অতি চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: ব্যৱসায় (Business) মানে কি?

উত্তৰ: লাভ অৰ্জনৰ উদ্দেশ্যে পণ্য বা সেৱাৰ উৎপাদন, ক্ৰয়-বিক্ৰয় আৰু যোগান ধৰা নিৰৱচ্ছিন্ন অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপকে ব্যৱসায় বোলে।

প্ৰশ্ন ২: বাণিজ্য (Commerce) ৰ অন্তৰ্ভুক্ত দুটা মূল উপাদান কি কি?

উত্তৰ: ক্ৰয়-বিক্ৰয় বা ব্যাপাৰ (Trade) আৰু ক্ৰয়-বিক্ৰয়ৰ সহায়ক সেৱাসমূহ (Auxiliaries to Trade)।

প্ৰশ্ন ৩: একোজনীয়া ব্যৱসায় (Sole Proprietorship) ৰ এজন প্ৰধান বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: ব্যৱসায়টোৰ এজন মাত্ৰ মালিক থাকে আৰু তেওঁৰ দায়বদ্ধতা অসীমিত (Unlimited Liability)।

প্ৰশ্ন ৪: যৌথ হিন্দু পৰিয়াল ব্যৱসায়ৰ (Joint Hindu Family Business) মূৰব্বীজনক কি বোলা হয়?

উত্তৰ: কৰ্তা (Karta)।

প্ৰশ্ন ৫: ভাৰতত অংশীদাৰী ব্যৱসায় (Partnership) কোনখন আইনৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত হয়?

উত্তৰ: ভাৰতীয় অংশীদাৰী আইন, ১৯৩২ (Indian Partnership Act, 1932)।

প্ৰশ্ন ৬: যৌথ মূলধনী কোম্পানীৰ (Joint Stock Company) কৃত্রিম সত্তা (Artificial Person) মানে কি?

উত্তৰ: কোম্পানী আইনৰ চকু ত এক ব্যক্তি স্বৰূপ, যাৰ নিজা নাম, মোহৰ (Common Seal) আৰু নিজাকৈ সম্পত্তি ৰখাৰ অধিকাৰ থাকে।

প্ৰশ্ন ৭: ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান (Public Sector Enterprise) ৰ মূল উদ্দেশ্য কি?

উত্তৰ: সামাজিক কল্যাণ সাধনা আৰু জনসাধাৰণক অপৰিহাৰ্য সেৱা প্ৰদান কৰা।

প্ৰশ্ন ৮: বহুৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠান (Multinational Corporation - MNC) ৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: আমূল (Amul) বা সংমিশ্ৰিত বিশ্বজোৰা ব্ৰেণ্ড যেনে— Samsung বা Nestlé।

প্ৰশ্ন ৯: ব্যৱসায়িক সেৱা (Business Services) ৰ এটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য লিখা।

উত্তৰ: অবস্তুগত বা অদৃশ্যতা (Intangibility)।

প্ৰশ্ন ১০: বিমা (Insurance) ৰ মূল নীতিটো কি?

উত্তৰ: ক্ষতিপূৰণৰ নীতি (Principle of Indemnity)।

প্ৰশ্ন ১১: ই-বাণিজ্য (E-Commerce) মানে কি?

উত্তৰ: ইণ্টাৰনেট বা ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমৰ সহায়ত পণ্য আৰু সেৱাৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰা প্ৰক্ৰিয়া।

প্ৰশ্ন ১২: B2B ই-বাণিজ্যৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?

উত্তৰ: Business-to-Business (ব্যৱসায়ৰ পৰা ব্যৱসায়লৈ)।

প্ৰশ্ন ১৩: ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া বহিঃউৎসায়ন (BPO) ৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰ: কোম্পানীৰ কোনো অভ্যন্তৰীণ বা আনুষংগিক কাম তৃতীয় পক্ষৰ বিশেষজ্ঞ প্ৰতিষ্ঠানৰ দ্বাৰা কৰাই লোৱা ব্যৱস্থা।

প্ৰশ্ন ১৪: ব্যৱসায়ৰ সামাজিক দায়বদ্ধতা (Social Responsibility) বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: ব্যৱসায় চলাই থাকোঁতে সমাজৰ উপাদানসমূহ (গ্ৰাহক, কৰ্মচাৰী, পৰিৱেশ) ৰ প্ৰতি নৈতিক দায়িত্ব পালন কৰা।

প্ৰশ্ন ১৫: ব্যৱসায়িক নীতিশাস্ত্র (Business Ethics) ৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: গ্ৰাহকক গুণগত সামগ্ৰী সঠিক দামত যোগান ধৰা আৰু ভেজাল প্ৰতিৰোধ কৰা।

২. চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: ব্যাপাৰ (Trade) আৰু বাণিজ্যৰ (Commerce) পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰ: ব্যাপাৰ বা ক্ৰয়-বিক্ৰয় (Trade) হ'ল লাভৰ উদ্দেশ্যে পণ্য আৰু সেৱাৰ প্ৰত্যক্ষ বিনিময় প্ৰক্ৰিয়া। আনহাতে, বাণিজ্যই (Commerce) ব্যাপাৰৰ লগতে উৎপাদকৰ পৰা গ্ৰাহকলৈ পণ্য লৈ যাওঁতে সৃষ্টি হোৱা বাধা আঁতৰোৱা সকলো সহায়ক সেৱাক (যেনে— বেংক, পৰিবহণ, বিমা) ধাৰণ কৰে।

প্ৰশ্ন ২: অংশীদাৰী ব্যৱসায়ৰ দুটা প্ৰধান সুবিধা আৰু অসুবিধা লিখা।

উত্তৰ:

• সুবিধা: অধিক মূলধন সংগ্ৰহৰ সুবিধা আৰু যৌথ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ দ্বাৰা কাৰ্যদক্ষতা বৃদ্ধি।

• অসুবিধা: অংশীদাৰসকলৰ অসীমিত দায়বদ্ধতা (Unlimited Liability) আৰু অংশীদাৰসকলৰ মাজত মতানৈক্য ঘটিলে ব্যৱসায় বন্ধ হোৱাৰ সম্ভাৱনা।

প্ৰশ্ন ৩: সমবায় সমিতি (Cooperative Society) ৰ মূল নীতি আৰু উদ্দেশ্য কি?

উত্তৰ: সমবায় সমিতি 'ইজনে সিজনৰ বাবে আৰু সকলো সমনীয়াৰ বাবে'— এই গণতান্ত্ৰিক নীতিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য লাভ অৰ্জন কৰা নহয়; বৰঞ্চ নিজৰ সদস্যসকলক শোষক আৰু মধ্যভোগীৰ হাতৰ পৰা ৰক্ষা কৰি আৰ্থ-সামাজিক সাহায্য আগবঢ়োৱা।

প্ৰশ্ন ৪: ব্যক্তিগত খণ্ড (Private Sector) আৰু ৰাজহুৱা খণ্ডৰ (Public Sector) পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰ:

১. মালিকীস্বত্ব: ব্যক্তিগত খণ্ডৰ ব্যৱসায় ব্যক্তিক্ৰম বা ব্যক্তিগত ব্যক্তিগোষ্ঠীৰ মালিকানাত থাকে; কিন্তু ৰাজহুৱা খণ্ড চৰকাৰৰ (কেন্দ্ৰীয় বা ৰাজ্যিক) নিয়ন্ত্ৰণত থাকে।

২. উদ্দেশ্য: ব্যক্তিগত খণ্ডৰ মূল লক্ষ্য লাভ অৰ্জন কৰা; আনহাতে ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰধান লক্ষ্য জনসেৱা আৰু জনকল্যাণ।

প্ৰশ্ন ৫: গোলকীয় প্ৰতিষ্ঠান বা বহুৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানী (MNC) ৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি?

উত্তৰ: বহুৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানে নিজৰ গৃহ দেশৰ (Home country) পৰা কাৰ্যসম্পাদন কৰে আৰু বিশ্বৰ কেইবাখনো দেশত (Host countries) শাখা বা ব্যৱসায় চলায়। ইয়াৰ বৃহৎ পৰিমাণৰ মূলধন, উন্নত প্ৰযুক্তি আৰু বিশ্বজুৰি বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা থাকে।

প্ৰশ্ন ৬: বিমাৰ 'পৰম বিশ্বাসৰ নীতি' (Principle of Utmost Good Faith) মানে কি?

উত্তৰ: এই নীতি অনুসৰি বিমা কৰোঁতা আৰু বিমা গ্ৰহণকাৰী দুয়োপক্ষই চুক্তি কৰাৰ সময়ত বিমাযোগ্য সম্পত্তি বা বিষয়বস্তু সংক্ৰান্তীয় সকলো সত্য তথ্য ইজনে সিজনৰ আগত স্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ কৰিব লাগে। কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য লুকুৱাই ৰাখিলে বিমা চুক্তি বাতিল হয়।

প্ৰশ্ন ৭: আধুনিক ব্যৱসায়ত বেংকিং সেৱাৰ ভূমিকা সংক্ষেপে লিখা।

উত্তৰ: বেংকে ব্যৱসায়িক লেনদেন সহজ কৰিবলৈ ধন জমা ৰখা, ঋণ আৰু অগ্ৰীম প্ৰদান কৰা, ক্ৰেডিট কাৰ্ড, ই-ট্ৰান্সফাৰ (NEFT/RTGS/UPI) আৰু বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ লেনদেন সেৱা আগবঢ়ায়। ই ব্যৱসায়ত প্ৰয়োজনীয় মূলধন আৰু বিত্তীয় সুৰক্ষাৰ সৃষ্টি কৰে।

