অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। বায়ুক কিয় মিশ্ৰ পদাৰ্থ বোলা হয়?
উত্তৰঃ বায়ুত অক্সিজেন, নাইট্ৰ’জেন, কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড, জলীয় বাষ্প আৰু ধূলিকণা আদি বিভিন্ন উপাদান একেলগে মিহলি হৈ থাকে বাবে বায়ুক এবিধ মিশ্ৰ পদাৰ্থ বোলা হয়।
২। পানী আমাৰ কি কি কামত লাগে?
উত্তৰঃ পানী আমাৰ খোৱা, গা-ধোৱা, কাপোৰ ধোৱা, ৰন্ধা-বঢ়া কৰা আৰু খেতি-বাতিৰ কামত লাগে। ইয়াৰ উপৰিও জীৱদেহৰ ভিতৰৰ কাম-কাজ সুস্থভাৱে চলাই ৰাখিবলৈ পানীৰ অপৰিহাৰ্য প্ৰয়োজন হয়।
৩। প্ৰদূষিত পানী খোৱাৰ ফলত আমাৰ কোন কোন ধৰণৰ বেমাৰ হ’ব পাৰে?
উত্তৰঃ প্ৰদূষিত পানী খালে ডিচেণ্ট্ৰি (গ্ৰহণী), কলেৰা, জণ্ডিচ আৰু টাইফয়েড আদি মাৰাত্মক বেমাৰ হ’ব পাৰে।
৪। বতৰ বুলিলে কি বুজা? বতৰ কি কি কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল?
উত্তৰঃ কোনো এখন ঠাইৰ বায়ুমণ্ডলৰ দৈনন্দিন অৱস্থাকে বতৰ বোলে। বতৰ সাধাৰণতে বায়ুমণ্ডলৰ উষ্ণতা, সূৰ্যৰ তাপ, বায়ুৰ গতি, বায়ুমণ্ডলত থকা জলীয় বাষ্পৰ পৰিমাণ, ডাৱৰ আৰু বৰষুণ আদি কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
৫। চমু টোকা লিখা —
জলচক্ৰ: সূৰ্যৰ তাপত নদী, সাগৰ আদিৰ পানী বাষ্প হৈ ওপৰলৈ উঠে আৰু ডাৱৰ হয়। ডাৱৰৰ পৰা বৰষুণ হৈ পানী পুনৰ পৃথিৱীলৈ নামি আহে। এনেদৰে জলীয় বাষ্প, ডাৱৰ আৰু বৰষুণৰ মাজত ঘূৰি থকা চক্ৰটোৱেই হ’ল জলচক্ৰ।
স্থলবতাহ: ৰাতি স্থলভাগ পানীভাগতকৈ সোনকালে চেঁচা হয়, কিন্তু জলভাগৰ ওপৰৰ বায়ু গৰম হৈ থাকে। এই গৰম বায়ু ওপৰলৈ উঠাত সেই ঠাই পূৰাবলৈ স্থলভাগৰ পৰা জলভাগলৈ যি শীতল বতাহ বয়, তাকে স্থলবতাহ বোলে।
জলবতাহ: দিনৰ ভাগত পানীভাগতকৈ মাটি সোনকালে গৰম হয় আৰু তাৰ ওপৰৰ পাতল বায়ু ওপৰলৈ উঠে। সেই ঠাই পূৰাবলৈ জলভাগৰ পৰা স্থলভাগলৈ যি ঠাণ্ডা বতাহ বয়, তাকে জলবতাহ বোলে।
কুঁৱলী: জাৰকালি সন্ধিয়া পৃথিৱীৰ উপৰিভাগ চেঁচা হোৱাৰ ফলত কাষৰ বায়ুখিনিও শীতল হয়। তেতিয়া বায়ুমণ্ডলত থকা জলীয় বাষ্প ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ পানীৰ কণিকা হৈ মাটিৰ ওচৰৰ বায়ুত ওপঙি থাকে; ইয়াক কুঁৱলী বোলে।
নিয়ৰ: ৰাতি মাটি আৰু তাৰ ওপৰৰ বায়ু শীতল হ’লে বায়ুত থকা জলীয় বাষ্প ঘনীভূত হৈ পানীৰ টোপাললৈ সলনি হয়। এই টোপালবোৰ গছৰ পাত, ঘাঁহ-বন আদিৰ ওপৰত জমা হ’লে তাকে নিয়ৰ বোলে।
৬। ধুমুহাৰ ফলত কেনে ধৰণৰ ক্ষয়-ক্ষতি হয়?
উত্তৰঃ ধুমুহাৰ ফলত গছ-গছনি উভালি পৰে, ঘৰ-দুৱাৰৰ চাল উৰি যায়, বিজুলী আৰু যোগাযোগৰ তাঁৰ ছিগি ব্যৱস্থা বিঘ্নিত হয় তথা মানুহ আৰু জীৱ-জন্তুৰ বহুতো হানি-বিঘিনি ঘটে।
৭। তিতা কাপোৰ মেলি দিলে শুকায় কিয়?
উত্তৰঃ তিতা কাপোৰ মেলি দিলে কাপোৰত থকা পানীখিনিয়ে বতাহ আৰু সূৰ্যৰ উত্তাপ পাই বাষ্পীভৱন প্ৰক্ৰিয়াৰে জলীয় বাষ্পলৈ ৰূপান্তৰিত হৈ বায়ুমণ্ডলত মিলি যায়। ফলত কাপোৰখন শুকাই পৰে।
৮। শুদ্ধ নে অশুদ্ধ লিখা:
ক) সূৰ্যৰ তাপত জলভাগ স্থলভাগতকৈ পিছত গৰম হয়। — শুদ্ধ
খ) বায়ু এবিধ মিশ্ৰ পদাৰ্থ। — শুদ্ধ
গ) শীতকালত দিন দীঘল ৰাতি চুটি হয়। — অশুদ্ধ
ঘ) সূৰ্য আৰু পৃথিৱীৰ মাজত দূৰত্ব বেছি হ’লে পৃথিৱীত জলপ্ৰলয় হয়। — অশুদ্ধ
ঙ) বায়ুৱে ঠাই আগুৰি থাকে। — শুদ্ধ
চ) আমাৰ দেহত প্ৰায় শতকৰা ৭০ ভাগ পানী থাকে। — শুদ্ধ
ছ) পটাছিয়াম পাৰমাংগানেট এবিধ জীৱাণুনাশক দ্ৰব্য। — শুদ্ধ
জ) উতলালেও কোমল নোহোৱা পানীক খৰপানী বোলে। — শুদ্ধ
৯। ‘ক’ অংশৰ লগত ‘খ’ অংশ মিলোৱা:
| ‘ক’ অংশ | ‘খ’ অংশ |
| বায়ু নিচান | বতাহৰ দিশ |
| থাৰ্ম’মিটাৰ | শৰীৰৰ তাপ |
| বেৰ’মিটাৰ | বায়ুৰ চাপ |
| ৰেইনগজ | বৰষুণৰ পৰিমাণ |
| হাইগ্ৰ’মিটাৰ | বায়ুত থকা জলীয় বাষ্পৰ পৰিমাণ |
১০। খালি ঠাই পূৰণ কৰা:
ক) বায়ুত থকা কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ উদ্ভিদৰ বাবে বৰ প্ৰয়োজনীয়।
খ) বায়ুত আটাইতকৈ বেছি পৰিমাণে নাইট্ৰ’জেন গেছ থাকে।
গ) বায়ুত ২১.০ শতকৰা অক্সিজেন থাকে।
ঘ) জাৰকালি দিন চুটি আৰু ৰাতি দীঘল হয়।
ঙ) বায়ুৰ চাপ বেৰ’মিটাৰ যন্ত্ৰৰ দ্বাৰা জোখা হয়।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ:
১। বায়ুত থকা কোনটো গেছে জুই জ্বলোৱাত সহায় কৰে?
উত্তৰঃ অক্সিজেন গেছে।
২। জুই নুমুৱাবলৈ কোনবিধ গেছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ।
৩। পানীৰ তিনিটা ভৌতিক অৱস্থা কি কি?
উত্তৰঃ গোটা (বৰফ), জুলীয়া (পানী) আৰু গেছীয় (জলীয় বাষ্প)।
৪। বৰফ পানীৰ কি অৱস্থা?
উত্তৰঃ বৰফ পানীৰ গোটা অৱস্থা।
৫। কিমান ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ উষ্ণতাত পানী গোট মাৰি বৰফ হয়?
উত্তৰঃ ০° (শূন্য ডিগ্ৰী) চেলচিয়াছ উষ্ণতাত।
৬। চাবোন ঘঁহিলে সহজে ফেন উঠা পানীক কি বোলে?
উত্তৰঃ কোমল পানী বা মৃদু পানী।
৭। পানী বাষ্পলৈ সলনি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলা হয়?
উত্তৰঃ বাষ্পীভৱন।
৮। কুঁৱা আৰু পুখুৰীৰ পানী বীজাণুমুক্ত কৰিবলৈ কি দ্ৰব্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ পটাছিয়াম পাৰমাংগানেট।
৯। বতাহৰ গতি জোখা যন্ত্ৰটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ এনিম’মিটাৰ।
১০। বতৰৰ অৱস্থা নিৰ্ণয় কৰা বিশেষ সংস্থাটোক কি বোলে?
উত্তৰঃ বতৰ বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ।
২ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন-উত্তৰ (প্ৰতিটো ৫০ শব্দৰ ভিতৰত):
১। বায়ুত নাইট্ৰ’জেন গেছৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ বায়ুমণ্ডলত নাইট্ৰ’জেন গেছ আটাইতকৈ বেছি পৰিমাণে থাকে। এই গেছে উদ্ভিদৰ প্ৰয়োজনীয় পুষ্টি যোগান ধৰি উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশত মুখ্য ভূমিকা লয়। নাইট্ৰ’জেন নহ’লে উদ্ভিদে নিজৰ প্ৰয়োজনীয় প্ৰ’টিন তৈয়াৰ কৰিব নোৱাৰে।
২। নিশাহত ওলোৱা বায়ুত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড থকাটো কেনেদৰে প্ৰমাণ কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ এটা কাচৰ গিলাচত পৰিষ্কাৰ চূণপানী লৈ এডাল নলীৰে মুখৰ নিশাহৰ বায়ু ফুৱাই দিলে চূণপানীখিনি গাখীৰৰ দৰে বগা হৈ পৰে। এই পৰীক্ষাটোৱে স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰে যে আমাৰ নিশাহৰ বায়ুত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ থাকে।
৩। বায়ুত জলীয় বাষ্প যে আছে, এটা পৰীক্ষাৰে বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ এটা শুকান কাচৰ গিলাচত কিছু বৰফৰ টুকুৰা থৈ দিলে কিছু সময় পিছত গিলাচৰ বাহিৰৰ গাত পানীৰ ক্ষুদ্ৰ টোপাল জমা হোৱা দেখা যায়। বায়ুৰ জলীয় বাষ্পই গিলাচৰ চেঁচা পৃষ্ঠ সংস্পৰ্শলৈ আহি ঘনীভৱন হোৱাৰ বাবেই এনে হয়।
৪। কোমল পানী আৰু খৰ পানীৰ মাজৰ মূল পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ যি পানীত সামান্য চাবোন ঘঁহিলেই সহজে বহুত ফেন উঠে, তাক কোমল বা মৃদু পানী বোলে; যেনে বৰষুণৰ পানী। আনহাতে, যি পানীত চাবোন ঘঁহিলে সহজে ফেন নুঠে, তাক খৰ পানী বা কঠিন পানী বোলে।
৫। স্থায়ী খৰ পানী আৰু অস্থায়ী খৰ পানী কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ খৰ পানীক উতলালে তাৰ খৰতা নাইকিয়া হৈ পানীখিনি কোমল হৈ পৰে, সেইবোৰক অস্থায়ী খৰ পানী বোলে। কিন্তু যিবোৰ খৰ পানী উতলালেও কোমল নহয়, সেইবোৰক স্থায়ী খৰ পানী বুলি কোৱা হয়।
৬। জাৰকালি দিন চুটি আৰু ৰাতি দীঘল হয় কিয়?
উত্তৰঃ জাৰকালি সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু তাপ পৃথিৱীত কমকৈ পৰে। এই সময়ত সূৰ্য পলমকৈ উদয় হয় আৰু আবেলি সোনকালে মাৰ যায়। দিনৰ ভাগত সূৰ্য আকাশত কম সময় থকাৰ বাবেই জাৰকালি দিন চুটি আৰু ৰাতি দীঘল হয়।
৭। বতাহ কেনেকৈ সৃষ্টি হয়?
উত্তৰঃ সূৰ্যৰ তাপত কোনো ঠাইৰ বায়ু গৰম হ’লে পাতল হৈ ওপৰলৈ উঠি যায়। ফলত সেই ঠাইত বায়ুৰ চাপ বা পৰিমাণ কমি খালি হৈ পৰে। এই শূন্য ঠাই পূৰাবলৈ কাষৰ ঠাণ্ডা বায়ু বেগেৰে সোমাই আহে; এনেদৰেই বতাহৰ সৃষ্টি হয়।
৮। বাষ্পীভৱনৰ ওপৰত কি কি কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়?
উত্তৰঃ বাষ্পীভৱনৰ ওপৰত মূলতঃ বায়ুমণ্ডলৰ উষ্ণতা, বতাহৰ গতি আৰু বায়ুৰ আৰ্দ্ৰতাই প্ৰভাৱ পেলায়। উষ্ণতা বাঢ়িলে আৰু বতাহ বেগেৰে বলিলে বাষ্পীভৱন খৰতকীয়া হয়; কিন্তু বায়ুত জলীয় বাষ্প বা আৰ্দ্ৰতা বেছি থাকিলে বাষ্পীভৱনৰ হাৰ কমি যায়।
৯। বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ গুণাগুণসমূহ কি কি হোৱা উচিত?
উত্তৰঃ খোৱাৰ উপযোগী বিশুদ্ধ পানী সদায় গোন্ধহীন, বৰ্ণহীন, স্বাদহীন আৰু সম্পূৰ্ণ স্বচ্ছ হোৱা উচিত। ইয়াৰ উপৰিও এই পানী সকলো ধৰণৰ ধূলিকণা, ক্ষতিকাৰক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ আৰু বেমাৰৰ বীজাণুৰ পৰা মুক্ত হ’ব লাগে।
১০। ঋতু পৰিৱৰ্তন কিয় হয় আৰু অসমত থকা ছটা ঋতু কি কি?
উত্তৰঃ বছৰটোৰ সকলো সময়তে পৃথিৱীত সূৰ্যৰ তাপ আৰু পোহৰ সমানে নপৰে বাবে বতৰ আৰু উষ্ণতা সলনি হৈ ঋতু পৰিৱৰ্তন ঘটে। আমাৰ ইয়াত পোৱা ছটা ঋতু হ’ল — গ্ৰীষ্ম, বৰ্ষা, শৰৎ, হেমন্ত, শীত আৰু বসন্ত।
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ :
১। জ্ঞানেন্দ্ৰিয় কাক বোলে?
