Unit-1
গণতন্ত্ৰৰ ওপৰত বিতৰ্ক
তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ অতি চমু উত্তৰ দিয়া :
১. গণতন্ত্ৰৰ মূল ভেটি কি ?
উত্তৰ: জনসাধাৰণৰ সন্মতি আৰু অংশগ্ৰহণ।
২. 'Democracy' শব্দটো কোনটো ভাষাৰ পৰা আহিছে ?
উত্তৰ: গ্ৰীক ভাষাৰ 'Demos' আৰু 'Kratos' শব্দৰ পৰা।
৩. পৰোক্ষ গণতন্ত্ৰৰ আন এটা নাম কি ?
উত্তৰ: প্ৰতিনিধিত্বমূলক গণতন্ত্ৰ।
৪. গণতন্ত্ৰত চূড়ান্ত ক্ষমতা কাৰ হাতত থাকে ?
উত্তৰ: জনসাধাৰণৰ হাতত।
৫. মানৱ অধিকাৰ দিৱস কেতিয়া পালন কৰা হয় ?
উত্তৰ: ১০ ডিচেম্বৰত।
৬. গণতন্ত্ৰত বিৰোধী দলৰ ভূমিকা কি ?
উত্তৰ: চৰকাৰৰ কাম-কাজৰ সমালোচনা কৰা আৰু চৰকাৰক জবাবদিহি কৰা।
৭. অসমত পৌৰসভাৰ নিৰ্বাচন কিমান বছৰৰ মূৰে মূৰে হয় ?
উত্তৰ: ৫ বছৰৰ মূৰে মূৰে।
৮. সাৰ্বজনীন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰ মানে কি ?
উত্তৰ: জাতি, ধৰ্ম, বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে ১৮ বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰা সকলোৰে ভোটদানৰ অধিকাৰ।
৯. গণতন্ত্ৰৰ এটা প্ৰধান স্তম্ভৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ন্যায়পালিকা (বা আইনসভা/কাৰ্যপালিকা)।
১০. দাবীকৃত অধিকাৰসমূহ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ কিহৰ প্ৰয়োজন ?
উত্তৰ: এখন শক্তিশালী সংবিধানৰ।
১১. গণতন্ত্ৰত 'ভিন্নমত' বা 'অসন্মতি'ৰ স্থান আছেনে ?
উত্তৰ: হয়, ভিন্নমত গণতন্ত্ৰৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশ।
১২. ভাৰতবৰ্ষত কি ধৰণৰ দলীয় ব্যৱস্থা আছে ?
উত্তৰ: বহু দলীয় ব্যৱস্থা।
১৩. প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰ ক’ত প্ৰচলিত ?
উত্তৰ: ছুইজাৰলেণ্ডত।
১৪. নিৰ্বাচন অবিহনে গণতন্ত্ৰ সম্ভৱনে ?
উত্তৰ: আধুনিক বৃহৎ ৰাষ্ট্ৰসমূহত নিৰ্বাচন অবিহনে গণতন্ত্ৰ কাৰ্যকৰী কৰা প্ৰায় অসম্ভৱ।
১৫. নাগৰিকৰ অধিকাৰসমূহ কোনে সুৰক্ষা দিয়ে ?
উত্তৰ: আদালতে (ন্যায়পালিকা)।
তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ চমু উত্তৰ দিয়া :
১. গণতন্ত্ৰ মানে কি ?
উত্তৰ: গণতন্ত্ৰ হ’ল এনে এক শাসন ব্যৱস্থা য’ত শাসন শক্তি জনসাধাৰণৰ ওপৰত ন্যস্ত থাকে। আব্ৰাহাম লিংকনৰ মতে, "গণতন্ত্ৰ হ’ল ৰাইজৰ, ৰাইজৰ দ্বাৰা আৰু ৰাইজৰ বাবে চৰকাৰ।"
২. গণতন্ত্ৰ কেৱল নিৰ্বাচনতে সীমাবদ্ধ নেকি ?
উত্তৰ: নহয়। নিৰ্বাচন গণতন্ত্ৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰক্ৰিয়া যদিও ইয়াৰ উপৰি সামাজিক ন্যায়, স্বাধীনতা আৰু সমতাও গণতন্ত্ৰৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ।
৩. প্ৰতিনিধিত্বমূলক গণতন্ত্ৰ কি ?
উত্তৰ: যি ব্যৱস্থাত জনসাধাৰণে নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে নিজৰ প্ৰতিনিধি বাছি লয় আৰু সেই প্ৰতিনিধিয়ে দেশ শাসন কৰে, তাক প্ৰতিনিধিত্বমূলক গণতন্ত্ৰ বোলে।
৪. গণতন্ত্ৰত ভিন্নমত বা অসন্মতিৰ (Dissent) গুৰুত্ব কি ?
উত্তৰ: ভিন্নমতে চৰকাৰৰ একনায়কত্ববাদ ৰোধ কৰে আৰু নতুন চিন্তা বা বিকল্প নীতিৰ পথ মুকলি কৰে।
৫. অধিকাৰ আৰু গণতন্ত্ৰৰ মাজৰ সম্পৰ্ক কি ?
উত্তৰ: অধিকাৰ অবিহনে গণতন্ত্ৰ অৰ্থহীন। নাগৰিকৰ বাক-স্বাধীনতা আৰু চিন্তাৰ স্বাধীনতা থাকিলেহে এটা সুস্থ গণতন্ত্ৰ গঢ়ি উঠে।
৬. গণতন্ত্ৰৰ দুটা সীমাবদ্ধতা লিখা।
উত্তৰ:
(ক) সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত পলম হোৱা, আৰু
(খ) কেতিয়াবা সংখ্যাগৰিষ্ঠৰ শাসনত সংখ্যালঘুৰ স্বাৰ্থ বিঘ্নিত হোৱা।
৭. নিৰ্বাচনী পদ্ধতিৰ দুটা গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰ: (ক) ই চৰকাৰক বৈধতা প্ৰদান কৰে, আৰু (খ) জনসাধাৰণক চৰকাৰ সলনি কৰাৰ সুযোগ দিয়ে।
৮. প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰ আৰু পৰোক্ষ গণতন্ত্ৰৰ পাৰ্থক্য কি ?
উত্তৰ: প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণে পোনপটীয়াকৈ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু পৰোক্ষ গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণে প্ৰতিনিধিৰ জৰিয়তে শাসন চলায়।
৯. আইনৰ শাসন (Rule of Law) বুলিলে কি বুজা ?
উত্তৰ: আইনৰ দৃষ্টিত সকলো সমান আৰু কোনো ব্যক্তি আইনৰ উৰ্ধত নহয়—এই ধাৰণাটোৱেই হ’ল আইনৰ শাসন।
১০. গণতন্ত্ৰত সংবাদ মাধ্যমৰ ভূমিকা কি ?
উত্তৰ: সংবাদ মাধ্যমে চৰকাৰৰ কাম-কাজৰ তথ্য ৰাইজক দিয়ে আৰু জনমত গঠনত সহায় কৰে।
১১. ৰাজনৈতিক সমতা কি ?
উত্তৰ: প্ৰতিজন নাগৰিকৰ ভোটৰ মূল্য সমান হোৱা আৰু সমান ৰাজনৈতিক সুযোগ লাভ কৰাকে ৰাজনৈতিক সমতা বোলে।
১২. গণতন্ত্ৰত নাগৰিকৰ দুটা কৰ্তব্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ:
(ক) সজাগ হৈ ভোটদান কৰা, আৰু
(খ) সংবিধান আৰু আইন মানি চলা।
১৩. গণতন্ত্ৰত মৌলিক অধিকাৰৰ গুৰুত্ব কি ?
উত্তৰ: মৌলিক অধিকাৰে নাগৰিকক চৰকাৰৰ স্বেচ্ছাচাৰী শাসনৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়ে।
১৪. সাংস্কৃতিক অধিকাৰ কি ?
উত্তৰ: নিজৰ ভাষা, লিপি আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণ কৰিবলৈ নাগৰিকে পোৱা অধিকাৰেই হ’ল সাংস্কৃতিক অধিকাৰ।
১৫. গণতন্ত্ৰত বিৰোধী দল কিয় প্ৰয়োজন ?