প্ৰশ্ন ৮: ই-ব্যৱসায় (E-Business) আৰু ই-বাণিজ্যৰ (E-Commerce) মাজত পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰ: ই-বাণিজ্য হ'ল কেৱল ইণ্টাৰনেটৰ মাধ্যমেৰে সামগ্ৰীৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয় আৰু লেনদেন। আনহাতে, ই-ব্যৱসায় এক বহল ধাৰণা, যিয়ে ই-বাণিজ্যৰ উপৰিও উৎপাদন নিয়ন্ত্ৰণ, গ্ৰাহক সেৱা পৰিচালনা, যোগান শৃংখলা আৰু অভ্যন্তৰীণ প্ৰশাসনিক ই-কাৰ্যকলাপকো সাঙুৰি লয়।

প্ৰশ্ন ৯: C2C ই-বাণিজ্যৰ ধাৰণাটো উদাহৰণসহ বুজাই লিখা।

উত্তৰ: Consumer-to-Consumer (C2C) ব্যৱস্থাত একোজন গ্ৰাহকে আন এজন গ্ৰাহকৰ সৈতে পোনপটীয়াভাৱে ইণ্টাৰনেট প্লেটফৰ্মত সামগ্ৰী ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰে। ইয়াত কোনো ব্যৱসায়িক মধ্যভোগী নাথাকে। উদাহৰণস্বৰূপে— OLX বা Quickr ৰ মাধ্যমেৰে পুৰণি সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা।

প্ৰশ্ন ১০: KPO (Knowledge Process Outsourcing) ৰ ধাৰণাটো কি?

উত্তৰ: KPO হ'ল উচ্চ পৰ্যায়ৰ জ্ঞান, বিশ্লেষণাত্মক দক্ষতা আৰু বিশেষজ্ঞতা প্ৰয়োজন হোৱা ব্যৱসায়িক কাৰ্যপ্ৰক্ৰিয়া বাহিৰৰ প্ৰতিষ্ঠানক অৰ্পণ কৰা। যেনে— বিত্তীয় গৱেষণা, আইনী পৰামৰ্শ (LPO), চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ডাটা বিশ্লেষণ ইত্যাদি।

প্ৰশ্ন ১১: ব্যৱসায়ৰ শেহতীয়া পদ্ধতি হিচাপে 'ফ্ৰেনচাইজিং' (Franchising) মানে কি?

উত্তৰ: ফ্ৰেনচাইজিং হ'ল এক ব্যৱসায়িক চুক্তি, য'ত এটা প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰা ডাঙৰ ব্ৰেণ্ডে (Franchisor) আন এজন স্বাধীন ব্যৱসায়ীক (Franchisee) ৰয়েল্টিৰ বিনিময়ত তেওঁৰ ট্ৰেডমাৰ্ক, ব্ৰেণ্ডৰ নাম আৰু ব্যৱসায়িক মডেল ব্যৱহাৰ কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে। (যেনে— McDonald's, Domino's)।

প্ৰশ্ন ১২: ব্যৱসায়ৰ পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ প্ৰতি থকা সামাজিক দায়িত্ব কি?

উত্তৰ: ব্যৱসায়ে উদ্যোগৰ পৰা ওলোৱা আৱৰ্জনা সঠিকভাৱে নিষ্কাসিত কৰা, বায়ু আৰু পানী প্ৰদূষণ ৰোধ কৰা, প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অপচয় বন্ধ কৰা আৰু পৰিৱেশ-বান্ধৱ প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে যাতে পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য বিনষ্ট নহয়।

প্ৰশ্ন ১৩: গ্ৰাহকৰ প্ৰতি ব্যৱসায়ৰ দুটা সামাজিক দায়িত্ব উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ:

১. সঠিক মূল্যত উন্নত মানদণ্ডৰ খাঁটী বস্তু যোগান ধৰা আৰু মিশ্ৰণ বা ভেজাল ৰোধ কৰা।

২. বিজ্ঞাপনত ভুৱা তথ্য নিদি সত্য তথ্য প্ৰকাশ কৰা আৰু গ্ৰাহকৰ অভিযোগ ক্ষিপ্ৰভাৱে নিৰসন কৰা।

প্ৰশ্ন ১৪: কৰ্মচাৰীসকলৰ প্ৰতি ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্ব কেনেকুৱা হ'ব লাগে?

উত্তৰ: কৰ্মচাৰীক যথোপযুক্ত আৰু ন্যায়সংগত দৰমহা প্ৰদান কৰা, নিৰাপদ তথা স্বাস্থ্যকৰ কৰ্মপৰিৱেশ যোগান ধৰা, ব্যক্তি স্বাধীনতা আৰু মৰ্যাদা ৰক্ষা কৰা আৰু পদোন্নতি তথা দক্ষতা বিকাশৰ সুযোগ দিয়া।

প্ৰশ্ন ১৫: ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব (PPP - Public Private Partnership) মানে কি?