উত্তৰ: যিবোৰ অংগ-প্ৰত্যংগৰ সহায়ত আমি বাহিৰৰ সকলো কথাৰ উমান বা সম্ভেদ পাওঁ, সেইবোৰক জ্ঞানেন্দ্ৰিয় বোলে। আমাৰ জ্ঞানেন্দ্ৰিয় পাঁচটা— চকু, কাণ, নাক, জিভা আৰু ছাল।
২। আমাৰ শৰীৰৰ আভ্যন্তৰীণ অংগবোৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: আমাৰ শৰীৰৰ আভ্যন্তৰীণ অংগবোৰ হ'ল— হাওঁফাওঁ, বৃক্ক, হৃদপিণ্ড (কলিজা), পাকস্থলী, খাদ্যনলী আৰু মগজু।
৩। তলত দিয়া অংগসমূহৰ চিত্ৰ আঁকা আৰু ইহঁতৰ কাম-কাজ বৰ্ণনা কৰা।
(ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে পাঠ্যপুথিত দিয়া ধৰণে হাওঁফাওঁ, বৃক্ক আৰু হৃদপিণ্ডৰ চিত্ৰ বহীত আঁকিব লাগিব)
হাওঁফাওঁৰ কাম: উশাহত লোৱা বায়ুৰ পৰা অক্সিজেন তেজত মিহলাই দিয়ে আৰু তেজৰ পৰা কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড আনি নিশাহত বাহিৰ কৰি দিয়ে।
বৃক্কৰ কাম: ই তেজৰ পৰা অলাগতিয়াল পদাৰ্থবোৰ ছাঁকি তেজ পৰিশোধন কৰে আৰু প্ৰস্ৰাৱ হিচাপে শৰীৰৰ পৰা বাহিৰ উলিয়াই দিয়ে।
হৃদপিণ্ডৰ কাম: ই এটা পাম্পৰ দৰে কাম কৰি ধমনী আৰু সিৰাৰ সহায়ত গোটেই শৰীৰত অহৰহ তেজ চলাচল বা ৰক্ত সঞ্চালন কৰি ৰাখে।
৪। উশাহ-নিশাহ লওঁতে বুকুখন উঠা-নমা কৰে কিয়?
উত্তৰ: আমাৰ হাওঁফাওঁ দুটা বেলুনৰ দৰে। উশাহ লওঁতে বাহিৰৰ বায়ু হাওঁফাওঁৰ ভিতৰত সোমালে ই ফুলি উঠে আৰু নিশাহ এৰোঁতে বায়ু ওলাই গ'লে ই সংকুচিত হয়। সেইবাবে উশাহ-নিশাহ লওঁতে বুকুখন উঠা-নমা কৰে।
৫। ধমনী আৰু সিৰাৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰ:
ধমনী: যিবোৰ ৰক্তবাহী নলীয়েদি হৃদপিণ্ডৰ পৰা বিশুদ্ধ তেজ শৰীৰৰ বিভিন্ন অংগ-প্ৰত্যংগলৈ ওলাই যায়, সেইবোৰক ধমনী বোলে।
সিৰা: যিবোৰ ৰক্তবাহী নলীয়ে শৰীৰৰ বিভিন্ন অংগ-প্ৰত্যংগৰ পৰা তেজ হৃদপিণ্ডলৈ ঘূৰাই আনে, সেইবোৰক সিৰা বোলে।
৬। মানুহৰ পাচন প্ৰণালী বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: দাঁতেৰে চোবাই গুড়ি কৰা খাদ্য লালটিৰ সৈতে পিছল হৈ খাদ্যনলীৰে পাকস্থলীত সোমায়। তাত পাচক ৰসৰ সহায়ত খাদ্য সৰল কণালৈ ৰূপান্তৰিত হৈ ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰলৈ যায়। ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত খাদ্য সম্পূৰ্ণ হজম হৈ তেজত মিহলি হয় আৰু হজম নোহোৱা অংশ মলভাণ্ডত জমা হৈ শৌচ আকাৰে ওলাই যায়।
৭। মগজুৱে কি কি কাম কৰে?
উত্তৰ: মগজুৱে শৰীৰৰ বাহ্যিক আৰু আভ্যন্তৰীণ সকলো কাম নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। চিন্তা কৰা, কিতাপ পঢ়ি বুজি পোৱা, কথা মনত ৰখা, আনন্দ বা খং প্ৰকাশ কৰা আৰু শীত-তাপ আদি সকলো অনুভূতি মগজুৰ সহায়তে আমি অনুভৱ কৰোঁ।
৮। দাঁত কেই প্ৰকাৰৰ? প্ৰতিবিধ দাঁতৰ কাম লিখা।
উত্তৰ: দাঁত প্ৰধানকৈ চাৰি প্ৰকাৰৰ:
কৃন্তন দাঁত: খাদ্যবস্তু আগফালেৰে ছিঙিবলৈ ব্যৱহাৰ হয়।
ছেদক দাঁত (কুকুৰ দাঁত): টান খাদ্যবস্তু ছিৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হয়।
পুৰঃপেষক দাঁত: খাদ্য চোবাই ভাঙিবলৈ সহায় কৰে।
পেষক দাঁত: খাদ্যবস্তু ভালদৰে চোবাই গুড়ি কৰাত সহায় কৰে।
৯। দাঁতৰ যতন কিয় ল'ব লাগে?
উত্তৰ: আহাৰ খোৱাৰ পিছত খাদ্যৰ কণা দাঁতত লাগি থাকিলে বীজাণুৱে আক্ৰমণ কৰে। ইয়াৰ ফলত দাঁতত বিষ হয়, গাঁতৰ সৃষ্টি হয় আৰু মুখৰ বিভিন্ন বেমাৰ হ'ব পাৰে। সুস্থ-সবল দাঁত অবিহনে খাদ্য চোবোৱাত অসুবিধা হয় বাবে দাঁতৰ ভালদৰে যতন ল'ব লাগে।
১০। মানুহৰ কলিজা বা হৃদপিণ্ডটোৰ কেইটা কোঠালি আছে?
উত্তৰ: মানুহৰ কলিজা বা হৃদপিণ্ডটোৰ চাৰিটা কোঠালি আছে।
১১। বৃক্কৰ প্ৰধান কাম কি?
উত্তৰ: তেজৰ পৰা অপ্ৰয়োজনীয় আৰু অলাগতিয়াল বৰ্জিত বস্তুবোৰ ছাঁকি উলিয়াই তেজ পৰিশোধন কৰাই বৃক্কৰ প্ৰধান কাম।
১২। আমি কেনেকৈ উশাহত অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰোঁ আৰু নিশাহত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড এৰি দিওঁ?
উত্তৰ: উশাহত নাকেৰে টানি লোৱা বায়ু হাওঁফাওঁলৈ যায়। হাওঁফাওঁত থকা তেজে বায়ুৰ পৰা অক্সিজেন শুহি লৈ কোষবোৰলৈ কঢ়িয়াই নিয়ে। কোষত সৃষ্টি হোৱা কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড তেজে পুনৰ হাওঁফাওঁলৈ আনে আৰু নিশাহত হাওঁফাওঁৰ পৰা সেই বায়ু নাকৰ যোগেদি বাহিৰ ওলাই যায়।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ অনুশীলনৰ বাবে অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ (১০ টা)
১। মানুহৰ শৰীৰত কেইটা জ্ঞানেন্দ্ৰিয় আছে?
উত্তৰ: পাঁচটা।
২। ৰক্ত সঞ্চালন তন্ত্ৰৰ মূল কেন্দ্ৰীয় অংগটো কি?
উত্তৰ: হৃদপিণ্ড বা কলিজা।
৩। এজন পূৰ্ণবয়স্ক মানুহৰ মুখত মুঠতে কেইটা দাঁত থাকে?
উত্তৰ: ৩২ টা দাঁত থাকে।
৪। খাদ্যবস্তু পিছল কৰিবলৈ মুখত কি মিহলি হয়?
উত্তৰ: লালটি গ্ৰন্থিৰ পৰা ওলোৱা লালটি।
৫। মানুহৰ শৰীৰৰ সকলো অংগ আৰু কাম কোনে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে?
উত্তৰ: মগজুৱে।
৬। বৃক্কই তেজ ছাঁকি তেজৰ অলাগতিয়াল অংশ কি আকাৰে বাহিৰ উলিয়ায়?
উত্তৰ: প্ৰস্ৰাৱ হিচাপে।
৭। হৃদপিণ্ড আমাৰ বুকুৰ কোনফালে থাকে?
উত্তৰ: বাওঁফালে থাকে।
৮। হজম নোহোৱা অপ্ৰয়োজনীয় আহাৰ ক'ত জমা হয়?
উত্তৰ: মলভাণ্ডত।
৯। মগজু আমাৰ শৰীৰৰ কোনটো হাড়ৰ ভিতৰত সুৰক্ষিত হৈ থাকে?
উত্তৰ: লাওখোলাৰ ভিতৰত।
১০। খাদ্যবস্তুৰ পৰা শৰীৰত শক্তি উৎপন্ন হ'বলৈ কোনটো গেছৰ প্ৰয়োজন হয়?
উত্তৰ: অক্সিজেন গেছৰ।
২ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন-উত্তৰ (১০ টা)
১। বাহ্যিক অংগ বুলিলে কি বুজা? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: যিবোৰ অংগ আমি বাহিৰৰ পৰা স্পষ্টকৈ দেখিবলৈ পাওঁ আৰু যাৰ সহায়ত বিভিন্ন কাম কৰোঁ, সেইবোৰেই বাহ্যিক অংগ। যেনে— হাত, ভৰি, চকু, কাণ আৰু নাক।
২। ৰক্ত সঞ্চালন কি?
উত্তৰ: শৰীৰত থকা তেজ একে ঠাইতে স্থিৰ হৈ নাথাকে। হৃদপিণ্ডৰ পাম্পৰ সহায়ত ধমনী আৰু সিৰেদি তেজ গোটেই শৰীৰত নিৰন্তৰ ঘূৰি থকা প্ৰক্ৰিয়াটোকে ৰক্ত সঞ্চালন বোলে।
৩। পাকস্থলীত আহাৰৰ কি পৰিৱৰ্তন ঘটে?
উত্তৰ: গিলি খোৱা আহাৰ খাদ্যনলীৰে গৈ পাকস্থলীত সোমায়। পাকস্থলীৰ পৰা ওলোৱা পাচক ৰসে খাদ্যবস্তুৰ জটিল অংশবোৰ ভাঙি সৰল খাদ্য কণাত পৰিণত কৰি হজমত সহায় কৰে।
৪। ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ মূল কাম কি?
উত্তৰ: পাকস্থলীৰ পৰা অহা সৰল খাদ্য ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ পাচক ৰস আৰু অগ্ন্যাশয়ৰ ৰসৰ সৈতে মিলি সম্পূৰ্ণ হজম হয়। তাৰ পিছত খাদ্যৰ উপযোগী সাৰাংশ তেজে শৰীৰৰ বিভিন্ন কোষলৈ বিলাই দিয়ে।
৫। দাঁত কেই পাৰি থাকে আৰু প্ৰতি পাৰিত কেইটাকৈ দাঁত থাকে?
উত্তৰ: মানুহৰ মুখত দুপাৰি দাঁত থাকে— ওপৰৰ পাৰি আৰু তলৰ পাৰি। এজন পূৰ্ণবয়স্ক সুস্থ মানুহৰ প্ৰতি পাৰিত ১৬ টাকৈ মুঠতে ৩২ টা দাঁত থাকে।
৬। লাওখোলাৰ কাম কি?
উত্তৰ: মগজু অতি কোমল আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ। এই মগজুটোক বাহিৰৰ আঘাতৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিবলৈ লাওখোলাই এটা কঠিন আৱৰণ বা খোলাৰ দৰে কাম কৰে।
৭। শৰীৰৰ কোষত শক্তি কেনেদৰে উৎপন্ন হয়?
উত্তৰ: ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ পৰা তেজে খাদ্যৰ সাৰভাগ শুহি কোষসমূহলৈ লৈ যায়। হাওঁফাওঁৰ পৰা অহা অক্সিজেনৰ সৈতে এই খাদ্য লগ লাগি ৰাসায়নিক ক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা শৰীৰত কাম কৰাৰ বাবে শক্তি উৎপন্ন হয়।
৮। স্নায়ুৰ কাম কি?
উত্তৰ: মগজুৰ পৰা সূতাৰ দৰে ওলোৱা সূক্ষ্ম নলীবোৰেই হ'ল স্নায়ু। শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশৰ অনুভৱ (যেনে— বিষ, ঠাণ্ডা, গৰম) মগজুলৈ কঢ়িয়াই নিয়া আৰু মগজুৰ নিৰ্দেশ অংগলৈ আনাই স্নায়ুৰ কাম।
৯। বৃক্কৰ পৰা প্ৰস্ৰাৱ কেনেদৰে বাহিৰ ওলাই যায়?
উত্তৰ: বৃক্কই তেজ পৰিশোধন কৰি অপ্ৰয়োজনীয় অলাগতিয়াল তৰলখিনি পৃথক কৰে। সেই বৰ্জিত পদাৰ্থবোৰ মূত্ৰনলীৰে আহি মূত্ৰাশয়ত জমা হয় আৰু সময়মতে প্ৰস্ৰাৱ আকাৰে শৰীৰৰ বাহিৰ ওলাই যায়।
১০। দাঁত পৰিষ্কাৰ কৰি নাৰাখিলে কি কি অসুবিধা হ'ব পাৰে?
উত্তৰ: দাঁত নিয়মীয়াকৈ চাফা নকৰিলে খাদ্যৰ কণা লাগি থাকি বীজাণুৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত দাঁতত ক'লা দাগ বা গাঁত হয়, দাঁত বিষায় আৰু অকালতে দাঁত সৰি খাদ্য খোৱাত সমস্যা হয়।
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ :
১। অণুজীৱ কাক বোলে? অণুজীৱৰ পৰা হোৱা দুবিধ বেমাৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: খালী চকুৰে মনিব নোৱাৰা, কেৱল অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰৰ সহায়তহে দেখিবলৈ পোৱা অতি ক্ষুদ্ৰ জীৱবোৰকে অণুজীৱ বোলে। অণুজীৱৰ পৰা হোৱা দুবিধ বেমাৰ হ’ল— কলেৰা আৰু টাইফয়েড।
২। দুবিধ উপকাৰী আৰু দুবিধ অপকাৰী অণুজীৱৰ নাম লিখি সিহঁতৰ উপকাৰিতা আৰু অপকাৰিতাৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ:
উপকাৰী অণুজীৱ: লেক্ট'বেছিলাছে এঁৱা গাখীৰক দৈত পৰিণত কৰে। ইষ্ট নামৰ অণুজীৱবিধে পাউৰুটি তৈয়াৰ কৰাত সহায় কৰে।
অপকাৰী অণুজীৱ: ভাইব্ৰিঅ’ কলেৰি নামৰ অণুজীৱই মানুহৰ দেহত কলেৰা ৰোগ সৃষ্টি কৰে। আনহাতে, পেনিচিলিয়াম নামৰ অণুজীৱই কমলা, নেমুটেঙা আদি পচায়।
৩। ৰোগৰ বীজাণুবোৰ কি কি উপায়েৰে বিয়পে?
উত্তৰ: ৰোগৰ বীজাণুবোৰ সাধাৰণতে পানী, খাদ্য, বতাহ, মাখি আৰু বেমাৰী মানুহৰ মল-মূত্ৰ, খেকাৰ বা থু আদিৰ যোগেদি এজনৰ পৰা আন এজনলৈ বিয়পে।
৪। অণুজীৱবোৰ ক’ত থাকে?
