অতি চমু প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ)
১. ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৭ম অনুসূচীত কেইখন তালিকা আছে?
উত্তৰ: তিনিখন (কেন্দ্ৰীয় তালিকা, ৰাজ্যিক তালিকা আৰু সমৱৰ্তী তালিকা)।
২. ভাৰতৰ ৰাজ্যপালক কোনে নিযুক্তি দিয়ে?
উত্তৰ: ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে।
৩. বৰ্তমান কেন্দ্ৰীয় তালিকাত কেইটা বিষয় আছে?
উত্তৰ: ১০০ টা বিষয়।
৪. ভাৰতক সংবিধানে কি বুলি বৰ্ণনা কৰিছে— 'ৰাজ্যসমূহৰ সংঘ' নে 'যুক্তৰাষ্ট্ৰ'?
উত্তৰ: 'ৰাজ্যসমূহৰ সংঘ' (Union of States)।
৫. অৱশিষ্ট ক্ষমতা (Residuary Powers) কাৰ হাতত ন্যস্ত কৰা হৈছে?
উত্তৰ: কেন্দ্ৰীয় সংসদৰ হাতত।
৬. ৰাজ্যপাল এজনৰ কাৰ্যকাল সাধাৰণতে কেইবছৰ?
উত্তৰ: ৫ বছৰ।
৭. ভাৰতত শিক্ষা বিষয়টো সংবিধানৰ কোনখন তালিকাত পৰে?
উত্তৰ: সমৱৰ্তী তালিকাত (Concurrent List)।
৮. সংবিধানৰ কোনটো অনুচ্ছেদে ৰাজ্যপালক বিশেষ স্বেচ্ছাধীন ক্ষমতা (Discretionary Powers) প্ৰদান কৰিছে?
উত্তৰ: ১৬৩ নম্বৰ অনুচ্ছেদে।
৯. সৰকাৰীয়া আয়োগ (Sarkaria Commission) কিহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল?
উত্তৰ: কেন্দ্ৰ-ৰাজ্য সম্পৰ্ক পুনৰীক্ষণ আৰু সংস্কাৰৰ সৈতে।
১০. ৰাজ্যত ৰাষ্ট্ৰপতি শাসন সংবিধানৰ কত নম্বৰ অনুচ্ছেদ অনুসৰি জাৰি কৰা হয়?
উত্তৰ: ৩৫৬ নম্বৰ অনুচ্ছেদ অনুসৰি।
২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (চমু প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ — সৰ্বোচ্চ ৫০ টা শব্দ)
১. সমৱৰ্তী তালিকা (Concurrent List) বুলিলে কি বুজে?
উত্তৰ: যিবোৰ বিষয়ত কেন্দ্ৰীয় সংসদ আৰু ৰাজ্যিক বিধানসভা — এই দুয়োটাই আইন প্ৰণয়ন কৰিব পাৰে, তাক সমৱৰ্তী তালিকা বোলে। অৱশ্যে দুয়োৰে আইনৰ মাজত মতানৈক্য ঘটিলে কেন্দ্ৰীয় আইনে অগ্ৰাধিকাৰ পায়। উদাহৰণ: শিক্ষা, বন আৰু বিবাহ।
২. ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ দুটা মূল বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰ:
লিখিত আৰু প্ৰাধান্য সংবিধান: সংবিধানখন লিখিত আৰু দেশৰ সৰ্বোচ্চ আইন।
ক্ষমতাৰ বিভাজন: সংবিধানৰ জৰিয়তে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে ক্ষমতা ভাগ কৰি দিয়া হৈছে।
৩. 'অৱশিষ্ট ক্ষমতা' (Residuary Powers) মানে কি?
