ন সুধি মুখামুখিকৈ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে।
৭. প্ৰশ্ন: গৱেষণা প্ৰস্তাৱৰ স্তৰসমূহ কি কি?
উত্তৰ: গৱেষণা প্ৰস্তাৱৰ স্তৰসমূহ হ'ল— সমস্যা নিৰ্বাচন, সাহিত্য অধ্যয়ন, উদ্দেশ্য নিৰ্ধাৰণ, প্ৰকল্প গঠন, পদ্ধতি নিৰ্বাচন, সঁজুলি প্ৰস্তুতকৰণ, আৰু তথ্য বিশ্লেষণৰ পৰিকল্পনা কৰা।
৮. প্ৰশ্ন: গৱেষণাত 'নিৰ্ভৰশীল চলক' মানে কি?
উত্তৰ: যিটো চলকৰ ওপৰত আন এটা চলকৰ প্ৰভাৱ পৰীক্ষা কৰা হয়, তাকেই নিৰ্ভৰশীল চলক বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে, ছাত্ৰৰ ফলাফল (নিৰ্ভৰশীল চলক) শিক্ষণ পদ্ধতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
৯. প্ৰশ্ন: গৱেষণাৰ প্ৰশ্ন কেনে হোৱা উচিত?
উত্তৰ: গৱেষণাৰ প্ৰশ্নসমূহ স্পষ্ট, সংক্ষিপ্ত, উত্তৰ দিব পৰা ধৰণৰ আৰু অৰ্থবহ হ'ব লাগে। ই গৱেষণাৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত থাকিব লাগে যাতে ইয়াৰ সমাধান কৰিবলৈ উপযুক্ত তথ্য পোৱা যায়।
১০. প্ৰশ্ন: গৱেষণা সমস্যা চিনাক্তকৰণত বাধা কি হ'ব পাৰে?
উত্তৰ: গৱেষণা সমস্যা চিনাক্তকৰণত প্ৰধান বাধাসমূহ হ'ল— উপযুক্ত তথ্যৰ অভাৱ, বিষয়বস্তুৰ প্ৰতি স্পষ্ট ধাৰণা নথকা, সময় আৰু অৰ্থৰ সীমাবদ্ধতা, আৰু গৱেষণাৰ পদ্ধতিৰ বিষয়ে জ্ঞানৰ অভাৱ।
১১. প্ৰশ্ন: গৱেষণাত 'প্ৰতিফলিত নিৰীক্ষণ' কি?
উত্তৰ: গৱেষক এজনে যেতিয়া কোনো এটা ঘটনা বা পৰিৱেশক পক্ষপাতহীনভাৱে আৰু লক্ষ্য কৰি থকা বস্তুবোৰক সূক্ষ্মভাৱে বিচাৰ কৰি লিপিবদ্ধ কৰে, তেতিয়া তাক প্ৰতিফলিত নিৰীক্ষণ বুলি ক'ব পাৰি।
১২. প্ৰশ্ন: গৱেষণাৰ সঁজুলি নিৰ্বাচনৰ আধাৰ কি?
উত্তৰ: গৱেষণাৰ সঁজুলি নিৰ্বাচন কৰা হয় গৱেষণাৰ উদ্দেশ্য, প্ৰকৃতি আৰু তথ্য সংগ্ৰহৰ উৎসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি। যি পদ্ধতিৰে আটাইতকৈ শুদ্ধ তথ্য পোৱা যাব, সেই সঁজুলিয়েই গৱেষকজনে বাছনি কৰে।
১৩. প্ৰশ্ন: 'গৱেষণা প্ৰস্তাৱ' কিয় গৱেষণাৰ পূৰ্ব চৰ্ত?
উত্তৰ: গৱেষণা প্ৰস্তাৱ অবিহনে গৱেষণাৰ দিশ আৰু উদ্দেশ্য অনিশ্চিত হৈ পৰে। ই গৱেষকক কাম আৰম্ভ কৰাৰ আগতেই সম্ভাৱ্য সমস্যাসমূহৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ আৰু পদ্ধতিগতভাৱে আগবাঢ়িবলৈ মানসিক প্ৰস্তুতি দিয়ে।
১৪. প্ৰশ্ন: গৱেষণাত চলক কেনেদৰে নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়?