উত্তৰ: চৰকাৰী পক্ষক ভুল পথত যোৱাৰ পৰা বাধা দিবলৈ আৰু বিকল্প নীতি দাঙি ধৰিবলৈ বিৰোধী দলৰ প্ৰয়োজন।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন :
১. গণতন্ত্ৰত নিৰ্বাচন আৰু প্ৰক্ৰিয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: গণতন্ত্ৰত নিৰ্বাচনক ইয়াৰ মূল চালিকা শক্তি বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ গুৰুত্বসমূহ হ’ল:
চৰকাৰৰ বৈধতা: নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে জনসাধাৰণে চৰকাৰক শাসন কৰাৰ চনদ বা বৈধতা প্ৰদান কৰে।
জনপ্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন: বৃহৎ জনসংখ্যাৰ দেশত সকলোৱে একেলগে শাসন কৰাটো অসম্ভৱ। সেয়ে নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে যোগ্য প্ৰতিনিধি বাছি লোৱা হয়।
চৰকাৰৰ পৰিৱৰ্তন: শান্তিপূৰ্ণভাৱে আৰু এক নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ অন্তৰে অন্তৰে অকামিলা চৰকাৰক সলাই নতুন চৰকাৰ গঠনৰ সুযোগ নিৰ্বাচনে দিয়ে।
ৰাজনৈতিক শিক্ষা: নিৰ্বাচনৰ সময়ত হোৱা প্ৰচাৰ আৰু তৰ্ক-বিতৰ্কই সাধাৰণ ৰাইজক দেশৰ সমস্যাসমূহৰ বিষয়ে সজাগ কৰি তোলে।
২. নাগৰিকৰ অধিকাৰ অবিহনে গণতন্ত্ৰ কিয় অৰ্থহীন? বুজাই লিখা।
উত্তৰ: নাগৰিকৰ অধিকাৰ আৰু গণতন্ত্ৰ মুদ্ৰা এটাৰ ইপিঠি-সিপিঠিৰ দৰে। ইয়াৰ কাৰণসমূহ হ’ল:
ব্যক্তিত্ব বিকাশ: অধিকাৰ অবিহনে এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ প্ৰতিভা বা ব্যক্তিত্বৰ বিকাশ ঘটাব নোৱাৰে।
চৰকাৰৰ স্বেচ্ছাচাৰিতা ৰোধ: বাক-স্বাধীনতা বা সংবাদ মাধ্যমৰ স্বাধীনতা থাকিলেহে চৰকাৰে নিজৰ ইচ্ছা মতে কাম কৰিব নোৱাৰে।
অংশগ্ৰহণ: ভোটদানৰ অধিকাৰ বা ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নথকাকৈ এজন মানুহে গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াত অংশ ল’ব নোৱাৰে।
সুৰক্ষা: মৌলিক অধিকাৰে দুৰ্বল শ্ৰেণীক শক্তিশালী শ্ৰেণীৰ শোষণৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। সেয়েহে, অধিকাৰ নোহোৱা গণতন্ত্ৰ কেৱল এখন নামমাত্ৰ ব্যৱস্থাহে।
৩. "গণতন্ত্ৰত ভিন্নমত হ’ল ইয়াৰ আত্মা"—উক্তিটোৰ তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: ভিন্নমত বা 'Dissent' মানে হ’ল প্রচলিত মত বা চৰকাৰী নীতিৰ বিৰোধিতা কৰা। ইয়াৰ তাৎপৰ্য হ’ল:
স্বেচ্ছাচাৰী শাসনত বাধা: যদি সকলোৱে চৰকাৰৰ কথাত হয়ভৰ দিয়ে, তেন্তে চৰকাৰ একনায়কত্ববাদী হৈ পৰিব পাৰে। ভিন্নমতে চৰকাৰক সতৰ্ক কৰি ৰাখে।
উন্নত বিকল্প: ভিন্নমতৰ জৰিয়তে নতুন নতুন চিন্তা আৰু যুক্তি আগুৱাই আহে, যাৰ ফলত চৰকাৰে নিজৰ নীতিসমূহ পুনৰ বিবেচনা কৰাৰ সুযোগ পায়।
সংখ্যালঘুৰ সুৰক্ষা: গণতন্ত্ৰ কেৱল সংখ্যাগুৰুৰ শাসন নহয়। ভিন্নমত প্ৰকাশৰ সুযোগ থাকিলেহে সংখ্যালঘুৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত হয়।
সুস্থ তৰ্ক: তৰ্ক-বিতৰ্কইহে এটা বিষয়ৰ ভাল-বেয়া দিশবোৰ স্পষ্ট কৰি তোলে।
৪. গণতন্ত্ৰৰ সফলতাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চৰ্তসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: গণতন্ত্ৰৰ সফলতাৰ বাবে নিম্নলিখিত চৰ্তসমূহ অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়:
শিক্ষিত আৰু সজাগ নাগৰিক: সচেতন নাগৰিকেহে দেশৰ সমস্যা বুজি পায় আৰু যোগ্য প্ৰতিনিধি বাছি ল’ব পাৰে।
অৰ্থনৈতিক সমতা: অত্যাধিক দৰিদ্ৰতা থাকিলে মানুহে টকাৰ বিনিময়ত ভোট বিক্ৰী কৰিব পাৰে, যিটো গণতন্ত্ৰৰ বাবে বিপদজনক।
স্বাধীন সংবাদ মাধ্যম: নিৰপেক্ষ সংবাদ মাধ্যমে দেশৰ সঠিক ছবিখন দাঙি ধৰিব লাগে।
শক্তিশালী বিৰোধী দল: চৰকাৰক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ এটা দায়িত্বশীল বিৰোধী দল থকাটো প্ৰয়োজন।
ন্যায়পালিকাৰ স্বাধীনতা: আইনৰ শাসন বৰ্তাই ৰাখিবলৈ আদালতৰ ওপৰত কোনো ৰাজনৈতিক হেঁচা থাকিব নালাগে।
৫. গণতন্ত্ৰ আৰু মানৱ অধিকাৰৰ মাজৰ আন্তঃসম্পৰ্ক বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰ: গণতন্ত্ৰ আৰু মানৱ অধিকাৰ এটা আনটোৰ পৰিপূৰক।
মৰ্যাদাপূৰ্ণ জীৱন: মানৱ অধিকাৰে প্ৰতিজন মানুহক মৰ্যাদাৰে জীয়াই থকাৰ অধিকাৰ দিয়ে, যিটো গণতন্ত্ৰৰ মূল লক্ষ্য।
সাংবিধানিক সুৰক্ষা: এখন গণতান্ত্ৰিক দেশৰ সংবিধানেই নাগৰিকক মানৱ অধিকাৰৰ গেৰাণ্টি দিয়ে।
সমানাধিকাৰ: জাতি-ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলোৱে সমান অধিকাৰ পোৱাটো মানৱ অধিকাৰ আৰু গণতন্ত্ৰ উভয়ৰে মূল কথা।
ন্যায়প্ৰাপ্তি: মানৱ অধিকাৰ লংঘন হ’লে গণতান্ত্ৰিক দেশৰ আদালতে তাৰ বিচাৰ কৰে। গতিকে, মানৱ অধিকাৰ অবিহনে গণতন্ত্ৰ সুস্থিৰ হৈ থাকিব নোৱাৰে।
৬. আধুনিক গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ বিভিন্ন উপায়সমূহ কি কি ?