উত্তৰ: অণুজীৱবোৰ বায়ু, পানী, মাটি, খাদ্যশস্য আৰু প্ৰাণীৰ শৰীৰকে ধৰি আমাৰ চাৰিওফালে সকলোতে থাকে।
৫। কি কি উপায়েৰে সোঁচৰা বেমাৰ বিয়পাত বাধা দিব পাৰি?
উত্তৰ: পানী সদায় উতলাই ঠাণ্ডা কৰি আৰু খাদ্য ভালদৰে সিজাই ঢাকোন দি খাব লাগে। ঘৰ-দুৱাৰ আৰু কাপোৰ-কানি চাফ-চিকুণকৈ ৰাখিব লাগে যাতে জাবৰ আৰু মল-মূত্ৰ জমা নহয়। তদুপৰি নলা-নৰ্দমাত ডি.ডি.টি., পানীত ব্লিচিং পাউদাৰ আৰু ফিনল বা ডেটল ব্যৱহাৰ কৰি বীজাণু ধ্বংস কৰিব পাৰি।
৬। বীজাণুনাশক আৰু বীজাণুবাৰক কাক বোলে?
উত্তৰ: যিবোৰ দ্ৰব্যই বেমাৰৰ বীজাণুবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস বা বিনাশ কৰে, সেইবোৰক বীজাণুনাশক বোলে (যেনে— চূণ, ডি.ডি.টি.)। আনহাতে, যিবোৰ দ্ৰব্যই বীজাণু ধ্বংস নকৰি সিহঁতৰ বৃদ্ধি আৰু বংশ বিস্তাৰত বাধা দিয়ে, সেইবোৰক বীজাণুবাৰক বোলে (যেনে— ডেটল, টিংচাৰ অৱ আয়’ডিন)।
৭। খালী ঠাই পূৰ কৰা:
ক) অণুজীৱবোৰ খালী চকুৰে নেদেখি।
খ) অণুজীৱ দুই প্ৰকাৰৰ: উপকাৰী অণুজীৱ আৰু অপকাৰী অণুজীৱ।
গ) ৰোগৰ সৃষ্টি কৰা অণুজীৱক বীজাণু বোলে।
ঘ) কলেৰা বেমাৰ ভাইব্ৰিঅ’ কলেৰি নামৰ অণুজীৱৰ পৰা হয়।
ঙ) লেক্ট'বেছিলাছ নামৰ অণুজীৱই এঁৱা গাখীৰক দৈত পৰিণত কৰে।
৮। কেইবিধমান সোঁচৰা ৰোগৰ লক্ষণ আৰু প্ৰতিকাৰৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ:
যক্ষ্মা: কাঁহ হয়, থু-খেকাৰৰ লগত তেজ পৰে আৰু শৰীৰ ক্ষীণাই যায়। ৰোগীৰ পৰা আঁতৰি থাকি ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শমতে দৰব খাব লাগে।
মেলেৰিয়া: কঁপি কঁপি জ্বৰ উঠে। মহে কামোৰাৰ পৰা বাচি থাকিব লাগে আৰু সময়মতে ঔষধ গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ অনুশীলনৰ বাবে অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ (১০ টা)
প্ৰশ্ন ১: অণুজীৱবোৰৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ক্ষুদ্ৰতম কোনবিধ?
উত্তৰ: ভাইৰাছ।
প্ৰশ্ন ২: পোনপ্ৰথমে সৰল অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰ কোনে সাজি উলিয়াইছিল?
উত্তৰ: হলেণ্ডৰ বিজ্ঞানী লিউৱেন হুকে ১৬৭৫ চনত সাজি উলিয়াইছিল।
প্ৰশ্ন ৩: পুৰণি পিঠা বা পাউৰুটিৰ ওপৰত চামনি পেলোৱা ভেঁকুৰবিধৰ নাম কি?
উত্তৰ: মিউকৰ।
প্ৰশ্ন ৪: মাহজাতীয় উদ্ভিদৰ শিপাত নাইট্ৰ'জেন যোগান ধৰা এবিধ অণুজীৱৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ৰাইজ’বিয়াম।
প্ৰশ্ন ৫: মেলেৰিয়া ৰোগ সৃষ্টি কৰা অণুজীৱবিধৰ নাম কি?
উত্তৰ: প্লাজম’ডিয়াম ভাইভেক্স।
প্ৰশ্ন ৬: মেলেৰিয়া ৰোগৰ বীজাণু কোনবিধ মহে বিয়পায়?
উত্তৰ: মাইকী এন’ফিলিস মহে।
প্ৰশ্ন ৭: গ্ৰহণী ৰোগ কোনবিধ অণুজীৱৰ আক্ৰমণৰ ফলত হয়?
উত্তৰ: এন্টামিবা হিষ্ট’লাইটিকা।
প্ৰশ্ন ৮: ডি.ডি.টি. এবিধ বীজাণুনাশক নে বীজাণুবাৰক দ্ৰব্য?
উত্তৰ: ডি.ডি.টি. এবিধ বীজাণুনাশক দ্ৰব্য।
প্ৰশ্ন ৯: পলিঅ’ ৰোগ কিহৰ পৰা সৃষ্টি হয়?
উত্তৰ: পলিঅ’ ভাইৰাছৰ পৰা।
প্ৰশ্ন ১০: আঘাত পোৱা কটা-ছিঙা ঠাইত বীজাণুৰ বংশবৃদ্ধি ৰোধ কৰিবলৈ কি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: বীজাণুবাৰক বা এন্টিচেপ্টিক।
২ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন-উত্তৰ (১০ টা)
প্ৰশ্ন ১: অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰ বুলিলে কি বুজা আৰু ইয়াৰ কাম কি?
উত্তৰ: যি বিশেষ যন্ত্ৰৰ সহায়ত অতি ক্ষুদ্ৰ বস্তুক ডাঙৰকৈ চাব পাৰি, তাক অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰ বোলে। আমাৰ চাৰিওফালে খালী চকুৰে মনিব নোৱাৰা অণুজীৱবোৰ নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ এই যন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ২: সোঁচৰা বেমাৰ কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: যিবোৰ ৰোগ সাধাৰণতে কোনো আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ দেহৰ পৰা সুস্থ মানুহৰ দেহলৈ বতাহ, পানী, খাদ্য বা স্পৰ্শৰ জৰিয়তে অতি সোনকালে বিয়পি পৰে, সেইবোৰক সোঁচৰা বেমাৰ বোলে। যেনে— বসন্ত, ইনফ্লুয়েঞ্জা আৰু যক্ষ্মা।
প্ৰশ্ন ৩: বতাহৰ মাধ্যমেৰে সোঁচৰা দুবিধ ৰোগৰ নাম আৰু সংক্ৰমণৰ ধৰণ লিখা।
উত্তৰ: বতাহৰ দ্বাৰা বিয়পা দুবিধ ৰোগ হ’ল যক্ষ্মা আৰু ইনফ্লুয়েঞ্জা। এই ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে কাঁহ মাৰিলে বা হাঁচি দিলে বীজাণুবোৰ বতাহত মিহলি হয় আৰু উশাহৰ লগত সুস্থ মানুহৰ দেহত প্ৰৱেশ কৰে।
প্ৰশ্ন ৪: কলেৰা ৰোগৰ প্ৰধান লক্ষণসমূহ কি কি?
উত্তৰ: কলেৰা হ’লে ৰোগীৰ সঘনে পনীয়া শৌচ হয় আৰু লগে লগে অহৰহ বমি হ’বলৈ ধৰে। শৰীৰৰ পৰা মাত্ৰাধিক পানী ওলাই যোৱাৰ বাবে ৰোগী অতি কম সময়তে দুৰ্বল হৈ পৰে।
প্ৰশ্ন ৫: মেলেৰিয়া ৰোগ কেনেদৰে এজনৰ পৰা আন এজনলৈ বিয়পে?
উত্তৰ: প্লাজম’ডিয়াম ভাইভেক্স নামৰ বীজাণু মাইকী এন’ফিলিস মহৰ লালটিত থাকে। এই মহে যেতিয়া কোনো মানুহক কামোৰে, তেতিয়া বীজাণু মানুহৰ শৰীৰত সোমায় আৰু এদুদিনৰ ভিতৰত কঁপি কঁপি জ্বৰ আৰম্ভ হয়।
প্ৰশ্ন ৬: ইনফ্লুয়েঞ্জা ৰোগৰ সাধাৰণ লক্ষণ আৰু আৰাম পোৱাৰ ঘৰুৱা উপায় কি?
উত্তৰ: এই ৰোগত আক্ৰান্ত হ’লে মূৰৰ বিষ, গাৰ বিষ, জ্বৰ আৰু হাত-ভৰিৰ গাঁঠি বিষায়। হাত-ভৰি নিমখ মিহলি গৰম পানীত ধুলে আৰু নহৰু দিয়া গৰম মিঠাতেল পিঠি-ডিঙিত মালিচ কৰিলে ৰোগীয়ে আৰাম পায়।
প্ৰশ্ন ৭: খজুৱতি বা চৰ্মৰোগ কেনেদৰে বিয়পে আৰু ইয়াৰ পৰা হাত সৰাৰ উপায় কি?
উত্তৰ: চৰ্মৰোগ থকা মানুহৰ কাপোৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে বা একেলগে শুলে এই ৰোগ বিয়পে। বেছি সময় তিতা কাপোৰ পিন্ধি থাকিব নালাগে আৰু নিমপাত বা চিৰতা তিওৱা পানীৰে গা ধুলে এই ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণত থাকে।
প্ৰশ্ন ৮: অপকাৰী অণুজীৱই আমাৰ খাদ্যবস্তু কেনেদৰে নষ্ট কৰে?
উত্তৰ: মিউকৰ নামৰ ভেঁকুৰে পুৰণি পিঠা আৰু পাউৰুটিৰ ওপৰত চামনি পেলাই নষ্ট কৰে। একেদৰে পেনিচিলিয়াম নামৰ অণুজীৱই কমলা আৰু নেমুটেঙা পচাই পেলায়। ফলত খাদ্য খোৱাৰ অনুপযোগী হৈ পৰে।
প্ৰশ্ন ৯: পানীত থকা বীজাণু ধ্বংস কৰিবলৈ কি কি ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: খোৱা পানী সদায় ভালদৰে উতলাই ঠাণ্ডা কৰি খাব লাগে। ইয়াৰ উপৰিও কুঁৱা বা পুখুৰীৰ পানীত ব্লিচিং পাউদাৰ অথবা চূণ প্ৰয়োগ কৰি পানী বীজাণুমুক্ত কৰিব পাৰি।
প্ৰশ্ন ১০: দুবিধ ৰাসায়নিক বীজাণুবাৰক দ্ৰব্যৰ নাম আৰু সিহঁতৰ কাম লিখা।
উত্তৰ: দুবিধ বীজাণুবাৰক দ্ৰব্য হ’ল ডেটল আৰু বৰিক এচিড। এই দ্ৰব্যবোৰে ক্ষতিকাৰক বীজাণুবোৰক শৰীৰৰ কটা অংশ বা আঘাত পোৱা স্থানত বংশবৃদ্ধি আৰু বিস্তাৰ কৰাত সম্পূৰ্ণ বাধা দিয়ে।
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ :
১। চাৰি প্ৰকাৰৰ উদ্ভিদৰ প্ৰতিটোৰে চাৰিটাকৈ উদাহৰণ দিয়া। (পাঠ্যপুথিত নথকা)
উত্তৰ:
তৃণ জাতীয় উদ্ভিদ: ঘেঁহু, গোমধান, দুবৰি বন, কুঁহিয়াৰ।
গুল্ম জাতীয় উদ্ভিদ: জবা, তগৰ, জেতুকা, কৰবী।
লতা জাতীয় উদ্ভিদ: ৰঙালাও, পটল, তিয়ঁহ, অপৰাজিতা।
বৃক্ষ জাতীয় উদ্ভিদ: শাল, চতিয়না, শিশু, নিম।
২। উদ্ভিদ কেই প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?
উত্তৰ: আকাৰ, আকৃতি আৰু প্রকৃতি অনুসৰি উদ্ভিদ চাৰি প্ৰকাৰৰ— তৃণ, গুল্ম, লতা আৰু বৃক্ষ।
৩। উদ্ভিদে খাদ্য প্ৰস্তুত কৰোঁতে কি গেছ এৰি দিয়ে?
উত্তৰ: উদ্ভিদে খাদ্য প্ৰস্তুত কৰোঁতে অক্সিজেন গেছ এৰি দিয়ে।
৪। গছৰ পাতৰ ৰং কিয় সেউজীয়া হয়?
উত্তৰ: গছৰ পাতত পত্ৰহৰিৎ কণা (ক্ল’ৰফিল) থকা বাবে পাতৰ ৰং সেউজীয়া হয়।
৫। উদ্ভিদে কেনেদৰে আহাৰ তৈয়াৰ কৰে লিখা।
উত্তৰ: উদ্ভিদে শিপাৰ সহায়ত মাটিৰ পৰা পানী আৰু খনিজ লৱণ শুহি লয়। দিনৰ ভাগত সূৰ্যৰ পোহৰত পাতে পত্ৰহৰিৎৰ সহায়ত পানী আৰু কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড গেছ লগ লগাই চেনি জাতীয় খাদ্য প্ৰস্তুত কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াটোক সালোক সংশ্লেষণ বোলে।
৬। ঘৰ সজাত ব্যৱহাৰ কৰা তিনিবিধ উদ্ভিদৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: বাঁহ, চেগুন আৰু উলু।
৭। 'ক' অংশৰ লগত 'খ' অংশ মিলোৱা —
ক) সৰিয়হ — তেল
খ) কুঁহিয়াৰ — চেনি
গ) ঘেঁহু — আটা
ঘ) কপাহ — কাপোৰ
৮। তলত কেইবিধমান ঔষধি উদ্ভিদৰ নাম আৰু সেইবোৰৰ ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।
| ঔষধি উদ্ভিদৰ নাম | ব্যৱহাৰ |
| ১। তুলসী | কাহ হ'লে ঔষধ ৰূপে আৰু পূজা-পাৰ্বণত ব্যৱহাৰ হয়। |
| ২। ভেদাইলতা | পেটৰ অসুখ বা বিভিন্ন বেমাৰৰ চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ হয়। |
| ৩। আমলখি | ঔষধি গুণযুক্ত ফল হিচাপে আৰু ভিটামিন ‘চি’ৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। |
| ৪। চিৰতা / চেৰেটা | জ্বৰ আৰু বিভিন্ন বেমাৰৰ ঘৰুৱা চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। |
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ (১০ টা)
১। বাঁহ গছৰ আঁহৰ পৰা কি তৈয়াৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: বাঁহ গছৰ আঁহৰ পৰা কাগজ তৈয়াৰ কৰা হয়।
২। সপুষ্পক উদ্ভিদ কাক বোলে?
উত্তৰ: যিবোৰ উদ্ভিদৰ ফুল আৰু ফল হয়, সেইবোৰক সপুষ্পক উদ্ভিদ বোলে।
৩। অপুষ্পক উদ্ভিদৰ দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: শেলাই আৰু ঢেঁকীয়া।
৪। আমলখিত কোনবিধ ভিটামিন প্ৰচুৰ পৰিমাণে থাকে?
উত্তৰ: আমলখিত ভিটামিন 'চি' প্ৰচুৰ পৰিমাণে থাকে।
৫। জীৱই উশাহত কোনবিধ গেছ গ্ৰহণ কৰে?
