অতি চমু প্ৰশ্ন :

১. আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্কত বাস্তৱবাদৰ (Realism) মূল ধাৰণাটো কি? [GU 2025]

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰসমূহ হ'ল যুক্তিবাদী কৰ্তা যিয়ে নৈৰাজ্যিক আন্তৰ্জাতিক ব্যৱস্থাত নিজৰ ক্ষমতা আৰু সুৰক্ষা সুনিশ্চিত কৰিবলৈ অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে।

২. উদাৰতাবাদী তত্ত্বৰ মতে ৰাষ্ট্ৰবিলাকৰ মাজত শান্তি প্ৰসাৰ কৰাৰ মূল উপায় কি? [GU 2025]

উত্তৰ: অৰ্থনৈতিক আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক পাৰস্পৰিক নিৰ্ভৰশীলতা (Economic and institutional interdependence)।

৩. মাৰ্ক্সবাদী তত্ত্বমতে গোলকীয় বৈষম্যৰ মূল কাৰণ কি? [GU 2025]

উত্তৰ: পুঁজিবাদী উৎপাদন ব্যৱস্থা আৰু গোলকীয় উত্তৰৰ দ্বাৰা গোলকীয় দক্ষিণৰ (Global South) শোষণ।

৪. আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্কৰ নাৰীবাদী সমালোচনাৰ এটা উদাহৰণ দিয়া। [GU 2025]

উত্তৰ: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংঘাত আৰু শান্তি প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰক্ৰিয়াত নাৰীসকলৰ অভিজ্ঞতা আৰু মতামতক প্ৰান্তীয়কৰণ বা অৱহেলা কৰা।

৫. মিখাইল গৰ্বাচেভে প্ৰৱৰ্তন কৰা কোন দুটা নীতিয়ে শীতল যুদ্ধৰ অৱসান ঘটাইছিল? [GU 2025]

উত্তৰ: গ্লাচনষ্ট (Glasnost - মুক্ততা) আৰু পেৰেস্ত্ৰইকা (Perestroika - পুনৰ্গঠন)।

৬. আন্তৰ্জাতিক মুদ্ৰানিধিৰ (IMF) প্ৰাথমিক উদ্দেশ্য কি? [GU 2025]

উত্তৰ: পৰিশোধৰ ভাৰসাম্য (Balance of Payments) সমস্যাত ভোগা সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহক হ্ৰস্বম্যাদী বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা।

৭. সেউজগৃহ গেছ নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰাৰ উদ্দেশ্যে গৃহীত হোৱা আইনগতভাৱে বাধ্যতামূলক চুক্তিখন কি? [GU 2025]

উত্তৰ: কিয়'ট' প্ৰ'ট'কল (Kyoto Protocol, ১৯৯৭)।

৮. কোনটো তত্ত্বই সন্ত্ৰাসবাদক ৰাষ্ট্ৰীয় সাৰ্বভৌমত্বৰ প্ৰতি ভাবুকি বুলি গণ্য কৰি সামৰিক প্ৰত্যুত্তৰক ন্যায্যতা দিয়ে? [GU 2025]

উত্তৰ: বাস্তৱবাদ (Realism)।

৯. ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ উন্নয়ন কাৰ্যসূচীয়ে (UNDP) কোন চনৰ প্ৰতিবেদনত 'মানৱ নিৰাপত্তা' ধাৰণাটো আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰৱৰ্তন কৰে?

উত্তৰ: ১৯৯৪ চনৰ মানৱ উন্নয়ন প্ৰতিবেদনত (Human Development Report, 1994)।

১০. UNHCR-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম কি?

উত্তৰ: United Nations High Commissioner for Refugees (ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৰণাৰ্থী উচ্চায়ুক্ত)।

১১. প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ 'ধৰিত্ৰী সন্মিলন' (Earth Summit) কোন চনত আৰু ক'ত অনুষ্ঠিত হৈছিল?

উত্তৰ: ১৯৯২ চনত ব্ৰাজিলৰ ৰিঅ' ডি জেনেইৰ'ত।

১২. পেৰিছ জলবায়ু চুক্তি (Paris Agreement) কোন চনত স্বাক্ষৰিত হৈছিল?

উত্তৰ: ২০১৫ চনত (COP21 বৈঠকত)।

১৩. বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO)-ৰ মতে 'পাৰিপাৰ্শ্বিক নিৰাপত্তা'ৰ এটি প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বান কি?

উত্তৰ: বিশ্বজুৰি বায়ু আৰু পানী প্ৰদূষণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা জীৱননাশক স্বাস্থ্য সংকট।

১৪. শৰণাৰ্থীৰ সুৰক্ষা সংক্ৰান্তিয় ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মূল আন্তৰ্জাতিক চুক্তিখন কি?

উত্তৰ: ১৯৫১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৰণাৰ্থী সন্মিলন (1951 Refugee Convention)।

১৫. বহনক্ষম উন্নয়নৰ ধাৰণা আগবঢ়োৱা 'ব্ৰুণ্ডলেণ্ড প্ৰতিবেদন'ৰ শীৰ্ষক কি আছিল?

উত্তৰ: 'আমাৰ উমৈহতীয়া ভৱিষ্যত' (Our Common Future, ১৯৮৭)।

২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্নোত্তৰ (প্ৰতিটো প্ৰায় ৫০ শব্দৰ ভিতৰত)

১. বিশ্ববেংকৰ দুটা প্ৰধান কাৰ্য উল্লেখ কৰা। [GU 2025]

উত্তৰ: বিশ্ববেংকৰ দুটা মূল কাৰ্য হ'ল:

• উন্নয়নশীল ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশ আৰু আন্তঃগাঁথনিমূলক প্ৰকল্পসমূহৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী ঋণ আৰু অনুদান প্ৰদান কৰা।

• বিশ্বজুৰি চৰম দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণ আৰু বহনক্ষম সামাজিক উন্নয়ন সুনিশ্চিত কৰিবলৈ নীতিগত কাৰিকৰী পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা।

২. হেন্স মৰগেন্থ'য়ে প্ৰণয়ন কৰা দুখন গ্ৰন্থৰ নাম লিখা। [GU 2025]

উত্তৰ: ধ্ৰুপদী বাস্তৱবাদী চিন্তাবিদ হেন্স জে. মৰগেন্থ'য়ে ৰচনা কৰা দুখন প্ৰখ্যাত গ্ৰন্থ হ'ল:

• Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace (১৯৪৮)

• Scientific Man vs. Power Politics (১৯৪৬)

৩. দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ সূচনা কৰা দুটা কাৰক উল্লেখ কৰা। [GU 2025]

উত্তৰ: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ মূল কাৰক দুটা হ'ল:

• ভাৰ্ছাই সন্ধিৰ অপমানজনক চৰ্ত: প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত জাৰ্মানীৰ ওপৰত জাপি দিয়া অন্যায় চৰ্তসমূহে উগ্ৰ জাতীয়তাবাদৰ জন্ম দিয়ে।

• ফেচিবাদ আৰু ফেচিষ্ট আক্ৰমণ: হিটলাৰ আৰু মুছোলিনীৰ সাম্ৰাজ্যবাদী প্ৰসাৰ নীতি আৰু ১৯৩৯ চনত জাৰ্মানীয়ে পোলেণ্ড আক্ৰমণ কৰা ঘটনা।

