পাঠ - ১
বৰগীত
পাঠভিত্তিক অনুশীলনীৰ প্রশ্নোত্তৰঃ
১। চমুকৈ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়া :
(ক) "..... নেৰিবা বান্ধৱ মোক জীৱনে মৰণে।"
-কবিয়ে জীৱনে মৰণে নেৰিবৰ বাবে কাক অনুৰোধ কৰিছে ?
উত্তৰঃ কবিয়ে জীৱনে মৰণে নেৰিবৰ বাবে ভগৱানক অনুৰোধ কৰিছে।
(খ) 'সনক সনন্দ যোগী যাহাকু ধিয়ায়।'
-সনক, সনন্দ আদি যোগীসকলে কাক ধ্যান কৰে বুলি কৈছে ?
উত্তৰঃ সনক, সনন্দ আদি যোগীসকলে মহাপ্রভু শ্রীকৃষ্ণ ভগৱানক ধ্যান কৰে বুলি কৈছে।
(গ) কবি কিহত আতুৰ হোৱা বুলি কৈছে ?
উত্তৰঃ কবি সাংসাৰিক দুখ আৰু বিষয়-বাসনাত আতুৰ হোৱা বুলি কৈছে।
(ঘ) বৰগীতটি কোনে ৰচনা কৰা ?
উত্তৰঃ বৰগীতটি ভক্ত কবি শ্রীশ্রীমাধৱদেৱে ৰচনা কৰা।
(ঙ) বৰগীতটি কি ৰাগত বন্ধা আছে ?
উত্তৰঃ বৰগীতটি 'বসন্ত ৰাগত' বন্ধা আছে।
(চ) কবিয়ে 'বান্ধৱ' বুলি কাক সম্বোধন কৰিছে ?
উত্তৰঃ কবিয়ে শ্রীকৃষ্ণ ভগৱানক 'বান্ধৱ' বুলি সম্বোধন কৰিছে।
(ছ) 'মোহ-পাশ' মানে কি ?
উত্তৰঃ 'মোহ-পাশ' মানে মায়াৰ বন্ধন।
২। বৰগীতটিৰ মূলভাৱ লিখা।
উত্তৰঃ মহাপুৰুষ মাধৱদেৱ বিৰচিত এই বৰগীতটি হ’ল ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তৰ অপাৰ বিশ্বাস আৰু সম্পূৰ্ণ শৰণাগতিৰ এক অনন্য নিদৰ্শন। গীতটিৰ মূলভাৱ হ’ল— ভগৱান অনন্ত মহিমাৰ অধিকাৰী, যাক সনক-সনন্দৰ দৰে ঋষি-মুনি বা বেদ-শাস্ত্ৰয়ো সম্পূৰ্ণৰূপে জানিব নোৱাৰে। এগৰাকী সাধাৰণ মানৱ হৈ সেই পৰমেশ্বৰৰ মহিমা বুজি পোৱা অসম্ভৱ। সংসাৰৰ মায়া-মোহ আৰু বিষয়-বাসনাত আতুৰ হৈ ভক্তই অনুভৱ কৰিছে যে ভগৱানৰ চৰণ কমলত আশ্ৰয় লোৱাৰ বাহিৰে মুক্তিৰ আন কোনো পথ নাই। ঈশ্বৰক 'কৃপাৰ সাগৰ' বুলি সম্বোধন কৰি কবিয়ে তেওঁক জীৱনে-মৰণে লগ নেৰিবলৈ কাতৰ প্ৰাৰ্থনা জনাইছে। ইয়াত ভক্তৰ বিনম্ৰতা আৰু দাস্য ভাব প্ৰকট হৈ উঠিছে, য’ত ভগৱানৰ চৰণ যুগলক জীৱনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সম্পদ (মহা ধন) বুলি গণ্য কৰা হৈছে। অৱশেষত, কবিয়ে নিজকে 'দাসৰো দাস' বুলি পৰিচয় দি ভগৱানক অনুৰোধ কৰিছে যেন তেওঁক সংসাৰৰ মোহ-পাশৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰি নিজৰ চৰণত স্থান দিয়ে। এক কথাত ক’বলৈ গ’লে, এই বৰগীতটি হ’ল ভক্তিৰসৰ এক গভীৰ আৰ্তনাদ আৰু আধ্যাত্মিক মুক্তিৰ এক আন্তৰিক কামনা।