উত্তৰ: আধুনিক গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণে কেৱল ভোটদানৰ জৰিয়তে নহয়, বিভিন্ন ধৰণে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে:
ভোটদান: নিৰ্বাচনৰ সময়ত নিজৰ পচন্দৰ প্ৰতিনিধি বাছি লোৱাটো অংশগ্ৰহণৰ প্ৰাথমিক উপায়।
জনমত গঠন: সংবাদ মাধ্যম, সামাজিক মাধ্যম বা সভা-সমিতিৰ জৰিয়তে চৰকাৰৰ নীতিৰ ওপৰত মতামত দিয়া।
প্ৰতিবাদ আৰু আন্দোলন: চৰকাৰৰ কোনো ভুল সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে ধৰণা, সমদল বা শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিবাদৰ জৰিয়তে অংশ ল’ব পাৰি।
অসামৰিক সমাজ (Civil Society): বিভিন্ন বেচৰকাৰী সংস্থা বা সংগঠনৰ জৰিয়তে সামাজিক কাম-কাজত জড়িত হোৱা।
চৰকাৰী আঁচনিৰ তদাৰক: তথ্যৰ অধিকাৰ (RTI) আদিৰ দৰে আইন ব্যৱহাৰ কৰি চৰকাৰৰ কাম-কাজৰ হিচাপ বিচৰা।
৭. গণতন্ত্ৰৰ প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বানসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: বৰ্তমান সময়ত গণতন্ত্ৰই সন্মুখীন হোৱা প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বানসমূহ হ’ল:
অসমতা: দৰিদ্ৰতা আৰু ধনী-দুখীয়াৰ মাজৰ বিশাল পাৰ্থক্যই গণতান্ত্ৰিক সমতাক ব্যাহত কৰে।
দুৰ্নীতি: প্ৰশাসন আৰু ৰাজনীতিৰ দুৰ্নীতিয়ে সাধাৰণ মানুহৰ গণতন্ত্ৰৰ ওপৰত থকা বিশ্বাস হেৰুৱাই পেলায়।
সাম্প্ৰদায়িকতা আৰু জাতিবাদ: ধৰ্ম আৰু জাতিৰ নামত হোৱা ৰাজনীতিয়ে সমাজত বিভাজন সৃষ্টি কৰে।
পৰিয়ালতন্ত্ৰ: যোগ্য ব্যক্তিৰ পৰিৱৰ্তে একোটা নিৰ্দিষ্ট পৰিয়ালৰ হাতত ক্ষমতা কেন্দ্ৰীভূত হোৱাটো গণতন্ত্ৰৰ বাবে ক্ষতিকৰ।
অশিক্ষা: ৰাজনৈতিক সজাগতাৰ অভাৱত বহু সময়ত মানুহে আৱেগৰ বশৱৰ্তী হৈ ভুল সিদ্ধান্ত লয়।
৮. প্ৰতিনিধিত্বমূলক গণতন্ত্ৰৰ গুণ আৰু দোষসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ:
গুণসমূহ:
- ই আধুনিক বৃহৎ জনসংখ্যাৰ দেশসমূহৰ বাবে আটাইতকৈ উপযুক্ত ব্যৱস্থা।
- প্ৰতিনিধিসকল বিশেষজ্ঞ বা অভিজ্ঞ হোৱা বাবে শাসন চলোৱাত সুবিধা হয়। *
- ই শাসন ব্যৱস্থাত স্থিৰতা প্ৰদান কৰে।
দোষসমূহ:
নিৰ্বাচনৰ পিছত বহু সময়ত প্ৰতিনিধিসকলে জনসাধাৰণৰ কথা পাহৰি যায়।
সাধাৰণ জনতাৰ পোনপটীয়া অংশগ্ৰহণ সীমিত হৈ পৰে।
প্ৰতিনিধিসকলৰ মাজত দুৰ্নীতি বা ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
৯. চৰকাৰক জবাবদিহি কৰাৰ ক্ষেত্ৰত জনসাধাৰণৰ অধিকাৰৰ ভূমিকা লিখা।
উত্তৰ: চৰকাৰক দায়িত্বশীল আৰু জবাবদিহি কৰি ৰখাৰ বাবে নাগৰিকৰ অধিকাৰসমূহ অপৰিহাৰ্য:
তথ্যৰ অধিকাৰ: এই অধিকাৰৰ জৰিয়তে নাগৰিকে চৰকাৰী কামৰ সবিশেষ জানিব পাৰে, যাৰ ফলত দুৰ্নীতি হ্ৰাস পায়।
বাক-স্বাধীনতা: চৰকাৰৰ সমালোচনা কৰাৰ অধিকাৰ থাকিলেহে চৰকাৰে নিজৰ ভুল শুধৰাবলৈ বাধ্য হয়।
সংগঠন গঢ়াৰ অধিকাৰ: বিৰোধী দল বা বিভিন্ন সংগঠনে চৰকাৰৰ কামৰ ওপৰত চকু ৰাখিব পাৰে।
সমতাৰ অধিকাৰ: ই নিশ্চিত কৰে যে চৰকাৰে কোনো এক বিশেষ শ্ৰেণীৰ স্বাৰ্থত কাম নকৰি সকলোৰে বাবে সমান সুযোগ সৃষ্টি কৰে।
১০. গণতন্ত্ৰত আইনসভা আৰু ন্যায়পালিকাৰ মাজৰ সম্পৰ্ক কেনে হোৱা উচিত ?
উত্তৰ: গণতন্ত্ৰত এই দুয়োটা স্তম্ভৰ মাজত এক 'সন্তুলন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ' (Checks and Balances) সম্পৰ্ক থকাটো প্ৰয়োজন:
পাৰস্পৰিক মৰ্যাদা: আইনসভাই জনসাধাৰণৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি আইন প্ৰণয়ন কৰে আৰু ন্যায়পালিকাই সেই আইনৰ ব্যাখ্যা কৰে।
ন্যায়পালিকাৰ স্বাধীনতা: ন্যায়পালিকা আইনসভাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ পৰা মুক্ত হোৱা উচিত যাতে ই নিৰপেক্ষ বিচাৰ কৰিব পাৰে।
ন্যায়িক পৰ্যালোচনা: যদি আইনসভাই সংবিধান বিৰোধী কোনো আইন তৈয়াৰ কৰে, তেন্তে ন্যায়পালিকাৰ সেইখন বাতিল কৰাৰ ক্ষমতা (Judicial Review) থাকিব লাগে।
সহযোগিতা: দেশৰ উন্নয়ন আৰু সংবিধানৰ মূল্যবোধ ৰক্ষাৰ বাবে দুয়োটা অংগই নিজৰ পৰিসীমাৰ ভিতৰত থাকি সহযোগিতা কৰা উচিত।
*********
Unit - 2
সংবিধান, নাগৰিকত্ব আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়তাবাদ
তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ অতি চমু উত্তৰ দিয়া :
১. সংবিধান কি ?
উত্তৰ: সংবিধান হৈছে এখন দেশ পৰিচালনা কৰা মৌলিক বিধি বা আইনৰ সমষ্টি।
২. যুক্তৰাষ্ট্ৰবাদৰ এটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত ক্ষমতাৰ বিভাজন।
৩. ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব কেনেকৈ লাভ কৰিব পাৰি ?
উত্তৰ: জন্মসূত্ৰে, বংশসূত্ৰে বা পঞ্জীয়নৰ জৰিয়তে।
৪. বৰ্তমান ভাৰতত কিমানখন ৰাজ্য আছে ?
উত্তৰ: ২৮ খন।
৫. বহুত্ববাদী সমাজ (Plural Society) কাক বোলে ?
উত্তৰ: যিখন সমাজত বিভিন্ন ধৰ্ম, জাতি আৰু ভাষা-ভাষীৰ লোক একেলগে থাকে।
৬. সংবিধানক কিয় 'মৌলিক আইন' বোলা হয় ?
উত্তৰ: কাৰণ ইয়াৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই দেশৰ অন্য সকলো নিয়ম বা আইন তৈয়াৰ কৰা হয়।
৭. গণতন্ত্ৰত চূড়ান্ত ক্ষমতা কাৰ হাতত থাকে ?
উত্তৰ: জনসাধাৰণৰ হাতত।
৮. এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ থকা এখন দেশৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ইংলেণ্ড।
৯. ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়াৰ পৰা কাৰ্যকৰী হৈছিল ?
উত্তৰ: ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীৰ পৰা।
১০. নাগৰিকত্বৰ এটা কৰ্তব্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: সংবিধানৰ প্ৰতি আনুগত্য প্ৰকাশ কৰা আৰু আইন মানি চলা।
১১. প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰ ক’ত দেখা যায় ?
উত্তৰ: চুইজাৰলেণ্ডত।
১২. সংবিধানৰ অভিভাৱক কোন ?
উত্তৰ: উচ্চতম ন্যায়ালয়।
১৩. দ্বৈত নাগৰিকত্ব থকা এখন দেশৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ।
১৪. ভাৰতত কেনেধৰণৰ নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে ?
উত্তৰ: এক নাগৰিকত্ব (Single Citizenship)।
১৫. যুক্তৰাষ্ট্ৰবাদৰ ইংৰাজী শব্দ 'Federalism' কোনটো লেটিন শব্দৰ পৰা আহিছে ?
উত্তৰ: Foedus (যাৰ অৰ্থ হ’ল চুক্তি)।
তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ চমু উত্তৰ দিয়া :
১. সংবিধানৰ যিকোনো দুটা কাৰ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: সংবিধানৰ দুটা কাৰ্য হ’ল—
চৰকাৰৰ বিভিন্ন অংগসমূহৰ (কাৰ্যপালিকা, বিধানমণ্ডল আৰু ন্যায়পালিকা) গঠন আৰু ক্ষমতা নিৰ্ধাৰণ কৰা।
নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰসমূহ সুৰক্ষিত কৰা।
২. নাগৰিক আৰু বিদেশীৰ মাজৰ দুটা পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰ:
- নাগৰিকসকলে দেশৰ সকলো ৰাজনৈতিক অধিকাৰ (যেনে: ভোটদানৰ অধিকাৰ) ভোগ কৰে, কিন্তু বিদেশীসকলে এই অধিকাৰ নাপায়।
- নাগৰিকসকল নিজ দেশৰ প্ৰতি আনুগত্য প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য, আনহাতে বিদেশীসকল তেওঁলোকৰ নিজা দেশৰ প্ৰতিহে আনুগত্যশীল।
৩. যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰ: যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ দুটা বৈশিষ্ট্য হ’ল—
কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত ক্ষমতাৰ স্পষ্ট বিভাজন।
এখন লিখিত আৰু দৃঢ় সংবিধানৰ উপস্থিতি।
৪. বহুত্ববাদী সমাজৰ দুটা গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰ:
- বহুত্ববাদী সমাজে বিভিন্ন ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ মাজত সহনশীলতা আৰু সম্প্ৰীতি বৃদ্ধি কৰে।
- ই সমাজত গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধ আৰু বিচিত্ৰতাৰ মাজত ঐক্য (Unity in Diversity) প্ৰতিষ্ঠা কৰাত সহায় কৰে।
৫. প্ৰাকৃতিক নাগৰিকত্ব কাক বোলে ?
