অ নু শী ল নী

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন :

১। চৰকাৰৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰা প্ৰথমগৰাকী ৰাজনৈতিক দার্শনিক কোন? 

উত্তৰ: চৰকাৰৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰা প্ৰথমগৰাকী ৰাজনৈতিক দার্শনিক হ'ল প্লেটো।

২। বৰ্তমান বিশ্বৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় চৰকাৰ কোনবিধ? 

উত্তৰ: বৰ্তমান বিশ্বৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় চৰকাৰ হ'ল গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ।

৩। সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ থকা ৰাষ্ট্ৰ এখনৰ নাম লিখা। 

উত্তৰ: সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ থকা এখন ৰাষ্ট্ৰ হ'ল ভাৰতবৰ্ষ (বা ইংলেণ্ড)।

৪। সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ চৰকাৰপ্রধান আৰু ৰাষ্ট্ৰপ্রধান কোন? 

উত্তৰ: সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী হ'ল চৰকাৰপ্রধান আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি (বা ৰজা/ৰাণী) হ'ল ৰাষ্ট্ৰপ্রধান।

৫। ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতি কেনে প্ৰকাৰৰ চৰকাৰত থাকে? উ

ত্তৰ: ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতি ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰত থাকে।

৬। ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰ থকা এখন ৰাষ্ট্ৰৰ নাম লিখা। 

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰ থকা এখন ৰাষ্ট্ৰ হ'ল আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ।

৭। এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ থকা ৰাষ্ট্ৰ এখনৰ নাম লিখা। 

উত্তৰ: এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ থকা এখন ৰাষ্ট্ৰ হ'ল ব্ৰিটেইন (বা জাপান/ফ্ৰান্স)।

৮। যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰত থকা দুবিধ চৰকাৰ কি কি? 

উত্তৰ: যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰত থকা দুবিধ চৰকাৰ হ'ল— কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্যিক চৰকাৰ।

৯। চুইজাৰলেণ্ডত কোন পদ্ধতিৰ চৰকাৰ আছে? 

উত্তৰ: চুইজাৰলেণ্ডত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ আছে।

১০। ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছেনে? 

উত্তৰ: নাছে, ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা নাই; ইয়াত কেৱল একক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থাহে আছে।

চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন :

১। বৰ্তমান সময়ত প্রচলিত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ চৰকাৰ কি কি? 

উত্তৰ: বৰ্তমান সময়ত বিশ্বত প্রচলিত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰসমূহ হ'ল— সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ, ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰ, এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰ। ইয়াৰ উপৰিও কিছুমান দেশত এতিয়াও একনায়কত্ববাদী শাসন ব্যৱস্থা চলি আছে।

২। সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা। 

উত্তৰ: সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ দুটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হ'ল: 

(ক) এই চৰকাৰত দুজন মুৰব্বী থাকে— এজন প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা (প্ৰধানমন্ত্ৰী) আৰু আনজন নামমাত্ৰ কাৰ্যপালিকা (ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান)। 

(খ) কাৰ্যপালিকাৰ সদস্যসকল বিধানমণ্ডলৰো সদস্য হয় আৰু কাৰ্যপালিকা বিধানমণ্ডলৰ ওচৰত দায়বদ্ধ থাকে।

৩। সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ দুটা দোষ আৰু দুটা গুণ চমুকে লিখা। 

উত্তৰ: সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ দুটা দোষ আৰু দুটা গুণ-

গুণ: কাৰ্যপালিকা আৰু বিধানমণ্ডলৰ মাজত সু-সম্পৰ্ক থাকে আৰু চৰকাৰখন জনমতৰ প্ৰতি সদায় সজাগ থাকে। 

দোষ: মৰ্চা চৰকাৰ গঠিত হ'লে শাসন ব্যৱস্থা অস্থায়ী হয় আৰু মন্ত্ৰীসকল অনভিজ্ঞ হোৱাৰ বাবে আমোলাসকলৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।

৪। ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতি মানে কি? 