উত্তৰ: চৰকাৰী বা ৰাজহুৱা খণ্ড আৰু বেচৰকাৰী বা ব্যক্তিগত খণ্ডৰ যৌথ উদ্যোগত জনকল্যাণমূলক আন্তঃগাঁথনি (যেনে— ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ, বিমানবন্দৰ, চিকিৎসালয়) নিৰ্মাণ আৰু পৰিচালনা কৰা আৰ্হিয়েই হ'ল PPP।

৩. দীঘল প্ৰশ্ন-উত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: ব্যৱসায়িক সংগঠনৰ প্ৰধান প্ৰকাৰসমূহ কি কি? যৌথ মূলধনী কোম্পানীৰ (Joint Stock Company) মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ বহলাই লিখা।

উত্তৰ:ব্যৱসায়িক সংগঠনসমূহক মূলতঃ পাঁচটা ভাগত ভগাব পাৰি— 

(১) একোজনীয়া ব্যৱসায়, 

(২) যৌথ হিন্দু পৰিয়াল ব্যৱসায়, 

(৩) অংশীদাৰী ব্যৱসায়, 

(৪) সমবায় সমিতি, আৰু 

(৫) যৌথ মূলধনী কোম্পানী।

যৌথ মূলধনী কোম্পানীৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ:

১. স্বতন্ত্ৰ আইনী সত্তা (Separate Legal Entity): কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীয়ন হোৱাৰ পিছত কোম্পানীয়ে নিজৰ মালিক বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ পৰা পৃথক আইনী স্বতন্ত্ৰতা লাভ কৰে। কোম্পানীৰ নামত সম্পত্তি ক্ৰয় কৰিব পাৰি আৰু আইনী গোচৰ তৰিব পাৰি।

২. পৰিৱৰ্তিত নোহোৱা ধাৰাবাহিকতা (Perpetual Succession): কোম্পানীৰ স্থায়িত্ব শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ মৃত্যু, দেউলীয়া বা অসুস্থতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে। শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ সলনি হ'লেও কোম্পানী চলিয়েই থাকে।

৩. সীমিত দায়বদ্ধতা (Limited Liability): শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ দায়বদ্ধতা তেওঁলোকে ক্ৰয় কৰা শ্বেয়াৰৰ মূল্যৰ পৰিমাণলৈকে হে সীমিত থাকে।

৪. সাধাৰণ মোহৰ (Common Seal): কোম্পানী এক কৃত্ৰিম ব্যক্তি হোৱা হেতুকে ইয়াৰ নিজা চহী নাথাকে। সেয়েহে সকলো আইনী দলিলত কোম্পানীৰ 'সাধাৰণ মোহৰ' বা ছাব মৰা হয়।

৫. পৰিচালনা আৰু গৰাকীৰ পৃথকীকৰণ: শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকল কোম্পানীৰ মালিক হ'লেও পৰিচালনাৰ দায়িত্ব নিৰ্বাচিত পৰিচালনা সঞ্চালক সভাৰ (Board of Directors) হাতত থাকে।

প্ৰশ্ন ২: ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ (Public Enterprises) বিভিন্ন প্ৰকাৰসমূহ (Departmental Undertaking, Statutory Corporation, Govt. Company) চমুকৈ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ:চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণ আৰু ধন সংগ্ৰহৰ আৰ্হিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰধানকৈ তিনিটা ভাগত ভাগ কৰা হয়:

১. বিভাগীয় প্ৰতিষ্ঠান (Departmental Undertakings):এইবোৰ চৰকাৰী মন্ত্ৰালয়ৰ পোনপটীয়া বিভাগ হিচাপে স্থাপন কৰা হয় আৰু সংপৃক্ত মন্ত্ৰী বা চৰকাৰী বিষয়াৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ইয়াৰ বাজেট চৰকাৰী ৰাজহৰ পৰা আহে।

উদাহৰণ: ভাৰতীয় ৰেলৱে (Indian Railways), ডাক বিভাগ (Post & Telegraph)।

২. বৈধানিক নিগম (Statutory Corporations):এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ সংসদ বা ৰাজ্যিক বিধানসভাত বিশেষ আইন গৃহীত কৰি গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ নিজস্ব কাৰ্যপ্ৰণালী, স্বায়ত্তশাসন আৰু আইনী সত্তা থাকে।

উদাহৰণ: ভাৰতীয় জীৱন বিমা নিগম (LIC), ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক (RBI)।

৩. চৰকাৰী কোম্পানী (Government Company):যিবোৰ কোম্পানীৰ প্ৰদত্ত শ্বেয়াৰ মূলধনৰ অন্ততঃ ৫১ শতাংশ অংশ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ, ৰাজ্য চৰকাৰ বা যৌথভাৱে চৰকাৰৰ হাতত থাকে, তাকেই চৰকাৰী কোম্পানী বোলে। ই কোম্পানী আইন অনুসৰি পঞ্জীয়ন হয়।

উদাহৰণ: steel Authority of India Limited (SAIL), Bharat Heavy Electricals Limited (BHEL)।

প্ৰশ্ন ৩: ব্যৱসায়িক সেৱা (Business Services) বুলিলে কি বুজা? পৰিবহণ, গুদামজাতকৰণ আৰু যোগাযোগ সেৱাই ব্যৱসায়ত কেনেদৰে সহায় কৰে?