উত্তৰ: যি নাগৰিকত্ব কোনো এজন ব্যক্তিয়ে জন্মসূত্ৰে বা তেজৰ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে লাভ কৰে, তাকেই প্ৰাকৃতিক নাগৰিকত্ব বোলে।
৬. লিখিত আৰু অলিখিত সংবিধানৰ মাজত দুটা পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰ:
- লিখিত সংবিধান এখন নিৰ্দিষ্ট দস্তাবেজ বা কিতাপৰ আকাৰত থাকে, কিন্তু অলিখিত সংবিধান প্ৰথা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত আধাৰিত।
- লিখিত সংবিধান সাধাৰণতে অনমনীয় (Rigid), আনহাতে অলিখিত সংবিধান নমনীয় (Flexible) প্ৰকৃতিৰ হয়।
৭. ভাৰতক কিয় 'ৰাজ্যসমূহৰ সংঘ' বুলি কোৱা হয় ?
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানৰ ১ নম্বৰ অনুচ্ছেদত ভাৰতক 'ৰাজ্যসমূহৰ সংঘ' (Union of States) বুলি কোৱা হৈছে, কাৰণ ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰখন ৰাজ্যসমূহৰ মাজত হোৱা কোনো চুক্তিৰ ফল নহয় আৰু কোনো ৰাজ্যৰে এই সংঘৰ পৰা ওলাই যোৱাৰ অধিকাৰ নাই।
৮. নাগৰিকত্ব বিলোপ হোৱাৰ দুটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰ:
- যদি কোনো ব্যক্তিয়ে স্বেচ্ছাই অন্য দেশৰ নাগৰিকত্ব গ্ৰহণ কৰে।
যদি কোনো ব্যক্তিয়ে নিজ দেশৰ প্ৰতি বিশ্বাসঘাতকতা কৰে বা সংবিধান অবমাননা কৰে।
৯. সংবিধানৰ প্ৰয়োজনীয়তা কিয় ?
উত্তৰ: চৰকাৰৰ স্বেচ্ছাচাৰী শাসনত বাধা দিবলৈ আৰু দেশৰ শাসন ব্যৱস্থা সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ সংবিধানৰ প্ৰয়োজনীয়তা আছে।
১০. যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত ন্যায়পালিকা কিয় স্বতন্ত্ৰ হোৱা উচিত ?
উত্তৰ: কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত উদ্ভৱ হোৱা যিকোনো বিবাদৰ নিৰপেক্ষ নিষ্পত্তি কৰিবলৈ আৰু সংবিধানৰ ব্যাখ্যা প্ৰদান কৰিবলৈ ন্যায়পালিকা স্বতন্ত্ৰ হোৱা উচিত।
১১. পৰোক্ষ গণতন্ত্ৰৰ দুটা গুণ লিখা।
উত্তৰ:
- বৃহৎ জনসংখ্যা আৰু বিশাল ভূখণ্ড থকা দেশৰ বাবে এই ব্যৱস্থা উপযুক্ত।
ইয়াত নীতি-নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত অভিজ্ঞ জনপ্ৰতিনিধিৰ পৰামৰ্শ পোৱা যায়।
১২. ধৰ্মনিৰপেক্ষতা বুলিলে কি বুজা ?
উত্তৰ: ধৰ্মনিৰপেক্ষতা মানে হ’ল ৰাষ্ট্ৰৰ কোনো চৰকাৰী ধৰ্ম নাথাকিব আৰু ৰাষ্ট্ৰই সকলো ধৰ্মৰ লোকক সমান চকুৰে চাব তথা ধৰ্মৰ নামত কোনো বৈষম্য নকৰিব।
১৩. এককেন্দ্ৰীয় আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ দুটা পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰ:
- এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰত সকলো ক্ষমতা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ হাতত থাকে, কিন্তু যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰত ক্ষমতা কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ভগাই দিয়া হয়।
এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰত সংবিধান নমনীয় হ’ব পাৰে, কিন্তু যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰত সংবিধান লিখিত আৰু অনমনীয় হোৱাটো প্ৰায় বাধ্যতামূলক।
১৪. সংবিধানৰ যিকোনো দুটা উৎসৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: সংবিধানৰ দুটা উৎস হ’ল—
দেশৰ ঐতিহাসিক পৰম্পৰা আৰু চনদসমূহ।
অন্য দেশৰ সংবিধানৰ ভাল দিশসমূহ (যেনে: ব্ৰিটিছ বা আমেৰিকান সংবিধান)।
১৫. নাগৰিকৰ দুটা সামাজিক অধিকাৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: নাগৰিকৰ দুটা সামাজিক অধিকাৰ হ’ল—
শিক্ষাৰ অধিকাৰ।
ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন :
১. সংবিধানক এখন দেশৰ মৌলিক আইন হিচাপে কিয় গণ্য কৰা হয় ? আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: সংবিধানক এখন দেশৰ মৌলিক আইন (Fundamental Law) বুলি কোৱাৰ মূল কাৰণসমূহ হ’ল:
আইনৰ উৎস: দেশত প্ৰচলিত সকলো সাধাৰণ আইন সংবিধানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। সংবিধানৰ বিৰোধী কোনো আইন বৈধ হ’ব নোৱাৰে।
চৰকাৰৰ ক্ষমতাৰ সীমা: সংবিধানে চৰকাৰৰ তিনিটা অংগ— কাৰ্যপালিকা, বিধানমণ্ডল আৰু ন্যায়পালিকাৰ ক্ষমতা নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু তেওঁলোকক স্বেচ্ছাচাৰী হোৱাত বাধা দিয়ে।
নাগৰিকৰ অধিকাৰৰ সুৰক্ষা: সংবিধানেই নাগৰিকক মৌলিক অধিকাৰ প্ৰদান কৰে আৰু ইয়াৰ জৰিয়তে ব্যক্তিৰ স্বাধীনতা ৰক্ষা কৰে।
স্থায়িত্ব: সাধাৰণ আইনসমূহ সংসদত সহজে সলনি কৰিব পাৰি, কিন্তু সংবিধান সংশোধন কৰিবলৈ এক বিশেষ পদ্ধতিৰ প্ৰয়োজন হয়।
ৰাষ্ট্ৰৰ চৰিত্ৰ নিৰ্ধাৰণ: এখন দেশ গণতান্ত্ৰিক, ধৰ্মনিৰপেক্ষ নে সমাজবাদী— সেই সকলোবোৰ সংবিধানৰ জৰিয়তেহে প্ৰতিফলিত হয়।
২. গণতান্ত্ৰিক দেশত নাগৰিকত্বৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: গণতান্ত্ৰিক দেশত নাগৰিকত্ব কেৱল এজন ব্যক্তিৰ পৰিচয় নহয়, ই হ’ল ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে ব্যক্তিৰ এক আইনী আৰু ৰাজনৈতিক সম্পৰ্ক।
ৰাজনৈতিক অংশগ্ৰহণ: এজন নাগৰিকেহে ভোটদান কৰিব পাৰে আৰু নিৰ্বাচনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰি দেশৰ শাসন ব্যৱস্থাত অংশ ল’ব পাৰে।
অধিকাৰৰ নিশ্চয়তা: এজন নাগৰিকে দেশৰ সংবিধান প্ৰদত্ত সকলো সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰ লাভ কৰে।
ৰাষ্ট্ৰৰ সুৰক্ষা: এজন নাগৰিকে বিপদৰ সময়ত নিজ দেশৰ পৰা কূটনৈতিক আৰু আইনী সুৰক্ষা লাভ কৰে।
দায়িত্ববোধ: গণতন্ত্ৰত নাগৰিকত্বই ব্যক্তিক দেশৰ প্ৰতি থকা কৰ্তব্য (যেনে— আইন মানি চলা, কৰ দিয়া) সোঁৱৰাই দিয়ে।
ব্যক্তিত্বৰ বিকাশ: নাগৰিকত্বই এজন ব্যক্তিক স্বাধীনভাৱে জীয়াই থকাৰ আৰু নিজৰ ব্যক্তিত্ব বিকাশ কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে।