উত্তৰ: জীৱই উশাহত অক্সিজেন গেছ গ্ৰহণ কৰে।
৬। সালোক সংশ্লেষণৰ বাবে কিহৰ পোহৰ অতি প্ৰয়োজনীয়?
উত্তৰ: সূৰ্যৰ পোহৰ অতি প্ৰয়োজনীয়।
৭। লতা জাতীয় উদ্ভিদৰ গা-গছ কেনেকুৱা?
উত্তৰ: লতা জাতীয় উদ্ভিদৰ গা-গছ তেনেই লেহুকা।
৮। উদ্ভিদে কিহৰ সহায়ত মাটিৰ পৰা পানী শুহি লয়?
উত্তৰ: শিপাৰ সহায়ত।
৯। গুল্ম জাতীয় উদ্ভিদৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: গোলাপ।
১০। উদ্ভিদে তৈয়াৰ কৰা খাদ্যবিধ কি জাতীয়?
উত্তৰ: চেনি জাতীয় খাদ্য।
২ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন-উত্তৰ (১০ টা)
১। বৃক্ষ জাতীয় উদ্ভিদ কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: যিবোৰ উদ্ভিদ আকাৰত যথেষ্ট ওখ, গা-গছ টান আৰু ডাঙৰ ডাঙৰ ডাল-শাখাৰে ভৰা, তেনে উদ্ভিদক বৃক্ষ জাতীয় উদ্ভিদ বোলে। যেনে— আম, আঁহত আৰু কদম।
২। গুল্ম জাতীয় উদ্ভিদৰ বৈশিষ্ট্য কি কি?
উত্তৰ: গুল্ম জাতীয় উদ্ভিদবোৰ বেছি ওখ আৰু ডাঙৰ নহয়। ইহঁতৰ গা-গছ জোপোহা আৰু যথেষ্ট ডাল-পালেৰে ভৰি থাকে। যেনে— গোলাপ, বগৰী আদি।
৩। ঔষধি উদ্ভিদ বুলিলে কি বুজা? দুবিধ ঔষধি উদ্ভিদৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: যিবোৰ উদ্ভিদৰ বিভিন্ন অংশ বেমাৰ-আজাৰ নিৰাময়ৰ বাবে ঔষধ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, সেইবোৰক ঔষধি উদ্ভিদ বোলে। যেনে— তুলসী আৰু ভেদাইলতা।
৪। সূৰ্যৰ পোহৰ নহ'লে উদ্ভিদে খাদ্য প্ৰস্তুত কৰিব নোৱাৰে কিয়?
উত্তৰ: সূৰ্যৰ পোহৰ অবিহনে পাতৰ পত্ৰহৰিৎ সক্ৰিয় নহয় আৰু পাতে খাদ্য প্ৰস্তুত কৰিব নোৱাৰে। পোহৰ নোপোৱা অংশ সেউজীয়া হৈ থাকিব নোৱাৰে।
৫। উদ্ভিদে বায়ু কেনেদৰে পৰিষ্কাৰ কৰে?
উত্তৰ: জীৱই নিশাহত এৰি দিয়া কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড গেছ উদ্ভিদে আহাৰ প্ৰস্তুত কৰোঁতে গ্ৰহণ কৰে আৰু বায়ুমণ্ডললৈ অক্সিজেন এৰি দি বায়ু নিৰ্মল কৰে।
৬। চেগুন আৰু শাল আদি গছৰ কাঠ পোক-পৰুৱাই সহজে নষ্ট নকৰে কিয়?
উত্তৰ: চেগুন, শাল আদি গছৰ কাঠত এবিধ বিশেষ তেল আৰু আঠাযুক্ত গন্ধ থাকে। সেয়েহে এনে কাঠক পোক-পৰুৱাই সহজে নষ্ট কৰিব নোৱাৰে।
৭। তৃণ জাতীয় উদ্ভিদৰ চাৰিটা সাধাৰণ লক্ষণ লিখা।
উত্তৰ: তৃণ জাতীয় উদ্ভিদবোৰ আকাৰত চাপৰ হয়, ইহঁতৰ গা-গছ কোমল হয়। কিছুমান গছৰ গা-গছ ফোঁপোলা আৰু গাঁঠিযুক্ত হয়। যেনে— ধান, বাঁহ আদি।
৮। ভিটামিন ‘চি’ পোৱা চাৰিবিধ ফল বা শাকৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ভিটামিন ‘চি’ থকা চাৰিবিধ খাদ্য হ’ল— নেমুটেঙা, আমলখি, মধুৰিআম আৰু বন্ধাকবি।
৯। গছ-গছনিয়ে প্ৰাণীক কেনেদৰে আশ্ৰয় দিয়ে?
উত্তৰ: গছৰ ডালত আৰু খোৰোঙত চৰাই-চিৰিকটিয়ে বাহ সাজি বাস কৰে। তদুপৰি প্ৰখৰ ৰ’দ আৰু গৰমৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ বহু জীৱ-জন্তুৱে ডাঙৰ গছৰ ছাঁত আশ্ৰয় লয়।
১০। লতা জাতীয় উদ্ভিদবোৰ কেনেদৰে বাঢ়ে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: লতা জাতীয় উদ্ভিদৰ গা-গছ তেনেই লেহুকা হোৱা বাবে নিজে থিয় হৈ থাকিব নোৱাৰে। ইহঁতে আন গছ, জেং বা শিল-মাটিৰ আশ্ৰয় লৈ ওপৰলৈ বগায়। যেনে— লাও, জিকা।
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। উদ্ভিদৰ কি কি অংশ পাচলি হিচাপে পাওঁ?
উত্তৰ: আমি উদ্ভিদৰ শিপা, গা-গছ, পাত, ফুল আৰু ফল পাচলি হিচাপে পাওঁ।
২। বতৰ অনুসৰি কিয় ভিন ভিন শস্যৰ খেতি কৰা হয়?
উত্তৰ: সকলো শাক-পাচলি বা শস্য সকলো সময়তে নহয়। কিছুমান খেতিৰ বাবে বতৰ গৰম হোৱাৰ লগতে সৰহ পৰিমাণে পানী লাগে। আকৌ কিছুমানৰ বাবে কম উষ্ণতাৰ প্ৰয়োজন হয়। সেয়েহে বতৰ আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি ভিন ভিন শস্যৰ খেতি কৰা হয়।
৩। বাৰিষা আৰু খৰালি কালত হোৱা দহবিধকৈ শাক-পাচলিৰ নাম লিখা।
উত্তৰ:
বাৰিষা কালত হোৱা শাক-পাচলি: পানীলাও, কোমোৰা, ভেণ্ডি, জিকা, তিয়ঁহ, কেৰেলা, চিঙা, পটল, বৰভেন্দী আৰু ডাঙৰি।
খৰালি কালত হোৱা শাক-পাচলি: লাই, পালেং, আলু, কবি, মূলা, গাজৰ, ওলকবি, মটৰ, ওল আৰু ধনীয়া।
৪। তলত দিয়া শাক-পাচলিবোৰৰ কি কি অংশ খোৱা হয় লিখা:
উত্তৰ:
লাই: পাত
পালেং: পাত
পানীলাও: ফল
গাজৰ: শিপা
কোমোৰা: ফল
বকফুল: ফুল
মূলা: শিপা
ওলকবি: গা-গছ
কচু: গা-গছ/কাণ্ড
বীন: ফল/বীজ
মটৰ: বীজ
উৰহী: ফল
স্কোৱাছ: ফল
বিলাহী: ফল
৫। কিছুমান বীজ গজাবলৈ পানীত তিয়াই ৰখা হয়, কিয়?
উত্তৰ: কিছুমান শাক-পাচলিৰ গুটি বা বীজৰ বাকলি টান হোৱাৰ বাবে সহজে গজালি নোলায়। পানীত তিয়াই ৰাখিলে বাকলিখন কোমল হৈ পৰে, যাৰ ফলত গুটিৰ পৰা সোনকালে আৰু সহজে গজালি মেলিব পাৰে।
৬। শুদ্ধনে অশুদ্ধ লিখা:
ক) আমি লাই শাকৰ পাত অংশ খাওঁ। — শুদ্ধ
খ) শাক-পাচলি কেৱল ৰান্ধিয়ে খাব পাৰি। — অশুদ্ধ
গ) কিছুমান বনৰীয়া শাক-পাচলি আছে। — শুদ্ধ
ঘ) ভেণ্ডি জাৰকালি হোৱা শাক-পাচলি। — অশুদ্ধ
ঙ) কিছুমান শাকৰ গুটি সিঁচিলেই গজালি ওলায়। — শুদ্ধ
অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ (প্ৰতিটোৰ মূল্যাংক: ১)
প্ৰশ্ন ১: শাক-পাচলি কাক বোলে?
উত্তৰ: সিজাই বা কেঁচাই খোৱা উদ্ভিদৰ অংশসমূহক বা উদ্ভিদক শাক-পাচলি বোলা হয়।
প্ৰশ্ন ২: ওলকবিৰ আমি কোনটো অংশ খাওঁ?
উত্তৰ: ওলকবিৰ আমি গা-গছ অংশ খাওঁ।
প্ৰশ্ন ৩: বকফুলৰ কোনটো অংশ পাচলি হিচাপে খোৱা হয়?
উত্তৰ: বকফুলৰ ফুল অংশ পাচলি হিচাপে খোৱা হয়।
প্ৰশ্ন ৪: খৰালি কালত হোৱা এবিধ শাকৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: লাই শাক (বা পালেং শাক)।
প্ৰশ্ন ৫: গাজৰ উদ্ভিদজোপাৰ কি অংশ?
উত্তৰ: গাজৰ উদ্ভিদজোপাৰ শিপা অংশ।
প্ৰশ্ন ৬: কিছুমান টান বাকলিৰ গুটি সিঁচাৰ আগতে কিমান সময় পানীত তিয়াই ৰখা হয়?
উত্তৰ: ২৪ ঘণ্টা পৰ্যন্ত পানীত তিয়াই ৰখা হয়।
প্ৰশ্ন ৭: পুলি গজিবলৈ আৰু বাঢ়িবলৈ মাটিৰ উপৰি কোনবিধ প্ৰাকৃতিক পোহৰ অপৰিহাৰ্য?
উত্তৰ: সূৰ্যৰ পোহৰ অপৰিহাৰ্য।
প্ৰশ্ন ৮: বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ সহায়ত বৰ্তমান পাচলি খেতিৰ কি সুবিধা হৈছে?
উত্তৰ: কিছুমান শাক-পাচলি সকলো সময়তে কৰিব পৰা হৈছে।
প্ৰশ্ন ৯: খেতি কৰাৰ আগতে মাটিডৰা কেনে কৰিব লাগে?
উত্তৰ: মাটিডৰা ভালদৰে চহাই উপযুক্ত পৰিমাণে সাৰ দিব লাগে।
প্ৰশ্ন ১০: অমিতাৰ কোনটো অংশ আমি পাচলি হিচাপে খাওঁ?
উত্তৰ: অমিতাৰ ফল অংশ আমি পাচলি হিচাপে খাওঁ।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন-উত্তৰ (প্ৰতিটোৰ মূল্যাংক: ২, ৫০ শব্দৰ ভিতৰত)
প্ৰশ্ন ১: বনৰীয়া শাক-পাচলি বুলিলে কি বুজা? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: মানুহে যত্ন কৰি খেতি নকৰাকৈ ঘৰৰ ওচৰে-পাজৰে বা বাৰীত নিজে নিজে গজি উঠা শাক-পাচলিবোৰকে বনৰীয়া শাক-পাচলি বোলা হয়। যেনে— টেঙেচী, ঢেকীয়া আদি।
প্ৰশ্ন ২: পুলি এটা লহপহকৈ বাঢ়ি আহিবলৈ কি কি উপাদানৰ প্ৰয়োজন?
উত্তৰ: পুলি এটা সুস্থ-সবল আৰু লহপহকৈ বাঢ়ি আহিবলৈ উপযুক্ত পৰিমাণৰ বায়ু, পানী, সাৰ, তাপ আৰু সূৰ্যৰ পোহৰৰ প্ৰয়োজন হয়। ইয়াৰে কোনো এটাৰ অভাৱ হ'লে পুলিটো সঠিকভাৱে বৃদ্ধি হ'ব নোৱাৰে।
প্ৰশ্ন ৩: আন্ধাৰ কোঠাত থকা পাত্ৰৰ পুলিটো শেঁতা পৰি যায় কিয়?
উত্তৰ: আন্ধাৰ কোঠাত থকা পুলিটোৱে পানী আৰু সাৰ পালেও সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু প্ৰয়োজনীয় তাপ নাপায়। উদ্ভিদে খাদ্য প্ৰস্তুত কৰিবলৈ সূৰ্যৰ পোহৰ নোপোৱাৰ বাবে পাতবোৰ শেঁতা পৰি দুৰ্বল হৈ পৰে।
প্ৰশ্ন ৪: শুকান মাটিৰ পাত্ৰত থোৱা গুটিটো গজালি নেমেলে কিয়?
উত্তৰ: বীজ এটা গজিবৰ বাবে আৰ্দ্ৰতা বা পানীৰ একান্ত প্ৰয়োজন। শুকান মাটিত থকা গুটিটোৱে পানী আৰু উপযুক্ত পৰিৱেশ নোপোৱাৰ ফলত শুকাই থাকে আৰু তাৰ পৰা কোনো গজালি নোলায়।
প্ৰশ্ন ৫: খেতিৰ বাবে মাটি প্ৰস্তুত কৰোঁতে সাৰ কিয় প্ৰয়োগ কৰা হয়?
উত্তৰ: খেতিৰ মাটিডৰা সাৰুৱা হ'লেহে উদ্ভিদৰ বিকাশ ভাল হয়। মাটিত শুকান গোবৰ বা উপযুক্ত সাৰ মিহলাই দিলে উদ্ভিদে প্ৰয়োজনীয় পুষ্টি লাভ কৰে আৰু শস্য লহপহকৈ বৃদ্ধি পায়।
প্ৰশ্ন ৬: ধনীয়া গুটি সিঁচাৰ আগতে তিয়াই থোৱাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰ: ধনীয়া গুটিৰ বাকলি যথেষ্ট টান। টান বাকলি থাকিলে গজালি ওলাওঁতে পলম হয়। সেয়ে পানীৰে ৪-৫ দিন তিয়াই বাকলিটো কোমল কৰি ল'লে বীজৰ পৰা অতি সোনকালে গজালি ওলায়।
প্ৰশ্ন ৭: কেঁচাই খাব পৰা আৰু ৰান্ধি খাব পৰা পাচলিৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: কিছুমান পাচলি নসিজোৱাকৈ কেঁচাই খাব পাৰি, যেনে— তিয়ঁহ, গাজৰ। আনহাতে কিছুমান পাচলি টান হোৱা বাবে সিজাই বা ৰান্ধি খাব লাগে, যেনে— ওলকবি, কচু।
প্ৰশ্ন ৮: বাৰিষা কালৰ পাচলি খৰালি কালত সাধাৰণতে কিয় নহয়?
উত্তৰ: বাৰিষা কালৰ শাক-পাচলিবোৰ বৃদ্ধি হ'বলৈ অধিক উত্তাপ আৰু সৰহ পৰিমাণৰ পানী লাগে। খৰালি কালত ঠাণ্ডা বতৰ আৰু বৰষুণৰ অভাৱ হোৱা বাবে এইবোৰ শাক-পাচলি স্বাভাৱিকভাৱে হ'ব নোৱাৰে।
প্ৰশ্ন ৯: খেতিত ব্যৱহাৰ হোৱা সঁজুলিবোৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?