উত্তৰ: সংবিধানৰ ৭ম অনুসূচীৰ কেন্দ্ৰীয়, ৰাজ্যিক বা সমৱৰ্তী — এই তিনিওখন তালিকাতে অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা নতুন বা অতিৰিক্ত বিষয়সমূহৰ ওপৰত আইন বনোৱাৰ অধিকাৰক অৱশিষ্ট ক্ষমতা বোলা হয়। ভাৰতত এই ক্ষমতা কেন্দ্ৰীয় সংসদক দিয়া হৈছে।
৪. ৰাজ্যপালৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্য লিখা।
উত্তৰ:
ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু মন্ত্ৰী পৰিষদক নিযুক্তি দিয়া।
ৰাজ্যিক বিধানসভাই গ্ৰহণ কৰা বিধেয়কসমূহ সমৰ্থন কৰি আইনত পৰিণত কৰা বা ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সন্মতিৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা।
৫. আৰ্টিকল ৩৫৬ (ৰাষ্ট্ৰপতি শাসন) কি? উ
ত্তৰ: যদি ৰাজ্যপালে প্ৰতিবেদন দিয়ে যে ৰাজ্যখন সংবিধান অনুসৰি পৰিচালিত হোৱা নাই, তেন্তে ৩৫৬ নম্বৰ অনুচ্ছেদ অনুসৰি ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে ৰাজ্যখনত জৰুৰীকালীন অৱস্থা ঘোষণা কৰি শাসনভাৰ পোনে পোনে নিজৰ হাতলৈ নিব পাৰে।
৬. কেন্দ্ৰ-ৰাজ্যিক বিত্তীয় সম্পৰ্ক কিদৰে পৰিচালিত হয়?
উত্তৰ: কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত কৰ-কাটল সংগ্ৰহ আৰু বিতৰণৰ স্পষ্ট নিয়ম আছে। কেন্দ্ৰীয় বিত্ত আয়োগৰ (Finance Commission) পৰামৰ্শ অনুসৰি কেন্দ্ৰই সংগ্ৰহ কৰা ৰাজহৰ এটা অংশ ৰাজ্যসমূহৰ মাজত বিতৰণ কৰা হয়।
৭. ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাক 'অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ' (Quasi-Federal) বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰ: কে. চি. হোৱেৰেৰ মতে ভাৰতত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ থকাৰ সত্ত্বেও কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক অধিক শক্তিশালী কৰা হৈছে। অৰ্থাৎ ই গঠনত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় কিন্তু আত্মাত একক ৰাষ্ট্ৰীয় (Unitary in spirit)।
৮. ৰাজ্যপাল এজনৰ পদৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা কি কি?
উত্তৰ:
ব্যক্তিজন ভাৰতৰ নাগৰিক হ’ব লাগিব।
তেওঁৰ বয়স অন্ততঃ ৩৫ বছৰ হ’ব লাগিব।
তেওঁ সংসদ বা ৰাজ্যিক বিধানসভাৰ সদস্য হ’ব নোৱাৰিব আৰু কোনো লাভজনক পদত থাকিব নোৱাৰিব।
৯. আন্তঃৰাজ্যিক পৰিষদ (Inter-State Council) কি?
উত্তৰ: সংবিধানৰ ২৬৩ নম্বৰ অনুচ্ছেদ অনুসৰি গঠিত এই পৰিষদে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যসমূহৰ মাজত বা একাধিক ৰাজ্যৰ মাজত সংঘাত দূৰ কৰি সমন্বয় আৰু সহযোগিতা বৃদ্ধিৰ বাবে কাম কৰে।
১০. ৰাজ্যপালৰ 'স্বেচ্ছাধীন ক্ষমতা' (Discretionary Power) বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: কেতবোৰ বিশেষ পৰিস্থিতিত ৰাজ্যপালে মন্ত্ৰী পৰিষদৰ পৰামৰ্শ নোলোৱাকৈ নিজৰ বিবেচনা আৰু বুদ্ধিমত্তাৰে সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰে। যেনে— কোনো দলে স্পষ্ট সংখ্যাগৰিষ্টতা নাপালে মুখ্যমন্ত্ৰী বাছনি কৰা।
৫ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (বিতং প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ) :
