উত্তৰ: নিৰপেক্ষ ৰেখা হৈছে এনে এক ৰেখা যাৰ প্ৰতিটো বিন্দুৱে দুবিধ সামগ্ৰীৰ বিভিন্ন সংমিশ্ৰণক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু উপভোক্তাক সমান পৰিমাণৰ উপযোগিতা বা সন্তুষ্টি প্ৰদান কৰে।

উত্তৰ: মিছা (কাৰণ বাজেট ৰেখা বা দৰ ৰেখাৰ ঢাল ঋণাত্মক, অৰ্থাৎ -P_X / P_Y)।

উত্তৰ: মিছা (যেতিয়া মুঠ উৎপাদ সৰ্বোচ্চ হয়, তেতিয়া প্ৰান্তিক উৎপাদ শূন্য হয় আৰু তাৰ পিছতহে ঋণাত্মক হয়)।

উত্তৰ: উত্তল।

উত্তৰ: ফৰাচী অৰ্থনীতিবিদ জে. বি. চে'ৰ বিধিৰ মূল সূত্ৰটো হ'ল— "যোগানে নিজে নিজৰ চাহিদা সৃষ্টি কৰে" (Supply creates its own demand)।

উত্তৰ: ব্যয়জনিত মুদ্ৰাস্ফীতি (Cost-push Inflation)।

উত্তৰ: প্ৰান্তিক আয় বা দৰ (AR = MR = P)।

উত্তৰ: মিছা (স্মিথে মুক্ত বাণিজ্য আৰু পৰম সুবিধা তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিছিল, স্বনিৰ্ভৰ নীতি বা Autarky নহয়)।

উত্তৰ: MPC + MPS = 1।

উত্তৰ: গিফেন দ্ৰব্য হৈছে এনে এক নিকৃষ্ট সামগ্ৰী যাৰ ঋণাত্মক আয় প্ৰভাৱে বিকল্পন প্ৰভাৱতকৈ অধিক শক্তিশালীভাৱে ক্ৰিয়া কৰে, ফলত দৰ বৃদ্ধি পালে চাহিদাও বৃদ্ধি পায়[cite: 1, 2]।

উত্তৰ: MV = PT (য'ত M = মুদ্ৰাৰ যোগান, V = মুদ্ৰাৰ চলন বেগ, P = দৰ স্তৰ, T = লেনদেনৰ পৰিমাণ)।

উত্তৰ: এডাম স্মিথ (১৭৭৬ চন)।

উত্তৰ: অসীমভাৱে স্থিতিস্থাপক (∞)।

উত্তৰ: প্ৰতিষ্ঠানৰ দীৰ্ঘম্যাদী ব্যয়-অনুকূলতম মাপনী পথ (Scale Line)।

উত্তৰ: প্ৰযুক্তিগত বিকল্পনৰ প্ৰান্তিক হাৰ (MRTS_LK)।

উত্তৰ: স্থিৰ ব্যয় হৈছে উৎপাদন পৰিৱৰ্তন হ'লেও অপৰিৱৰ্তিত থকা ব্যয়। উদাহৰণস্বৰূপে:

• কাৰখানাৰ মাটি বা ভৱনৰ স্থায়ী ভাড়া।
• স্থায়ী কৰ্মচাৰী আৰু ব্যৱস্থাপকসকলৰ মাহেকীয়া দৰমহা।

উত্তৰ: এখন উৎপাদনকাৰী প্ৰতিষ্ঠানে বিভিন্ন স্তৰৰ উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা উপাদানসমূহৰ (শ্ৰম আৰু মূলধন) ন্যূনতম ব্যয়বিশিষ্ট সমন্বয় বা সম-উৎপাদন আৰু সম-ব্যয় ৰেখাৰ স্পৰ্শক বিন্দুবোৰ সংযোগ কৰি পোৱা ৰেখাডালকে সম্প্ৰসাৰণ পথ বোলে।

উত্তৰ: প্ৰতি একক সামগ্ৰী বিক্ৰীৰ পৰা পোৱা আয়ক গড় আয় (AR = TR / Q) বোলা হয়, যিটো বজাৰ দৰৰ সমান। আনহাতে, অতিৰিক্ত এক একক সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰাৰ ফলত মুঠ আয়ত হোৱা পৰিৱৰ্তনক প্ৰান্তিক আয় (MR = ΔTR / ΔQ) বোলে।

উত্তৰ: উপভোক্তাৰ আয় বৃদ্ধি হ'লে দৰ ৰেখাডাল সমান্তৰালভাৱে সোঁফালে আৰু আয় হ্ৰাস পালে বাওঁফালে স্থানান্তৰিত হয়। কিন্তু মাত্ৰ এটা সামগ্ৰীৰ দৰ হ্ৰাস পালে বাজেট ৰেখাডাল সেই অক্ষত বাহিৰলৈ ঘূৰি যায় (Pivot), কাৰণ আনটো সামগ্ৰীৰ ক্ৰয়ক্ষমতা অপৰিৱৰ্তিত থাকে।