৩। বৰগীতটিৰ ৰচকৰ চমু পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰঃ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ অন্যতম ধৰণীস্বৰূপ শ্ৰীশ্রীমাধৱদেৱৰ জন্ম হয় ১৪৮৯ চনত, লখিমপুৰ জিলাৰ নাৰায়ণপুৰৰ লেটেকুপুখুৰীত। পিতৃ গোবিন্দগিৰী ভূঞা আৰু মাতৃ মনোৰমাৰ সুযোগ্য সন্তান মাধৱদেৱ আছিল মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ প্ৰাণৰ শিষ্য। গুৰুৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি তেওঁ বাৰাদি, গণককুছি, সুন্দৰীদিয়া আৰু ভেলাডাংগাৰ দৰে বিভিন্ন প্ৰান্তত ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ গুৰি ধৰিছিল।কেৱল ধৰ্ম প্ৰচাৰক হিচাপেই নহয়, সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ এজন একনিষ্ঠ সাধক হিচাপেও তেওঁৰ অৱদান অতুলনীয়। তেওঁৰ সাহিত্যিক জীৱনৰ কীৰ্তিস্তম্ভ হ’ল অমৰ সৃষ্টি 'নামঘোষা'। এহেজাৰটা ঘোষা সন্নিৱিষ্ট হৈ থকাৰ বাবে ইয়াক 'হেজাৰী ঘোষা' বুলিও জনা যায়। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁৰ হাততেই সৃষ্টি হৈছিল কালজয়ী সাহিত্যৰাজি:
আখ্যানমূলক ৰচনা: ৰাজসূয় কাব্য, আদিকাণ্ড ৰামায়ণ।
তত্ত্বমূলক ৰচনা: জন্মৰহস্য, ভক্তি-ৰত্নাৱলী, নামমালিকা।
নাট: অৰ্জুন-ভঞ্জন (দধিমথন)।
ঝুমুৰা: চোৰধৰা, পিম্পৰা গুচোৱা, ভূমি-লেটোৱা আৰু ভোজন-বিহাৰ।শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা বৈষ্ণৱ ধৰ্মক সাধাৰণ জনতাৰ মাজলৈ লৈ যোৱাত মাধৱদেৱৰ ভূমিকা আছিল অনন্য। তেওঁ নিজৰ ৰচনাত অতি ঘৰুৱা আৰু সৰল ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যাতে কঠিন তত্ত্বসমূহো মানুহে সহজতে বুজি পায়। বিশেষকৈ তেওঁৰ গীতসমূহৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পোৱা 'দাস্য ভক্তিৰ' নিদৰ্শনে শ্ৰোতাৰ হৃদয় আজিও স্পৰ্শ কৰি যায়। আশা কৰা হৈছে যে এই পাঠটোৱে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক মাধৱদেৱৰ সাহিত্যৰ অপৰূপ সৌন্দৰ্য উপলব্ধি কৰাত বিশেষভাৱে সহায় কৰিব।
৪। ব্যাখ্যা কৰা:
(ক) সহস্র বয়নে যাৰ নপাৱন্ত সীমা।
অধমে জানিবো কেনে তোমাৰ মহিমা।।
উত্তৰঃ ওপৰোক্ত পদ দুশাৰী ভক্তকবি শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱ বিৰচিত 'বৰগীত' নামৰ পাঠৰ পৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।