প্ৰশ্ন ১: ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানত 'যুক্তৰাষ্ট্ৰ' শব্দটো পোনপটীয়াকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাই যদিও ইয়াৰ গঠন যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল:
ক্ষমতাৰ স্পষ্ট বিভাজন: সংবিধানে ৭ম অনুসূচীৰ জৰিয়তে কেন্দ্ৰীয় তালিকা, ৰাজ্যিক তালিকা আৰু সমৱৰ্তী তালিকা—এই তিনিখন তালিকাৰ মাধ্যমেৰে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত শাসন ক্ষমতা সুস্পষ্টভাৱে ভগাই দিছে।
দ্বৈত চৰকাৰী ব্যৱস্থা: ভাৰতত সমগ্ৰ দেশৰ বাবে এটা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু প্ৰত্যেকখন ৰাজ্যৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ ৰাজ্য চৰকাৰ আছে। দুয়ো চৰকাৰে সংবিধানৰ পৰাই নিজৰ ক্ষমতা লাভ কৰে।
সংবিধানৰ প্ৰাধান্য আৰু লিখিত ৰূপ: ভাৰতীয় সংবিধানখন লিখিত আৰু দেশৰ সৰ্বোচ্চ আইন। কেন্দ্ৰ বা ৰাজ্য কোনো চৰকাৰে সংবিধানৰ নিয়ম অৱমাননা কৰিব নোৱাৰে।
স্বতন্ত্ৰ ন্যায়পালিকা: কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত কোনো আইনী বা সাংবিধানিক সংঘাত আৰু মতানৈক্য ঘটিলে সমাধান কৰিবলৈ স্বাধীন আৰু নিৰপেক্ষ উৰ্ধতম ন্যায়ালয় (Supreme Court) আছে।
দ্বি-পৰিষদীয় সংসদ: ভাৰতীয় সংসদত দুখন সদন আছে— লোকসভা (জনসাধাৰণৰ প্ৰতিনিধি) আৰু ৰাজ্যসভা (ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰতিনিধি)। ই যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনিক সংৰক্ষণ কৰে।
প্ৰশ্ন ২: ভাৰতত কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজৰ বিধায়িনী (Legislative) আৰু প্ৰশাসনিক সম্পৰ্কৰ চমু আভাস দিয়া।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ সম্পৰ্কক সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ আইনগত আৰু প্ৰশাসনিক নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰি দিছে:
১. বিধায়িনী সম্পৰ্ক (Legislative Relations): সংবিধানৰ ২৪৫ ৰ পৰা ২৫৫ অনুচ্ছেদত এই সম্পৰ্কৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। কেন্দ্ৰীয় তালিকাত থকা ১০০ টা বিষয়ত কেৱল সংসদে আৰু ৰাজ্যিক তালিকাত থকা বিষয়ত ৰাজ্যিক বিধানসভাই আইন বনাব পাৰে। সমৱৰ্তী তালিকাত দুয়োৰে অধিকাৰ থাকে, কিন্তু সংঘাত হ’লে কেন্দ্ৰৰ আইনহে বাহাল থাকে। জৰুৰীকালীন অৱস্থাত বা ৰাজ্যসভাৰ বিশেষ প্ৰস্তাৱত কেন্দ্ৰই ৰাজ্যিক বিষয়তো আইন প্ৰণয়ন কৰিব পাৰে।
২. প্ৰশাসনিক সম্পৰ্ক (Administrative Relations): সংবিধানৰ ২৫৬ ৰ পৰা ২৬৩ অনুচ্ছেদত প্ৰশাসনিক সম্পৰ্ক বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজ্যিক প্ৰশাসনে কেন্দ্ৰীয় আইনসমূহ যথাযথভাৱে কাৰ্যকৰী কৰিব লাগে। অল ইণ্ডিয়া চাৰ্ভিচ (IAS, IPS) ৰ বিষয়াসকলে ৰাজ্যত কাম কৰে যদিও তেওঁলোকৰ নিয়ন্ত্ৰণ কেন্দ্ৰৰ হাতত থাকে। ইয়াৰ উপৰি, কেন্দ্ৰই সময় মতে ৰাজ্যসমূহক বিভিন্ন প্ৰশাসনিক নিৰ্দেশনা দিব পাৰে।
প্ৰশ্ন ৩: কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ সম্পৰ্কত ৰাজ্যপালৰ ভূমিকা কি? তেওঁক কিয় 'কেন্দ্ৰৰ এজেন্ট' বুলি সমালোচনা কৰা হয়?