উত্তৰ: ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতি হ'ল এনে এক ব্যৱস্থা য'ত চৰকাৰৰ তিনিটা মূল অংগ— কাৰ্যপালিকা, বিধানমণ্ডল আৰু ন্যায়পালিকা নিজ নিজ ক্ষেত্ৰত সম্পূৰ্ণ স্বাধীন। ইয়াত এটা অংগই আনটো অংগৰ কামত হস্তক্ষেপ নকৰে আৰু কাৰ্যপালিকা বিধানমণ্ডলৰ ওচৰত দায়বদ্ধ নহয়।

৫। ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা। 

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হ'ল: 

(ক) ইয়াত ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান আৰু চৰকাৰ প্ৰধানৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য নাই; ৰাষ্ট্ৰপতিজনেই উভয়ৰে দায়িত্ব পালন কৰে। 

(খ) এই চৰকাৰ ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি এজন নিৰ্দিষ্ট কাৰ্যকালৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়।

৬। এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দুটা গুণ আৰু দুটা দোষ চমুকে লিখা। 

উত্তৰ: এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দুটা গুণ আৰু দুটা দোষ-

গুণ: সমগ্ৰ দেশত একে ধৰণৰ প্ৰশাসন চলোৱাৰ বাবে শাসন ব্যৱস্থা শক্তিশালী হয় আৰু চৰকাৰ পৰিচালনাৰ ব্যয় যথেষ্ট কম হয়।

দোষ: বৃহৎ আকাৰৰ ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে এই চৰকাৰ উপযোগী নহয় আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ স্বেচ্ছাচাৰী হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন :

১। ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰৰ গুণ আৰু দোষসমূহ লিখা। 

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰ হ’ল এনে এক ব্যৱস্থা য’ত কাৰ্যপালিকা আৰু বিধানমণ্ডল পৰস্পৰৰ পৰা স্বাধীন। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ ইয়াৰ অন্যতম উদাহৰণ। 

গুণসমূহ: প্ৰথমতে, এই চৰকাৰ স্থায়ী। ৰাষ্ট্ৰপতি এজন নিৰ্দিষ্ট কাৰ্যকালৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয় আৰু মহাভিযোগৰ বাহিৰে তেওঁক সহজে আঁতৰাব নোৱাৰি। দ্বিতীয়তে, জৰুৰীকালীন অৱস্থাত ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে দ্ৰুত আৰু কাৰ্যকৰী সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰে, যিহেতু সকলো ক্ষমতা এজন ব্যক্তিৰ হাতত কেন্দ্ৰীভূত থাকে। তৃতীয়তে, 'অৱৰোধন আৰু সন্তুলন' নীতিৰ বাবে চৰকাৰৰ কোনো অংগই স্বেচ্ছাচাৰী হ’ব নোৱাৰে। 

দোষসমূহ: প্ৰথমতে, ৰাষ্ট্ৰপতিজনক বিধানমণ্ডলে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে চৰকাৰ স্বেচ্ছাচাৰী হোৱাৰ আশংকা থাকে। দ্বিতীয়তে, ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতিৰ বাবে কাৰ্যপালিকা আৰু বিধানমণ্ডলৰ মাজত প্ৰায়ে সহযোগিতাৰ অভাৱ দেখা যায়, যিয়ে প্ৰশাসনত জটিলতাৰ সৃষ্টি কৰে। তৃতীয়তে, ইয়াৰ সংবিধান অনমনীয় হোৱাৰ বাবে পৰিৱৰ্তিত পৰিস্থিতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই সংশোধন কৰা কঠিন হৈ পৰে। শেষত, কেবিনেট কেৱল পৰামৰ্শদানকাৰী গোট হোৱাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ব্যক্তিগত ইচ্ছাই অধিক প্ৰাধান্য পায়।

২। সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা। 

উত্তৰ: সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ মূল জন্মস্থান হ’ল ইংলেণ্ড। ভাৰতবৰ্ষতো এই পদ্ধতিৰ চৰকাৰ প্ৰচলিত। ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল: 