৩. ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল:
দ্বৈত চৰকাৰ: ভাৰতত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ— এই দুই স্তৰৰ চৰকাৰ আছে।
ক্ষমতাৰ বিভাজন: সংবিধানৰ সপ্তম অনুসূচী অনুসৰি কেন্দ্ৰীয় তালিকা, ৰাজ্যিক তালিকা আৰু সমৱৰ্তী তালিকাৰ জৰিয়তে ক্ষমতা বিভাজন কৰা হৈছে।
লিখিত আৰু অনমনীয় সংবিধান: ভাৰতৰ সংবিধান এখন লিখিত দস্তাবেজ। ইয়াৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় চৰিত্ৰ সলনি কৰিবলৈ বিশেষ সংশোধন পদ্ধতিৰ প্ৰয়োজন।
স্বতন্ত্ৰ ন্যায়পালিকা: কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ বিবাদ নিষ্পত্তি কৰিবলৈ ভাৰতত এক স্বতন্ত্ৰ আৰু নিৰপেক্ষ উচ্চতম ন্যায়ালয় আছে।
এক নাগৰিকত্ব: আমেৰিকাৰ দৰে দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ সলনি ভাৰতত কেৱল 'ভাৰতীয়' হিচাপে এক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে (যিটো যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত এক ব্যতিক্ৰম)।
৪. এখন বহুত্ববাদী সমাজত যুক্তৰাষ্ট্ৰবাদৰ প্ৰাসংগিকতা বিচাৰ কৰা।
উত্তৰ: যিখন সমাজত বিভিন্ন জাতি, ধৰ্ম আৰু ভাষাৰ লোক বাস কৰে, তেনে সমাজত যুক্তৰাষ্ট্ৰবাদ অতি প্ৰাসংগিক:
আঞ্চলিক স্বায়ত্তশাসন: যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাই বিভিন্ন ভাষিক বা ধৰ্মীয় গোটক নিজৰ অঞ্চলত স্বায়ত্তশাসনৰ সুবিধা দিয়ে, যাৰ ফলত তেওঁলোকৰ সংস্কৃতি সুৰক্ষিত থাকে।
বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত ঐক্য: যুক্তৰাষ্ট্ৰবাদে সকলোৰে সুকীয়া পৰিচয় অটুট ৰাখি এখন বৃহৎ ৰাষ্ট্ৰৰ ভিতৰত ঐক্যবদ্ধ কৰি ৰাখে।
সংঘাত নিৰসন: ক্ষমতা কেন্দ্ৰীভূত নহৈ বিভাজিত হোৱাৰ বাবে বিভিন্ন গোটৰ মাজত আধিপত্য বিস্তাৰৰ সংঘাত হ্ৰাস পায়।
গণতান্ত্ৰিক অংশগ্ৰহণ: বহুত্ববাদী সমাজত সকলো শ্ৰেণীৰ লোকে স্থানীয় বা ৰাজ্যিক চৰকাৰৰ জৰিয়তে দেশৰ শাসনত অংশ ল’ব পাৰে।
৫. এজন আদৰ্শ নাগৰিকৰ কি কি গুণ থকা উচিত ? বহলাই লিখা।
উত্তৰ: এজন আদৰ্শ নাগৰিকৰ তলত দিয়া গুণসমূহ থকা প্ৰয়োজন:
দেশপ্ৰেম: নিজৰ দেশৰ প্ৰতি গভীৰ ভালপোৱা আৰু আনুগত্য থকাটো অপৰিহাৰ্য।
সচেতনতা: এজন আদৰ্শ নাগৰিক সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক বিষয়ত সচেতন হ’ব লাগে আৰু উচিত সময়ত সঠিক মতামত দিব জানিব লাগে।
আইনৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা: দেশৰ সংবিধান আৰু প্রচলিত আইনসমূহ নিষ্ঠাৰে পালন কৰিব লাগে।
শিক্ষিত আৰু যুক্তিবাদী: এজন নাগৰিক শিক্ষিত হ’লেহে তেওঁ দেশৰ সমস্যাবোৰ বুজি পাব আৰু উচিত সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰিব।
সহনশীলতা: ধৰ্ম, জাতি বা ভাষা নিৰ্বিশেষে আনৰ মতামত আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা থকাটো অতি প্ৰয়োজন।
৬. কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতাৰ বিভাজন যুক্তৰাষ্ট্ৰবাদৰ বাবে কিয় জৰুৰী ?
উত্তৰ: ক্ষমতাৰ বিভাজন অবিহনে কোনো যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা বৰ্তি থাকিব নোৱাৰে। ইয়াৰ কাৰণসমূহ হ’ল:
স্বৈৰাচাৰিতা ৰোধ: সকলো ক্ষমতা কেন্দ্ৰৰ হাতত থাকিলে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ স্বৈৰাচাৰী হ’ব পাৰে। বিভাজনে ক্ষমতাৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে।
আঞ্চলিক উন্নয়ন: স্থানীয় সমস্যাবোৰ ৰাজ্য চৰকাৰেহে ভালদৰে বুজি পায়। ক্ষমতা থাকিলে তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে উন্নয়ন কৰিব পাৰে।
সংবিধানৰ সুৰক্ষা: ক্ষমতাৰ বিভাজনে সংবিধানৰ মৰ্যাদা ৰক্ষা কৰে।
দক্ষতা বৃদ্ধি: শাসনৰ কামবোৰ কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ভাগ কৰি দিলে প্ৰশাসনৰ কাম কাজ খৰটকীয়া আৰু দক্ষ হয়।
৭. সংবিধানৰ বিভিন্ন শ্ৰেণীবিভাজনৰ বিষয়ে এটা চমু টোকা লিখা।
উত্তৰ: সংবিধানক মূলত: দুটা ভাগত ভগাব পাৰি:
লিখিত আৰু অলিখিত সংবিধান: যি সংবিধানৰ নিয়মসমূহ এখন বিশেষ কিতাপৰ দৰে লিখা থাকে তাক লিখিত (যেনে— ভাৰত, আমেৰিকা) আৰু যিবোৰ নিয়ম কেৱল প্ৰথাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চলে তাক অলিখিত সংবিধান (যেনে— ইংলেণ্ড) বোলে।
নমনীয় আৰু অনমনীয় সংবিধান: যি সংবিধানৰ নিয়মসমূহ সাধাৰণ আইনৰ দৰেই সহজে সংশোধন কৰিব পাৰি তাক নমনীয় (Flexible) আৰু যি সংবিধান সংশোধন কৰিবলৈ কঠিন পদ্ধতিৰ প্ৰয়োজন হয় তাক অনমনীয় (Rigid) সংবিধান বোলে।
ইয়াৰ উপৰিও শাসন ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত ইয়াক যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় আৰু এককেন্দ্ৰীয় সংবিধান বুলিও ভাগ কৰিব পাৰি।
৮. নাগৰিকত্ব লাভৰ বিভিন্ন পদ্ধতিসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: সাধাৰণতে নাগৰিকত্ব দুটা পদ্ধতিৰে লাভ কৰিব পাৰি:
জন্মসূত্ৰে (By Birth): কোনো ব্যক্তিয়ে এখন দেশত জন্ম গ্ৰহণ কৰি সেই দেশৰ নাগৰিকত্ব লাভ কৰিব পাৰে।
দেশীয়কৰণ বা পঞ্জীয়নৰ দ্বাৰা (By Naturalization/Registration): এজন ব্যক্তিয়ে কিছুমান বিশেষ চৰ্ত পূৰণ কৰি (যেনে— দেশখনত দীৰ্ঘদিন ধৰি বসবাস কৰা, চৰকাৰী চাকৰি কৰা বা আবেদন কৰা) নাগৰিকত্ব পাব পাৰে।
বংশসূত্ৰে (By Descent): যদি এজন ব্যক্তিৰ পিতৃ-মাতৃ কোনো দেশৰ নাগৰিক হয়, তেন্তে তেওঁ য’তেই জন্ম নহওক কিয়, বংশসূত্ৰে সেই দেশৰ নাগৰিকত্ব পাব পাৰে।
ভূখণ্ড বিলীনকৰণ: যদি কোনো এটা নতুন অঞ্চল কোনো দেশৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়, তেন্তে সেই অঞ্চলৰ লোকসকলে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে সেই দেশৰ নাগৰিকত্ব লাভ কৰে।