উত্তৰ: ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনিত ৰাজ্যপালৰ পদটোৱে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত সেতু হিচাপে কাম কৰে।
ৰাজ্যপালৰ মূল ভূমিকা: ৰাজ্যপাল ৰাজ্যৰ সাংবিধানিক প্ৰধান। তেওঁ ৰাজ্যৰ শাসন ব্যৱস্থা সংবিধান অনুসৰি চলিছে নে নাই সেয়া প্ৰত্যক্ষ কৰে আৰু ৰাজ্যৰ পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে নিয়মিতভাৱে ৰাষ্ট্ৰপতি (কেন্দ্ৰ)ক অৱগত কৰায়।
'কেন্দ্ৰৰ এজেন্ট' বোলাৰ কাৰণসমূহ:
১. নিযুক্তি আৰু বৰখাস্ত: ৰাজ্যপালক ৰাজ্যৰ মানুহে নিৰ্বাচিত নকৰে; কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পৰামৰ্শত ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিযুক্তি দিয়ে আৰু কেন্দ্ৰৰ সন্তুষ্টিৰ ওপৰতহে তেওঁৰ পদ বৰ্তি থাকে।
২. ৩৫৬ অনুচ্ছেদৰ অপব্যৱহাৰ: বহু সময়ত কেন্দ্ৰৰ শাসকীয় দলে ৰাজ্যৰ বিৰোধী চৰকাৰক ভাঙিবলৈ ৰাজ্যপালৰ জৰিয়তে ৰাষ্ট্ৰপতি শাসন বলৱৎ কৰোৱাৰ অভিযোগ উঠে।
৩. বিধেয়ক সংৰক্ষণ: ৰাজ্যিক বিধানসভাই পাছ কৰা বিধেয়ক ৰাজ্যপালে কাৰণ নোৱোহাকৈ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সন্মতিৰ বাবে আটক ৰাখি পলম কৰিব পাৰে।
এইবোৰ কাৰণতে ৰাজ্যপালক সম্পূৰ্ণ নিৰপেক্ষ ভূমিকাত দেখা পোৱাতকৈ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ 'প্ৰতিনিধি' বা 'এজেন্ট' বুলি সমালোচনা কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাক 'এককমুখী' (Unitary Bias) বুলি কিয় কোৱা হয়? প্ৰধান কাৰণসমূহ লিখা।
উত্তৰ: ভাৰতৰ সংবিধান যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় আৰ্হিত তৈয়াৰ কৰা হৈছিল যদিও দেশৰ একতা আৰু অখণ্ডতা ৰক্ষা কৰিবলৈ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক অতিৰিক্ত ক্ষমতা প্ৰদান কৰা হৈছে। সেইবাবে ইয়াৰ এককমুখী প্ৰৱণতা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ’ল:
এক একক সংবিধান আৰু এক একক নাগৰিকত্ব: আমেৰিকাৰ দৰে ভাৰতত ৰাজ্যসমূহৰ বাবে পৃথক সংবিধান বা পৃথকে ৰাজ্যিক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা নাই। সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ বাবে এটাই সংবিধান আৰু এটাই নাগৰিকত্ব।
জৰুৰীকালীন ক্ষমতা: সংবিধানে কেন্দ্ৰক জৰুৰীকালীন অৱস্থাত (অনুচ্ছেদ ৩৫২, ৩৫৬, ৩৬০) সমগ্ৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাক একক ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থালৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ ক্ষমতা দিছে।
অসম ক্ষমতাৰ বিতৰণ: সংৰক্ষণ আৰু কেন্দ্ৰীয় তালিকাত অৰ্থনৈতিক আৰু প্ৰতিৰক্ষাৰ দৰে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়সমূহ স্থান দিয়া হৈছে। তাৰ উপৰি অৱশিষ্ট ক্ষমতাও কেন্দ্ৰৰ হাতত সংৰক্ষিত।
ৰাজ্যৰ নাম আৰু সীমা সলনিৰ ক্ষমতা: সংসদ ইচ্ছা কৰিলে কোনো ৰাজ্যৰ অনুমতি নোহোৱাকৈও ৰাজ্যখনৰ সীমা সলনি কৰিব পাৰে বা নতুন ৰাজ্য গঠন কৰিব পাৰে।
একীকৃত ন্যায়পালিকা আৰু নিৰ্বাচন ব্যৱস্থা: ভাৰতত সুকীয়া ৰাজ্যিক আদালত নহয়, বৰঞ্চ সমগ্ৰ দেশতে একীকৃত সুপ্ৰিম ক’ৰ্টৰ অধীনস্থ আদালত ব্যৱস্থা আছে।
প্ৰশ্ন ৫: কেন্দ্ৰ-ৰাজ্যৰ সংঘাত দূৰ কৰিবলৈ গঠিত 'সৰকাৰীয়া আয়োগ'ৰ (Sarkaria Commission) মূল পৰামৰ্শসমূহ কি কি আছিল?