উত্তৰ: গৱেষক এজনে পৰীক্ষণৰ সময়ত বাহিৰা চলকসমূহ আঁতৰাই ৰাখি বা কেৱল প্ৰয়োজনীয় চলকৰ ওপৰত মনোযোগ দি গৱেষণাৰ ফলাফল যাতে শুদ্ধ হয়, তাৰ বাবে চলকসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
১৫. প্ৰশ্ন: গৱেষণাৰ উদ্দেশ্যসমূহ কি কি কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?
উত্তৰ: গৱেষণাৰ উদ্দেশ্যসমূহ গৱেষণাৰ মূল সমস্যা, উপলব্ধ সময়, গৱেষকৰ আগ্ৰহ, আৰু তথ্য সংগ্ৰহৰ সম্ভাৱ্য উৎসসমূহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ (৫ নম্বৰীয়া) :
১. প্ৰশ্ন: গৱেষণা সমস্যাৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰি, ইয়াৰ গঠনৰ পৰ্যায়সমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: গৱেষণা সমস্যা হ'ল কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট বিষয়ত থকা অজ্ঞাত বা অস্পষ্ট দিশৰ উত্তৰ বিচাৰিবলৈ লোৱা এক বৈজ্ঞানিক জিজ্ঞাস। ই কেৱল এটা প্ৰশ্ন নহয়, বৰঞ্চ ই গৱেষণাৰ সমগ্ৰ যাত্ৰাৰ দিশ নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মূল স্তম্ভ। ইয়াৰ গঠনৰ পৰ্যায়সমূহ হ'ল:
প্ৰথমে, গৱেষকে নিজৰ আগ্ৰহ আৰু প্ৰাসঙ্গিক বিষয়ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এক বৃহৎ ক্ষেত্ৰ নিৰ্বাচন কৰিব লাগে।
দ্বিতীয়তে, সেই ক্ষেত্ৰখনৰ পৰা এটা নিৰ্দিষ্ট আৰু পৰিসৰবদ্ধ সমস্যা বাছনি কৰিব লাগে।
তৃতীয়তে, সমস্যাটোৰ ওপৰত আগতে হোৱা গৱেষণা বা সাহিত্যৰ সমীক্ষা কৰিব লাগে।
চতুৰ্থতে, সমস্যাটোৰ গুৰুত্ব আৰু প্ৰয়োজনীয়তা যুক্তিযুক্তভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে।
অৱশেষত, সমস্যাটোক স্পষ্ট শব্দত সংজ্ঞাবদ্ধ কৰি গৱেষণাৰ বাবে গ্ৰহণযোগ্য কৰি তুলিব লাগে।
২. প্ৰশ্ন: গৱেষণাত 'প্ৰকল্প' বা 'অনুমিথ সিদ্ধান্ত' (Hypothesis) গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: গৱেষণাত 'প্ৰকল্প' হৈছে এক সাময়িক সত্য বা সম্ভাব্য উত্তৰ, যাক পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে প্ৰমাণ কৰিবলগীয়া হয়। ইয়াৰ গুৰুত্ব নিম্নধৰণৰ:
ই গৱেষকক লক্ষ্যহীনভাৱে তথ্য সংগ্ৰহ কৰাৰ পৰা বচাই এক নিৰ্দিষ্ট পথ প্ৰদৰ্শন কৰে।
প্ৰকল্পই গৱেষণাৰ পৰিসৰ সীমিত কৰি কামটো অধিক সুশৃংখলিত কৰে।
ই চলকসমূহৰ মাজত থকা কাৰণ-ফলাফলৰ সম্পৰ্কক স্পষ্ট কৰি তোলে।
প্ৰকল্পই গৱেষকক কোনবোৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিব লাগিব আৰু কোনবোৰ বৰ্জন কৰিব লাগিব, তাৰ সিদ্ধান্ত লোৱাত সহায় কৰে।
ই বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ আধাৰত গৱেষণাৰ ফলাফলৰ সঠিক মূল্যায়ন কৰাত অৰিহণা যোগায়।
৩. প্ৰশ্ন: গৱেষণাত চলকৰ (Variables) প্ৰকাৰসমূহ কি কি? উদাহৰণসহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: গৱেষণাত যিবোৰ চৰিত্ৰ বা পৰিস্থিতিৰ পৰিৱৰ্তন হ'ব পাৰে, তাকেই চলক বোলা হয়। গৱেষণাৰ সুবিধার্থে চলকসমূহক মূলতঃ তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি:
স্বতন্ত্ৰ চলক (Independent Variable): যিটো চলকৰ ওপৰত গৱেষকে নিয়ন্ত্ৰণ ৰাখে বা যিটোৱে প্ৰভাৱ পেলায়। উদাহৰণ— শিক্ষাদানৰ পদ্ধতি।