উত্তৰ: সম্পূৰ্ণ বিকল্প সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰান্তিক বিকল্পন হাৰ স্থিৰ থকা বাবে নিৰপেক্ষ ৰেখাডাল নিম্নগামী সৰলৰেখা হয়। কিন্তু সম্পূৰ্ণ পৰিপূৰক সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত উপাদান দুটা নিৰ্দিষ্ট অনুপাতত ব্যৱহাৰ হোৱাৰ বাবে নিৰপেক্ষ ৰেখাডাল ইংৰাজী 'L' আকৃতিৰ হয়।

উত্তৰ: স্বাভাৱিক লাভ হৈছে এগৰাকী উদ্যোগীক ব্যৱসায়ত ধৰি ৰাখিবলৈ প্ৰয়োজনীয় ন্যূনতম লাভৰ পৰিমাণ। অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ই উৎপাদন ব্যয়ৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ (অব্যক্ত ব্যয়), য'ত মুঠ আয় মুঠ অৰ্থনৈতিক ব্যয়ৰ সমান হয় (TR = TC)।

উত্তৰ: আৰ্ভিং ফিশ্বাৰৰ বিনিময় সমীকৰণটো হ'ল: MV = PT। ইয়াত M = মুদ্ৰাৰ পৰিমাণ, V = মুদ্ৰাৰ চলন বেগ, P = সাধাৰণ দৰ স্তৰ আৰু T = লেনদেন হোৱা সামগ্ৰী-সেৱাৰ মুঠ পৰিমাণ। সমীকৰণটোৱে দেখুৱায় যে মুদ্ৰাৰ যোগান বৃদ্ধি পালে দৰ স্তৰো সমানুপাতিকভাৱে বৃদ্ধি পায়।

উত্তৰ: ভৱিষ্যতৰ অপ্ৰত্যাশিত ঘটনা বা জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ মুখামুখি হ'বলৈ যি নগদ মুদ্ৰা ৰখা হয়, সেয়া সতৰ্কতা অভিপ্ৰায় (ই আয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল)। আনহাতে, বণ্ডৰ দৰ আৰু সুতৰ হাৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ পৰা লাভ অৰ্জনৰ উদ্দেশ্যত মুদ্ৰা ধৰি ৰখাটোক কল্পনাপ্ৰসূত অভিপ্ৰায় বোলে (ই সুতৰ হাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল)।

উত্তৰ: কেইন্সৰ তত্ত্ব অনুসৰি সৰ্বমুঠ ফলপ্ৰসূ চাহিদা (AD) দুটা মূল উপাদানৰ সমষ্টি:

• উপভোগ চাহিদা (C), যি মূলতঃ প্ৰযোজ্য আয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
• বিনিয়োগ চাহিদা (I), যি মূলধনী সম্পদৰ প্ৰান্তিক দক্ষতা (MEC) আৰু সুতৰ হাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে (AD = C + I)[cite: 1]।

উত্তৰ: ডেভিড ৰিকাৰ্ডোৰ মতে, যদি এখন দেশে আন এখন দেশৰ তুলনাত তুলনামূলকভাৱে কম সুযোগ ব্যয়ত (Opportunity Cost) কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট সামগ্ৰী উৎপাদন কৰিব পাৰে, তেন্তে সেই দেশখনে সেই সামগ্ৰী উৎপাদনত তুলনামূলক সুবিধা থকা বুলি কোৱা হয়।

উত্তৰ: এই নিয়ম অনুসৰি, যদি এজন উপভোক্তাই সামগ্ৰীৰ সংমিশ্ৰণ A ক B তকৈ আৰু B ক C তকৈ অধিক পছন্দ কৰে, তেন্তে যুক্তিপূৰ্ণভাৱে তেওঁ সংমিশ্ৰণ A ক নিশ্চিতভাৱে C তকৈ অধিক পছন্দ কৰিব লাগিব (A ≻ B আৰু B ≻ C ⟹ A ≻ C)।

উত্তৰ:

• সমগ্ৰ বজাৰত সামগ্ৰীবিধৰ এজনমাত্ৰ উৎপাদক বা বিক্ৰেতা থাকে আৰু কোনো নিকট বিকল্প সামগ্ৰী নাথাকে[cite: 1, 2]।
• নতুন প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰৱেশত কঠোৰ প্ৰাকৃতিক, আইনী বা প্ৰযুক্তিগত প্ৰতিবন্ধকতা থাকে[cite: 1]।

উত্তৰ: যেতিয়া অৰ্থনীতিত সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সৰ্বমুঠ চাহিদা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ যোগানতকৈ অধিক বৃদ্ধি পায় আৰু পূৰ্ণ নিয়োগৰ বাবে যোগান তাৎক্ষণিকভাৱে বৃদ্ধি কৰিব নোৱাৰি, তেতিয়া দৰ স্তৰ বৃদ্ধি পোৱা অৱস্থাক চাহিদা-জনিত মুদ্ৰাস্ফীতি বোলে।

উত্তৰ: বাণিজ্যৰ চৰ্ত হৈছে এখন দেশৰ ৰপ্তানি সামগ্ৰীৰ দৰ সূচক (P_X) আৰু আমদানি সামগ্ৰীৰ দৰ সূচকৰ (P_M) মাজৰ অনুপাত: ইয়ে দেখুৱায় এক একক ৰপ্তানিৰ বিনিময়ত কিমান আমদানি লাভ কৰিব পাৰি।