(ক) দুজন মুৰব্বী: এই চৰকাৰত দুজন মুৰব্বী থাকে। এজন নামমাত্ৰ কাৰ্যপালিকা (ৰাষ্ট্ৰপতি বা ৰজা) আৰু আনজন প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা (প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ নেতৃত্বত মন্ত্ৰীপৰিষদ)। 

(খ) কাৰ্যপালিকা আৰু বিধানমণ্ডলৰ সম্বন্ধ: মন্ত্ৰীপৰিষদৰ সদস্যসকল বাধ্যতামূলকভাৱে বিধানমণ্ডলৰ সদস্য হ’ব লাগে। ফলত দুয়োটা অংগৰ মাজত নিবিড় সম্বন্ধ থাকে। 

(গ) সামূহিক দায়বদ্ধতা: মন্ত্ৰীপৰিষদখন সামূহিকভাৱে বিধানমণ্ডলৰ ওচৰত দায়বদ্ধ। এজন মন্ত্ৰীৰ বিফলতাৰ বাবে গোটেই চৰকাৰখনে পদত্যাগ কৰিব লগা হ’ব পাৰে। 

(ঘ) বিধানমণ্ডলৰ নিয়ন্ত্ৰণ: যদি বিধানমণ্ডলে চৰকাৰৰ ওপৰত অনাস্থা প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে মন্ত্ৰীপৰিষদ ক্ষমতাৰ পৰা আঁতৰিবলৈ বাধ্য হয়। 

(ঙ) জনমতৰ গুৰুত্ব: এই চৰকাৰে বিৰোধীৰ সমালোচনাৰ ভয়ত জনমতক সদায় গুৰুত্ব দি কাম কৰে। ইয়াক 'ৱেষ্ট মিনিষ্টাৰ মডেল' চৰকাৰ বুলিও জনা যায়।

৩। যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ বৰ্তমান কিয় জনপ্ৰিয় হৈছে, উদাহৰণসহ আলোচনা কৰা। 

উত্তৰ: যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰত এখন কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ লগতে কেইবাখনো ৰাজ্যিক চৰকাৰ থাকে। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰক ইয়াৰ গৃহভূমি বুলি কোৱা হয়। ভাৰত, ছুইজাৰলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া আদি দেশতো এই ব্যৱস্থা সফল হৈছে। ই জনপ্রিয় হোৱাৰ মূল কাৰণবোৰ হ’ল: 

প্ৰথমতে, ই আঞ্চলিক স্বায়ত্ত শাসন আৰু জাতীয় একতাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয়। প্ৰতিখন ৰাজ্যই নিজৰ সমস্যাবোৰ নিজে সমাধান কৰিব পাৰে, অথচ তেওঁলোক এখন শক্তিশালী দেশৰ অংশ হৈ থাকে। 

দ্বিতীয়তে, ভিন্ন জাতি, ভাষা আৰু ধৰ্মৰ লোক থকা বিশাল ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে এই ব্যৱস্থা আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ। 

তৃতীয়তে, কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতাৰ বিভাজন থকাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ স্বেচ্ছাচাৰী হ’ব নোৱাৰে। 

চতুৰ্থতে, স্থানীয় সমস্যাবোৰ ৰাজ্যিক চৰকাৰে চোৱাচিতা কৰাৰ ফলত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বিষয়ত অধিক মনোনিৱেশ কৰিব পাৰে। 

পঞ্চমতে, ই অধিক গণতান্ত্ৰিক কাৰণ ই জনসাধাৰণক বিভিন্ন স্তৰত শাসনত অংশ লোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। যদিও ইয়াৰ কিছুমান দোষ আছে, তথাপিও বৰ্তমানৰ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ পৃথিৱীত ইয়াৰ উপযোগিতাৰ বাবেই ই অত্যন্ত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে।

৪। এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা। 

উত্তৰ: যি চৰকাৰত সকলো ক্ষমতা কেৱল কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ হাতত থাকে, তাক এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ বোলে। ব্ৰিটেইন, জাপান, ফ্ৰান্স আদি দেশত এই ব্যৱস্থা আছে। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল: 