৪. START আৰু SALT ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপটো কি? [GU 2025]

উত্তৰ:

• START: Strategic Arms Reduction Treaty (কৌশলগত অস্ত্ৰ হ্ৰাসকৰণ চুক্তি)।

• SALT: Strategic Arms Limitation Talks (কৌশলগত অস্ত্ৰ সীমিতকৰণ আলোচনা)।

৫. ৰিঅ' ধৰিত্ৰী সন্মিলনৰ দুটা বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা। [GU 2025]

উত্তৰ: ১৯৯২ চনৰ ৰিঅ' সন্মিলনৰ দুটা বৈশিষ্ট্য হ'ল:

• এজেণ্ডা ২১ (Agenda 21): একবিংশ শতিকাত বহনক্ষম উন্নয়ন সাধনৰ বাবে এক বিস্তৃত গোলকীয় কাৰ্যপন্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।

• জলবায়ু আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য চুক্তি: জলবায়ু পৰিৱৰ্তন সম্পৰ্কীয় UNFCCC আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ চুক্তিৰ ভেটি স্থাপন কৰা হৈছিল।

৬. 'কিউবান মিছাইল সংকট'ৰ দুটা কাৰণ উল্লেখ কৰা। [GU 2025]

উত্তৰ: ১৯৬২ চনৰ কিউবান মিছাইল সংকটৰ কাৰণ দুটা হ'ল:

• ছোভিয়েট ইউনিয়নে আমেৰিকাৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত কিউবাত গোপনে পাৰমাণৱিক ক্ষেপণাস্ত্ৰ ঘাটি স্থাপন কৰাৰ প্ৰচেষ্টা।

• ১৯৬১ চনত আমেৰিকাৰ দ্বাৰা কিউবাৰ ফিডেল কাষ্ট্ৰোৰ চৰকাৰ উৎখাত কৰিবলৈ চলোৱা 'বে অৱ পিগছ' (Bay of Pigs) আক্ৰমণৰ প্ৰতিৰোধ।

৭. আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্কৰ নাৰীবাদী দৃষ্টিভঙ্গীৰ দুজন প্ৰধান তাত্ত্বিকৰ নাম লিখা। [GU 2025]

উত্তৰ:

• জে. এন টিকনাৰ (J. Ann Tickner): তেওঁ মৰগেন্থ'ৰ বাস্তৱবাদক নাৰীবাদী দৃষ্টিকোণৰ পৰা পুনৰ্বাখ্যা কৰিছিল।

• চিন্থিয়া এনল' (Cynthia Enloe): আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনীতিত পুৰুষতান্ত্ৰিক গাঁথনি আৰু নাৰীৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে তাত্ত্বিক বিশ্লেষণ আগবঢ়াইছিল।

৮. প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ সূচনা হোৱাৰ দুটা কাৰণ উল্লেখ কৰা। [GU 2025]

উত্তৰ:

• গুপ্ত মৈত্ৰীজোঁট (Secret Alliances): ইউৰোপীয় শক্তিসমূহ ত্ৰিমূৰ্তী চুক্তি (Triple Entente) আৰু ত্ৰিপাক্ষিক মৈত্ৰী (Triple Alliance)-ৰ দৰে পৰস্পৰবিৰোধী গোটত বিভক্ত হৈ পৰিছিল।

• চাৰাজেভ'ৰ হত্যাকাণ্ড: ১৯১৪ চনত অষ্ট্ৰিয়াৰ উত্তৰাধিকাৰী আৰ্চডিউক ফ্ৰাঞ্জ ফাৰ্ডিনাণ্ডক হত্যা কৰা তাৎক্ষণিক ঘটনা।

৯. শীতল যুদ্ধৰ যি কোনো দুটা কাৰণ চিহ্নিত কৰা। [GU 2025]

উত্তৰ:

• মতাদৰ্শগত সংঘাত: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নেতৃত্বাধীন পুঁজিবাদী গণতন্ত্ৰ আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ নেতৃত্বাধীন কমিউনিষ্ট একনায়কত্ববাদৰ মাজৰ প্ৰতিযোগিতা।

• পাৰস্পৰিক অবিশ্বাস আৰু অস্ত্ৰ প্ৰতিযোগিতা: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত বিশ্ব প্ৰভাৱ বিস্তাৰ আৰু পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ বৃদ্ধিৰ প্ৰতিযোগিতা।

১০. নৱ-উদাৰতাবাদী দৃষ্টিভঙ্গীৰ দুটা বৈশিষ্ট্য আলোচনা কৰা। [GU 2025]

উত্তৰ:

• মুক্ত বজাৰ আৰু বেচৰকাৰীকৰণ: অৰ্থনীতিত ৰাষ্ট্ৰৰ হস্তক্ষেপ হ্ৰাস কৰি মুক্ত বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগিতা আৰু গোলকীকৰণক প্ৰসাৰিত কৰা।

• আন্তৰ্জাতিক প্ৰতিষ্ঠানৰ গুৰুত্ব: ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ মাজত সহযোগিতা বৃদ্ধি আৰু বিবাদ মীমাংসাৰ বাবে বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা (WTO)ৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠানক প্ৰধান মাধ্যম বুলি গণ্য কৰা।

১১. মানৱ নিৰাপত্তাৰ দুটা মূল স্তম্ভ কি কি?

উত্তৰ: ১৯৯৪ চনৰ UNDP প্ৰতিবেদন অনুসৰি মানৱ নিৰাপত্তাৰ দুটা মূল স্তম্ভ হ'ল:

• ভয়ৰ পৰা মুক্তি (Freedom from Fear): ব্যক্তিবিশেষক যুদ্ধ, হিংসা, সন্ত্ৰাসবাদ আৰু মানৱাধিকাৰ খৰ্বৰ পৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা।

• অভাৱৰ পৰা মুক্তি (Freedom from Want): ক্ষুধা, দৰিদ্ৰতা, নিবনুৱা সমস্যা আৰু মহামাৰীৰ পৰা জনসাধাৰণক মুক্ত ৰখা।

১২. আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰব্ৰজনৰ 'Push Factor' আৰু 'Pull Factor' কি?