উত্তৰ: এইটো এনে এক কৌশল য'ত প্ৰতিযোগী প্ৰতিষ্ঠানসমূহে তেওঁলোকৰ উৎপাদিত সামগ্ৰীবোৰ ব্ৰেণ্ডৰ নাম, পেকিং, গুণগত মান, বিজ্ঞাপন বা ডিজাইনৰ দ্বাৰা ইটোৰ পৰা সিটো সামান্য পৃথক কৰি গ্ৰাহকৰ মনত স্বতন্ত্ৰ পছন্দ সৃষ্টি কৰে।

উত্তৰ:
ধৰা হ'ল এজন উপভোক্তাই দুবিধ সামগ্ৰী X আৰু Y উপভোগ কৰে আৰু তেওঁৰ উপযোগিতা ফলন হ'ল U = f(X, Y)। নিৰপেক্ষ ৰেখাৰ সংজ্ঞানুসাৰে, এডাল ৰেখাৰ প্ৰতিটো বিন্দুতে উপযোগিতাৰ পৰিমাণ স্থিৰ থাকে (dU = 0)।

X আৰু Y ৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত মুঠ উপযোগিতাৰ মুঠ অৱকলন (Total Differential) হ'ল: ইয়াত ∂U / ∂X = MU_X (সামগ্ৰী X ৰ প্ৰান্তিক উপযোগিতা) আৰু ∂U / ∂Y = MU_Y (সামগ্ৰী Y ৰ প্ৰান্তিক উপযোগিতা)।

সমীকৰণটো সজাই লিখিলে: ইয়াত dY / dX য়ে নিৰপেক্ষ ৰেখাৰ ঢাল সূচায়। যিহেতু উপভোক্তাই একে স্তৰৰ সন্তুষ্টি বজাই ৰাখিবলৈ X ৰ প্ৰতিটো অতিৰিক্ত এককৰ বাবে Y সামগ্ৰী ত্যাগ কৰিবলগীয়া হয়, সেয়েহে বিকল্পনৰ প্ৰান্তিক হাৰ (MRS_XY) হ'ল নিৰপেক্ষ ৰেখাৰ ঋণাত্মক ঢালৰ পৰম মান (Absolute slope): গতিকে প্ৰমাণিত হ'ল যে বিকল্পনৰ প্ৰান্তিক হাৰ নিৰপেক্ষ ৰেখাৰ ঢাল আৰু সামগ্ৰী দুবিধৰ প্ৰান্তিক উপযোগিতাৰ অনুপাতৰ সমান।

উত্তৰ:
(ক) বাঁওফালৰ পৰা সোঁফাললৈ নিম্নগামী:
নিৰপেক্ষ ৰেখাই সমান সন্তুষ্টি প্ৰদান কৰা বিভিন্ন সংমিশ্ৰণ দেখুৱায়। উপভোক্তাৰ পছন্দ যদি 'Monotonic' হয়, তেন্তে এটা সামগ্ৰীৰ (X) পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিলে আনটো সামগ্ৰীৰ (Y) পৰিমাণ হ্ৰাস কৰিবই লাগিব, যাতে মুঠ উপযোগিতা অপৰিৱৰ্তিত থাকে। যদি ৰেখাডাল উৰ্ধগামী বা অনুভূমিক হয়, তেন্তে কোনো এটা সংমিশ্ৰণত দুয়োটা সামগ্ৰীৰে পৰিমাণ বেছি হ'ব, যিয়ে অধিক সন্তুষ্টি সূচাব। সেয়েহে নিৰপেক্ষ ৰেখা সদায় নিম্নগামী ঢালযুক্ত হয়。

(খ) দুডাল নিৰপেক্ষ ৰেখাই কটাকটি কৰিব নোৱাৰে:
ধৰা হ'ল দুডাল নিৰপেক্ষ ৰেখা IC₁ আৰু IC₂ এ A বিন্দুত কটাকটি কৰিছে। ধৰা হ'ল IC₁ ৰ ওপৰত B এটা বিন্দু আৰু IC₂ ৰ ওপৰত C এটা বিন্দু অৱস্থিত।

• যিহেতু A আৰু B একেডাল IC₁ ত আছে, গতিকে A ~ B।
• একেদৰে A আৰু C একেডাল IC₂ ত আছে, গতিকে A ~ C।
• সংক্ৰমণশীলতাৰ (Transitivity) স্বতঃসিদ্ধ অনুসৰি, B ~ C হ'ব লাগিব। কিন্তু চিত্ৰানুযায়ী C বিন্দুত B তকৈ কোনো এটা সামগ্ৰী অধিক পৰিমাণে থাকে, অৰ্থাৎ C ≻ B। এইটো এটা স্ববিৰোধিতা। গতিকে দুডাল নিৰপেক্ষ ৰেখাই কেতিয়াও কটাকটি কৰিব নোৱাৰে।

উত্তৰ: উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াত যেতিয়া দুটা উপাদান (যেনে শ্ৰম L আৰু মূলধন K) সম্পূৰ্ণভাৱে পৰিপূৰক (Strict Complements) হিচাপে এটা নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থিৰ কাৰিকৰী অনুপাতত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তেতিয়া 'L' আকৃতিৰ সম-উৎপাদন ৰেখা (Leontief Production Function) পোৱা যায়।