৯. "যুক্তৰাষ্ট্ৰবাদ হ’ল বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত ঐক্য ৰক্ষা কৰাৰ এক ব্যৱস্থা"— উক্তিটো ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: এই উক্তিটো যুক্তৰাষ্ট্ৰবাদৰ মূল আত্মা।
যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত একোখন দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বসবাস কৰা বিভিন্ন ভাষা, ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ মানুহক জোৰ কৰি একে কৰা নহয়। বৰঞ্চ তেওঁলোকৰ সুকীয়া পৰিচয় স্বীকাৰ কৰা হয়।
কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে গোটেই দেশখনৰ একতা ৰক্ষা কৰে (যেনে— প্ৰতিৰক্ষা, মুদ্ৰা), কিন্তু ৰাজ্য চৰকাৰবোৰে নিজ নিজ অঞ্চলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভাষিক বৈশিষ্ট্যবোৰ জীয়াই ৰাখে।
ইয়াৰ ফলত বৈচিত্ৰ্য থকা স্বত্বেও দেশখন এক শক্তিশালী ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে থিয় দি থাকে। ভাৰত ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।
১০. গণতন্ত্ৰত নাগৰিকৰ দায়িত্ব আৰু কৰ্তব্যসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: গণতন্ত্ৰ কেৱল অধিকাৰৰ ওপৰত নহয়, কৰ্তব্যৰ ওপৰতো প্ৰতিষ্ঠিত। নাগৰিকৰ দায়িত্ববোৰ হ’ল:
সঠিক ভোটদান: নিৰ্বাচনৰ সময়ত কোনো প্ৰলোভনত ভোল নগৈ সৎ আৰু যোগ্য প্ৰাৰ্থীক ভোট দিয়াটো এজন নাগৰিকৰ ডাঙৰ কৰ্তব্য।
আইন মানি চলা: দেশৰ সংবিধান আৰু আইনৰ প্ৰতি আনুগত্য প্ৰকাশ কৰা আৰু সমাজত শান্তি ৰক্ষা কৰা।
কৰ আদায় দিয়া: চৰকাৰক নিয়মীয়াকৈ কৰ (Tax) দিয়াটো এজন দায়িত্বশীল নাগৰিকৰ কাম, কাৰণ এই ধনেৰেহে দেশৰ উন্নয়ন হয়।
ৰাজহুৱা সম্পত্তিৰ সুৰক্ষা: বিদ্যালয়, চিকিৎসালয় বা ৰাস্তা-ঘাটৰ দৰে ৰাজহুৱা সম্পত্তিবোৰ নষ্ট নকৰাকৈ ৰখা।
দেশৰ ঐক্য ৰক্ষা: দেশৰ একতা আৰু অখণ্ডতা বিঘ্নিত হ’ব পৰা কোনো কামত লিপ্ত নোহোৱা।
************
Unit- 3
ভাৰতত গণতন্ত্ৰ আৰু জনসাধাৰণৰ অধিকাৰ
তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ অতি চমু উত্তৰ দিয়া :
১. MGNREGA-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম কি ?
উত্তৰ: মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিযুক্তি নিশ্চিতকৰণ আইন (Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act)।
২. তথ্যৰ অধিকাৰ আইন (RTI) ভাৰতত কেতিয়া বলবৎ হৈছিল ?
উত্তৰ: ২০০৫ চনত।
৩. শিক্ষাৰ অধিকাৰ (RTE) সংবিধানৰ কোনটো অনুচ্ছেদত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে ?
উত্তৰ: ২১ (ক) অনুচ্ছেদত।
৪. MGNREGA-ৰ অধীনত বছৰত ন্যূনতম কিমান দিনৰ কামৰ গেৰাণ্টি দিয়া হয় ?
উত্তৰ: ১০০ দিনৰ।
৫. ভাৰতত 'খাদ্য সুৰক্ষা আইন' কেতিয়া পাছ কৰা হৈছিল ?
উত্তৰ: ২০১৩ চনত।
৬. RTI আইনৰ মূল লক্ষ্য কি ?
উত্তৰ: চৰকাৰী কাৰ্যকলাপত স্বচ্ছতা আৰু জবাবদিহিতা নিশ্চিত কৰা।
৭. শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন অনুসৰি কোনটো বয়সৰ শিশুৰ বাবে শিক্ষা বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক ?
উত্তৰ: ৬ ৰ পৰা ১৪ বছৰ।
৮. MGNREGA আঁচনিখন কোনটো বিভাগৰ অধীনত পৰিচালিত হয় ?
উত্তৰ: গ্ৰামোন্নয়ন মন্ত্ৰালয়।
৯. RTI-ৰ অধীনত তথ্য বিচাৰি আবেদন কৰিলে কিমান দিনৰ ভিতৰত উত্তৰ পোৱাৰ অধিকাৰ আছে ?
উত্তৰ: ৩০ দিনৰ ভিতৰত।
১০. ভাৰতীয় সংবিধানৰ কোনটো অংশত মৌলিক অধিকাৰসমূহ উল্লেখ আছে ?
উত্তৰ: তৃতীয় অংশত।
১১. গণতন্ত্ৰৰ চতুৰ্থ স্তম্ভ বুলি কাক কোৱা হয় ?
উত্তৰ: সংবাদ মাধ্যমক।
১২. প্ৰাথমিক শিক্ষা এক মৌলিক অধিকাৰ হিচাপে কেতিয়াৰ পৰা কাৰ্যকৰী হয় ?
উত্তৰ: ১ এপ্ৰিল, ২০১০ চনৰ পৰা।
১৩. MGNREGA আঁচনিত মহিলাৰ বাবে কিমান শতাংশ আসন সংৰক্ষিত ?
উত্তৰ: এক-তৃতীয়াংশ (১/৩)।
১৪. তথ্য জানিবলৈ আবেদন কৰা বিষয়াজনক কি বুলি কোৱা হয় ?
উত্তৰ: জন তথ্য বিষয়া (PIO)।
১৫. অন্ত্যোদয় অন্ন যোজনা (AAY) কিহৰ লগত জড়িত ?
উত্তৰ: খাদ্য সুৰক্ষা বা খাদ্যৰ অধিকাৰ।
তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ চমু উত্তৰ দিয়া :
১. MGNREGA-ৰ দুটা মুখ্য উদ্দেশ্য লিখা।
উত্তৰ:
(i) গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰিয়ালক জীৱিকাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰা আৰু
(ii) বহনক্ষম সম্পদ সৃষ্টি কৰা।
২. তথ্যৰ অধিকাৰ (RTI) বুলিলে কি বুজা ?
উত্তৰ: চৰকাৰী বিভাগৰ পৰা যিকোনো ৰাজহুৱা গুৰুত্ব থকা তথ্য জানিবলৈ এজন নাগৰিকৰ থকা আইনী অধিকাৰকে তথ্যৰ অধিকাৰ বোলে।
৩. শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইনৰ (RTE) দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰ:
(i) ১৪ বছৰ পৰ্যন্ত শিশুৰ বাবে বাধ্যতামূলক শিক্ষা আৰু
(ii) কোনো ধৰণৰ শিক্ষণ মাচুল ল’ব নোৱাৰা।
৪. খাদ্য সুৰক্ষা বুলিলে কি বুজা ?
উত্তৰ: সকলো মানুহৰ বাবে সকলো সময়তে পৰ্যাপ্ত, সুৰক্ষিত আৰু পুষ্টিকৰ খাদ্যৰ উপলব্ধতা আৰু সুলভতাকে খাদ্য সুৰক্ষা বোলে।
৫. গণতন্ত্ৰত ৰাইজৰ অংশগ্ৰহণৰ দুটা মাধ্যম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ:
(i) ভোটদান আৰু
(ii) জনমত গঠন বা আন্দোলন।
৬. MGNREGA-ৰ অধীনত কাম বিচাৰি আবেদন কৰিলে কিমান দিনৰ ভিতৰত কাম পাব লাগে ?
উত্তৰ: ১৫ দিনৰ ভিতৰত। যদি ১৫ দিনত কাম নাপায়, তেন্তে নিবনুৱা ভাট্টা পাবলৈ সক্ষম হয়।
৭. তথ্যৰ অধিকাৰ আইনৰ গুৰুত্ব কি ?
উত্তৰ: ই দুৰ্নীতি ৰোধ কৰাত সহায় কৰে আৰু প্ৰশাসনক জনসাধাৰণৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ কৰে।
৮. ভাৰতত খাদ্যৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰিবলৈ চৰকাৰে লোৱা দুটা পদক্ষেপ লিখা।
উত্তৰ:
(i) ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা (PDS) আৰু
(ii) মধ্যাহ্ন ভোজন (Mid-day Meal) আঁচনি।
৯. মানৱ অধিকাৰ মানে কি ?