উত্তৰ:

• ঠেলা কাৰক (Push Factors): যুদ্ধ, ৰাজনৈতিক নিৰ্যাতন, দৰিদ্ৰতা বা প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ বাবে নিজ দেশ ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য হোৱা কাৰক।

• আকৰ্ষণ কাৰক (Pull Factors): উন্নত কৰ্মসংস্থাপন, উচ্চ জীৱনধাৰণৰ মান, নিৰাপত্তা আৰু ৰাজনৈতিক সুস্থিৰতাৰ বাবে অন্য দেশলৈ আকৰ্ষিত হোৱা কাৰক।

১৩. পাৰিপাৰ্শ্বিক বা পৰিৱেশীয় নিৰাপত্তা (Ecological Security) বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: পাৰিপাৰ্শ্বিক নিৰাপত্তা হৈছে পৰিৱেশৰ অৱক্ষয়, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, গোলকীয় উষ্ণতা আৰু সম্পদৰ নাটনিৰ ফলত মানৱ জীৱন আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতি অহা ভাবুকি প্ৰতিৰোধ কৰি প্ৰাকৃতিক ভাৰসাম্য অটুট ৰখাৰ এক অ-পৰম্পৰাগত নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা।

১৪. আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্ত্ৰাসবাদৰ দুটা মূল বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ:

• সীমা অতিক্ৰমকাৰী নেটৱৰ্ক: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনসমূহে ভৌগোলিক সীমা নামানি বিভিন্ন দেশত নেটৱৰ্ক বিস্তাৰ আৰু বিত্তীয় যোগান চলায়।

• ৰাজনৈতিক/মতাদৰ্শগত উদ্দেশ্য আৰু ভীতি সৃষ্টি: নিৰীহ নাগৰিকক আক্ৰমণৰ লক্ষ্য কৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত আতংক সৃষ্টিৰ দ্বাৰা ৰাষ্ট্ৰীয় নীতি সলনি কৰিবলৈ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰে।

১৫. জলবায়ু শৰণাৰ্থী (Climate Refugees) কাক বোলে?

উত্তৰ: যিসকল লোক গোলকীয় জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, সাগৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি, খৰাং, বানপানী বা মৰুভুমিকৰণৰ দৰে তীব্ৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত নিজৰ বাসভূমি হেৰুৱাই অন্য স্থান বা দেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিবলৈ বাধ্য হয়, তেওঁলোকক জলবায়ু শৰণাৰ্থী বোলা হয়।

৫ নম্বৰীয়া প্ৰশ্নোত্তৰ (প্ৰতিটো প্ৰায় ২০০ শব্দৰ ভিতৰত) :

১. আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্কৰ বাস্তৱবাদী তত্ত্বৰ মূল অভিধাৰণাসমূহ কি কি? [GU 2025]

উত্তৰ: আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্কৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু প্ৰভাৱশালী তত্ত্বসমূহৰ ভিতৰত বাস্তৱবাদ (Realism) অন্যতম। থুকিডিডিছ, মেকিয়াভেলি, হব্ছ আৰু হেন্স মৰগেন্থ' এই ধাৰাৰ প্ৰধান প্ৰবক্তা। বাস্তৱবাদৰ মূল অভিধাৰণাসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ'ল:

• ৰাষ্ট্ৰ-কেন্দ্ৰিকতা (Statism): বাস্তৱবাদৰ মতে আন্তৰ্জাতিক ৰাজনীতিত ৰাষ্ট্ৰই হৈছে সৰ্বোচ্চ আৰু প্ৰাথমিক কৰ্তা (Primary Actor)। আন্তৰ্জাতিক অনুষ্ঠানসমূহ ৰাষ্ট্ৰৰ অধীন আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ ইচ্ছাৰ ওপৰতহে নিৰ্ভৰশীল।

• নৈৰাজ্যিক আন্তৰ্জাতিক ব্যৱস্থা (Anarchy): গোলকীয় পৰ্যায়ত কোনো সৰ্বোচ্চ কেন্দ্ৰীয় কতৃৰ্ত্ব বা বিশ্ব চৰকাৰ নাই। এই নৈৰাজ্যিক পৰিৱেশত ৰাষ্ট্ৰসমূহে নিজৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ বাবে সদায় আত্মসহায় (Self-help) নীতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হয়।

• ক্ষমতা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাৰ্থ (Power and National Interest): মানৱ প্ৰকৃতি মূলত ক্ষমতা লিপ্সু আৰু স্বাৰ্থপৰ। সেয়েহে প্ৰতিখন ৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক নীতিৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য হৈছে নিজৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰা আৰু ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা।

• নিৰাপত্তা সংকট (Security Dilemma): এখন ৰাষ্ট্ৰই নিজৰ নিৰাপত্তাৰ বাবে সামৰিক শক্তি বৃদ্ধি কৰিলে আন ৰাষ্ট্ৰসমূহে নিজকে অসুৰক্ষিত অনুভৱ কৰে আৰু তেওঁলোকেও অস্ত্ৰ বৃদ্ধি কৰিবলৈ বাধ্য হয়, যাৰ ফলত অবিৰত নিৰাপত্তা সংকটৰ সৃষ্টি হয়।

• ক্ষমতাৰ ভাৰসাম্য (Balance of Power): শান্তি আৰু স্থিৰতা বজাই ৰখাৰ একমাত্ৰ বাস্তৱসন্মত উপায় হ'ল মৈত্ৰীজোঁট আৰু সামৰিক প্ৰস্তুতিৰ জৰিয়তে ক্ষমতাৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰা।

২. উদাৰতাবাদী দৃষ্টিভঙ্গীয়ে গোলকীয় ৰাজনীতিত আন্তৰ্জাতিক অনুষ্ঠানসমূহৰ ভূমিকাক কিদৰে ব্যাখ্যা কৰে? [GU 2025]

উত্তৰ: উদাৰতাবাদৰ (Liberalism) মতে সংঘাত আৰু যুদ্ধ মানৱ সমাজৰ অনিবাৰ্য ভাগ্য নহয়; যুক্তি, সহযোগিতা আৰু পাৰস্পৰিক বিশ্বাসৰ জৰিয়তে আন্তৰ্জাতিক শান্তি স্থাপন সম্ভৱ। এই শান্তিপূৰ্ণ ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা কৰাত আন্তৰ্জাতিক অনুষ্ঠানসমূহে (International Institutions) এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰে।

• সহযোগিতাৰ মঞ্চ প্ৰদান: ৰাষ্ট্ৰসংঘ (UN), বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা (WTO) আদিৰ দৰে আন্তৰ্জাতিক সংস্থাসমূহে ৰাষ্ট্ৰসমূহক আলাপ-আলোচনা আৰু কূটনীতিৰ এক স্থায়ী মঞ্চ প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত ভুল বুজাবুজি আৰু যুদ্ধৰ আশংকা হ্ৰাস পায়।

• লেনদেনৰ খৰচ আৰু তথ্যৰ বিনিময়: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বিশ্বাসযোগ্য তথ্য যোগান ধৰি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ মাজৰ তথ্যৰ অস্বচ্ছতা দূৰ কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ মাজত বিশ্বাস বৃদ্ধি পায় আৰু উমৈহতীয়া চুক্তিত উপনীত হোৱাটো সহজ হয়।

• আইন আৰু নীতি-নিয়ম প্ৰৱৰ্তন: উদাৰতাবাদে আন্তৰ্জাতিক আইন আৰু নিয়ম-নীতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। এই সংস্থাসমূহে ৰাষ্ট্ৰীয় আচৰণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ নীতি-নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰে আৰু সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰক নিয়মত আবদ্ধ ৰাখে।

• অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক নিৰ্ভৰশীলতা বৃদ্ধি: বিশ্ববেংক, আই.এম.এফ আদি সংস্থাই বিশ্ব অৰ্থনীতিক একত্ৰিত কৰি পাৰস্পৰিক অৰ্থনৈতিক নিৰ্ভৰশীলতা গঢ়ি তোলে। যেতিয়া দেশসমূহ ব্যৱসায়িকভাৱে ইজনে সিজনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হয়, তেতিয়া যুদ্ধৰ সম্ভাৱনা বহুগুণে হ্ৰাস পায়।