উত্তৰ: খেতিৰ মাটি চহাবলৈ, অপতৃণ বা বন-বাত গুচাবলৈ, মাটি সমান কৰিবলৈ আৰু শস্য চপাবলৈ কোৰ, নাঙল, মৈ, কাচি আদি বিভিন্ন সঁজুলিৰ প্ৰয়োজন হয়। সঁজুলিয়ে খেতিৰ কামবোৰ সহজ কৰে।
প্ৰশ্ন ১০: বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ পাচলি খেতিৰ এটা ডাঙৰ সুবিধা কি?
উত্তৰ: আধুনিক বিজ্ঞানসন্মত পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰি বৰ্তমান সকলো বতৰতে প্ৰায় সকলো ধৰণৰ শাক-পাচলি উৎপাদন কৰিব পৰা হৈছে। ফলত মানুহে বছৰৰ যিকোনো সময়তে লাগতিয়াল খাদ্য লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ :
১। বীজ গজিবৰ বাবে যে বায়ু, পানী আৰু তাপৰ প্ৰয়োজন তাক দেখুৱাবলৈ কৰা এটা পৰীক্ষা চিত্ৰসহ বুজাই লিখা।
উত্তৰ: এটা বিকাৰত ভেচেলিন সানি লোৱা কাঠৰ স্কেল এখনত আলপিনেৰে তিনিটা বুটমাহ ওপৰ, মাজ আৰু তলত বিন্ধাই লোৱা হ'ল। তাৰ পিছত বিকাৰটোত পানী এনেদৰে ঢলা হ'ল যাতে মাজৰ গুটিটো আধা পানীত আৰু আধা ওপৰত থাকে। পাত্ৰটো ৰ'দত ৰাখি কেইদিনমান পিছত দেখা গ'ল:
ওপৰৰ গুটিয়ে বায়ু আৰু তাপ পালে কিন্তু পানী নোপোৱাত নগজিল।
তলৰ গুটিয়ে পানী আৰু তাপ পালে যদিও উপযুক্ত বায়ু নোপোৱাত অলপহে গজালি ওলাই ৰৈ গ'ল।
মাজৰ গুটিয়ে বায়ু, পানী আৰু তাপ তিনিওটা উপযুক্ত পৰিমাণে পোৱা বাবে সুন্দৰকৈ গজালি ওলাল।
(ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে পাঠ্যপুথিত থকা স্কেল আৰু বিকাৰৰ পৰীক্ষাৰ চিত্ৰটো অংকন কৰিব লাগিব।)
২। টেমাত ভৰাই থোৱা বুটমাহ কিয় নগজে?
উত্তৰ: টেমাত বন্ধ কৰি থোৱা বুটমাহে গজিবৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পানী আৰু উপযুক্ত পৰিমাণৰ মুকলি বায়ু নাপায়। বীজ গজিবলৈ বায়ু, পানী আৰু তাপ তিনিওটাৰ একেলগে প্ৰয়োজন হোৱা বাবে টেমাৰ ভিতৰত ই নগজে।
৩। পানীত ডুব গৈ থকা বীজ গজিবনে?
উত্তৰ: পানীত ডুব গৈ থকা বীজ ভালদৰে নগজে। পানীত অক্সিজেন বা বায়ুৰ পৰিমাণ অতি কম থাকে বাবে বীজটোৱে উপযুক্ত বায়ু নাপায় আৰু গজালি ওলালেও বৃদ্ধি নহৈ নষ্ট হয়।
৪। কি কি কাৰণত বীজ নগজে?
উত্তৰ: তলত উল্লেখ কৰা কাৰণসমূহৰ বাবে বীজ নগজে:
বীজবোৰ যদি কুমলীয়া বা অপূৰঠ হয়।
বীজত বেমাৰ লাগিলে বা অধিক তাপ আৰু বৰষুণত নষ্ট হ'লে।
পোক-পতংগই ভিতৰৰ অংশ খাই পেলালে।
বীজ গজিবলৈ প্ৰয়োজনীয় বায়ু, পানী আৰু উপযুক্ত তাপ নাপালে।
৫। বীজৰ বিস্তাৰণ কি কি প্ৰকাৰে হ'ব পাৰে?
উত্তৰ: বীজৰ বিস্তাৰণ তলত দিয়া উপায়সমূহৰ জৰিয়তে হ'ব পাৰে:
বতাহৰ দ্বাৰা।
চৰাই-চিৰিকটি আৰু অন্যান্য প্ৰাণীৰ দ্বাৰা।
নদীৰ পানীৰ সোঁতৰ দ্বাৰা।
ফল ছিটিকি পৰাৰ ফলত।
মানুহৰ দ্বাৰা ফল খাই গুটি দলিয়াই পেলালে।
৬। পৰাগযোগ কাক বোলে?
উত্তৰ: ফুলৰ পৰাগৰেণু গৈ ফুলৰ গৰ্ভকেশৰত পৰা প্ৰক্ৰিয়াটোক পৰাগযোগ বোলে।
৭। ফল ক'ৰ পৰা হয়?
উত্তৰ: ফুলৰ পৰাগযোগ হোৱাৰ ফলত ফুলৰ পৰাই ফল উৎপন্ন হয়।
৮। বহু বীজ থকা খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰা চাৰিবিধ উদ্ভিদৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: মটৰমাহ, লেচেৰা মাহ, বিলাহী আৰু সৰিয়হ।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ অনুশীলনৰ বাবে অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন-উত্তৰ:
১। বীজ ক'ত থাকে?
উত্তৰ: ফলৰ ভিতৰত বীজ বা গুটি থাকে।
২। উদ্ভিদৰ বীজৰ প্ৰধান কাম কি?
উত্তৰ: উদ্ভিদৰ বংশ বৃদ্ধি কৰাই হৈছে বীজৰ প্ৰধান কাম।
৩। ধানৰ শাঁহৰ কোন অংশৰ গুটিবোৰ টান হয়?
উত্তৰ: গুৰিৰ ফালৰ গুটিবোৰ টান হয়।
৪। পৰাগযোগৰ ফলত ফুলৰ পৰা কি সৃষ্টি হয়?
উত্তৰ: পৰাগযোগৰ ফলত ফুলৰ পৰা ফলৰ সৃষ্টি হয়।
৫। অতিমাত্ৰা ঠাণ্ডা পৰিৱেশত বীজ গজিবনে?
উত্তৰ: অতিমাত্ৰা ঠাণ্ডা পৰিৱেশত বীজ নগজে।
৬। পানীত কি গেছ দ্ৰবীভূত হৈ বা পমি থাকে?
উত্তৰ: পানীত অক্সিজেন গেছ পমি থাকে।
৭। এন্দুৰে শস্যৰ কেনেদৰে ক্ষতি কৰে?
উত্তৰ: পথাৰত গাঁত কৰি এন্দুৰে শস্য নষ্ট কৰে।
৮। স্কেলখনত কিয় ভেচেলিন সানি লোৱা হৈছিল?
উত্তৰ: স্কেলখনে যাতে পানী শুহি ল'ব নোৱাৰে, তাৰ বাবে ভেচেলিন সানি লোৱা হৈছিল।
৯। কুমলীয়া গুটিৰ পৰা গজালি ওলায়নে?
উত্তৰ: কুমলীয়া গুটিৰ পৰা গজালি নোলায়।
১০। কিছুমান বীজ প্ৰাণীৰ গাত কেনেদৰে লাগি ধৰে?
উত্তৰ: বীজৰ গাত থকা হাকোটা বা শুঙৰ সহায়ত প্ৰাণীৰ গাত লাগি ধৰে।
২ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন-উত্তৰ:
১। কুমলীয়া বীজ কিয় গজালি নেমেলে?
উত্তৰ: কুমলীয়া বা কেঁচা বীজ অপূৰঠ আৰু কোমল হৈ থাকে। ধানৰ নিচিনা শস্যৰ আগৰ ফালৰ কোমল গুটিবোৰত গজালি মেলাৰ সম্পূৰ্ণ শক্তি গঢ় লৈ নুঠে, যাৰ বাবে এইবোৰ মাটিত সিঁচিলেও গজালি ওলাব নোৱাৰে।
২। পোক-পতংগে বীজৰ কি ক্ষতি কৰে আৰু ইয়াৰ ফল কি হয়?
উত্তৰ: পুৰণি বুট বা মটৰমাহৰ গাত পোক-পতংগই বিন্ধা কৰি ভিতৰৰ খাদ্য আৰু মূল অংশ খাই পেলায়। ভিতৰৰ অংশ নষ্ট হোৱা এনে ফোঁপোলা বীজে গজালি মেলাৰ ক্ষমতা হেৰুৱাই পেলায় আৰু নগজে।
৩। ফ্ৰিজ বা বৰফৰ বাকচত ৰাখিলে বীজ কিয় নগজে?
উত্তৰ: বীজ গজালি মেলিবৰ বাবে বায়ু আৰু পানীৰ উপৰিও উপযুক্ত উত্তাপ বা তাপৰ প্ৰয়োজন। ফ্ৰিজ বা বৰফৰ ভিতৰত অতিমাত্ৰা ঠাণ্ডা পৰিৱেশ থকাৰ বাবে বীজ গজিবলৈ প্ৰয়োজনীয় তাপ নাপায় আৰু সেয়ে নগজে।
৪। পানীত ডুবি থকা গুটিটোৰ অলপ গজালি ওলাই কিয় ৰৈ যায়?
উত্তৰ: পানীত খুব কম পৰিমাণে অক্সিজেন পমি থাকে। তলৰ গুটিটোৱে সেইখিনি পাই সামান্য গজালি মেলে যদিও পানীৰ অক্সিজেন শেষ হোৱাৰ লগে লগে বায়ুৰ অভাৱত গজালিটো আৰু ডাঙৰ হ'ব নোৱাৰে।
৫। চৰাই-চিৰিকটিয়ে বীজৰ বিস্তাৰণ কেনেকৈ কৰে?
উত্তৰ: চৰায়ে ফল বা শস্য খাবলৈ লওঁতে বহুত বীজ ঠোঁটত লৈ এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ উৰি যায়। খোৱাৰ সময়ত বা বাহিৰত বীজবোৰ পেলাই দিয়াৰ ফলত বীজবোৰ দূৰলৈ বিস্তাৰিত হয়।
৬। পানীৰ সোঁতে বীজৰ বিস্তাৰণ কেনেদৰে ঘটায়?
উত্তৰ: নদী বা জান-জুৰিৰ পাৰত থকা গছৰ ফল আৰু বীজবোৰ পানীৰ সোঁতত উটি বহু দূৰলৈ যায়। পিছত সেইবোৰ নদীৰ পাৰৰ মাটিত লাগি ধৰি অনুকূল পৰিৱেশ পালে নতুন গছ হৈ গজে।
৭। সাঁচি থোৱা শস্যবোৰ কি কি কাৰণত নষ্ট হয়?
উত্তৰ: শস্য বা বীজ সাঁচি ৰাখোঁতে সঠিক যত্ন নল'লে বেছি তাপ বা বৰষুণৰ পানীত তিতি নষ্ট হৈ পৰে। তদুপৰি বেমাৰ লাগিলে বা এন্দুৰ আৰু পোক-পতংগই আক্ৰমণ কৰিলেও এনে বীজ নষ্ট হয়।
৮। বীজৰ গাত থকা হাকোটা বা শুঙে কেনেদৰে বিস্তাৰণত সহায় কৰে?
উত্তৰ: কিছুমান বীজৰ গাত সৰু সৰু হাকোটা বা শুং থাকে। যেতিয়া কোনো জীৱ-জন্তু বা মানুহ সেইবোৰৰ কাষেৰে পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই শুংবোৰ নোম বা কাপোৰত লাগি দূৰ-দূৰণিলৈ গুচি যায়।
৯। ফলৰ ভিতৰত বীজ থকাৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰ: ফলে বীজটোক ভিতৰত সুৰক্ষিত কৰি ৰাখে। বীজৰ প্ৰধান কাম হ'ল উদ্ভিদৰ বংশ বৃদ্ধি কৰা। উপযুক্ত সময়ত বীজটো যাতে মাটিত পৰি নতুন গছৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে, তাৰ বাবেই ফলৰ সৃষ্টি হয়।
১০। বতাহে কেনেধৰণৰ বীজৰ বিস্তাৰণ ঘটাব পাৰে?
উত্তৰ: বতাহে সাধাৰণতে পাতল আৰু শুং বা পাখি থকা বীজবোৰ উৰুৱাই নি বিস্তাৰণ ঘটায়। এই পাতল বীজবোৰ বতাহৰ কোবত সহজে বহু দূৰলৈ উৰি গৈ মাটিত পৰে আৰু অনুকূল পৰিৱেশত গজি উঠে।
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ :
১। সম্পদ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিবলৈ যিবোৰ বস্তু পোৱা যায় বা যিবোৰ বস্তুৰ পৰা প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী আহৰণ কৰা হয়, সেইবোৰকে সম্পদ বোলে।
২। কৃষিজাত সম্পদৰ তিনিটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: কৃষিজাত সম্পদৰ তিনিটা উদাহৰণ হ'ল— ধান, মাহ আৰু সৰিয়হ।
৩। সম্পদৰ ব্যৱহাৰত আমি কিয় সচেতন হ'ব লাগে?
উত্তৰ: কয়লা, পেট্ৰ'লিয়াম আদি প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহ পুনৰ উৎপন্ন হোৱাৰ সম্ভাৱনা নাই। এইবোৰ জধে-মধে খৰচ কৰিলে আৰু অপব্যয় কৰিলে মানৱ সভ্যতালৈ বিষম বিপদ নামি আহিব। গছ-গছনি কাটিলে বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড বাঢ়ি প্ৰকৃতিৰ ভাৰসাম্য নষ্ট হয়। সেয়েহে সম্পদ সংৰক্ষণ আৰু সঠিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আমি সচেতন হ'ব লাগে।
৪। ইন্ধন কাক বোলে? গোটা ইন্ধন, জুলীয়া ইন্ধন আৰু গেছীয় ইন্ধনৰ দুটাকৈ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: যিবোৰ বস্তু পুৰিলে তাপ শক্তি পোৱা যায়, সেইবোৰক ইন্ধন বোলে।
গোটা ইন্ধন: কাঠ আৰু কয়লা।
জুলীয়া ইন্ধন: পেট্ৰ'ল আৰু কেৰাচিন।
গেছীয় ইন্ধন: এল পি জি (LPG) আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ।
৫। এল পি জিত কি গেছ থাকে?
উত্তৰ: এল পি জিত ঘাইকৈ বিউটেন নামৰ গেছ থাকে।
৬। প্ৰাকৃতিক গেছত থকা প্ৰধান গেছটোৰ নাম কি?