উত্তৰ: যিবোৰ অবস্তুগত আৰ্থিক কাৰ্যকলাপ বা সেৱাই ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহক উৎপাদনৰ পৰা বিক্ৰীলৈকে সুচাৰুৰূপে কাৰ্য সম্পাদন কৰাত সহায় কৰে, তাকেই ব্যৱসায়িক সেৱা বোলে।

বিভিন্ন সেৱাৰ ভূমিকা:

• পৰিবহণ সেৱা (Transport Services): পৰিবহণে স্থান সংক্ৰান্তীয় বাধা (Hindrance of Place) আঁতৰায়। কেঁচামাল উৎপাদন স্থলালৈ অনা আৰু প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰী বজাৰ তথা গ্ৰাহকৰ ওচৰলৈ কঢ়িয়াই নি দেশৰ মূল বজাৰখনক একত্ৰিত কৰে।

• গুদামজাতকৰণ সেৱা (Warehousing Services): গুদামজাতকৰণে সময় সংক্ৰান্তীয় বাধা (Hindrance of Time) দূৰ কৰে। সামগ্ৰী উৎপাদন হোৱাৰ পৰা গ্ৰাহকে ব্যৱহাৰ নকৰালৈকে সুৰক্ষিতভাৱে সংৰক্ষণ কৰি চাহিদা আৰু যোগানৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে।

• যোগাযোগ সেৱা (Communication Services): ডাক, ই-মেইল, টেলিফোন আৰু ইণ্টাৰনেট আদি যোগাযোগ সেৱাই উৎপাদক, পাইকাৰী বিক্ৰেতা, খুচুৰা বিক্ৰেতা আৰু গ্ৰাহকৰ মাজত দ্ৰুত খবৰ-বাতৰি আদান-প্ৰদান কৰাত সহায় কৰে। ই চুক্তি কৰা, অৰ্ডাৰ লোৱা আৰু বজাৰ সম্প্ৰসাৰণত প্ৰত্যক্ষভাৱে সহায় কৰে।

প্ৰশ্ন ৪: ব্যৱসায়ৰ উদ্দীমান পদ্ধতি হিচাপে 'ই-ব্যৱসায়' (E-Business) ৰ সুবিধা আৰু ইয়াৰ প্ৰধান উপাদানসমূহ (B2B, B2C, C2C, Intra-B) ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: কম্পিউটাৰ আৰু ইণ্টাৰনেট প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ সম্পাদন কৰা আধুনিক পদ্ধতিয়েই হ'ল ই-ব্যৱসায়।

ই-ব্যৱসায়ৰ সুবিধা:

১. কম খৰচত ব্যৱসায় স্থাপন আৰু ভৌগোলিক সীমা অতিক্ৰমি বিশ্ববজাৰত প্ৰৱেশ।

২. ২৪×৭ ঘণ্টা নৱৰাত্ৰি পৰিসভা আৰু গ্ৰাহকৰ বাবে খৰতকীয়া লেনদেন।

৩. কাগজহীন লেনদেন আৰু গ্ৰাহকৰ পছন্দ অনুসৰি সামগ্ৰী যোগান।

ই-ব্যৱসায়ৰ প্ৰধান উপাদানসমূহ:

• B2B (Business-to-Business): ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল এটা ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানে আন এটা প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে কৰা অনলাইন লেনদেন। (যেনে— উৎপাদকে যোগানধৰোতাৰ পৰা কেঁচামাল ক্ৰয় কৰা)।

• B2C (Business-to-Consumer): ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানে পোনে পোনে শেষ গ্ৰাহকলৈ সামগ্ৰী বা সেৱা বিক্ৰী কৰা। (যেনে— Amazon বা Flipkart ৰ পৰা ক্ৰয় কৰা)।

• C2C (Consumer-to-Consumer): য'ত এজন গ্ৰাহকে অনলাইন প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে আন এজন গ্ৰাহকক পণ্য বিক্ৰী কৰে। (যেনে— OLX)।

• Intra-B (Intra-Business): প্ৰতিষ্ঠানটোৰ অভ্যন্তৰীণ অংশ বা বিভাগসমূহৰ মাজত কম্পিউটাৰ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে হোৱা যোগাযোগ আৰু কাৰ্য সম্পাদন।