উত্তৰ: কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যসমূহৰ মাজত বৃদ্ধি পোৱা সংঘাত আৰু উত্তেজনা লাঘৱ কৰিবলৈ ১৯৮৩ চনত ন্যায়াধীশ ৰণজিৎ সিং সৰকাৰীয়াৰ নেতৃত্বত 'সৰকাৰীয়া আয়োগ' গঠন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মূল পৰামৰ্শসমূহ আছিল:
ৰাজ্যপাল নিযুক্তি প্রক্রিয়া: ৰাজ্যপাল নিযুক্তি দিয়াৰ সময়ত সংশ্লিষ্ট ৰাজ্যখনৰ মুখ্যমন্ত্ৰীৰ সৈতে আলোচনা কৰা উচিত। ৰাজ্যপালজন সক্ৰিয় ৰাজনীতিত নথকা বিশিষ্ট ব্যক্তি হ’ব লাগে।
৩৫৬ অনুচ্ছেদৰ সীমিত ব্যৱহাৰ: ৰাজ্যত ৰাষ্ট্ৰপতি শাসন (আৰ্টিকল ৩৫৬) একেবাৰে শেষ বিকল্প (Last Resort) হিচাপেহে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, যেতিয়া অন্য কোনো উপায় নাথাকে।
আন্তঃৰাজ্যিক পৰিষদ সক্ৰিয় কৰা: কেন্দ্ৰ-ৰাজ্যৰ সম্পৰ্ক আৰু আলোচনাৰ বাবে সংবিধানৰ ২৬৩ নম্বৰ অনুচ্ছেদ অনুসৰি এক স্থায়ী আন্তঃৰাজ্যিক পৰিষদ গঠন কৰি নিৰৱচ্ছিন্ন যোগাযোগ ৰখা।
সমৱৰ্তী তালিকাৰ বিষয়ত পৰামৰ্শ: সমৱৰ্তী তালিকাৰ বিষয়সমূহৰ ওপৰত আইনে প্ৰণয়ন কৰাৰ আগতে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰা প্ৰয়োজন।
বিত্তীয় স্বায়ত্বশাসন: ৰাজ্যসমূহক কেৱল কেন্দ্ৰৰ অনুদানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নকৰি অৰ্থনৈতিকভাৱে অধিক স্বাবলম্বী কৰিবলৈ ৰাজহৰ আৱণ্টন সঠিকভাৱে কৰা উচিত।
Part A: 15 One-Mark Questions with Short Answers
1. What is federalism?
Answer: Federalism is a system of government in which powers are divided between the Central Government and the State Governments.
2. Which Constitution establishes federalism in India?
Answer: The Constitution of India establishes the federal system.
3. How many levels of government exist in India's federal system?
Answer: There are two main levels of government—the Union Government and the State Governments.
4. What are Centre–State relations?
Answer: Centre–State relations refer to the constitutional relationship between the Union Government and the State Governments.
5. Who divides powers between the Centre and the States?
Answer: The Constitution of India divides the powers.
6. Name one characteristic of Indian federalism.
Answer: Division of powers between the Centre and the States.
7. Is India a completely federal country?
Answer: No. India has a federal system with certain unitary features.
8. Who is the constitutional head of a State?
Answer: The Governor.
9. Who appoints the Governor?
Answer: The President of India appoints the Governor.
10. What is the main role of the Governor?
Answer: The Governor acts as the constitutional head of the State.
11. Does the Governor represent the Central Government in the State?
Answer: Yes.
12. Why are Centre–State relations important?
Answer: They help maintain cooperation between the Union and the States.
13. What is one objective of federalism?
Answer: To ensure efficient administration by sharing powers.
14. Can both the Centre and the States make laws?
Answer: Yes, according to the Constitution.
15. Why is the Governor important in the federal system?
Answer: The Governor acts as a link between the Union Government and the State Government.
Part B: 15 Two-Mark Questions with Answers (Maximum 50 Words)
1. Define federalism.
Answer: Federalism is a system of government in which constitutional powers are shared between the Union Government and the State Governments. Each level has its own area of authority.
2. What are Centre–State relations?
Answer: Centre–State relations describe the constitutional, administrative, and financial relationship between the Union Government and the State Governments for smooth governance.
3. Why is federalism important in India?
Answer: Federalism helps govern a large and diverse country by sharing powers between the Centre and the States while maintaining national unity.
4. Mention two characteristics of Indian federalism.
Answer:
- Division of powers between the Centre and the States.
- A written Constitution that defines these powers.
5. Why is the Constitution important in a federal system?
Answer: The Constitution clearly distributes powers and responsibilities between the Union and the States and ensures that both governments work within their limits.