উত্তৰ: প্ৰাকৃতিক গেছৰ মূল উপাদান বা প্ৰধান গেছটো হ'ল মিথেন।
৭। কয়লাৰ পৰা কি কি গেছীয় ইন্ধন প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: কয়লাৰ পৰা প্ৰডিউচাৰ গেছ, কোল গেছ আৰু ৱাটাৰ গেছ প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি।
৮। পেট্ৰ'লিয়ামৰ শোধন কৰিলে পোৱা পাঁচটা ইন্ধনৰ নাম আৰু ব্যৱহাৰ লিখা।
উত্তৰ: পাঁচবিধ সামগ্ৰী আৰু ব্যৱহাৰ হ'ল:
পেট্ৰ'ল: গাড়ী-মটৰ আদি যানবাহন চলাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
ডিজেল: বাছ, ট্ৰাক আৰু অন্যান্য গধুৰ বাহন চলাবলৈ ব্যৱহাৰ হয়।
কেৰাচিন: চাকি-চাকি আৰু ষ্টোভ জ্বলাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
এল পি জি (LPG): ৰন্ধন কাৰ্যত গেছ চিলিণ্ডাৰত ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়।
আলকাতৰা: পকী আলিবাট বা ৰাস্তা নিৰ্মাণৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৯। দেশৰ নাগৰিকসকল সম্পদ হয় নে?
উত্তৰ: হয়, দেশৰ উপযুক্ত নাগৰিকসকল মানৱ সম্পদ।
১০। দুটা খনিজ সম্পদৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: দুটা খনিজ সম্পদ হ'ল— কয়লা আৰু পেট্ৰ'লিয়াম (বা লোহাৰ আকৰিক হেমেটাইট)।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ অনুশীলনৰ বাবে অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১ নম্বৰীয়া চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ (১০ টা)
১। বননি বা অৰণ্যত পোৱা সম্পদক কি বোলে?
উত্তৰ: বনজ সম্পদ বোলে।
২। কপাহ কি জাতীয় সম্পদ?
উত্তৰ: কপাহ এবিধ কৃষিজাত সম্পদ।
৩। তামৰ এটা আকৰিকৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: কপাৰ পাইৰাইটিছ।
৪। মেলেৰিয়া ৰোগৰ ঔষধ কুইনাইন কি গছৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: চিনকোনা গছৰ ছালৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়।
৫। প্ৰাকৃতিক গেছৰ মূল উপাদান কি?
উত্তৰ: মিথেন গেছ।
৬। চিলিণ্ডাৰত ভৰাই যোগান ধৰা তৰলীকৃত গেছবিধৰ নাম কি?
উত্তৰ: এল পি জি (LPG)।
৭। কোন গছৰ পৰা সুগন্ধি তেল তৈয়াৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: অগৰু আৰু চন্দন গছৰ পৰা।
৮। এলুমিনিয়াম কোনবিধ আকৰিকৰ পৰা উৎপাদন কৰা হয়?
উত্তৰ: বক্সাইটৰ পৰা।
৯। দাঁতৰ আলুৰ চিকিৎসাত কি তেল ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: লং তেল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
১০। চি এন জি (CNG)-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম কি?
উত্তৰ: সংকুচিত প্ৰাকৃতিক গেছ (Compressed Natural Gas)।
২ নম্বৰীয়া চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ (প্ৰতিটো ৫০ শব্দৰ ভিতৰত, ১০ টা)
১। প্ৰাকৃতিক সম্পদ বুলিলে কি বুজা? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: প্ৰকৃতিত পোৱা যিবোৰ বস্তুৱে পোনপটীয়াকৈ আমাৰ প্ৰয়োজন পূৰায় বা যিবোৰ বস্তুৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা সামগ্ৰীয়ে আমাৰ কামত সহায় কৰে, সেইবোৰক প্ৰাকৃতিক সম্পদ বোলে। যেনে— শিল, বালি, পানী, গছ-গছনি আদি।
২। মানৱ সম্পদ কাক বোলে?
উত্তৰ: এখন দেশৰ নাগৰিকসকলে নিজৰ বুদ্ধি, বিদ্যা আৰু বিভিন্ন কাম-কাজৰ জৰিয়তে দেশখনলৈ সমৃদ্ধি আৰু উন্নতি আনে। সেইবাবে দেশৰ এনে কাম কৰিব পৰা উপযুক্ত নাগৰিকসকলক মানৱ সম্পদ বোলা হয়।
৩। বনজ সম্পদৰ দুটা উপকাৰিতা বা ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: বনজ সম্পদৰ দুটা প্ৰধান ব্যৱহাৰ হ'ল— শাল, চেগুন আদি গছৰ কাঠৰ পৰা ঘৰৰ দুৱাৰ-খিৰিকী আৰু আচবাব সজা হয়। দ্বিতীয়তে, বনত পোৱা বিভিন্ন ঔষধি গছ-লতা আৰু সাপৰ বিষৰ পৰা নানা ধৰণৰ প্ৰয়োজনীয় ঔষধ প্ৰস্তুত কৰা হয়।
৪। বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰাটো কিয় প্ৰয়োজন?
উত্তৰ: জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ফলত খোৱা পানীৰ নাটনি হৈছে আৰু ভূগৰ্ভৰ পানী তললৈ নামি গৈছে। বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ কৰি ঘৰুৱা কামত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু নলীৰে ভূগৰ্ভলৈ পঠিয়াই দিলে ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ স্তৰ সঠিক হৈ থাকে।
৫। খনিজ সম্পদ বুলিলে কি বুজা? দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: পৃথিৱীৰ ভূগৰ্ভ বা মাটিৰ তলৰ পৰা খান্দি যিবোৰ লাগতিয়াল আৰু মূল্যৱান সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰা হয়, সেইবোৰক খনিজ সম্পদ বোলে। যেনে— কয়লা, পেট্ৰ'লিয়াম, চূণশিল আদি।
৬। আকৰিক কাক বোলে? এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: ভূগৰ্ভত পোৱা যিবোৰ বিশেষ শিল বা খনিজ পদাৰ্থৰ পৰা লাভজনকভাৱে ধাতু নিষ্কাষণ কৰিব পাৰি, সেইবোৰক আকৰিক বোলে। যেনে— লোহাৰ আকৰিক হ'ল হেমেটাইট।
৭। ভূগৰ্ভত কয়লা আৰু পেট্ৰ'লিয়াম কেনেকৈ সৃষ্টি হৈছিল?
উত্তৰ: হাজাৰ হাজাৰ বছৰ পূৰ্বে ডাঙৰ ডাঙৰ অৰণ্য আৰু প্ৰাণী মাটিৰ তলত পোত খাইছিল। ভূগৰ্ভৰ প্ৰচণ্ড চাপ আৰু তাপৰ ফলত সেইবোৰ কালক্ৰমত ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন ঘটি কয়লা আৰু পেট্ৰ'লিয়ামত পৰিণত হয়।
৮। চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ হোৱা দুবিধ প্ৰাকৃতিক বস্তুৰ নাম আৰু ব্যৱহাৰ লিখা।
উত্তৰ: চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ হোৱা দুবিধ প্ৰাকৃতিক বস্তু হ'ল—
তুলসীৰ ৰস: কাহ আৰু পানী লগা বেমাৰ উপশম কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
হালধিৰ ৰস: শৰীৰৰ কোনো অংশ মোচোকা খালে বা কটা-ছিঙাৰ বিষ কমাবলৈ ব্যৱহাৰ হয়।
৯। ঔদ্যোগিক সম্পদ কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: প্ৰকৃতিৰ কেঁচামাল ব্যৱহাৰ কৰি কাৰখানা বা উদ্যোগৰ জৰিয়তে মানুহে প্ৰস্তুত কৰা নতুন সম্পদবোৰক ঔদ্যোগিক সম্পদ বোলে। যেনে— প্লাষ্টিক, চিমেন্ট, নাইলন আদি।
১০। জধে-মধে গছ-গছনি কটাৰ ফলত আমাৰ কি কি ক্ষতি হৈছে?
উত্তৰ: মানুহে জধে-মধে গছ কটাৰ ফলত বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি খৰাং সদৃশ অৱস্থাৰ সৃষ্টি হৈছে। ইয়াৰ উপৰি বায়ুমণ্ডলত ক্ষতিকাৰক কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড গেছৰ মাত্ৰা বাঢ়ি গৈছে, যাৰ ফলত জীৱজগত ধ্বংসৰ মুখলৈ গতি কৰিছে।
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (ইমেজৰ পৰা)
১। প্ৰদূষণ কাক বোলে?
উত্তৰ: বায়ু, পানী আৰু মাটিৰ যি পৰিৱৰ্তনে পৃথিৱীত বসবাস কৰা জীৱসমূহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে, তাকে প্ৰদূষণ বোলে।
২। বায়ু প্ৰদূষণৰ কাৰণবোৰ লিখা।
উত্তৰ: বায়ু প্ৰদূষণৰ কাৰণসমূহ হ'ল:
যান-বাহন আৰু কল-কাৰখানাৰ পৰা ওলোৱা ধোঁৱা।
পেট্ৰ’ল, ডিজেল, কেৰাচিন আদি ইন্ধনৰ দহনৰ ফলত ওলোৱা কাৰ্বন-মন-অক্সাইড, নাইট্ৰ’জেন অক্সাইড, ছালফাৰ-ডাই-অক্সাইড আদি বিষাক্ত গেছ।
ৰাসায়নিক উদ্যোগ, কাগজ-কল আৰু চেনি-কল আদিৰ পৰা ওলোৱা ছাই আৰু গেছ।
৩। বায়ু প্ৰদূষণ ৰোধ কৰিবৰ কাৰণে ল'বলগীয়া ব্যৱস্থাবোৰৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ: বায়ু প্ৰদূষণ ৰোধ কৰিবলৈ তলৰ ব্যৱস্থাসমূহ ল'ব পাৰি:
অধিক পৰিমাণে গছ-গছনি ৰোপণ কৰিব লাগে।
কল-কাৰখানাত ওখ চিমনি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে আৰু ওলোৱা ধোঁৱাত থকা অনিষ্টকাৰী পদাৰ্থবোৰ ছেকনিৰে ছেকি ৰখাৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে।
যান-বাহনত প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে 'ৰিচাইক্লাৰ', 'মাফলাৰ' আদি আহিলা ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
চৰকাৰী নীতি-নিয়ম কঠোৰভাৱে পালন কৰা উচিত।
৪। বায়ুমণ্ডল প্ৰদূষিত কৰা কেইবিধমান গেছৰ নাম উল্লেখ কৰা। এই গেছবোৰৰ যিকোনো এটাই মানৱ দেহত কৰা ক্ষতিৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ: বায়ুমণ্ডল প্ৰদূষিত কৰা গেছবোৰ হ'ল— কাৰ্বন-মন-অক্সাইড, ছালফাৰ-ডাই-অক্সাইড আৰু নাইট্ৰ’জেন অক্সাইড। ক্ষতি: কাৰ্বন-মন-অক্সাইড গেছৰ প্ৰভাৱত মানুহৰ মূৰৰ বিষ, বমি, মূৰ ঘূৰণি আদি উপৰ্গ দেখা দিয়ে আৰু উশাহ লোৱাত কষ্ট হৈ মানুহ অচেতন হৈ পৰিব পাৰে।
৫। যান-বাহনে বায়ুমণ্ডল কেনেকৈ প্ৰদূষিত কৰে?
উত্তৰ: যান-বাহন চলাওঁতে পেট্ৰ’ল, ডিজেল আদি ইন্ধন দহন কৰা হয়। এই ইন্ধনবোৰ জ্বলাৰ ফলত কাৰ্বন-মন-অক্সাইড, ছালফাৰ-ডাই-অক্সাইড, নাইট্ৰ’জেন অক্সাইডৰ দৰে অনিষ্টকাৰী গেছ আৰু ধোঁৱা উৎপন্ন হৈ বায়ুমণ্ডলত মিহলি হয় আৰু বায়ুমণ্ডল প্ৰদূষিত কৰে।
৬। যান-বাহনৰ পৰা হোৱা প্ৰদূষণ কেনেকৈ ৰোধ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: যান-বাহনৰ পৰা হোৱা প্ৰদূষণ ৰোধ কৰিবলৈ গাড়ীত প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণকাৰী আহিলা যেনে— 'ৰিচাইক্লাৰ', 'মাফলাৰ' আদি যন্ত্ৰপাতি সঠিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে আৰু প্ৰদূষণ সম্পৰ্কীয় নীতি-নিয়ম মানি চলিব লাগে।
৭। কল-কাৰখানাই বায়ুমণ্ডল কেনেকৈ প্ৰদূষিত কৰিছে?
উত্তৰ: বিভিন্ন ৰাসায়নিক উদ্যোগ, কাগজ-কল, চেনি-কল আদিয়ে বিভিন্ন অনিষ্টকাৰী গেছ, ধোঁৱা আৰু ছাই বায়ুত নিৰ্গত কৰি বায়ুমণ্ডল প্ৰদূষিত কৰে।
৮। বায়ু প্ৰদূষণৰ উৎসসমূহৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ: বায়ু প্ৰদূষণৰ প্ৰধান উৎস হ'ল যান-বাহন আৰু কল-কাৰখানা। ইয়াৰ উপৰিও বিভিন্ন ৰাসায়নিক উদ্যোগ, চেনি-কল, কাগজ-কল আৰু বিভিন্ন কামত পেট্ৰ'ল, ডিজেল আদি ইন্ধন দহনৰ ফলত ওলোৱা ধোঁৱাই বায়ুক প্ৰদূষিত কৰে।
৯। পানী প্ৰদূষণৰ ফলত জীৱজগতৰ কি কি ধৰণৰ ক্ষতি হ'ব পাৰে?
উত্তৰ: প্ৰদূষিত পানী খালে মানুহৰ কলেৰা, গ্ৰহণী, টাইফয়েড আদি মাৰাত্মক বেমাৰ হ'ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি পানীত থকা মাছ আৰু অন্যান্য জলচৰ জীৱ-জন্তু মৃত্যুমুখত পৰিব পাৰে।
১০। পানী প্ৰদূষণ ৰোধ কৰাৰ উপায়বোৰ কি কি?
উত্তৰ: পানী প্ৰদূষণ ৰোধ কৰাৰ উপায়সমূহ হ'ল:
কল-কাৰখানাৰ পেলনীয়া বস্তু আৰু ঘৰুৱা আৱৰ্জনা নদী বা পুখুৰীত পেলাব নালাগে।
পুখুৰীত মানুহ বা জীৱ-জন্তু গা ধুওৱা আৰু কাপোৰ ধোৱা বন্ধ কৰিব লাগে।
পুখুৰীৰ পানীত মাজে সময়ে চূণ, পটাছ, ব্লিচিং পাউদাৰ আদি দিব লাগে।
১১। প্ৰদূষিত পানীৰ পৰা হ'ব পৰা ৪ বিধ বেমাৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: কলেৰা, গ্ৰহণী, জণ্ডিচ আৰু টাইফয়েড।
১২। মাটি প্ৰদূষণৰ ফলত জীৱজগতৰ ক্ষতি হয়নে? যদি হয়, কেনে ধৰণৰ ক্ষতি হয়?
উত্তৰ: হয়, মাটি প্ৰদূষণৰ ফলত জীৱজগতৰ যথেষ্ট ক্ষতি হয়। প্ৰদূষিত মাটিত কৰা খেতিৰ শস্য বা শাক-পাচলি খালে মানুহৰ নানা ধৰণৰ বেমাৰ হ'ব পাৰে আৰু এনে মাটিত উদ্ভিদৰ পৰা উপযুক্ত পৰিমাণৰ ফচল পোৱা নাযায়।
১৩। মাটি প্ৰদূষণে আমাৰ জীৱন ধাৰণত কেনেদৰে প্ৰভাৱ পেলায়?