উত্তৰ: জন্মগতভাৱে প্ৰতিগৰাকী মানুহে মৰ্যাদাৰে জীয়াই থাকিবলৈ যিবোৰ অধিকাৰ লাভ কৰে, তাকে মানৱ অধিকাৰ বোলে।
১০. সংবিধানৰ ২১ (ক) অনুচ্ছেদৰ তাৎপৰ্য কি ?
উত্তৰ: এই অনুচ্ছেদে শিক্ষাক এক মৌলিক অধিকাৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিছে, যাৰ ফলত ৰাষ্ট্ৰই শিশুক শিক্ষা দিবলৈ বাধ্য।
১১. জব কাৰ্ড (Job Card) কি ?
উত্তৰ: MGNREGA-ৰ অধীনত কাম কৰিবলৈ পঞ্জীয়নভুক্ত লোকক দিয়া এক পৰিচয় পত্ৰ য’ত তেওঁ কৰা কামৰ বিৱৰণ থাকে।
১২. তথ্যৰ অধিকাৰ আইনৰ অধীনত কোনবোৰ তথ্য গোপন ৰখা হয় ?
দেশৰ নিৰাপত্তা, সাৰ্বভৌমত্ব আৰু ব্যক্তিগত গোপনীয়তা বিঘ্নিত কৰিব পৰা তথ্যসমূহ।
১৩. গণতন্ত্ৰ আৰু নাগৰিকৰ অধিকাৰৰ মাজৰ সম্পৰ্ক কি ?
উত্তৰ: অধিকাৰ অবিহনে গণতন্ত্ৰ অৰ্থহীন। নাগৰিকৰ অধিকাৰবোৰেই গণতন্ত্ৰক শক্তিশালী আৰু অৰ্থপূৰ্ণ কৰি তোলে।
১৪. ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা (PDS) কি ?
উত্তৰ: ই এনে এক ব্যৱস্থা যাৰ জৰিয়তে চৰকাৰে সুলভ মূল্যৰ দোকানৰ সহায়ত দৰিদ্ৰ লোকক ৰেচন যোগান ধৰে।
১৫. সামাজিক হিচাপ পৰীক্ষা (Social Audit) কি ?
উত্তৰ: চৰকাৰী আঁচনিসমূহ (যেনে- MGNREGA) সঠিকভাৱে ৰূপায়ণ হৈছে নে নাই তাক ৰাইজৰ উপস্থিতিত পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন :
১. ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰত তথ্যৰ অধিকাৰ আইনৰ (RTI) ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: তথ্যৰ অধিকাৰ আইন (২০০৫) ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ এক শক্তিশালী হাতিয়াৰ। ইয়াৰ ভূমিকাসমূহ হ’ল:
স্বচ্ছতা বৃদ্ধি: এই আইনে চৰকাৰী কাৰ্যালয়ৰ কাম-কাজত স্বচ্ছতা আনে। যিকোনো নাগৰিকে চৰকাৰী সিদ্ধান্তৰ আঁৰৰ কাৰণ জানিব পাৰে।
জবাবদিহিতা: চৰকাৰী বিষয়াসকলে তেওঁলোকৰ কামৰ বাবে ৰাইজৰ ওচৰত দায়বদ্ধ হবলৈ বাধ্য হয়, কিয়নো তেওঁলোকৰ তথ্য যিকোনো সময়তে ৰাজহুৱা হ’ব পাৰে।
দুৰ্নীতি ৰোধ: এই আইনৰ জৰিয়তে ধনৰ অপব্যৱহাৰ বা অবৈধ কাম-কাজ ধৰা পেলাব পাৰি, যিয়ে দুৰ্নীতি হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে।
জনসাধাৰণৰ সৱলীকৰণ: সাধাৰণ জনতাই নীতি-নিৰ্ধাৰণ প্ৰক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ পায়।
গণতন্ত্ৰৰ সুৰক্ষা: ই চৰকাৰ আৰু জনসাধাৰণৰ মাজৰ দূৰত্ব কমাই গণতন্ত্ৰক অধিক শক্তিশালী কৰে।
২. MGNREGA আঁচনিয়ে গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি আৰু নিবনুৱা সমস্যা সমাধানত কেনেদৰে সহায় কৰিছে ?
উত্তৰ: মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চিতকৰণ আইনে গ্ৰাম্য অঞ্চলত এক আমূল পৰিৱৰ্তন আনিছে:
কৰ্ম সংস্থাপনৰ গেৰাণ্টি: প্ৰতিটো গ্ৰাম্য পৰিয়ালক বছৰত ১০০ দিনৰ অদক্ষ শাৰীৰিক শ্ৰমৰ কাম নিশ্চিত কৰি নিবনুৱা সমস্যা কিছু পৰিমাণে লাঘৱ কৰিছে।
প্ৰব্ৰজন ৰোধ: গাঁৱতে কাম পোৱাৰ বাবে মানুহে কামৰ সন্ধানত চহৰলৈ ঢাপলি মেলাৰ প্ৰৱণতা কমিছে।
সম্পদ সৃষ্টি: এই আঁচনিৰ অধীনত পুখুৰী খন্দা, পথ নিৰ্মাণ আৰু বৃক্ষৰোপণৰ দৰে কাম কৰি গাঁৱৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰা হৈছে।
মজুরি বৃদ্ধি: এই আঁচনিয়ে গাঁৱৰ শ্ৰমিকৰ বাবে এক নূন্যতম মজুৰি নিৰ্ধাৰণ কৰি দিছে, যাৰ ফলত শ্ৰমিকৰ শোষণ হ্ৰাস পাইছে।
মহিলা সৱলীকৰণ: কামৰ ক্ষেত্ৰত মহিলাৰ বাবে সংৰক্ষণ থকা বাবে তেওঁলোক আৰ্থিকভাৱে স্বাৱলম্বী হৈছে।
৩. শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইনৰ (RTE) মূল লক্ষ্য আৰু ইয়াৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন (২০০৯)-ৰ মূল লক্ষ্য আৰু প্ৰত্যাহ্বানসমূহ হ’ল:
লক্ষ্য: ৬ ৰ পৰা ১৪ বছৰ বয়সৰ সকলো শিশুকে বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক প্ৰাথমিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা। গুণগত মানদণ্ড নিশ্চিত কৰা আৰু কোনো শিশুক শিক্ষাৰ পৰা বঞ্চিত হ’বলৈ নিদিয়া।
প্ৰত্যাহ্বানসমূহ:
আন্তঃগাঁথনিৰ অভাৱ: বহু চৰকাৰী স্কুলত আজিও শৌচাগাৰ, খোৱাপানী বা শ্ৰেণীকোঠাৰ নাটনি দেখা যায়।
শিক্ষকৰ অভাৱ: উপযুক্ত প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত শিক্ষকৰ অভাৱ এক ডাঙৰ সমস্যা।
আধাতে পঢ়া এৰা (Dropout): দৰিদ্ৰতাৰ বাবে বহু শিশুৱে স্কুল আধাতে এৰি কামত যোগ দিবলগীয়া হয়।
সজাগতাৰ অভাৱ: দুৰ্গম অঞ্চলৰ অভিভাৱকসকল আজিও শিক্ষাৰ গুৰুত্বৰ প্ৰতি সম্পূৰ্ণ সজাগ নহয়।
৪. ভাৰতত খাদ্য সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা বিভিন্ন আঁচনিসমূহৰ চমু আভাষ দিয়া।
উত্তৰ: ভাৰত চৰকাৰে খাদ্য সুৰক্ষাৰ বাবে লোৱা পদক্ষেপসমূহ হ’ল:
ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা (PDS): ইয়াৰ জৰিয়তে সুলভ মূল্যৰ দোকানৰ পৰা দৰিদ্ৰ লোকক চাউল, ঘেঁহু আদি যোগান ধৰা হয়।
ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য সুৰক্ষা আইন (NFSA): ২০১৩ চনৰ এই আইনৰ দ্বাৰা দেশৰ প্ৰায় ৭৫% গ্ৰাম্য আৰু ৫০% নগৰীয়া লোকক ৰাজসাহায্য যুক্ত খাদ্যৰ আইনী অধিকাৰ দিয়া হৈছে।
মধ্যাহ্ন ভোজন (Mid-day Meal): স্কুলীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক দুপৰীয়া পুষ্টিকৰ আহাৰ দি তেওঁলোকৰ পুষ্টি নিশ্চিত কৰা হয়।
সংহত শিশু উন্নয়ন সেৱা (ICDS): অংগনবাদী কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে গৰ্ভৱতী মহিলা আৰু শিশুৰ বাবে বিশেষ আহাৰৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।
অন্ত্যোদয় অন্ন যোজনা: আটাইতকৈ দৰিদ্ৰ পৰিয়ালবোৰক অতি কম মূল্যত খাদ্যশস্য যোগান ধৰা হয়।