মূল কাৰণ আৰু বৈশিষ্ট্য:

• উপাদানৰ প্ৰতিস্থাপন অসম্ভৱ: এই উৎপাদন পদ্ধতিত এটা উপাদানৰ পৰিৱৰ্তে আনটো উপাদান ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ কাৰিকৰী বিকল্পনৰ প্ৰান্তিক হাৰ শূন্য (MRTS_LK = 0 অনুভূমিক অংশত) বা অসীম (∞ উলম্ব অংশত)।
• স্থিৰ অনুপাত: ধৰা হ'ল এজন টেক্সি চালক আৰু এখন গাড়ী মিলিহে সেৱা উৎপাদন হয়। যদি গাড়ীৰ সংখ্যা ১ খনতে স্থিৰ থাকে আৰু চালকৰ সংখ্যা ৫ জনলৈ বৃদ্ধি কৰা হয়, মুঠ উৎপাদন বৃদ্ধি নাপায়। উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিবলৈ হ'লে দুয়োটা উপাদানকে একে অনুপাতত বৃদ্ধি কৰিব লাগিব।

এনে ক্ষেত্ৰত সম-উৎপাদন ৰেখাডালৰ কোনো বক্ৰতা নাথাকে আৰু ই ৯০ ডিগ্ৰী কোণ কৰি 'L' আকৃতি ধাৰণ কৰে।

উত্তৰ: হ্ৰস্বকালত কিছুমান উপাদান স্থিৰ ৰাখি যেতিয়া এটা পৰিৱৰ্তনশীল উপাদানৰ প্ৰয়োগ ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি কৰা হয়, তেতিয়া মুঠ উৎপাদ এটা স্তৰলৈ বৃদ্ধি পাই শেষত হ্ৰাস পায়। এই বিধিটোকে পৰিৱৰ্তনশীল অনুপাত বিধি বোলে।

উৎপাদনৰ তিনিটা পৰ্যায়:

• প্ৰথম পৰ্যায় (ক্ৰমবৰ্ধমান প্ৰতিদানৰ পৰ্যায়): আৰম্ভণিতে স্থিৰ উপাদানৰ উপযুক্ত ব্যৱহাৰ আৰু শ্ৰম বিভাজনৰ বাবে গড় উৎপাদ (AP) আৰু প্ৰান্তিক উৎপাদ (MP) দুয়ো বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া AP সৰ্বোচ্চ হয় (AP = MP), তেতিয়া এই পৰ্যায় শেষ হয়।
• দ্বিতীয় পৰ্যায় (ক্ৰমহ্ৰাসমান প্ৰতিদানৰ পৰ্যায়): এই পৰ্যায়ত AP আৰু MP দুয়ো হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে, কিন্তু ধনাত্মক হৈ থাকে। যেতিয়া মুঠ উৎপাদ (TP) সৰ্বোচ্চ হয় আৰু MP = 0 হয়, এই পৰ্যায়টো সমাপ্ত হয়। এজন যুক্তিবাদী উৎপাদকে সদায় এই দ্বিতীয় পৰ্যায়তে উৎপাদন চলাই ৰাখে।
• তৃতীয় পৰ্যায় (ঋণাত্মক প্ৰতিদানৰ পৰ্যায়): এই স্তৰত স্থিৰ উপাদানৰ ওপৰত অতিৰিক্ত চাপ পৰাৰ ফলত MP ঋণাত্মক হয় আৰু মুঠ উৎপাদ (TP) তললৈ নামিবলৈ ধৰে।

উত্তৰ: একচেটিয়া বজাৰত সমগ্ৰ উদ্যোগ আৰু প্ৰতিষ্ঠান একেটাই হয়, যাৰ বাবে একচেটিয়া বিক্ৰেতাই সমগ্ৰ বজাৰ চাহিদা ৰেখাৰ মুখামুখি হয়। এই বজাৰত গড় আয় (AR) ৰেখা নিম্নগামী হোৱাৰ মূল কাৰণসমূহ হ'ল:

• দৰ আৰু চাহিদাৰ ওলোটা সম্পৰ্ক: একচেটিয়া ব্যৱসায়ী এজন 'দৰ নিৰ্ধাৰক' (Price Maker) হ'লেও তেওঁ একে সময়তে দৰ আৰু বিক্ৰীৰ পৰিমাণ দুয়োটা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব নোৱাৰে। অধিক সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিবলৈ হ'লে প্ৰতিষ্ঠানখনে সামগ্ৰীৰ দৰ হ্ৰাস কৰিবই লাগিব।
• AR বজাৰ দৰৰ সমান: যিহেতু AR = TR / Q = (P × Q) / Q = P, গতিকে দৰ হ্ৰাস হোৱাৰ লগে লগে গড় আয়ো হ্ৰাস পায়।
• নিকট বিকল্পৰ অভাৱ কিন্তু সীমিত ক্ৰয়ক্ষমতা: যদিও বজাৰত বিকল্প সামগ্ৰী নাথাকে, তথাপিও গ্ৰাহকৰ আয় সীমিত হোৱাৰ বাবে অধিক মূল্যত তেওঁলোকে কম সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰে[cite: 1]। ফলত অধিক বিক্ৰীৰ বাবে দৰ হ্ৰাস কৰিবলগীয়া হোৱাত AR ৰেখাডাল বাঁওফালৰ পৰা সোঁফাললৈ তললৈ হেলনীয়া বা নিম্নগামী হয়[cite: 1]।