নিৰ্ভৰশীল চলক (Dependent Variable): যিটো চলকৰ ওপৰত আন এটা চলকৰ প্ৰভাৱ পৰীক্ষা কৰা হয়। উদাহৰণ— ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ফলাফল বা শিক্ষণ সাফল্য।
মধ্যৱৰ্তী বা বাহিৰা চলক (Extraneous Variable): যিবোৰ চলকে গৱেষণাৰ ফলাফলত অপ্ৰত্যাশিত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। উদাহৰণ— ছাত্ৰৰ বুদ্ধিমত্তা বা পৰিৱেশ। গৱেষক এজনে স্বতন্ত্ৰ চলকৰ পৰিৱৰ্তনৰ জৰিয়তে নিৰ্ভৰশীল চলকৰ ওপৰত কি প্ৰভাৱ পৰে, সেয়াই বিশ্লেষণ কৰে।
৪. প্ৰশ্ন: 'প্ৰশ্নসূচী'ৰ অৰ্থ আৰু ইয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ সময়ত মন কৰিবলগীয়া দিশসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: প্ৰশ্নসূচী হ'ল এক নিৰ্দিষ্ট ক্ৰমত সজোৱা লিখিত প্ৰশ্নৰ তালিকা, যিটো ব্যৱহাৰ কৰি উত্তৰদাতাৰ পৰা তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে কিছুমান দিশ গুৰুত্বপূৰ্ণ:
প্ৰশ্নসমূহ সহজ, সৰল আৰু উত্তৰদাতাৰ বৌদ্ধিক স্তৰৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ হ'ব লাগে।
প্ৰশ্নবোৰ অতি দীঘল হ'ব নালাগে আৰু এটা প্ৰশ্নত একাধিক বিষয় সোমাব নালাগে।
প্ৰশ্নসূচীত ব্যক্তিগত বা অপমানজনক প্ৰশ্ন পৰিহাৰ কৰিব লাগে।
প্ৰশ্নৰ ক্ৰম এনে হ'ব লাগে যাতে উত্তৰদাতাই আগ্ৰহেৰে উত্তৰ দিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হয়।
চূড়ান্ত ৰূপ দিয়াৰ আগতে প্ৰশ্নসূচীখনৰ এক 'পাই্লট ষ্টাডি' (Pilot Study) কৰি ভুলসমূহ সংশোধন কৰি ল'ব লাগে।
৫. প্ৰশ্ন: সাক্ষাৎকাৰৰ সময়সূচী (Interview Schedule) আৰু নিৰীক্ষণৰ সময়সূচীৰ মাজত থকা পাৰ্থক্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: সাক্ষাৎকাৰৰ সময়সূচী আৰু নিৰীক্ষণৰ সময়সূচী দুয়োটাই গৱেষণাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সঁজুলি হ'লেও সিহঁতৰ প্ৰয়োগ পৃথক:
প্ৰকৃতি: সাক্ষাৎকাৰৰ সময়সূচী ব্যৱহাৰ কৰা হয় মুখামুখি কথোপকথনৰ জৰিয়তে তথ্য ল'বলৈ, য'ত প্ৰশ্নৰ উত্তৰ উত্তৰদতাই দিয়ে। নিৰীক্ষণৰ সময়সূচী ব্যৱহাৰ কৰা হয় কোনো পৰিৱেশ বা আচৰণক পৰ্যবেক্ষণ কৰি গৱেষকে নিজেই লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ।
পদ্ধতি: সাক্ষাৎকাৰত উত্তৰদাতাৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ থাকে। নিৰীক্ষণত গৱেষকৰ নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী আৰু সূক্ষ্ম দৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়।
ব্যৱহাৰ: সাক্ষাৎকাৰৰ সময়সূচী ব্যৱহাৰ হয় যেতিয়া ব্যক্তিৰ মতামত বা অনুভৱ জানিবলগীয়া হয়। নিৰীক্ষণৰ সময়সূচী ব্যৱহাৰ হয় যেতিয়া কোনো কাৰ্য বা আচৰণ স্বাভাৱিক অৱস্থাত লক্ষ্য কৰিবলগীয়া হয়।
দুয়োটাৰে মূল লক্ষ্য হৈছে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা যদিও প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত এটা পৰোক্ষ আৰু আনটো প্ৰত্যক্ষ অভিজ্ঞতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।