৩. শীতল যুদ্ধৰ সময়ত গোষ্ঠী নিৰপেক্ষ আন্দোলনৰ (NAM) গুৰুত্ব আলোচনা কৰা। [GU 2025]

উত্তৰ: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত বিশ্ব যেতিয়া আমেৰিকাৰ নেতৃত্বাধীন পুঁজিবাদী আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ নেতৃত্বাধীন কমিউনিষ্ট—এই দুটা মহাশক্তিধৰ সামৰিক ব্লকত বিভক্ত হৈছিল, তেতিয়া এছিয়া আৰু আফ্ৰিকাৰ নৱ-স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰসমূহে গোষ্ঠী নিৰপেক্ষ আন্দোলন (Non-Aligned Movement বা NAM) গঢ়ি তুলিছিল। ১৯৬১ চনত বেলগ্ৰেড সন্মিলনত জৱাহৰলাল নেহৰু, জোচেফ টিটো, গামাল আব্দেল নাছেৰ আদিৰ নেতৃত্বত ইয়াৰ শুভাৰম্ভ হয়।

• সাৰ্বভৌমত্ব আৰু স্বাধীন বৈদেশিক নীতি ৰক্ষা: নৱ-স্বাধীন দুখীয়া ৰাষ্ট্ৰসমূহে কোনো সামৰিক জোঁটত (যেনে NATO বা Warsaw Pact) অন্তৰ্ভুক্ত নহৈ নিজৰ সাৰ্বভৌমত্ব অটুট ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।

• বিশ্বশান্তি ৰক্ষা আৰু শীতল যুদ্ধৰ উত্তেজনা হ্ৰাস: গোষ্ঠী নিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰসমূহে দুই মহাশক্তিৰ মাজত মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু বহুতো স্থানীয় সংঘাতক তৃতীয় বিশ্বযুদ্ধলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱাৰ পৰা ৰোধ কৰিছিল।

• উপনিৱেশবাদ আৰু বৰ্ণবাদ বিৰোধী ভূমিকা: এছিয়া, আফ্ৰিকা আৰু লেটিন আমেৰিকাত উপনিৱেশবাদৰ সম্পূৰ্ণ অৱসান আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বৰ্ণবাদৰ বিৰুদ্ধে NAM-এ আন্তৰ্জাতিক মঞ্চত বলিষ্ঠ ভূমিকা লৈছিল।

• নতুন আন্তৰ্জাতিক অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা (NIEO): তৃতীয় বিশ্বৰ দেশসমূহৰ অৰ্থনৈতিক শোষণ ৰোধ কৰিবলৈ আৰু সমতাভিত্তিক বিশ্ব অৰ্থনীতি গঢ়ি তুলিবলৈ NAM-এ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ জৰিয়তে দাবী উত্থাপন কৰিছিল।

৪. আন্তৰ্জাতিক মুদ্ৰানিধিৰ (IMF) মূল কাৰ্যসমূহ কি কি? [GU 2025]

উত্তৰ: ১৯৪৪ চনৰ ব্ৰেটন উডছ সন্মিলনৰ ফলশ্ৰুতিত গঠিত হোৱা আন্তৰ্জাতিক মুদ্ৰানিধি (International Monetary Fund বা IMF) হৈছে গোলকীয় বিত্তীয় সুস্থিৰতা আৰু মুদ্ৰা সহযোগিতা বজাই ৰখাৰ সৰ্বোচ্চ প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ প্ৰধান কাৰ্যসমূহ হ'ল:

• পৰিশোধৰ ভাৰসাম্য সংকট সমাধান: যেতিয়া কোনো সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ আমদানিৰ তুলনাত ৰপ্তানি অতিমাত্ৰা হ্ৰাস পাই বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ভঁৰাল উদং হয় (Balance of Payments Crisis), তেতিয়া IMF-এ হ্ৰস্বম্যাদী আৰু মধ্যম্যাদী বিত্তীয় ঋণ প্ৰদান কৰি ৰাষ্ট্ৰখনক অৰ্থনৈতিক পতনৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।

• মুদ্ৰা সুস্থিৰতা আৰু বিনিময় হাৰ নিৰীক্ষণ (Surveillance): গোলকীয় বিত্তীয় ব্যৱস্থা নিৰীক্ষণ কৰা আৰু সদস্য দেশসমূহৰ বিনিময় হাৰত যাতে হঠাতে অস্থিৰতা বা অপমূল্যায়ন নঘটে, তাৰ বাবে নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰা।

• আৰ্থিক নীতি পুনৰ্গঠন আৰু চৰ্ত আৰোপ: ঋণ প্ৰদানৰ সময়ত IMF-এ সংশ্লিষ্ট দেশসমূহক অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ, ৰাজকোষীয় ঘাটি হ্ৰাস, আৰু মুদ্ৰাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে গাঠনিগত সমন্বয় কাৰ্যসূচী (Structural Adjustment Programs) গ্ৰহণ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।

• কাৰিকৰী সহায় আৰু প্ৰশিক্ষণ: সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ কেন্দ্ৰীয় বেংক, বিত্ত মন্ত্ৰালয় আৰু কৰ ব্যৱস্থাপনা অধিক কাৰ্যক্ষম কৰিবলৈ বিশেষজ্ঞৰ কাৰিকৰী সাহায্য আৰু প্ৰশিক্ষণ আগবঢ়ায়।

৫. মানৱ নিৰাপত্তাৰ ধাৰণাটো পৰম্পৰাগত ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তাৰ পৰা কিদৰে পৃথক? [GU 2025]

উত্তৰ: আন্তৰ্জাতিক ৰাজনীতিত শীতল যুদ্ধৰ পিছৰ সময়ছোৱাত নিৰাপত্তাৰ ধাৰণাত এক গভীৰ গুণগত পৰিৱৰ্তন ঘটিছে।

১৯৯৪ চনৰ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ উন্নয়ন কাৰ্যসূচীয়ে (UNDP) স্পষ্ট কৰিছিল যে পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰৰে সুসজ্জিত এখন ৰাষ্ট্ৰৰ নাগৰিকসকল যদি ক্ষুধা, ৰোগ আৰু অত্যাচাৰত ভোগে, তেন্তে সেই নিৰাপত্তা অৰ্থহীন। সেয়েহে মানৱ নিৰাপত্তাই 'ৰাষ্ট্ৰৰ সুৰক্ষা'তকৈ 'ব্যক্তিৰ সুৰক্ষা'ক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে।

৬. G20 ৰ মূল উদ্দেশ্য আৰু গোলকীয় গুৰুত্ব কি? [GU 2025]

উত্তৰ: ১৯৯৯ চনৰ এছিয়াৰ বিত্তীয় সংকটৰ পটভূমিত গঠিত হোৱা আৰু ২০০৮ চনৰ বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ পিছত শীৰ্ষ সন্মিলনলৈ উন্নীত হোৱা জি-২০ (G20) হৈছে বিশ্বৰ ১৯ খন প্ৰধান দেশ আৰু ইউৰোপীয় ইউনিয়নৰ (লগতে আফ্ৰিকান ইউনিয়ন) এক সৰ্বোচ্চ অৰ্থনৈতিক মঞ্চ।