উত্তৰ: যেতিয়া অৰ্থনীতিত মুঠ সামগ্ৰীৰ যোগানৰ তুলনাত সৰ্বমুঠ চাহিদা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পায়, তেতিয়া সৃষ্টি হোৱা মুদ্ৰাস্ফীতিক চাহিদা-জনিত মুদ্ৰাস্ফীতি (Demand-Pull Inflation) বোলে। ইয়াৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ'ল:

• মুদ্ৰাৰ যোগান বৃদ্ধি: কেন্দ্ৰীয় বেংকে মুদ্ৰাৰ যোগান বৃদ্ধি কৰিলে বা সুতৰ হাৰ হ্ৰাস কৰিলে মানুহৰ ক্ৰয়ক্ষমতা বৃদ্ধি পায়, যিয়ে সামগ্ৰীৰ সামগ্ৰিক চাহিদা বঢ়ায়।
• চৰকাৰী ব্যয় বৃদ্ধি: চৰকাৰে যেতিয়া আন্তঃগাঁথনি বা জনকল্যাণমূলক কামত ঘাটি বাজেটৰ সহায়ত বৃহৎ পৰিমাণৰ ধন ব্যয় কৰে, তেতিয়া অৰ্থনীতিত ক্ৰয়ক্ষমতা বৃদ্ধি পায়।
• ব্যক্তিগত উপভোগ আৰু বিনিয়োগ বৃদ্ধি: ব্যৱসায়িক অনুকূল পৰিৱেশৰ ফলত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিনিয়োগ আৰু জনসাধাৰণৰ উপভোগ ব্যয় বৃদ্ধি পালে চাহিদা বাঢ়ে।
• ৰপ্তানি বৃদ্ধি: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত দেশীয় সামগ্ৰীৰ চাহিদা বৃদ্ধি পালে ঘৰুৱা বজাৰত যোগান হ্ৰাস পায় আৰু সামগ্ৰিক চাহিদাৰ চাপ বৃদ্ধি পায়।

উত্তৰ: ক্লাছিকেল পৰিমাণ তত্ত্ব (যেনে ফিশ্বাৰ আৰু কেমব্ৰিজ সমীকৰণ) আৰু কেইন্সৰ তাৰল্য পছন্দ তত্ত্বৰ মাজত কেইবাটাও মৌলিক পাৰ্থক্য আছে:

• মুদ্ৰাৰ উদ্দেশ্য: ক্লাছিকেল অৰ্থনীতিবিদসকলৰ মতে মুদ্ৰাৰ একমাত্ৰ কাম হ'ল বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰা (লেনদেনৰ চাহিদা)। কিন্তু কেইন্সৰ মতে মুদ্ৰা হৈছে মূল্যৰ ভঁৰাল আৰু মানুহে লেনদেন, সতৰ্কতাৰ উপৰিও 'ফটকা অভিপ্ৰায়'ৰ (Speculative motive) বাবেও মুদ্ৰা ধৰি ৰাখে।
• সুতৰ হাৰৰ ভূমিকা: ক্লাছিকেল তত্ত্বত মুদ্ৰাৰ চাহিদাৰ ওপৰত সুতৰ হাৰৰ কোনো প্ৰভাৱ নাছিল। কিন্তু কেইন্সৰ মতে ফটকা চাহিদা সম্পূৰ্ণৰূপে সুতৰ হাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আৰু ইয়াৰ সৈতে বিপৰীত সম্পৰ্কযুক্ত।
• মুদ্ৰাৰ চলন বেগ (V): ক্লাছিকেলসকলে মুদ্ৰাৰ চলন বেগ স্থিৰ বুলি ধৰি লৈছিল। কিন্তু কেইন্সৰ মতে সুতৰ হাৰ আৰু অৰ্থনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে চলন বেগ পৰিৱৰ্তিত হয়।

উত্তৰ: কোনো ধৰণৰ শুল্ক বা বাধা অবিহনে দেশসমূহৰ মাজত হোৱা বাণিজ্যক মুক্ত বাণিজ্য বোলে। ইয়াৰ মূল সুবিধাসমূহ হ'ল:

• শ্ৰম বিভাজন আৰু বিশেষীকৰণ: মুক্ত বাণিজ্যৰ ফলত প্ৰতিখন দেশে নিজৰ তুলনামূলক সুবিধা থকা সামগ্ৰী উৎপাদনত বিশেষীকৰণ লাভ কৰে, যাৰ ফলত বিশ্বব্যাপী উৎপাদন দক্ষতা সৰ্বোচ্চ হয়।
• উৎপাদন মাত্ৰাৰ মিতব্যয়িতা (Economies of Scale): বজাৰৰ পৰিসৰ বিস্তৃত হোৱাৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বৃহৎ পৰিমাণে উৎপাদন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত একক প্ৰতি উৎপাদন ব্যয় হ্ৰাস পায়।
• উপভোক্তাৰ কল্যাণ: উপভোক্তাসকলে কম মূল্যত উন্নত মানদণ্ডৰ আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ বিদেশী সামগ্ৰী উপভোগ কৰিবলৈ সুযোগ পায়।
• প্ৰতিযোগিতা বৃদ্ধি আৰু একচেটিয়া অধিকাৰ হ্ৰাস: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিযোগিতাৰ ফলত ঘৰুৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ দক্ষ হৈ পৰে আৰু ঘৰুৱা একচেটিয়া শোষণ বন্ধ হয়।

উত্তৰ: এজন উপভোক্তাই নিৰ্দিষ্ট আয় আৰু বজাৰ দৰৰ ভিত্তিত নিজৰ সন্তুষ্টি সৰ্বোচ্চ কৰা অৱস্থাকে উপভোক্তাৰ ভাৰসাম্য বোলে। নিৰপেক্ষ ৰেখা বিশ্লেষণ অনুসৰি ইয়াৰ দুটা মূল চৰ্ত আছে:

• প্ৰথম চৰ্ত (প্ৰয়োজনীয় চৰ্ত): ভাৰসাম্য বিন্দুত নিৰপেক্ষ ৰেখাৰ ঢাল বাজেট ৰেখাৰ ঢালৰ সমান হ'ব লাগিব, অৰ্থাৎ নিৰপেক্ষ ৰেখাডাল বাজেট ৰেখাৰ স্পৰ্শক হ'ব লাগিব।

• দ্বিতীয় চৰ্ত (পৰ্যাপ্ত চৰ্ত): ভাৰসাম্য বিন্দুৰ চাৰিওফালে নিৰপেক্ষ ৰেখাডাল মূল বিন্দুৰ প্ৰতি উত্তল (Convex to the origin) হ'ব লাগিব। ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল বিকল্পনৰ প্ৰান্তিক হাৰ (MRS_XY) ক্ৰমহ্ৰাসমান হ'ব লাগিব। যদি ৰেখাডাল অৱতল হয়, তেন্তে সন্তুষ্টি সৰ্বোচ্চ হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে সৰ্বনিম্ন হ'ব।

উত্তৰ: বাণিজ্যিক বেংকসমূহৰ ঋণ সৃষ্টি প্ৰক্ৰিয়া তেওঁলোকৰ প্ৰাথমিক জমা (Primary Deposits) আৰু আংশিক সংৰক্ষিত অনুপাতৰ (Cash Reserve Ratio বা CRR) ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে。

যেতিয়া কোনো ব্যক্তিয়ে বেংকত টকা জমা থয় (ধৰা হ'ল ₹১,০০০), বেংকটোৱে আইনগত সংৰক্ষিত অনুপাত অনুসৰি ইয়াৰ এটা নিৰ্দিষ্ট অংশ (ধৰা হ'ল ২০% অৰ্থাৎ ₹২০০) নগদ হিচাপে নিজৰ হাতত ৰাখি বাকী থকা ₹৮০০ টকা আন এজনক ঋণ হিচাপে দিয়ে। কিন্তু বেংকে এই ঋণ নগদ আকাৰত নিদি ঋণগ্ৰহীতাৰ নামত এটা নতুন একাউণ্ট খুলি জমা কৰে। এইদৰে ₹৮০০ টকাৰ এক 'ব্যুৎপন্ন জমা' (Derivative Deposit) সৃষ্টি হয়।

পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত, এই ₹৮০০ টকাৰ ২০% (₹১৬০) ৰাখি পুনৰ ₹৬৪০ টকা ঋণ দিয়া হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াটো চলি থাকে যেতিয়ালৈকে প্ৰাৰম্ভিক অতিৰিক্ত সংৰক্ষণ শূন্য নহয়। এইদৰে বাণিজ্যিক বেংকে নগদ জমাৰ কেইবাগুণো অধিক ঋণ মুদ্ৰা সৃষ্টি কৰে।

Answer: An indifference curve is a locus of points representing different combinations of two commodities that yield the exact same level of total utility or satisfaction to the consumer.

Answer: False (The slope of the budget line is negative, given by -P_X / P_Y).

Answer: False (When total product reaches its maximum, marginal product is exactly zero; it starts declining prior to this and becomes negative thereafter).

Answer: Convex.

Answer: Formulated by J.B. Say, the core premise states that "Supply creates its own demand."

Answer: Cost-push inflation.

Answer: Marginal Revenue or Price (AR = MR = P).

Answer: False (Smith advocated free international trade based on absolute advantage, not autarky or self-sufficiency).

Answer: MPC + MPS = 1.

Answer: A Giffen good is a non-luxury inferior good for which the negative income effect outweighs the substitution effect, causing demand to rise as price rises.

Answer: MV = PT (where M = money supply, V = velocity of circulation, P = general price level, and T = volume of transactions).

Answer: Adam Smith (1776).

Answer: Infinitely elastic (∞).

Answer: Scale line.

Answer: Marginal Rate of Technical Substitution (MRTS_LK).