উত্তৰ: প্ৰদূষিত মাটি জীৱৰ বসবাসৰ বাবে অনুপযুক্ত। এই মাটিত হোৱা খেতিৰ ফচল উপযুক্ত পৰিমাণে নহয় আৰু তেনে শাক-পাচলি খালে বেমাৰ হয়। তদুপৰি প্ৰদূষিত মাটিৰ ওপৰেৰে বৈ যোৱা বৰষুণৰ পানী নদী-পুখুৰীত পৰি পানীও দূষিত কৰে।
১৪। মাটি প্ৰদূষণ ৰোধ কৰাৰ উপায়বোৰ কি কি?
উত্তৰ: মাটি প্ৰদূষণ ৰোধ কৰাৰ উপায়সমূহ:
গেলা-পচা বস্তু আৰু আৱৰ্জনা আদি মাটিত গাঁত খান্দি পুতি থ'ব লাগে।
কৃষিকাৰ্যত ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কীটনাশকৰ পৰিৱৰ্তে জৈৱ সাৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।
প্লাষ্টিক আৰু পলিথিনৰ ব্যৱহাৰ যথাসম্ভৱ পৰিহাৰ কৰিব লাগে।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ অনুশীলনৰ বাবে অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১) ১ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ (১০ টা)
প্ৰশ্ন ১: প্ৰদূষক কাক বোলে?
উত্তৰ: যি বস্তুৰ দ্বাৰা প্ৰদূষণ হয়, তাক প্ৰদূষক বোলা হয়।
প্ৰশ্ন ২: বায়ু প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণত ব্যৱহাৰ হোৱা এবিধ যন্ত্ৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: 'ৰিচাইক্লাৰ' (বা 'মাফলাৰ')।
প্ৰশ্ন ৩: এচিড বৰষুণ কিহৰ ফলত সৃষ্টি হয়?
উত্তৰ: বায়ুত মিহলি হৈ থকা অনিষ্টকাৰী গেছসমূহ বৰষুণৰ পানীত দ্ৰৱীভূত হৈ এচিড বৰষুণৰ সৃষ্টি হয়।
প্ৰশ্ন ৪: বায়ুত থকা কোনটো গেছে মানুহৰ মগজুত ক্ৰিয়া কৰে?
উত্তৰ: নাইট্ৰ’জেন অক্সাইড গেছে।
প্ৰশ্ন ৫: বায়ু, পানী আৰু মাটি তিনিওটা প্ৰদূষণৰ এটা মুখ্য কাৰক কি?
উত্তৰ: প্লাষ্টিক।
প্ৰশ্ন ৬: পানীত থকা বীজাণু ধ্বংস কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এবিধ বস্তুৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ব্লিচিং পাউদাৰ (বা চূণ/পটাছ)।
প্ৰশ্ন ৭: মানুহৰ চকুত বেছিকৈ কোনটো গেছে প্ৰভাৱ পেলাই দৃষ্টিশক্তি হ্ৰাস কৰিব পাৰে?
উত্তৰ: ছালফাৰ-ডাই-অক্সাইড গেছে।
প্ৰশ্ন ৮: উদ্ভিদ জীয়াই থকা আৰু খাদ্য উৎপাদনৰ বাবে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান কি?
উত্তৰ: মাটি, বায়ু আৰু পানী।
প্ৰশ্ন ৯: কৃষিকাৰ্যত ৰাসায়নিক সাৰৰ বিকল্প হিচাপে কি সাৰ ব্যৱহাৰ কৰা উচিত?
উত্তৰ: জৈৱ সাৰ।
প্ৰশ্ন ১০: প্লাষ্টিক জ্বলাই দিলে কিহেৰে বায়ু প্ৰদূষিত হয়?
উত্তৰ: প্লাষ্টিক জ্বলালে তাৰ পৰা ওলোৱা বিষাক্ত ধোঁৱাই বায়ু প্ৰদূষিত কৰে।
২) ২ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন-উত্তৰ (১০ টা)
প্ৰশ্ন ১: প্ৰদূষিত পানী কাক বোলে?
উত্তৰ: দেখাত পৰিষ্কাৰ যেন লাগিলেও পানীত বিভিন্ন ধৰণৰ অনিষ্টকাৰী বস্তু, বীজাণু বা ৰাসায়নিক দ্ৰব্য মিহলি হৈ থাকিলে তেনে পানীক প্ৰদূষিত পানী বোলে। এই পানী খোৱাৰ বাবে একেবাৰে অনুপযোগী।
প্ৰশ্ন ২: ছালফাৰ-ডাই-অক্সাইড গেছে আমাৰ দেহত কি কি ক্ষতি কৰে?
উত্তৰ: বায়ুত মিহলি হৈ থকা ছালফাৰ-ডাই-অক্সাইড গেছে মানুহৰ হাওঁফাওঁ নষ্ট কৰে আৰু শৰীৰৰ ছালৰ ক্ষতিসাধন কৰে। তদুপৰি বেছিকৈ এই গেছ সেৱন হ'লে চকুৰ দৃষ্টিশক্তিও হ্ৰাস পাব পাৰে।
প্ৰশ্ন ৩: এচিড বৰষুণে পৰিৱেশৰ কি কি অনিষ্ট কৰে?
উত্তৰ: এচিড বৰষুণৰ ফলত পানী আৰু মাটি প্ৰদূষিত হৈ পৰে। ইয়াৰ প্ৰভাৱত মাটিৰ উৰ্বৰতা নষ্ট হয়, গছ-গছনিৰ ক্ষতি হয় আৰু নদী-পুখুৰীৰ পানী বিষাক্ত হৈ জলচৰ জীৱ ধ্বংস হ'ব পাৰে।
প্ৰশ্ন ৪: বায়ু প্ৰদূষণে গছ-গছনিৰ ওপৰত কেনে প্ৰভাৱ পেলায়?
উত্তৰ: প্ৰদূষিত বায়ুৰ বাবে খেতি-পথাৰৰ শস্যৰ উৎপাদন কমে, গছৰ পাত অকালতে সৰি পৰে, ফুলৰ কলি লেৰেলি যায় আৰু উদ্ভিদৰ পাতৰ স্বাভাৱিক আকৃতি আৰু ৰং সলনি হৈ যায়।
প্ৰশ্ন ৫: পুখুৰী বা নদীৰ পানী প্ৰদূষিত হোৱাৰ দুটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰ: পানী প্ৰদূষিত হোৱাৰ দুটা প্ৰধান কাৰণ হ'ল— ঘৰুৱা আৱৰ্জনা নাইবা কল-কাৰখানাৰ পেলনীয়া বিষাক্ত পদাৰ্থ পানীত পেলোৱা আৰু মানুহ-জীৱজন্তুৱে পুখুৰীত গা ধুওৱা বা কাপোৰ ধোৱা কাৰ্য।
প্ৰশ্ন ৬: খেতিপথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা ৰাসায়নিক সাৰে কেনেকৈ পানী প্ৰদূষিত কৰে?
উত্তৰ: খেতিপথাৰত অধিক ফচলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কীটনাশক ঔষধবোৰ বৰষুণৰ পানীত উটি গৈ ওচৰৰ জান-জুৰি, নদী বা পুখুৰীৰ পানীত মিহলি হয় আৰু পানী প্ৰদূষিত কৰে।
প্ৰশ্ন ৭: মাটি কি কি কাৰণত প্ৰদূষিত হয়?
উত্তৰ: ঘৰুৱা আৱৰ্জনা, কৃষিত ব্যৱহাৰ কৰা ৰাসায়নিক সাৰ, কীটনাশক দ্ৰব্য, কল-কাৰখানাৰ পেলনীয়া পদাৰ্থ আৰু পেলনীয়া প্লাষ্টিক-পলিথিন আদি মাটিত পেলোৱাৰ ফলত মাটি প্ৰদূষিত হয়।
প্ৰশ্ন ৮: প্লাষ্টিকৰ সামগ্ৰীয়ে কেনেদৰে পৰিৱেশ ধ্বংস কৰে?
উত্তৰ: প্লাষ্টিকৰ মোনা আৰু পলিথিন মাটিত পেলালে মাটি সহজে নষ্ট হয় আৰু পানীত পেলালে পানী প্ৰদূষিত কৰে। ইয়াক জ্বলাই দিলে ওলোৱা বিষাক্ত ধোঁৱাই বায়ুমণ্ডল মাৰাত্মকভাৱে প্ৰদূষিত কৰে।
প্ৰশ্ন ৯: গছ-গছনি ৰোপণ কৰি বায়ু প্ৰদূষণ কেনেকৈ ৰোধ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: গছ-গছনিয়ে বায়ুমণ্ডলৰ পৰা অনিষ্টকাৰী কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ শোষণ কৰি পৰিৱেশলৈ বিশুদ্ধ অক্সিজেন এৰি দিয়ে। ফলত অধিক গছ ৰুলে বায়ুমণ্ডল পৰিষ্কাৰ হয় আৰু প্ৰদূষণ ৰোধ হয়।
প্ৰশ্ন ১০: চৰকাৰী নীতি-নিয়মে প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণত কেনেদৰে সহায় কৰে?
উত্তৰ: চৰকাৰে কল-কাৰখানা আৰু যান-বাহনৰ ধোঁৱা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে কঠোৰ আইন বলৱৎ কৰিলে উদ্যোগ আৰু গাড়ীৰ মালিকে প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণকাৰী সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বাধ্য হয়, যাৰ ফলত প্ৰদূষণ হ্ৰাস পায়।
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। গছৰ খোৰোঙত বাহ সজা কেইবিধমান চৰাইৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: মাছৰোকা, কাঠৰোকোলা, টিয়া, ধনেশ আৰু মইনা।
২। গছৰ ফেৰেঙণিত কি কি চৰায়ে বাহ সাজে?
উত্তৰ: কাউৰী, চিলনী আৰু শগুণে গছৰ ফেৰেঙণিত বাহ সাজে।
৩। চৰায়ে কিয় গান গায়?
উত্তৰ: চৰায়ে নিজৰ অস্তিত্ব প্ৰকাশ কৰিবলৈ, প্ৰজননৰ সময়ত ইংগিত দিবলৈ আৰু বিপদৰ সময়ত ইটোৱে-সিটোক বতৰা জনাবলৈ মাত মাতে বা গান গায়।
৪। চৰাইৰ কণ্ঠনলীক কি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: চৰাইৰ কণ্ঠনলীক ছাইৰিঙ্কছ (Syrinx) বা শব্দ-পেৰা বোলে।
৫। চৰাইৰ মাত চিয়াঁ কিয়?
উত্তৰ: চৰাইৰ গানত প্ৰতি ছেকেণ্ডত চাৰি হাজাৰতকৈও বেছি কঁপনিৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। এনে অতি দ্ৰুত আৰু তীব্ৰ কঁপনিৰ বাবেই চৰাইৰ মাত চিয়াঁ বা তীব্ৰ হয়।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ অনুশীলনৰ বাবে অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ:
১। চৰায়ে সাধাৰণতে কিহৰ বাবে বাহ সাজে?
উত্তৰ: চৰায়ে কণী পাৰিবলৈ, উমনি দিবলৈ আৰু পোৱালি তুলিবলৈ বাহ সাজে।
২। গছৰ ডাল বা পাতত ওলোমাই বাহ সজা দুবিধ চৰাইৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: টুনী আৰু টোকোৰা চৰাই।
৩। নিজে বাহ নাসাজি কাউৰীৰ বাহত কণী পৰা চৰাইবিধ কি?
উত্তৰ: কুলি চৰাই।
৪। চৰাইৰ কণ্ঠনলীত থকা মাত ওলোৱা বিশেষ অংশটো কি?
উত্তৰ: ছাইৰিঙ্কছত থকা এখন পাতল ছাল।
৫। চৰাইৰ ছাইৰিঙ্কছৰ পাতল ছালখন কেতিয়া কঁপি উঠে?
উত্তৰ: যেতিয়া চৰাইৰ শৰীৰৰ ভিতৰৰ বতাহ বাহিৰলৈ এৰি দিয়া হয়।
৬। চৰাইৰ কণী ফুটি কেতিয়া পোৱালি ওলায়?
উত্তৰ: চৰায়ে কণীত উমনি লোৱাৰ কিছুদিনৰ পিছত পোৱালি ওলায়।
৭। মানুহে সাজি দিয়া বাহত কোনবোৰ চৰায়ে কণী পাৰে?
উত্তৰ: ঘৰচীয়া চৰায়ে।
৮। গান গোৱাৰ সময়ত চৰাইৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত কিমান কঁপনি হ'ব পাৰে?
উত্তৰ: প্ৰতি ছেকেণ্ডত চাৰি হাজাৰতকৈও বেছি কঁপনি হ'ব পাৰে।
৯। জন্মৰ সময়ত চকু মুদি থকা পোৱালিবোৰৰ বৃদ্ধি কেনেকুৱা হয়?
উত্তৰ: এই পোৱালিবোৰ সোনকালে ডাঙৰ হয়।
১০। চৰায়ে ইটোৱে-সিটোলৈ খবৰ বা বতৰা কিদৰে পঠিয়ায়?
উত্তৰ: নিজৰ মাত আৰু গানৰ মাধ্যমেদি।
২ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন-উত্তৰ (প্ৰতিটো ৫০ শব্দৰ ভিতৰত):
১। চৰায়ে কিদৰে মাত বা শব্দৰ সৃষ্টি কৰে?
উত্তৰ: চৰাইৰ কণ্ঠনলীক ছাইৰিঙ্কছ বা শব্দ-পেৰা বোলে। ইয়াৰ ভিতৰত এখন পাতল ছাল থাকে। চৰায়ে ভিতৰৰ পৰা বতাহ বাহিৰলৈ এৰি দিলে এই ছালখন কঁপি উঠে আৰু তাৰ ফলতেই মাত বা শব্দৰ সৃষ্টি হয়।
২। টোকোৰা আৰু কাউৰীৰ বাহ সজাৰ স্থানৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰ: টোকোৰা চৰায়ে গছৰ পাত বা ডালত তললৈ ওলোমাই বৰ নিপুণভাৱে বাহ সাজে। আনহাতে, কাউৰীয়ে গছৰ ওখ ফেৰেঙণিত ডাল-পাত গোটাই বাহ প্ৰস্তুত কৰে।
৩। কুলি চৰায়ে কণী পৰাৰ ক্ষেত্ৰত কি ব্যতিক্ৰম দেখা যায়?
উত্তৰ: কুলি চৰায়ে নিজাকৈ কোনো বাহ নাসাজে। ইহঁতে কাউৰীৰ বাহত চলনাৰে কণী পাৰি থৈ আহে আৰু কাউৰীয়েই সেই কণী উমনি দি পোৱালি জগায় আৰু ডাঙৰ-দীঘল কৰে।
৪। সকলো চৰাইৰ পোৱালিৰ শাৰীৰিক বৃদ্ধি কিয় একে নহয়?
উত্তৰ: যিবোৰ চৰাইৰ পোৱালি জন্মৰ সময়ত চকু মুদি থাকে, সেইবোৰ সোনকালে ডাঙৰ হয়। আনহাতে, যিবোৰ পোৱালিৰ চকু জন্মতেই মুকলি থাকে, সিহঁতৰ বৃদ্ধি তুলনামূলকভাৱে লেহেমীয়া গতিত হয়।
৫। জন্মৰ পিছত চৰাইৰ পোৱালিবোৰে খাদ্য কিদৰে গ্ৰহণ কৰে?