প্ৰশ্ন ৫: ব্যৱসায়ৰ সামাজিক দায়বদ্ধতা (Social Responsibility) কি? ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানে সমাজৰ বিভিন্ন গোটসমূহৰ (গ্ৰাহক, কৰ্মচাৰী, বিনিয়োগকাৰী আৰু চৰকাৰ) প্ৰতি পালন কৰিবলগীয়া দায়িত্বসমূহ বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰ: ব্যৱসায় কেৱল নিজৰ লাভাৰ্জনতে আৱদ্ধ নাথাকি সমাজৰ কল্যাণ আৰু স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা নৈতিক স্ব-ইচ্ছামূলক সিদ্ধান্তই হ'ল ব্যৱসায়ৰ সামাজিক দায়বদ্ধতা।

বিভিন্ন গোটসমূহৰ প্ৰতি ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব:

১. গ্ৰাহকৰ প্ৰতি দায়িত্ব:

উচিত মূল্যত গুণগত মানৰ খাঁটী সামগ্ৰী যোগান ধৰা, ক্ষতিকাৰক বা ভেজাল বস্তু বিক্ৰী নকৰা আৰু বিজ্ঞাপনত শুদ্ধ তথ্য প্ৰকাশ কৰা।

২. কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতি দায়িত্ব:

উপযুক্ত দৰমহা আৰু আৰ্থিক নিৰাপত্তা দিয়া, কামৰ সুৰক্ষিত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা, পদোন্নতিৰ সুযোগ দিয়া আৰু কৰ্মচাৰী ইউনিয়নক স্বীকৃতি দিয়া।

৩. বিনিয়োগকাৰী আৰু শ্বেয়াৰহোল্ডাৰৰ প্ৰতি দায়িত্ব:

নিয়োগ কৰা মূলধনৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰা, নিয়মিত উপযুক্ত হাৰত লভ্যাংশ (Dividend) প্ৰদান কৰা আৰু বিত্তীয় অৱস্থাৰ শুদ্ধ তথ্য ডাঙি ধৰা।

৪. চৰকাৰ আৰু সমাজৰ প্ৰতি দায়িত্ব:

নিয়মীয়াকৈ সঠিক কৰ (Tax) পৰিশোধ কৰা, চৰকাৰী আইন মানি চলা, নতুন কৰ্মসংস্থান সৃষ্টি কৰা, আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষিত কৰি শিক্ষা-স্বাস্থ্য খণ্ডত (CSR) অনুদান প্ৰদান কৰা।

Very Short Answer Questions :

1. What is business?

Answer: Business is an economic activity involving the production, purchase, sale, or exchange of goods and services with the objective of satisfying human wants and earning income.

2. What is trade?

Answer: Trade refers to the buying and selling or exchange of goods and services between parties.

3. What is commerce?

Answer: Commerce includes trade and all activities that facilitate the smooth movement of goods and services from producers to consumers.

4. What is a sole proprietorship?

Answer: A sole proprietorship is a form of business owned, managed, and controlled by one person.

5. What is a partnership?

Answer: Partnership is a form of business in which two or more persons agree to carry on a business and share its profits according to an agreement.

6. What is a public enterprise?

Answer: A public enterprise is a business organisation owned or controlled by the government and established primarily to serve public and economic objectives.

7. What is a global enterprise?

Answer: A global enterprise is a business organisation that operates across national boundaries and conducts business activities in more than one country.

8. What are business services?

Answer: Business services are supporting services such as banking, insurance, transportation, warehousing, communication, and related services that facilitate business activities.

9. What is e-business?

Answer: E-business refers to conducting business activities through electronic networks, particularly the internet and digital technologies.

10. What is e-commerce?

Answer: E-commerce refers specifically to the buying and selling of goods and services through electronic networks.

11. What is social responsibility of business?

Answer: Social responsibility means the obligation of business organisations to consider and serve the interests of society along with their economic objectives.

12. What is internal trade?

Answer: Internal trade is the buying and selling of goods and services within the geographical boundaries of a country.

13. What is external trade?

Answer: External trade is the exchange of goods and services between different countries.

14. What is a cooperative society?

Answer: A cooperative society is a voluntary association of persons who join together to fulfil common economic or social interests through mutual cooperation.

15. What is outsourcing?

Answer: Outsourcing is the practice of obtaining certain business activities or services from an external specialised organisation instead of performing them internally.

B. Short Answer Questions :

1. Distinguish between business and trade.

Answer: Business is a broader concept that includes all economic activities related to producing, purchasing, selling, or providing goods and services. Trade is only a part of business and mainly refers to the exchange of goods and services. Thus, trade facilitates exchange, while business covers a wider range of economic activities.