৫. গণতন্ত্ৰত 'জীৱিকাৰ অধিকাৰ'ৰ গুৰুত্ব সম্পৰ্কে এটা টোকা লিখা।
উত্তৰ: জীৱিকাৰ অধিকাৰ হ’ল মৰ্যাদাৰে জীয়াই থকাৰ অন্যতম চৰ্ত:
মৌলিক প্ৰয়োজন পূৰণ: অন্ন, বস্ত্ৰ আৰু বাসস্থানৰ দৰে মৌলিক প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে এক সুস্থ জীৱিকাৰ প্ৰয়োজন।
সংবিধানৰ নিৰ্দেশনা: ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৩৯ নং অনুচ্ছেদত পুৰুষ-মহিলা উভয়কে জীৱিকাৰ পৰ্যাপ্ত উপায়ৰ অধিকাৰ দিয়াৰ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে।
সামাজিক স্থিৰতা: যেতিয়া মানুহৰ হাতত কাম থাকে, তেতিয়া সমাজত অপৰাধমূলক কাৰ্য হ্ৰাস পায় আৰু শান্তি বিৰাজ কৰে।
ব্যক্তিগত মৰ্যাদা: এজন ব্যক্তিয়ে কামৰ জৰিয়তে সমাজত নিজৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। সেয়েহে গণতন্ত্ৰত চৰকাৰৰ কাম হ’ল কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰা।
৬. জনসাধাৰণৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ন্যায়পালিকাৰ ভূমিকা বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: ন্যায়পালিকা হ’ল সংবিধান আৰু মানুহৰ অধিকাৰৰ প্ৰহৰী:
মৌলিক অধিকাৰৰ সুৰক্ষা: যদি কোনো ব্যক্তি বা চৰকাৰে কাৰোবাৰ মৌলিক অধিকাৰ খৰ্ব কৰে, তেন্তে উচ্চতম বা উচ্চ ন্যায়ালয়ে 'ৰিট' (Writ) জাৰি কৰি তাক সুৰক্ষা দিয়ে।
জনস্বাৰ্থমূলক গোচৰ (PIL): যিকোনো সচেতন ব্যক্তিয়ে দৰিদ্ৰ বা বঞ্চিত লোকৰ অধিকাৰৰ বাবে ন্যায়ালয়ৰ কাষ চাপিব পাৰে।
অসাংবিধানিক আইন বাতিল: সংসদত গৃহীত হোৱা কোনো আইনে যদি মানুহৰ অধিকাৰ কাঢ়ি লয়, তেন্তে ন্যায়ালয়ে তাক বাতিল কৰিব পাৰে।
বিচাৰ বিভাগৰ সক্ৰিয়তা: বহু সময়ত ন্যায়ালয়ে নিজেই স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে (Suo Motu) মানৱ অধিকাৰ উলংঘনৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে।
৭. ভাৰতত গণতান্ত্ৰিক অধিকাৰসমূহৰ বিৱৰ্তন আৰু ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতত অধিকাৰৰ ধাৰণাটো স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সময়ৰ পৰাই বিকশিত হৈছে:
ঐতিহাসিক পটভূমি: ১৯২৮ চনৰ নেহৰু ৰিপৰ্টৰ পৰাই ভাৰতীয়ই মৌলিক অধিকাৰৰ দাবী কৰি আহিছিল। স্বাধীনতাৰ পিছত সংবিধানত ইয়াক স্থান দিয়া হয়।
প্ৰয়োজনীয়তা:
ব্যক্তিৰ বিকাশ: অধিকাৰ অবিহনে এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ প্ৰতিভা বিকশিত কৰিব নোৱাৰে।
স্বৈৰাচাৰী শাসন ৰোধ: চৰকাৰে যাতে নিজৰ ইচ্ছা মতে কাম কৰিব নোৱাৰে, তাৰ বাবে অধিকাৰসমূহ এক বাধা স্বৰূপ।
সমতা স্থাপন: সমাজৰ পিছপৰা শ্ৰেণীক আগুৱাই নিবলৈ অধিকাৰবোৰ জৰুৰী।
৮. ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য সুৰক্ষা আইন (NFSA) ২০১৩-ৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি ?
উত্তৰ: এই আইনৰ ৫ টা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হ’ল:
আইনী অধিকাৰ: খাদ্য লাভ কৰাটো এতিয়া কেৱল এক আঁচনি নহয়, ই এক আইনী অধিকাৰ।
ৰাজসাহায্য যুক্ত খাদ্যশস্য: প্ৰতি মাহে জনমূৰি ৫ কেজি চাউল (৩ টকা), ঘেঁহু (২ টকা) আৰু মোটা শস্য (১ টকা) দৰত যোগান ধৰা হয়।
মহিলা সৱলীকৰণ: ৰেচন কাৰ্ডখন পৰিয়ালৰ আটাইতকৈ বয়োজ্যেষ্ঠ মহিলাগৰাকীৰ নামত জাৰি কৰা হয়।
মাতৃত্বকালীন সুবিধা: গৰ্ভৱতী আৰু দুগ্ধদানকাৰী মাতৃসকলক পুষ্টিকৰ আহাৰৰ লগতে ৬০০০ টকাৰ আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদানৰ ব্যৱস্থা আছে।
অভিযোগ নিৰাকৰণ: খাদ্য যোগানত কিবা সমস্যা হ’লে জিলা পৰ্যায়ত অভিযোগ কৰাৰ ব্যৱস্থা আছে।
৯. MGNREGA আঁচনিৰ ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত দেখা পোৱা যিকোনো পাঁচটা সমস্যা উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: আঁচনিখনৰ সফল ৰূপায়ণত দেখা দিয়া সমস্যাসমূহ হ’ল:
মজুৰি পৰিশোধত পলম: বহু সময়ত কাম কৰাৰ কেইবামাহো পিছতহে শ্ৰমিকে পইচা পায়।
পুঁজিৰ নাটনি: কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পৰা পৰ্যাপ্ত পুঁজি সঠিক সময়ত নহাৰ ফলত কাম বন্ধ হৈ থাকে।
দুৰ্নীতি আৰু বিসংগতি: ভুৱা জব কাৰ্ড বনোৱা বা মজুৰিৰ টকা আত্মসাৎ কৰাৰ অভিযোগ পোৱা যায়।
যন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ: শ্ৰমিকৰ পৰিৱৰ্তে গোপনে যন্ত্ৰ (JCB আদি) ব্যৱহাৰ কৰাৰ ফলত স্থানীয় মানুহে কাম হেৰুৱাব লগা হয়।
জব কাৰ্ডৰ সজাগতাৰ অভাৱ: বহু শ্ৰমিকে নিজৰ অধিকাৰৰ কথা নাজানে, যাৰ সুযোগ মধ্যভোগীয়ে লয়।
১০. গণতন্ত্ৰত সজাগ নাগৰিকৰ দায়িত্ব আৰু অধিকাৰৰ মাজৰ ভাৰসাম্য কেনেদৰে ৰক্ষা কৰিব পাৰি ?
উত্তৰ: অধিকাৰ আৰু কৰ্তব্য একেটা মুদ্ৰাৰ ইপিঠি-সিপিঠি:
আইনৰ প্ৰতি সন্মান: আমি নিজৰ অধিকাৰ উপভোগ কৰাৰ লগতে আনৰ অধিকাৰত যাতে ব্যাঘাত নজন্মে তাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা উচিত।
তথ্যৰ সৎ ব্যৱহাৰ: RTI ব্যৱহাৰ কৰোঁতে ইয়াৰ জৰিয়তে কাৰোবাক ব্যক্তিগতভাৱে হাৰাশাস্তি নকৰি গঠনমূলক কামত ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
ভোটদানৰ দায়িত্ব: গণতন্ত্ৰত ভোটদান কৰাটো আমাৰ অধিকাৰ, কিন্তু এজন উপযুক্ত প্ৰাৰ্থী নিৰ্বাচন কৰাটো আমাৰ দায়িত্ব।
চৰকাৰী সম্পদৰ সুৰক্ষা: MGNREGA বা খাদ্য সুৰক্ষাৰ দৰে আঁচনিসমূহৰ যাতে অপব্যৱহাৰ নহয়, তাৰ বাবে ৰাইজে চকু দিয়া উচিত।
সহযোগিতা: কেৱল অধিকাৰৰ দাবী কৰাই নহয়, চৰকাৰী নীতিসমূহ সফল কৰিবলৈ নাগৰিকে সহযোগিতা কৰা উচিত।
**********