• গোলকীয় বিত্তীয় সুস্থিৰতা ৰক্ষা: উন্নত আৰু বিকাশশীল অৰ্থনীতিসমূহৰ মাজত নীতিগত সমন্বয় সাধন কৰি আন্তৰ্জাতিক বিত্তীয় সংকট প্ৰতিৰোধ কৰা আৰু সুস্থিৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশ সুনিশ্চিত কৰা।

• আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্য আৰু বিনিয়োগ সহজকৰণ: সংৰক্ষণবাদ হ্ৰাস কৰি মুক্ত, নিকা আৰু স্বচ্ছ বাণিজ্য ব্যৱস্থা প্ৰসাৰিত কৰা।

• বহনক্ষম উন্নয়ন আৰু জলবায়ু বিত্তায়ন: সেউজ শক্তিৰ প্ৰসাৰ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ ৰোধ কৰিবলৈ উন্নয়নশীল দেশসমূহলৈ বিত্তীয় আৰু প্ৰযুক্তিগত সাহায্য প্ৰেৰণ সুগম কৰা।

• উত্তৰ-দক্ষিণ সমন্বয় (North-South Dialogue): G7-ৰ দৰে কেৱল উন্নত ধনী দেশসমূহৰ একচেটিয়া প্ৰভাৱৰ বিপৰীতে ভাৰত, ব্ৰাজিল, দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ দৰে 'Global South'-ৰ দেশসমূহৰ প্ৰতিনিধিত্ব সুনিশ্চিত কৰি গোলকীয় নীতি নিৰ্ধাৰণত ভাৰসাম্য স্থাপন কৰা।

৭. প্ৰব্ৰজন ব্যৱস্থাপনাত UNHCR আদিৰ দৰে আন্তৰ্জাতিক সংস্থাই কি ভূমিকা পালন কৰে? [GU 2025]

উত্তৰ: গোলকীয় ৰাজনীতিত যুদ্ধ, গৃহযুদ্ধ, ৰাজনৈতিক উৎপীড়ন আৰু জলবায়ু সংকটৰ ফলত উদ্ভৱ হোৱা বিশাল প্ৰব্ৰজন আৰু শৰণাৰ্থী সংকট নিয়ন্ত্ৰণত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৰণাৰ্থী উচ্চায়ুক্ত (UNHCR) আৰু আন্তৰ্জাতিক প্ৰব্ৰজন সংস্থাই (IOM) গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয়:

• আইনী সুৰক্ষা আৰু আশ্ৰয় প্ৰদান: ১৯৫১ চনৰ জেনেভা সন্মিলন অনুসৰি কোনো শৰণাৰ্থীক যাতে তেওঁলোকৰ জীৱন বিপন্ন হ'ব পৰা দেশলৈ বলপূৰ্বকভাৱে ওভতাই পঠিওৱা নহয় (Non-refoulement নীতি), সেয়া নিৰীক্ষণ কৰা।

• মানৱীয় সাহায্য আৰু জৰুৰীকালীন সাহাৰ্য: যুদ্ধবিধ্বস্ত এলেকাৰ পৰা পলায়ন কৰা ভগনীয়া আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলক খাদ্য, বিশুদ্ধ খোৱাপানী, জৰুৰীকালীন আশ্ৰয় শিবিৰ আৰু চিকিৎসা সেৱা যোগান ধৰা।

• পুনৰ্বাসন আৰু সংস্থাপন (Resettlement): শৰণাৰ্থীসকলক তৃতীয় কোনো নিৰাপদ দেশত স্থায়ীভাৱে সংস্থাপন কৰা অথবা নিজ দেশত পৰিস্থিতি শান্ত হ'লে স্বেচ্ছামূলকভাৱে স্বগৃহলৈ উভতি যোৱাত সহায় কৰা।

• গোলকীয় নীতি আৰু সমন্বয়: বিভিন্ন ৰাষ্ট্ৰৰ চৰকাৰসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰি আইনী প্ৰব্ৰজন ব্যৱস্থা সুচল কৰা আৰু মানৱ সৰবৰাহ (Human Trafficking) প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ আন্তৰ্জাতিক নীতি প্ৰস্তুত কৰা।

৮. আভ্যন্তৰীণ সন্ত্ৰাসবাদ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্ত্ৰাসবাদৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কি? [GU 2025]

উত্তৰ: সন্ত্ৰাসবাদ হৈছে ৰাজনৈতিক, মতাদৰ্শগত বা ধৰ্মীয় উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে নিৰীহ নাগৰিকৰ বিৰুদ্ধে চলোৱা হিংসাত্মক কাৰ্য। ভৌগোলিক বিস্তাৰ আৰু পৰিসৰৰ ভিত্তিত ইয়াক দুভাগত ভগাব পাৰি:

• ভৌগোলিক পৰিসৰ আৰু কাৰ্যকলাপ: আভ্যন্তৰীণ সন্ত্ৰাসবাদ (Domestic Terrorism) এখন নিৰ্দিষ্ট ৰাষ্ট্ৰৰ সীমাৰ ভিতৰতে আৱদ্ধ থাকে; আক্ৰমণকাৰী আৰু বলি হোৱা লোক উভয় একেখন দেশৰে নাগৰিক হয়। আনহাতে, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্ত্ৰাসবাদত (International Terrorism) একাধিক ৰাষ্ট্ৰ জড়িত থাকে, য'ত সন্ত্ৰাসবাদীয়ে সীমান্ত পাৰ হৈ অন্য দেশত আক্ৰমণ চলায় (যেনে ৯/১১ আক্ৰমণ)।

• সাংগঠনিক নেটৱৰ্ক আৰু পুঁজি: আভ্যন্তৰীণ সন্ত্ৰাসবাদী গোটসমূহৰ কাৰ্যকলাপ আৰু পুঁজি মূলতঃ স্থানীয় উৎসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনবোৰে (যেনে আল-কায়দা, আইছিছ) বিশ্বজুৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নেটৱৰ্ক, চাইবাৰ স্পেচ আৰু বিদেশী ক'লা ধনৰ জৰিয়তে কাৰ্য পৰিচালনা কৰে।

• লক্ষ্য আৰু প্ৰভাৱ: আভ্যন্তৰীণ সন্ত্ৰাসবাদৰ লক্ষ্য থাকে নিজ দেশৰ চৰকাৰৰ নীতি বা ব্যৱস্থা সলনি কৰা। আন্তৰ্জাতিক সন্ত্ৰাসবাদে গোলকীয় ৰাজনৈতিক সমীকৰণ, বিশ্ব অৰ্থনীতি আৰু সাৰ্বভৌমত্বক প্ৰত্যাহ্বান জনাই সমগ্ৰ বিশ্বতে আতংক সৃষ্টি কৰিব বিচাৰে।

৯. গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি আৰু পৰিৱেশ অৱক্ষয়ৰ মূল কাৰণসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: একবিংশ শতিকাত মানৱ সভ্যতাৰ প্ৰতি আটাইতকৈ ভয়াৱহ অ-সামৰিক ভাবুকি হ'ল গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি (Global Warming) আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিক অৱক্ষয়। ইয়াৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ'ল:

• জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ অত্যাধিক ব্যৱহাৰ: কয়লা, পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ ব্যাপক দহনৰ ফলত বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইড, মিথেন আদি সেউজগৃহ গেছৰ মাত্ৰা আশ্বৰ্যজনকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে পৃথিৱীৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি কৰিছে।

• অৰণ্য ধ্বংস (Deforestation): বৰ্ধিত জনসংখ্যা, নগৰীকৰণ আৰু বাণিজ্যিক কাৰণত বিশ্বজুৰি বনাঞ্চল কাটি তহিলং কৰা হৈছে। বনাঞ্চল ধ্বংসৰ ফলত বায়ুমণ্ডলৰ কাৰ্বন শোষণ ক্ষমতা হ্ৰাস পাইছে।

• অনিয়ন্ত্ৰিত ঔদ্যোগিকীকৰণ: কল-কাৰখানাৰ পৰা ওলোৱা বিষাক্ত ধোঁৱা আৰু ৰাসায়নিক আৱৰ্জনাবোৰে বায়ু, পানী আৰু মাটি প্ৰদূষিত কৰি প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ (Ecosystem) বিনষ্ট কৰিছে।

• উপভোক্তাবাদী জীৱনধাৰা: আধুনিক ভোগবাদী সংস্কৃতি আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অবাধ শোষণে প্ৰকৃতিৰ পুনৰুজ্জীৱন ক্ষমতা ধ্বংস কৰিছে, যাৰ ফলত জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু সাগৰপৃষ্ঠ বৃদ্ধিৰ দৰে সংকট ঘনীভূত হৈছে।

১০. সমসাময়িক বিশ্বায়নৰ যুগত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰব্ৰজনৰ প্ৰধান কাৰণ আৰু গোলকীয় ৰাজনীতিত ইয়াৰ প্ৰভাৱ ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: বিশ্বায়নৰ ফলত সীমা অতিক্ৰম কৰি মানুহৰ চলাচল অত্যন্ত দ্ৰুত হৈ পৰিছে। সমসাময়িক বিশ্বত আন্তৰ্জাতিক প্ৰব্ৰজনৰ কাৰণ আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ তলত বিশ্লেষণ কৰা হ'ল:

• প্ৰব্ৰজনৰ মূল কাৰণসমূহ:

  • অৰ্থনৈতিক বৈষম্য: উন্নত আৰু উন্নয়নশীল দেশসমূহৰ মাজত মজুৰি আৰু জীৱনধাৰণৰ বিশাল পাৰ্থক্যৰ বাবে জীৱিকাৰ সন্ধানত উন্নত দেশলৈ শ্ৰমিক আৰু পেছাদাৰী লোকৰ প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।

  • ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা আৰু যুদ্ধ: মধ্যপ্ৰাচ্য, আফ্ৰিকা আৰু ইউক্ৰেইনৰ দৰে অঞ্চলত চলা যুদ্ধ আৰু নিৰ্যাতনে লাখ লাখ লোকক শৰণাৰ্থী হ'বলৈ বাধ্য কৰিছে।

  • জলবায়ু সংকট: খৰাং আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত জলবায়ু প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছে।

• গোলকীয় ৰাজনীতিত ইয়াৰ প্ৰভাৱ:

  • জাতীয় নিৰাপত্তা আৰু সীমান্ত নীতি: প্ৰব্ৰজনে ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা আৰু সাৰ্বভৌমত্বৰ ওপৰত প্ৰশ্ন তুলিছে, যাৰ ফলত উন্নত দেশসমূহে সীমান্ত নিয়ন্ত্ৰণ কঠোৰ কৰি তুলিছে।

  • উগ্ৰ জাতীয়তাবাদৰ উত্থান: ইউৰোপ আৰু আমেৰিকাত বিদেশী প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বিৰুদ্ধে স্থানীয়তাবাদী (Nativist) আৰু সোঁপন্থী ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধি পাইছে।

  • অৰ্থনৈতিক অৱদান: প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলে গৃহভূমিলৈ বিপুল পৰিমাণৰ বৈদেশিক মুদ্ৰা (Remittance) প্ৰেৰণ কৰি নিজ দেশৰ অৰ্থনীতিত সহায় কৰাৰ লগতে গ্ৰহণকাৰী দেশৰ শ্ৰমৰ নাটনি দূৰ কৰে।

Very Short Answer :

1. What is the core assumption of Realism in International Relations? [GU 2025]

Answer: States are rational actors that seek to prioritize their own power and national security within an anarchic international system.

2. According to Liberal theory, what is the primary mechanism for promoting peace among nations? [GU 2025]

Answer: Economic and institutional interdependence.

3. According to Marxist theory in International Relations, what is the primary cause of global inequality? [GU 2025]

Answer: The capitalist mode of production and the structural exploitation of the Global South by the Global North.

4. Provide an example of a feminist critique in International Relations. [GU 2025]

Answer: The marginalization and exclusion of women's voices and lived experiences in conflict resolution and peacebuilding processes.

5. Which two policies introduced by Mikhail Gorbachev contributed significantly to the end of the Cold War? [GU 2025]

Answer: Glasnost (openness) and Perestroika (restructuring).

6. What is the primary objective of the International Monetary Fund (IMF)? [GU 2025]

Answer: To provide short-term financial assistance to member states facing balance of payments deficits.

7. Which international agreement is renowned for establishing legally binding commitments to reduce greenhouse gas emissions? [GU 2025]

Answer: The Kyoto Protocol (1997).

8. Which International Relations theory perceives international terrorism primarily as a threat to state sovereignty, thereby justifying military responses? [GU 2025]

Answer: Realism.

9. In which report did the United Nations Development Programme (UNDP) formally introduce the concept of 'Human Security'?

Answer: The Human Development Report 1994.

10. What is the full form of UNHCR?

Answer: United Nations High Commissioner for Refugees.

11. Where and in which year was the first United Nations Earth Summit held?

Answer: In Rio de Janeiro, Brazil, in 1992.

12. In which year was the Paris Agreement on climate change adopted?

Answer: In 2015 (at the COP21 conference).

13. State a major challenge to ecological security as recognized by global health and environmental bodies.

Answer: Severe air and water pollution leading to critical public health crises and ecosystem collapse.

14. What is the foundational international treaty governing the legal status and protection of refugees?

Answer: The 1951 Refugee Convention (Convention Relating to the Status of Refugees).

15. What was the title of the landmark 1987 Brundtland Commission Report that defined sustainable development?

Answer: Our Common Future.

2-Mark Questions :

1. State two primary functions of the World Bank. [GU 2025]

Answer:

• Providing long-term loans, grants, and technical assistance to developing nations to finance essential infrastructure projects and economic development.

• Assisting governments in poverty reduction strategies and promoting sustainable socio-economic growth through structural policy guidance.

2. Name two seminal books authored by Hans J. Morgenthau. [GU 2025]

Answer:

• Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace (1948)

• Scientific Man vs. Power Politics (1946)

3. Mention two key factors that led to the outbreak of the Second World War. [GU 2025]

Answer:

• The Punitive Treaty of Versailles (1919): Imposed severe economic and territorial penalties on Germany, fostering revanchist hyper-nationalism.

• Rise of Fascist Aggression: The militaristic and expansionist policies pursued by Nazi Germany and Fascist Italy, culminating in Germany’s invasion of Poland in 1939.