2. Explain the relationship between trade and commerce.

Answer: Trade involves the actual buying and selling of goods and services, whereas commerce includes trade along with activities that facilitate trade. Transportation, banking, insurance, warehousing and communication help goods and services move from producers to consumers. Therefore, trade is a central component of commerce, while commerce has a broader scope.

3. What are the main characteristics of business?

Answer: The major characteristics of business include an economic activity, production or procurement of goods and services, sale or exchange, regularity of dealings, an element of risk, and the objective of earning income or profit. A business also aims to satisfy customer needs and operate within the legal and social framework.

4. What is meant by private enterprise?

Answer:A private enterprise is a business organisation owned and controlled by private individuals or groups rather than directly by the government. Its major objective is generally to conduct business efficiently and earn profit while satisfying customer needs. Sole proprietorships, partnerships and companies may operate as private enterprises.

5. What is a public enterprise? Mention its purpose.

Answer: A public enterprise is owned or controlled by the government. It is established to provide essential goods or services, promote economic development, utilise resources effectively and serve broader public interests. Profit may be important, but public enterprises generally consider social and developmental objectives along with financial performance.

6. What are global enterprises?

Answer: Global enterprises are organisations that conduct business activities across national boundaries. They may produce, market, invest, or provide services in several countries. Such enterprises generally coordinate operations across different markets and must consider international competition, regulations, cultures, consumer preferences and economic conditions.

7. What are business services?

Answer: Business services are services that support the production and distribution of goods and services. Important examples include banking, insurance, transportation, warehousing and communication. They help businesses obtain finance, manage risks, store goods, move products and exchange information efficiently, thereby facilitating the smooth functioning of commerce.

8. How does banking support business?

Answer: Banks support business by accepting deposits, providing loans and facilitating payments and financial transactions. They also provide services such as electronic fund transfers and other financial facilities. By supplying credit and facilitating the movement of money, banking institutions help businesses conduct their production, purchasing and selling activities efficiently.

9. Explain the importance of insurance in business.

Answer: Business activities involve various risks, including loss or damage to property, goods and other business interests. Insurance provides financial protection against specified risks in return for a premium. It reduces the financial uncertainty associated with unexpected events and helps businesses continue their activities with greater confidence.

10. What is e-business? How is it different from traditional business?

Answer: E-business involves conducting business activities using digital networks and electronic technologies. Traditional business usually relies more heavily on physical locations and direct interactions. E-business can enable wider market reach, faster communication and electronic transactions. However, it also requires appropriate digital infrastructure, security and technological capabilities.

11. What are the major emerging modes of business?

Answer: Emerging modes of business include e-business, e-commerce, online service delivery, digital payments, electronic procurement and other technology-enabled business activities. These modes use information and communication technologies to improve business processes, customer interaction, marketing and transactions. They have expanded the speed, reach and convenience of commercial activities.

12. What is social responsibility towards consumers?

Answer: Businesses have a responsibility to consumers to provide safe and reliable products and services at reasonable terms, maintain appropriate quality and provide truthful information. They should avoid misleading practices and unfair treatment. Consumer satisfaction and protection are important aspects of responsible business behaviour.

13. Mention two responsibilities of business towards employees.

Answer: Two important responsibilities of business towards employees are providing fair and appropriate employment conditions and maintaining a safe and healthy workplace. Businesses should also respect employees, provide suitable remuneration and encourage opportunities for learning and development. Responsible treatment of employees contributes to organisational stability and productivity.

14. Why is social responsibility important for business?

Answer: Social responsibility is important because businesses operate within society and depend on its resources, customers and institutions. Responsible behaviour helps build trust, maintain goodwill and support sustainable development. It also encourages businesses to consider the effects of their decisions on consumers, employees, communities and the environment.

15. What is outsourcing? State its importance to business.

Answer: Outsourcing involves obtaining selected activities or services from external specialised providers. It can allow a business to concentrate on its core activities while obtaining specialised support from outside organisations. Proper outsourcing may improve efficiency, flexibility and access to expertise, although the business must manage quality, cost and dependency carefully.

C. Long Answer Questions :

1. Explain the meaning of business, trade and commerce and discuss their relationship.

Answer: Business is an economic activity concerned with the production, procurement, distribution, sale or provision of goods and services to satisfy human wants. Business activities are generally undertaken on a regular basis and involve economic risk. Earning income or profit is an important objective, although modern businesses also have wider social responsibilities.

Trade refers to the buying and selling or exchange of goods and services. It enables goods and services to move from sellers to buyers. Trade may be classified broadly into internal trade, which takes place within a country, and external trade, which takes place between countries.

Commerce is broader than trade. It includes trade as well as various activities that facilitate the movement and exchange of goods and services. Banking provides financial facilities, insurance protects against specified risks, transportation moves goods, warehousing stores goods, and communication helps exchange information.