Answer: Fixed costs are expenses that do not vary with the volume of output produced in the short run. Examples include:

• Contractual factory or warehouse rent.
• Salaries of permanent administrative staff and managerial personnel.

Answer: The expansion path is the locus of tangency points between a firm's isoquants and isocost lines, illustrating the cost-minimizing combinations of inputs (labor and capital) utilized to produce successively higher levels of output over the long run.

Answer: Average Revenue (AR = TR / Q) is the revenue earned per unit of output sold, which is identical to the market price. Marginal Revenue (MR = ΔTR / ΔQ) is the net addition made to total revenue by producing and selling one additional unit of output.

Answer: A change in nominal income shifts the budget line parallel to itself (outward for an increase, inward for a decrease) without altering its slope. Conversely, a change in the price of a single good alters the slope and rotates/pivots the budget line along the relevant axis.

Answer: For perfect substitutes, the Marginal Rate of Substitution (MRS) is constant, producing downward-sloping linear (straight-line) indifference curves. For perfect complements, inputs must be consumed in fixed proportions, producing right-angled 'L-shaped' indifference curves.

Answer: Normal profit is the minimum level of return required to induce an entrepreneur to maintain their capital and entrepreneurial effort in a given line of production. Economically, it constitutes an implicit cost of production (TR = TC), representing zero economic profit.

Answer: Expressed by Irving Fisher as MV = PT, where M is the money stock, V is the transaction velocity of money, P is the general price level, and T is the total volume of transactions. Assuming V and T are constant in the short run, the price level varies in direct proportion to changes in the money supply.

Answer: The precautionary motive involves holding liquid cash to provide against unexpected, contingency expenditures; it is primarily an increasing function of income. The speculative motive entails holding cash balances to take advantage of anticipated future movements in bond prices and interest rates; it is an inverse function of the rate of interest.

Answer: In a closed economy, Keynesian aggregate effective demand (AD) consists of:

• Consumption demand (C), which depends on disposable personal income.
• Investment demand (I), which is determined by the Marginal Efficiency of Capital (MEC) relative to the prevailing market interest rate (AD = C + I)[cite: 1].

Answer: Advanced by David Ricardo, a country possesses a comparative advantage in producing a good if it can produce that good at a lower relative opportunity cost in terms of other forgone commodities compared to its trading partners.

Answer: The transitivity axiom asserts that for any bundles A, B, and C, if a consumer weakly or strictly prefers bundle A to bundle B (A ≻ B) and bundle B to bundle C (B ≻ C), then the consumer must prefer bundle A to bundle C (A ≻ C).

Answer:

• A single firm comprises the entire industry, selling a commodity with no close substitutes[cite: 1, 2].
• High structural, legal, or technological barriers prevent the entry of prospective competing firms[cite: 1].

Answer: Demand-pull inflation occurs when aggregate demand for final goods and services expands beyond the economy's short-run productive capacity, bidding up the aggregate price level under conditions of near or full employment ("too much money chasing too few goods").

Answer: The terms of trade represent the ratio of a nation's export price index (P_X) to its import price index (P_M), formulated as: It measures the volume of imports achievable per unit of exports.

Answer: Product differentiation is a non-price strategy whereby producers make their goods distinct from rivals' offerings using distinctive branding, trademarks, physical design, qualitative features, or promotional packaging, giving each firm a degree of downward-sloping pricing autonomy.

Answer:
Let a consumer's utility function be U = f(X, Y), where X and Y are the quantities of two consumed goods. Along any given indifference curve, the level of total utility remains constant (dU = 0).

Taking the total differential of the utility function: Given that ∂U / ∂X = MU_X (Marginal Utility of good X) and ∂U / ∂Y = MU_Y (Marginal Utility of good Y), we substitute these into the differential: The term dY / dX represents the mathematical slope of the indifference curve. The Marginal Rate of Substitution (MRS_XY) denotes the rate at which a consumer is willing to surrender units of Y for an additional unit of X while remaining on the same indifference curve. Taking the absolute value: Hence, the Marginal Rate of Substitution equals the absolute slope of the indifference curve as well as the ratio of marginal utilities.

Answer:
(a) Downward sloping from left to right:
Under the assumption of monotonic preferences, a consumer strictly prefers more of a good to less. If a consumer increases consumption of good X, consumption of good Y must decrease to keep the total utility constant. If the curve were upward-sloping or horizontal, higher consumption of one or both goods would yield strictly greater utility, violating the definition of an indifference curve.

(b) Non-intersection of indifference curves:
Assume two indifference curves, IC₁ and IC₂, intersect at point A. Let point B lie on IC₁ and point C lie on IC₂.

• Because A and B lie on IC₁, A ~ B.
• Because A and C lie on IC₂, A ~ C.
• By the axiom of transitivity, B ~ C. However, bundle C contains strictly more of at least one good than bundle B without containing less of the other, implying C ≻ B. This contradiction proves that two indifference curves cannot intersect.

Answer: L-shaped isoquants (characteristic of the Leontief fixed-proportions production function) arise when inputs such as labor (L) and capital (K) are strictly non-substitutable and must be combined in fixed, predetermined technical proportions.