(ক) শক্তিশালী কেন্দ্ৰ: সংবিধানে সকলো ক্ষমতা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ওচৰত ন্যস্ত কৰে। স্থানীয় গোটসমূহ কেন্দ্ৰৰ নিৰ্দেশতহে চলে। 

(খ) একক নাগৰিকত্ব: এই ব্যৱস্থাত নাগৰিকসকলে কেৱল দেশৰ নাগৰিকত্ব লাভ কৰে, যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ দৰে দ্বি-নাগৰিকত্ব ইয়াত নাথাকে। 

(গ) নমনীয় সংবিধান: ইয়াৰ সংবিধান সাধাৰণতে নমনীয় হয়, যাতে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে প্ৰয়োজন সাপেক্ষে সহজে সংশোধন কৰিব পাৰে। 

(ঘ) দুৰ্বল ন্যায়পালিকা: ইয়াত আইন সভাৰ প্ৰাধান্য বেছি থাকে। ন্যায়পালিকাই আইন সভাই তৈয়াৰ কৰা আইনক অসাংবিধানিক বুলি ঘোষণা কৰাৰ ক্ষমতা প্ৰায় নাথাকে। 

(ঙ) সংবিধানৰ প্ৰকৃতি: ইয়াৰ সংবিধান লিখিত (যেনে— নেদাৰলেণ্ড) বা অলিখিত (যেনে— ব্ৰিটেইন) যিকোনো হ’ব পাৰে। এই চৰকাৰত সমগ্ৰ দেশত একে ধৰণৰ প্ৰশাসন ব্যৱস্থা কাৰ্যকৰী হয়।

৫। এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ প্ৰকৃততে গণতান্ত্ৰিকনে? সমালোচনা আগবঢ়োৱা। 

উত্তৰ: এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক সম্পূৰ্ণৰূপে অগণতান্ত্ৰিক বুলি ক’ব নোৱাৰি, কিন্তু ইয়াত কিছুমান গণতান্ত্ৰিক সীমাবদ্ধতা আছে। 

সমালোচনা: 

প্ৰথমতে, এই ব্যৱস্থাত সকলো ক্ষমতা কেন্দ্ৰৰ হাতত থকা বাবে চৰকাৰ স্বেচ্ছাচাৰী হোৱাৰ প্রবল আশংকা থাকে। 

দ্বিতীয়তে, বিশাল ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে ই উপযুক্ত নহয় কাৰণ আঞ্চলিক সমস্যাবোৰে ইয়াত প্ৰায়েই গুৰুত্ব নাপায়। 

তৃতীয়তে, ইয়াত জনসাধাৰণৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ সীমিত। যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত যিদৰে ৰাজ্যিক স্তৰত জনসাধাৰণে সক্ৰিয় ৰাজনৈতিক ভূমিকা ল’ব পাৰে, এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰত তেনে সুযোগ কম। 

চতুৰ্থতে, ই অধিক আমোলাতান্ত্ৰিক। চৰকাৰৰ ওপৰত অধিক কামৰ বোজা থকাৰ বাবে প্ৰকৃততে আমোলাসকলেই শাসন চলায়। অৱশ্যে, সৰু দেশৰ বাবে ই অত্যন্ত কাৰ্যকৰী কাৰণ ই মিতব্যয়ী আৰু প্ৰশাসন শক্তিশালী কৰে। ব্ৰিটেইনৰ দৰে দেশত ই সফলভাৱে গণতন্ত্ৰ ৰক্ষা কৰি আহিছে। গতিকে, চৰকাৰখন কিমান গণতান্ত্ৰিক হ’ব সেয়া নিৰ্ভৰ কৰে শাসকৰ লক্ষ্য আৰু জনসাধাৰণৰ সচেতনতাৰ ওপৰত। এককেন্দ্ৰীয় হোৱা মানেই অগণতান্ত্ৰিক হোৱা নুবুজায়, যদিহে ই জনসাধাৰণৰ স্বাৰ্থত কাম কৰে।