The relationship can therefore be understood as follows:

Business → includes trade and other economic activities

Commerce → includes trade + activities facilitating trade

Thus, trade forms an important part of commerce, while commerce facilitates the smooth functioning of trade. Together, these activities connect producers with consumers and contribute to the effective distribution of goods and services.

2. Explain the major forms of business organisation with special reference to private, public and global enterprises.

Answer: Business organisations can take different forms depending on ownership, control, objectives, scale and legal structure. Common forms include sole proprietorship, partnership, cooperative organisations and companies. In terms of ownership and operational orientation, enterprises may broadly be discussed as private, public and global enterprises.

A private enterprise is owned and controlled by private individuals or groups. Its operations are generally guided by commercial objectives such as earning profit, satisfying customers and achieving growth. Private enterprises may range from small individual businesses to large companies.

A public enterprise is owned or controlled by the government. Such enterprises are often established to provide important goods or services, promote economic development, utilise resources and serve public interests. Their objectives may extend beyond profit to include social and developmental considerations.

A global enterprise operates across national boundaries. It may have production, marketing, investment or service activities in several countries. Such enterprises must respond to different markets, legal systems, cultures, consumer preferences and competitive conditions.

Each form has its own significance. Private enterprises can contribute to innovation and competition, public enterprises can address important public and developmental needs, and global enterprises can facilitate international trade, investment and the transfer of knowledge and technology. Their functioning, however, must remain consistent with applicable laws and responsible business practices.

3. What are business services? Explain the major business services and their importance.

Answer: Business services are supporting services that facilitate the production, exchange and distribution of goods and services. A business does not operate in isolation; it requires financial, transportation, risk-management, storage and communication facilities. Business services therefore form an important part of the commercial system.

Banking provides financial services such as accepting deposits, extending credit and facilitating payments. It helps businesses manage their financial transactions and obtain funds when required.

Insurance provides protection against specified risks in exchange for a premium. It helps businesses manage the financial consequences of covered uncertain events.

Transportation facilitates the movement of raw materials, finished goods and other resources from one location to another. Efficient transportation connects producers, sellers and consumers.

Warehousing provides facilities for storing goods until they are required for further production or sale. It helps maintain continuity between production and consumption.

Communication enables the exchange of business information between producers, suppliers, employees, intermediaries and customers. Modern communication includes digital systems that allow information to be transmitted rapidly.

These services make commerce more efficient by overcoming important difficulties related to finance, risk, place, time and information. Therefore, business services support the smooth functioning and expansion of commercial activities and help businesses respond effectively to market requirements.

4. Explain the emerging modes of business with special reference to e-business and e-commerce.

Answer: Technological development and widespread use of digital networks have introduced new ways of conducting business. These are commonly described as emerging modes of business. They involve the use of information and communication technologies to perform business activities more efficiently.

E-business refers to conducting business activities through electronic networks. It has a broad scope and may include electronic communication, digital procurement, online customer support, electronic coordination, marketing and other technology-based business processes.

E-commerce is a more specific concept concerned mainly with the electronic buying and selling of goods and services. It may involve businesses selling directly to consumers, transactions between businesses, or other forms of electronic commercial exchange.

Emerging modes of business offer several advantages. They can provide wider market reach, faster communication, greater convenience and the possibility of conducting transactions beyond traditional geographical limitations. Digital systems can also help businesses organise information and improve certain business processes.

However, these modes also create challenges. Businesses must pay attention to data security, privacy, electronic fraud, technological dependence, system reliability and customer trust. Customers may also face problems relating to product information, delivery or transaction security.

Thus, emerging modes of business have transformed modern commerce by making many activities digitally enabled. Their successful use requires suitable technology, responsible management, legal compliance and appropriate security measures.

5. Explain the social responsibilities of business towards different groups in society.

Answer: A business operates within society and uses various social and economic resources. Therefore, its responsibility is not limited to earning profit. Social responsibility of business means recognising the legitimate interests of different groups affected by business decisions and acting in a responsible manner.

Towards consumers, a business should provide safe and reliable goods and services, maintain appropriate quality, give truthful information and avoid unfair or misleading practices.

Towards employees, businesses should provide fair employment conditions, appropriate remuneration, a safe and healthy workplace, respect and opportunities for development.

Towards owners and investors, management should use resources responsibly, maintain proper records and work towards sound and sustainable business performance.

Towards government, businesses should comply with applicable laws, regulations and legitimate requirements and fulfil their lawful obligations.

Towards the community, businesses should conduct their operations responsibly and consider their wider social impact. They can contribute positively through responsible employment, ethical practices and support for appropriate community development initiatives.

Towards the environment, businesses should seek to reduce avoidable environmental harm, use resources responsibly and adopt environmentally sound practices wherever feasible.

Social responsibility is important because business depends on society for customers, employees, resources and institutions. Responsible conduct can strengthen trust and goodwill while supporting long-term business sustainability. Thus, a successful business should seek a reasonable balance between economic objectives and social interests.