Key Technical Characteristics:

• Zero Input Substitutability: Because inputs are strictly complementary, the marginal rate of technical substitution along the horizontal segment is zero (MRTS_LK = 0), and along the vertical segment, it is undefined/infinite (∞).
• Fixed Technological Coefficients: Output cannot be expanded by increasing only one factor while holding the other constant. Adding extra labor without accompanying capital leaves the output level unchanged, generating zero marginal product for that factor.

where a and b are fixed technical coefficients. The corner point of the 'L' represents the only cost-effective and technically efficient factor combination for that output level.

Answer: The Law of Variable Proportions states that as successive units of a variable input are applied to a fixed stock of other inputs, the marginal product of the variable factor initially increases, then diminishes, and ultimately turns negative.

The Three Stages of Production:

• Stage I (Increasing Returns): Marginal Product (MP) rises to a peak and then declines until it intersects Average Product (AP) at its maximum (AP = MP). Fixed inputs are underutilized initially, and specialization increases efficiency.
• Stage II (Diminishing Returns): Both AP and MP decline, but remain positive, ending where MP = 0 and Total Product (TP) reaches its global maximum. This is the only economically rational stage of short-run operation.
• Stage III (Negative Returns): Excessive application of the variable input crowds fixed capacity, causing MP to become negative and TP to decline outright.

Answer: In a monopoly, the firm is synonymous with the industry, meaning it faces the market demand curve directly.

Factors Determining the Downward Slope:

• Price Maker with Quantity Trade-Off: While a monopolist holds pricing power, they cannot set both price and output independently[cite: 1]. To induce the market to absorb a larger volume of output, the monopolist must reduce the unit price across all units sold.
• Identity between Price and Average Revenue: Because AR = TR / Q = (P × Q) / Q = P, the average revenue curve is identical to the downward-sloping market demand curve[cite: 1].
• Downward-Sloping Marginal Revenue: Because lowering price to sell an additional unit reduces the price received on all intra-marginal units, the marginal revenue curve lies below the AR curve (MR < AR)[cite: 1].

Answer: Demand-pull inflation arises when aggregate demand for goods and services outpaces aggregate productive supply at full employment (AD > AS). Key drivers include:

• Monetary Expansion: Unchecked growth in the money supply or expansionary central bank rate cuts elevates private liquidity and real purchasing power.
• Fiscal Deficits and Public Expenditure: Large-scale government deficit spending financed via debt monetization injects fresh purchasing power into the real economy.
• Autonomous Consumption and Investment Surges: Bullish macroeconomic sentiment drives autonomous business capital investments and credit-financed household consumption.
• Export Booms: A sustained increase in foreign demand for domestic exports drains domestic product availability while boosting domestic factor incomes.

Answer: Keynesian monetary theory fundamentally diverges from the Classical Quantity Theory (Fisher/Cambridge formulations) across several analytical dimensions:

• Motive for Holding Money: The Classical school treated money strictly as a medium of exchange (M_d for transaction purposes). Keynes emphasized that money also serves as an asset or store of value, introducing the speculative demand for money alongside transaction and precautionary motives.
• Role of Interest Rates: The Classical quantity theory posits that money demand is invariant to interest rates (M_d = kPY). Keynes established that the speculative demand for money is an inverse function of the market rate of interest.
• Behavior of Velocity: Classicals assumed the income velocity of money (V) is structurally fixed in the short run. Keynes showed that V is variable and fluctuates pro-cyclically with interest rate shifts and speculative behavior.

Answer: Unrestricted international commerce creates welfare gains through several mechanisms:

• Comparative Advantage and Specialization: Countries concentrate factor endowments on industries where they possess relative cost advantages, maximizing allocative efficiency globally.
• Exploitation of Scale Economies: Expanded market size enables domestic manufacturing industries to achieve higher production runs, driving down long-run average costs.
• Consumption Gains: Consumers access a broader array of goods and services at lower relative prices than under domestic autarky.
• Pro-Competitive Discipline: Foreign competition erodes domestic monopolistic market power, preventing domestic pricing abuses and spurring technological innovation.

Answer: A utility-maximizing consumer reaches equilibrium subject to a budget constraint when two formal conditions are met simultaneously:

• Necessary (First-Order) Condition: The slope of the indifference curve must be tangent to the slope of the budget line, matching the marginal rate of substitution to the input price ratio:
  MRS_XY = P_X / P_Y
• Sufficient (Second-Order) Condition: The indifference curve must be strictly convex to the origin at the point of tangency. This requires a diminishing Marginal Rate of Substitution (MRS_XY). If the curve were concave, the tangency point would represent a point of utility minimization rather than maximization.

Answer: Commercial banks generate secondary deposits by extending loans derived from initial primary deposits, constrained by the statutory Cash Reserve Ratio (CRR).

When a client deposits cash (e.g., $1,000) into a bank, the institution retains the required reserve component (e.g., 20% or $200) and lends out the excess reserve ($800). Rather than paying out cash, the bank creates a credit entry or derivative deposit in the borrower's account.

This $800 balance is spent and deposited into the banking system, where 20% ($160) is held as cash reserve, enabling a further loan of $640. This iterative expansion continues until total derivative credit generation matches the credit multiplier: The banking sector creates purchasing power through successive fractional-reserve lending iterations.