4. What are the full forms of START and SALT? [GU 2025]

Answer:

• START: Strategic Arms Reduction Treaty

• SALT: Strategic Arms Limitation Talks

5. Mention two major outcomes of the 1992 Rio Earth Summit. [GU 2025]

Answer:

• Agenda 21: A comprehensive global action plan adopted to promote sustainable development across economic, social, and environmental dimensions.

• Multilateral Environmental Treaties: It laid the institutional groundwork for the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) and the Convention on Biological Diversity (CBD).

6. State two principal causes of the Cuban Missile Crisis (1962). [GU 2025]

Answer:

• The covert deployment of intermediate-range nuclear missiles in Cuba by the Soviet Union within close striking distance of the United States.

• U.S. hostility toward the Cuban revolutionary government, exemplified by the failed 1961 Bay of Pigs invasion, prompting Cuba to seek Soviet military protection.

7. Name two prominent feminist theorists in International Relations. [GU 2025]

Answer:

• J. Ann Tickner: Renowned for reformulating classical realist principles through a gender-sensitive lens.

• Cynthia Enloe: Known for her foundational critique of patriarchal structures and the institutional subordination of women in global politics.

8. Mention two structural causes of the First World War. [GU 2025]

Answer:

• The System of Secret Alliances: The polarization of Europe into rigid, competing blocs (the Triple Entente and the Triple Alliance).

• The Sarajevo Assassination: The assassination of Austro-Hungarian Archduke Franz Ferdinand in 1914, which triggered the collapse of the European balance of power.

9. Identify two structural causes of the Cold War. [GU 2025]

Answer:

• Ideological Incompatibility: Deep-seated rivalry between Western capitalist democracy led by the U.S. and authoritarian state communism led by the USSR.

• Post-War Power Vacuum and Strategic Mistrust: The breakdown of the wartime coalition, territorial disputes over post-WWII Europe, and the onset of the nuclear arms race.

10. Discuss two key features of Neoliberal Institutionalism. [GU 2025]

Answer:

• Centrality of International Regimes: Asserts that international institutions mitigate the effects of global anarchy by facilitating cooperation and compliance.

• Focus on Absolute Gains: Contends that states pursue mutual economic and political gains through multilateralism rather than engaging purely in zero-sum competition.

11. What are the two central pillars of Human Security?

Answer:

• Freedom from Fear: Protecting individuals and communities from direct threats of violent conflict, state repression, terrorism, and systematic human rights violations.

• Freedom from Want: Ensuring universal access to fundamental socioeconomic necessities, eliminating chronic poverty, famine, disease, and structural deprivation.

12. Differentiate between 'Push Factors' and 'Pull Factors' in international migration.

Answer:

• Push Factors: Adverse conditions that compel individuals to leave their country of origin, such as armed conflict, political persecution, environmental crises, and extreme poverty.

• Pull Factors: Favorable circumstances that attract individuals to a host country, such as employment opportunities, political freedom, safety, and higher living standards.

13. Define the concept of 'Ecological Security'.

Answer: Ecological security refers to an expanded, non-traditional security framework focused on safeguarding the global ecosystem against anthropogenic degradation, resource depletion, and climate change, thereby preserving planetary equilibrium and human survival.

14. Mention two defining characteristics of modern international terrorism.

Answer:

• Transnational Networks: Operating across sovereign borders through decentralized organizational cells, digital communication networks, and global illicit financing.

• Political Violence Against Non-Combatants: Deliberately targeting civilians to induce pervasive fear, influence public opinion, and force political concessions from states.

15. What is meant by the term 'Climate Refugees'?

Answer: Climate refugees are individuals displaced from their indigenous habitats due to catastrophic environmental changes, sea-level rise, severe desertification, or recurrent extreme weather events that render their homelands uninhabitable.

5-Mark Questions :

1. What are the core assumptions of the Realist paradigm in International Relations? [GU 2025]

Answer: Realism remains one of the most dominant and enduring theoretical traditions in International Relations, rooted in the classical works of Thucydides, Niccolò Machiavelli, Thomas Hobbes, and modernized by Hans Morgenthau. The central assumptions of Realism include:

• Statism: The sovereign state is the primary, unitary, and most consequential actor in world politics. Non-state actors and international institutions operate strictly within boundaries defined by state power.

• International Anarchy: The global system is fundamentally anarchic, characterized by the absence of an overarching world government or central enforcement authority. Consequently, states exist in a competitive self-help environment where survival is the ultimate goal.

• Egoism and Human Nature: Realists view human nature as inherently self-interested, power-seeking, and competitive. This dynamic translates onto the international stage, where state behavior is guided by the pursuit of national interests defined in terms of power.

• The Security Dilemma: In an anarchic world, measures taken by one state to increase its military security inadvertently make other states feel insecure, prompting an escalatory arms race and perpetual tension.

• Balance of Power: Systemic order and peace are not maintained through moral ideals or international law, but through the deliberate maintenance of an equilibrium of power among rival states.

2. How does Liberalism conceptualize the role of international institutions in global politics? [GU 2025]

Answer: Liberalism rejects the Realist premise that armed conflict and interstate friction are permanent conditions of global politics. Instead, Liberal theorists argue that sustained peace and cooperation are attainable, assigning a transformative role to international institutions:

• Mitigating Anarchy: While acknowledging the absence of a global government, Liberal Institutionalists argue that bodies such as the United Nations, WTO, and regional organizations establish institutionalized norms that reduce systemic uncertainty.

• Lowering Transaction Costs and Enhancing Transparency: International organizations provide centralized platforms for negotiation, gather and disseminate reliable information, and resolve informational asymmetry, which reduces the likelihood of miscalculation and conflict.

• Fostering Complex Interdependence: By regulating international trade, monetary policies, and environmental governance, institutions foster deep economic and political interdependence. This makes the unilateral resort to war prohibitively costly for states.

• Enforcing Collective Security and International Law: Institutions construct legal frameworks and dispute-settlement mechanisms that socialise states into rule-governed behavior, substituting coercive military rivalry with multilateral diplomacy and collective security arrangements.

3. Discuss the strategic and political importance of the Non-Aligned Movement (NAM) during the Cold War era. [GU 2025]

Answer: Formally founded at the 1961 Belgrade Conference under the leadership of Jawaharlal Nehru, Josip Broz Tito, Gamal Abdel Nasser, Kwame Nkrumah, and Sukarno, the Non-Aligned Movement (NAM) served as a vital geopolitical alternative for newly decolonized states during the height of the Cold War.

• Preserving Strategic Autonomy: NAM provided a diplomatic framework enabling developing nations in Asia, Africa, and Latin America to resist integration into the rival military alliances of the Eastern (Warsaw Pact) or Western (NATO) blocs, thereby protecting their newly won sovereignty.

• De-escalating Cold War Tensions: By adopting a posture of principled non-alignment rather than passive isolationism, NAM acted as an active diplomatic mediator, easing superpower friction and preventing regional proxy disputes from escalating into systemic global warfare.

• Anti-Imperialism and Decolonization: The movement acted as a unified diplomatic coalition within the United Nations to expedite global decolonization, dismantle institutional apartheid, and oppose all forms of neo-colonial subjugation.