উত্তৰ: সকলো চৰাই পোৱালিৰ খাদ্য খোৱাৰ নিয়ম একে নহয়। কিছুমান চৰাইৰ পোৱালিয়ে ওপজিয়েই নিজে খুটি খাব পাৰে, আনহাতে আন কিছুমানক মাক-বাপেকে বাহলৈ খাদ্য আনি খুৱাই দিব লাগে।
৬। চৰাইৰ বাহবোৰ ৰ'দ-বতাহত সহজে নষ্ট নহয় কিয়?
উত্তৰ: চৰায়ে বৰ কৌশলেৰে ডাল, পাত আৰু বিভিন্ন সামগ্ৰী গাঁথি মজবুতকৈ বাহ সাজে। ইহঁতৰ এনে কাৰুকাৰ্য্যৰ বাবেই প্ৰাকৃতিক ৰ'দ, বতাহ বা বৰষুণতো সাধাৰণতে বাহবোৰ সহজে নষ্ট নহয়।
৭। চৰায়ে মাতৰ সহায়ত বিপদৰ সংকেত কেনেকৈ দিয়ে?
উত্তৰ: চৰায়ে কোনো শত্ৰু বা বিপদ দেখিলে বিশেষ ধৰণৰ মাত উলিয়াই গান গায় বা চিঞৰে। এই মাত শুনি ওচৰ-পাজৰৰ আন চৰাইবোৰে বিপদৰ বতৰা পাই সজাগ হয় আৰু উৰি আঁতৰি যায়।
৮। বিভিন্ন চৰাইৰ মাত কিয় বেলেগ বেলেগ হয়?
উত্তৰ: সকলো চৰাইৰ কণ্ঠনলী বা ছাইৰিঙ্কছৰ গঠন একে নহয়। চৰাইভেদে ছাইৰিঙ্কছ আৰু তাৰ ভিতৰত থকা পাতল ছালৰ কঁপনি বেলেগ বেলেগ হোৱাৰ বাবে প্ৰতিবিধ চৰাইৰ মাত বা গান সুকীয়া হয়।
৯। ঘৰচীয়া আৰু বনৰীয়া চৰাইৰ কণী পৰা স্থানৰ পাৰ্থক্য বুজাই লিখা।
উত্তৰ: বনৰীয়া চৰায়ে প্ৰকৃতিৰ মাজত গছৰ ফেৰেঙণি, খোৰোং বা ওলোমাই নিজে বাহ সাজি কণী পাৰে। আনহাতে ঘৰচীয়া চৰায়ে নিজে বাহ নাসাজি মানুহে সজাই দিয়া বাহ বা খৰাহিতহে কণী পাৰে আৰু উমনি লয়।
১০। জলজ বা মেটেকা জাতীয় উদ্ভিদত বাস কৰা চৰাইৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ: সকলো চৰায়ে গছত বাহ নাসাজে। জলচৰ বা দলনিৰ কিছুমান চৰায়ে মেটেকা আৰু আন জলজ উদ্ভিদৰ ওপৰত সুৰক্ষিতভাৱে বাহ সাজি কণী পাৰে আৰু পোৱালিৰ লালন-পালন কৰে।
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। পোহৰৰ উৎস কেইবিধমানৰ নাম লিখাঁ।
উত্তৰ: সূৰ্য, চন্দ্ৰ, চাকি, লেম্প আৰু বিজুলী বাতি (বাল্ব)।
২। সূৰ্যৰ পোহৰ আইনাত পৰি কিদৰে উভতি যায় ছবিৰ সহায়েৰে দেখুওৱা।
উত্তৰ:
বিৱৰণ: সূৰ্যৰ পোহৰৰ ৰশ্মি যেতিয়া আইনা বা সমতল দাপোণত পৰে, তেতিয়া সেই পোহৰৰ ৰশ্মি আইনাখনৰ পৰা বাধা পাই ঘৰৰ ভিতৰৰ ফাললৈ উভতি যায়। পোহৰ এনেদৰে উভতি যোৱা পৰিঘটনাটোক পোহৰৰ প্ৰতিফলন বোলে।
৩। সূৰ্যৰ পোহৰে আমাক কিদৰে সহায় কৰে?
উত্তৰ: সূৰ্যৰ পোহৰে আমাক দিনৰ ভাগত সকলো বস্তু দেখাত সহায় কৰে আৰু এই পোহৰতে আমি দিনৰ যাৱতীয় কাম-কাজবোৰ সম্পন্ন কৰোঁ। তদুপৰি, সূৰ্যৰ পোহৰ ব্যৱহাৰ কৰিয়েই উদ্ভিদে খাদ্য প্ৰস্তুত কৰে, যিটো সকলো জীৱৰ জীৱনধাৰণৰ মূল আধাৰ।
৪। জোনাকী পৰুৱাই কেনেদৰে আহাৰ বিচাৰে?
উত্তৰ: জোনাকী পৰুৱাই ৰাতি নিজৰ গাৰ পৰাই পোহৰ উলিয়াই খাদ্য বিচাৰি ফুৰে।
৫। কোনে কেতিয়া পোহৰ পাব পৰা বাল্ব সাজি উলিয়ায়?
উত্তৰ: টমাছ আলভা এডিছনে ১৮৭৯ চনত পোহৰ পাব পৰা বাল্ব সাজি উলিয়ায়।
৬। পোহৰৰ উৎস কাক বোলে?
উত্তৰ: যিবোৰ বস্তুৰ পৰা আমি পোহৰ পাওঁ, সেইবোৰক পোহৰৰ উৎস বোলে।
৭। উদ্ভিদৰ বাবে সূৰ্যৰ পোহৰ আৱশ্যক কিয়।
উত্তৰ: উদ্ভিদে সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড গেছৰ সহায়ত নিজৰ আহাৰ প্ৰস্তুত কৰে। সূৰ্যৰ পোহৰ অবিহনে উদ্ভিদে খাদ্য তৈয়াৰ কৰিব নোৱাৰে আৰু জীয়াই থাকিব নোৱাৰে বাবে উদ্ভিদৰ বাবে সূৰ্যৰ পোহৰ নিতান্তই আৱশ্যক।
৮। আন্ধাৰ আমাৰ কিয় প্রয়োজন?
উত্তৰ: দিনৰ ভাগত কাম কৰি আমাৰ শৰীৰ ক্লান্ত হৈ পৰে আৰু ৰাতিৰ আন্ধাৰত আমি জিৰণি বা টোপনি লওঁ। এই জিৰণিৰ পিছতহে আমি পুনৰ কাম কৰিবলৈ গাত নতুন শক্তি আৰু বল পাওঁ। সেয়েহে শৰীৰৰ বিশ্ৰামৰ বাবে আন্ধাৰ আমাৰ প্ৰয়োজন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ অনুশীলনৰ বাবে অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ:
প্ৰশ্ন ১: পোহৰত থকা ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ কণাবোৰক কি বোলে?
উত্তৰ: পোহৰত থকা ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ কণাবোৰক ফ'টন বোলে।
প্ৰশ্ন ২: সূৰ্যৰ পোহৰক আন কি নামেৰে জনা যায়?
উত্তৰ: সূৰ্যৰ পোহৰক প্ৰাকৃতিক পোহৰ বা বগা পোহৰ বোলে।
প্ৰশ্ন ৩: চন্দ্ৰৰ নিজা পোহৰ আৰু তাপ আছেনে?
উত্তৰ: নাই, চন্দ্ৰৰ নিজা পোহৰ আৰু তাপ নাই।
প্ৰশ্ন ৪: কোন নিশা চন্দ্ৰৰ পোহৰ আটাইতকৈ বেছি উজ্জ্বল হয়?
উত্তৰ: পূৰ্ণিমাৰ নিশা চন্দ্ৰৰ পোহৰ আটাইতকৈ বেছি হয়।
প্ৰশ্ন ৫: বাদুলিয়ে ৰাতি কি ব্যৱহাৰ কৰি খাদ্যৰ সন্ধান কৰে?
উত্তৰ: বাদুলিয়ে ৰাতি খাদ্য বিচাৰিবলৈ নিজস্ব ছ'নাৰ ব্যৱহাৰ কৰে।
প্ৰশ্ন ৬: পোহৰৰ এটা কৃত্ৰিম উৎসৰ নাম লিখাঁ।
উত্তৰ: বিজুলী বাতি (বাল্ব) বা লেম্প।
প্ৰশ্ন ৭: বাল্বৰ পোহৰ প্ৰাকৃতিক পোহৰ হয়নে?
উত্তৰ: নহয়, বাল্বৰ পোহৰ প্ৰাকৃতিক পোহৰ নহয়।
প্ৰশ্ন ৮: উদ্ভিদে আহাৰ প্ৰস্তুত কৰোঁতে সূৰ্যৰ পোহৰৰ উপৰি কোনবিধ গেছ ব্যৱহাৰ কৰে?
উত্তৰ: কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ।
প্ৰশ্ন ৯: পৃথিৱীত দিন আৰু ৰাতি কিহৰ বাবে হয়?
উত্তৰ: পৃথিৱীত সূৰ্যৰ পোহৰ পৰিলে দিন হয় আৰু সূৰ্যৰ পোহৰ নপৰিলে ৰাতি হয়।
প্ৰশ্ন ১০: লেম্প জ্বলালে কোন শক্তি পোহৰ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হয়?
উত্তৰ: লেম্পত ৰাসায়নিক শক্তি পোহৰ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।
২ নম্বৰীয়া অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন-উত্তৰ:
প্ৰশ্ন ১: পোহৰৰ প্ৰতিফলন বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: পোহৰৰ ৰশ্মি কোনো বস্তুত (যেনে— আইনা বা সমতল পৃষ্ঠত) পৰি পুনৰ উভতি অহা পৰিঘটনাটোক পোহৰৰ প্ৰতিফলন বোলে। এই প্ৰতিফলনৰ ফলতেই চন্দ্ৰই সূৰ্যৰ পোহৰ পৃথিৱীলৈ পঠিয়াব পাৰে।
প্ৰশ্ন ২: আমি আমাৰ চাৰিওফালৰ বস্তুবোৰ কেনেদৰে দেখা পাওঁ?
উত্তৰ: পোহৰৰ উৎসৰ পৰা পোহৰ আহি যেতিয়া কোনো বস্তুৰ ওপৰত পৰে, সেই বস্তুৰ পৰা পোহৰৰ এটা অংশ উভতি আহি আমাৰ চকুত পৰেহি। তেতিয়াই আমি বস্তুটো স্পষ্টকৈ দেখা পাওঁ।
প্ৰশ্ন ৩: বৈদ্যুতিক বাল্ব আৰু লেম্পত শক্তিৰ কেনে ধৰণৰ ৰূপান্তৰ ঘটে?
উত্তৰ: বৈদ্যুতিক বাল্বত বিদ্যুৎ শক্তিক পোহৰ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়। আনহাতে, তেল বা কেৰাচিন ব্যৱহাৰ কৰি জ্বলোৱা লেম্পত ইন্ধনৰ ৰাসায়নিক শক্তি পোহৰ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।
প্ৰশ্ন ৪: চন্দ্ৰৰ নিজা পোহৰ নথকা সত্ত্বেও ৰাতি আমি জোনৰ পোহৰ কেনেকৈ পাওঁ?
উত্তৰ: চন্দ্ৰৰ নিজা পোহৰ বা তাপ নাই। সূৰ্যৰ পোহৰ যেতিয়া চন্দ্ৰৰ পৃষ্ঠত পৰে, চন্দ্ৰই সেই পোহৰ প্ৰতিফলিত কৰি পৃথিৱীলৈ পঠিয়াই দিয়ে। সেয়েহে নিশা আমি আকাশত জোনৰ পোহৰ দেখিবলৈ পাওঁ।
প্ৰশ্ন ৫: নিশাচৰ প্ৰাণীবোৰে আন্ধাৰত কিদৰে জীৱন-যাপন কৰে?
উত্তৰ: নিশাচৰ প্ৰাণীবোৰে দিনৰ ভাগত জিৰণি লয় আৰু ৰাতিৰ আন্ধাৰত আহাৰ বিচাৰি বাহিৰলৈ ওলায়। যেনে— জোনাকী পৰুৱাই গাৰ পৰা পোহৰ উলিয়াই আৰু বাদুলিয়ে নিজস্ব ছ'নাৰ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি খাদ্যৰ সন্ধান কৰে।
প্ৰশ্ন ৬: পোহৰ নথকাহেঁতেন পৃথিৱীখনৰ কি অৱস্থা হ’লহেঁতেন?
উত্তৰ: পোহৰ নথকাহেঁতেন পৃথিৱীখন চিৰকাল অন্ধকাৰ হৈ থাকিলহেঁতেন। আমি কোনো ৰং বা বস্তু দেখা নাপালোঁহেঁতেন, উদ্ভিদে খাদ্য প্ৰস্তুত কৰিব নোৱাৰিলেহেঁতেন আৰু ফলত কোনো জীৱই পৃথিৱীত জীয়াই থাকিব নোৱাৰিলেহেঁতেন।
প্ৰশ্ন ৭: প্ৰাকৃতিক পোহৰ আৰু কৃত্ৰিম পোহৰৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: প্ৰকৃতিৰ পৰা নিজে নিজে পোৱা পোহৰক প্ৰাকৃতিক পোহৰ বোলে; যেনে— সূৰ্যৰ পোহৰ। আনহাতে, মানুহে নিজৰ প্ৰয়োজনত সজা উৎসৰ পৰা পোৱা পোহৰক কৃত্ৰিম পোহৰ বোলে; যেনে— বাল্ব বা চাকিৰ পোহৰ।
প্ৰশ্ন ৮: সূৰ্যক সকলো জীৱৰ আধাৰ বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰ: সূৰ্যৰ পোহৰ অবিহনে পৃথিৱীত কোনো প্ৰাণ বৰ্তি থাকিব নোৱাৰে। সূৰ্যৰ পোহৰৰ উপস্থিতিতহে উদ্ভিদে আহাৰ প্ৰস্তুত কৰে আৰু এই উদ্ভিদৰ ওপৰতেই মানুহকে ধৰি আন সকলো প্ৰাণী খাদ্যৰ বাবে নিৰ্ভৰশীল।
প্ৰশ্ন ৯: সূৰ্যৰ পোহৰ আইনাত পেলালে ঘৰৰ ভিতৰৰ অংশ কিয় উজ্জ্বল হৈ পৰে?
উত্তৰ: সমতল আইনাৰ ওপৰত যেতিয়া সূৰ্যৰ পোহৰৰ ৰশ্মি পৰে, আইনাই সেই পোহৰ শোহি নোলোৱাকৈ উভতাই পঠিয়ায়। সেই উভতি যোৱা ৰশ্মি ঘৰৰ ছাঁ বা কম পোহৰ থকা অংশত পৰিলে ঠাইডোখৰ বেছি উজ্জ্বল হৈ পৰে।
প্ৰশ্ন ১০: ৰাতিৰ আন্ধাৰে মানুহৰ শৰীৰত কেনেদৰে বল ঘূৰাই আনে?
উত্তৰ: দিনৰ ভাগত শ্ৰম কৰি মানুহৰ দেহ ক্লান্ত আৰু অৱশ হৈ পৰে। ৰাতিৰ আন্ধাৰত শান্ত পৰিৱেশত শৰীৰে গভীৰ জিৰণি আৰু নিদ্ৰা লাভ কৰে, যাৰ ফলত পিছদিনা কাম কৰিবলৈ শৰীৰত পুনৰ নতুন বল ঘূৰি আহে।