6. Who is the Governor?
Answer: The Governor is the constitutional head of a State and performs duties according to the Constitution while representing the President at the State level.
7. How is the Governor appointed?
Answer: The Governor is appointed by the President of India for a specified term under the provisions of the Constitution.
8. Mention two functions of the Governor.
Answer:
- Acts as the constitutional head of the State.
- Gives assent to Bills passed by the State Legislature.
9. Why is the Governor called the link between the Centre and the State?
Answer: The Governor represents the President in the State and helps maintain coordination between the Union Government and the State Government.
10. What is meant by division of powers?
Answer: Division of powers means that the Constitution allocates different responsibilities and subjects to the Union Government and the State Governments.
11. What is meant by cooperative federalism?
Answer: Cooperative federalism means that the Centre and the States work together to achieve common national goals and promote development.
12. How does federalism strengthen democracy?
Answer: It allows governments at different levels to participate in administration and ensures that regional interests receive proper attention.
13. Can the Centre and the States work independently?
Answer: Yes. Both governments have separate powers under the Constitution, but they also cooperate on matters of national importance.
14. Why are Centre–State relations necessary?
Answer: They prevent conflicts, promote cooperation, and ensure effective governance throughout the country.
15. State one importance of the Governor in the State administration.
Answer: The Governor ensures that the State Government functions according to the Constitution and maintains constitutional governance.
Part C: Five-Mark Descriptive Questions (Maximum 200 Words)
1. Explain the Centre–State Relations in India.
Answer: Centre–State relations refer to the constitutional relationship between the Union Government and the State Governments. The Constitution clearly divides powers and responsibilities between them to ensure efficient administration. The Union Government deals with matters of national importance, while the State Governments manage issues related to their respective States. The Centre and the States work together in many areas to promote development, maintain law and order, and implement welfare programmes. Although both governments have separate powers, cooperation is necessary for effective governance. Good Centre–State relations strengthen national unity, reduce conflicts, and improve public administration.
Thus, Centre–State relations are an essential part of India's federal system because they balance national interests with regional needs.
2. Discuss the key characteristics of federalism in India.
Answer: India follows a federal system of government with certain unitary features. One of its main characteristics is the constitutional division of powers between the Union Government and the State Governments. Each level of government has its own responsibilities and authority. Another important feature is the written Constitution, which clearly defines the powers of both governments. The Constitution is supreme, and both the Centre and the States must function according to its provisions. India's federal system also encourages cooperation between the Centre and the States to achieve national development and maintain unity. Although powers are divided, the country remains united under one Constitution.
These characteristics help maintain a balance between national interests and regional needs while ensuring democratic governance.
3. Explain the role of the Governor in the Indian federal system.
Answer: The Governor is the constitutional head of a State and is appointed by the President of India. The Governor performs duties according to the Constitution and acts on the advice of the State Council of Ministers in most matters. One of the Governor's important roles is to ensure that the State Government functions in accordance with the Constitution. The Governor gives assent to Bills passed by the State Legislature and performs various constitutional functions. The Governor also serves as a link between the Union Government and the State Government. This role helps maintain coordination and constitutional balance within the federal system.
Therefore, the Governor plays an important part in ensuring constitutional governance and strengthening the relationship between the Centre and the States.
4. Why is federalism important in India?
Answer: Federalism is important because India is a large and diverse country with different languages, cultures, and regions. A federal system allows both the Union Government and the State Governments to share powers and responsibilities. This system enables State Governments to address local needs while the Union Government handles matters of national importance. It also promotes democratic participation by giving States an important role in governance. Federalism encourages cooperation, improves administrative efficiency, and protects regional interests without weakening national unity. It reduces unnecessary centralisation and allows decisions to be made at the appropriate level.
Thus, federalism helps maintain unity in diversity and supports effective and democratic governance in India.
5. Describe how the Centre, the States, and the Governor contribute to the Indian federal system.
Answer: The Indian federal system is based on cooperation between the Union Government, the State Governments, and the Governor. The Constitution divides powers between the Centre and the States, allowing each to perform its assigned responsibilities independently. The Union Government looks after matters of national importance, while the State Governments manage issues related to their respective States. Both levels of government work together for the welfare and development of the people. The Governor serves as the constitutional head of the State and represents the President. The Governor ensures that the State Government functions according to the Constitution and acts as a constitutional link between the Centre and the State.
Together, the Centre, the States, and the Governor maintain constitutional balance, strengthen democracy, and ensure effective administration throughout the country.