• Advocating for the New International Economic Order (NIEO): Recognizing that political freedom was incomplete without economic self-determination, NAM advocated for the NIEO to reform the structural inequalities of the Bretton Woods system and secure fairer terms of trade for developing economies.

4. Analyze the primary functions and structural role of the International Monetary Fund (IMF). [GU 2025]

Answer: Established alongside the World Bank at the 1944 Bretton Woods Conference, the International Monetary Fund (IMF) serves as the institutional custodian of global financial stability and the international monetary system. Its core functions encompass:

• Addressing Balance of Payments Crises: The IMF provides short- and medium-term financial credits to member states experiencing severe foreign exchange shortages or external payment deficits, stabilizing their currencies and preventing sovereign debt defaults.

• Macroeconomic Surveillance and Policy Monitoring: The Fund conducts mandatory economic surveillance (under Article IV consultations), tracking global, regional, and national economic trends, monitor exchange rate regimes, and identifying systemic risks to financial stability.

• Structural Adjustment and Conditionalities: In exchange for financial bailouts, the IMF mandates borrowing nations to adopt Structural Adjustment Programs (SAPs). These conditions typically require fiscal consolidation, market deregulation, privatization, and macroeconomic austerity.

• Capacity Development and Technical Assistance: The IMF assists developing countries in building robust macroeconomic institutions by providing specialized training and guidance in tax policy, public expenditure management, and central banking operations.

5. How does the concept of Human Security fundamentally depart from traditional notions of National Security? [GU 2025]

Answer: The conceptual shift from traditional national security to human security represents an essential ontological transformation in security studies, as formalized by the 1994 UNDP Human Development Report.

Traditional security operates on the premise that securing the state inherently safeguards the populace. Human security challenges this logic, arguing that a state possessing sophisticated armed forces remains insecure if its population suffers from chronic disease, deprivation, or state-sponsored repression.

6. Evaluate the primary objectives and global significance of the G20. [GU 2025]

Answer: Established in 1999 following the Asian financial crisis and elevated to the leaders' level in 2008 in response to the global financial meltdown, the Group of Twenty (G20) functions as a premier forum for international economic cooperation, comprising 19 major economies alongside the European Union and the African Union.

• Safeguarding Global Financial Stability: The G20 facilitates macro-policy coordination among advanced and emerging economies to prevent international financial shocks, regulate banking systems, and maintain sustainable global growth.

• Rebalancing North-South Global Governance: Unlike the exclusive G7, the G20 bridges the geopolitical divide by integrating major Global South actors (e.g., India, Brazil, South Africa, and Indonesia), establishing a more representative forum for global policymaking.

• Promoting Sustainable Development and Climate Finance: The G20 increasingly focuses on green energy transitions, mobilizing climate finance, and achieving the UN Sustainable Development Goals (SDGs).

• Fostering Multilateral Trade and Debt Restructuring: The forum works to counter economic protectionism and coordinates debt-relief initiatives for low-income countries facing severe debt distress (such as the G20 Common Framework).

7. Discuss the role of international organizations, particularly the UNHCR, in managing global migration and refugee crises. [GU 2025]

Answer: Transnational migration and refugee displacement present complex governance challenges in contemporary global politics. Specialized international bodies, primarily the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) and the International Organization for Migration (IOM), play central roles in migration management:

• Enforcing Legal Protections and Non-Refoulement: The UNHCR oversees state compliance with the 1951 Refugee Convention, upholding the cornerstone principle of non-refoulement, which prohibits the forcible return of asylum seekers to territories where their lives or freedoms face serious threats.

• Delivering Humanitarian Relief: In active conflict zones, international agencies coordinate emergency humanitarian assistance, providing displaced populations with shelter, clean water, essential sustenance, and medical care.

• Securing Durable Solutions: The UNHCR pursues three fundamental durable solutions for displaced persons: voluntary repatriation under safe conditions, local integration within host nations, and third-country resettlement.

• Data Harmonization and Global Policy Frameworks: These organizations partner with sovereign governments to compile international migration data, combat human trafficking networks, and implement frameworks such as the Global Compact on Refugees and the Global Compact for Migration.

8. Differentiate between Domestic Terrorism and International Terrorism. [GU 2025]

Answer: Terrorism involves the premeditated use of violence against non-combatant targets to induce widespread fear for ideological, political, or religious goals. It is classified into domestic and international forms based on operational scope:

• Geographic Jurisdiction and Nationality of Actors: Domestic terrorism occurs entirely within the territorial borders of a single state; the perpetrators, targets, and operational command share the same nationality without external orchestration. International terrorism transcends national boundaries, involving actors, victims, or jurisdictions from multiple countries (e.g., the September 11 attacks).

• Organizational Architecture and Financing: Domestic terrorist groups rely primarily on local networks and domestic sources of funding. Conversely, international terrorist organizations (such as Al-Qaeda or ISIS) maintain decentralized, transnational networks across multiple states, exploiting global illicit financial channels, cryptocurrency, and borderless cyberspace.

• Strategic Objectives and Impact: While domestic terrorism primarily targets local policy changes or internal state structures, international terrorism seeks to influence global power balances, provoke cross-border military confrontations, and disrupt the international political order.

9. Analyze the primary causes of anthropogenic global warming and ecological degradation.

Answer: Ecological degradation and global warming represent critical non-traditional security challenges that directly threaten human survival and global stability. The primary drivers include:

• Intensive Fossil Fuel Combustion: The sustained burning of coal, oil, and natural gas for industrial production, electricity, and transportation releases high volumes of greenhouse gases (GHGs)—primarily carbon dioxide and methane—trapping heat within the biosphere.

• Widespread Deforestation: The large-scale clearance of tropical rainforests for commercial logging, agribusiness, and urbanization severely diminishes the planet’s natural carbon sequestration capacity.

• Unregulated Industrialization and Pollution: Industrial effluent discharge, unsustainable waste accumulation, and chemical contamination degrade soil and water systems, accelerating the loss of global biodiversity.

• Unsustainable Consumption Patterns: The dominant consumerist economic paradigm places unsustainably high demands on finite natural resources, causing ecological strain that outpaces the Earth's regenerative capacity.

10. Examine the major drivers of contemporary international migration and its geopolitical impact on the state system.

Answer: Accelerated globalization has intensified cross-border human mobility, transforming international migration into a key issue within global political economy and national security:

• Primary Drivers of Migration:

  • Economic Asymmetries: Severe wage disparities and limited domestic employment opportunities motivate labor migration from the Global South to industrialized nations.

  • Violent Conflict and Political Oppression: Civil conflicts, authoritarian governance, and state collapse force millions to flee as refugees.

  • Climate Disruptions: Environmental shocks, desertification, and sea-level rise are creating a growing population of climate-displaced individuals.

• Geopolitical Consequences:

  • Securitization and Border Governance: High volumes of unauthorized migration have led states to securitize their immigration frameworks, harden borders, and tighten asylum procedures.

  • Domestic Political Transformations: Large-scale demographic shifts have fueled nativist sentiment and the rise of right-wing nationalist political parties across various host nations.

  • Economic Interdependence: Emigrants supply critical labor across diverse economic sectors in host states, while simultaneously remitting substantial capital flows that support the macroeconomic stability of their home nations.