এই পদ দুশাৰীৰ মাজেৰে কবিয়ে ভগৱান শ্রীকৃষ্ণৰ সেই অপাৰ আৰু অসীম মহিমাৰ কথাকে আমাক বুজাব খুজিছে। যিজন পৰম পুৰুষৰ মহিমা হাজাৰ হাজাৰ চকু বা মুখেৰেও— অৰ্থাৎ হাজাৰজন জ্ঞানী লোকেও কেতিয়াও অন্ত পেলাব নোৱাৰে, তেনেস্থলত কবিৰ দৰে এগৰাকী অতি সামান্য আৰু জ্ঞানহীন মানুহে সেই মহত্ত্ব কেনেকৈ বুজি পাব? কবিয়ে ইয়াত নিজৰ অক্ষমতা অতি বিনম্ৰতাৰে স্বীকাৰ কৰিছে। মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে নিজকে 'অবোধ' আৰু 'নিঃকিন' বুলি অভিহিত কৰি যি আত্মলঘিমা প্ৰকাশ কৰিছে, সেয়া সঁচাকৈয়ে হৃদয়স্পৰ্শী। দৰাচলতে, ভক্তি সাহিত্যত 'দাস্য ভক্তি'ৰ যি অনন্য ধাৰা তেওঁ সৃষ্টি কৰিছিল, তাৰ মূল ভেটিয়েই হ’ল এই পৰম নম্ৰতা— যিটো তেওঁৰ প্ৰতিটো গীত আৰু ৰচনাৰ মাজেৰে পবিত্ৰ ধাৰাৰ দৰে বৈ গৈছে।
(খ) আতুৰ ভৈলোহো হৰি বিষয় বিকলে।
কৰিয়ো উদ্ধাৰ মোক চৰণ কমলে।
উত্তৰঃ এই পদ দুশাৰী ভক্তকবি মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱৰ 'বৰগীত' নামৰ পাঠটিৰ পৰা লোৱা হৈছে।
সংসাৰৰ মায়া-মোহ আৰু বিষয়-বাসনাৰ মাজত আৱদ্ধ হৈ কবি আজি ভাগৰুৱা হৈ পৰিছে। তেওঁ গভীৰভাৱে অনুভৱ কৰিছে যে এই জাগতিক সুখে মানুহক প্ৰকৃত শান্তি নিদিয়ে, বৰঞ্চ দুখ আৰু যন্ত্ৰণাহে উপহাৰ দিয়ে। এই যন্ত্ৰণাৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ কবিৰ মনত এতিয়া তীব্ৰ বিৰাগ জন্মিছে। তেওঁ ভালদৰে জানে যে এই দুখৰ সাগৰৰ পৰা একমাত্ৰ ভগৱানেহে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিব পাৰে। সেইবাবেই, সকলো যন্ত্ৰণাৰ পৰা মুক্তি বিচাৰি কবিয়ে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ চৰণ কমলত নিজকে সমৰ্পণ কৰি আশ্ৰয় প্ৰাৰ্থনা কৰিছে।
(গ) তোমাৰ চৰণ দুই মোৰ মহা ধন।
ভকত জনেৰ নিজ তুমিসে জীৱন।
উত্তৰঃ প্রদত্ত পদ দুশাৰী ভক্ত কবি মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱৰ 'বৰগীত' নামৰ পাঠটিৰ পৰা লোৱা হৈছে।
এই পদফাঁকিৰ জৰিয়তে মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱে এগৰাকী প্ৰকৃত ভক্তৰ বাবে জীৱনৰ আচল সম্পদ কি, তাকেই অতি সুন্দৰকৈ দাঙি ধৰিছে। আমাৰ দৰে সাধাৰণ মানুহৰ বাবে সংসাৰৰ সা-সম্পত্তি বা টকা-পইচাই সকলো হ’ব পাৰে, কিন্তু এজন প্ৰকৃত ভক্তৰ বাবে এইবোৰ অতি তুচ্ছ। তেওঁলোকৰ বাবে ভগৱানৰ চৰণ দুখনিয়েই হ’ল জীৱনৰ পৰম আশ্ৰয় আৰু আটাইতকৈ ডাঙৰ ধন। প্ৰকৃততে, যাৰ হৃদয়ত ভগৱান বিৰাজমান, তেওঁৰ বাবে পাৰ্থিৱ জগতৰ কোনো বিলাসিতাৰ প্ৰয়োজন নাথাকে। ভগৱানেই তেওঁৰ প্ৰাণ, ভগৱানেই তেওঁৰ সৰ্বস্ব। সেয়েহে, সেই পৰম পিতাৰ অলপ কৰুণা বিচাৰি ভক্ত কবিয়ে ইমান আতুৰ হৈ আৰু ভক্তিৰে ভগৱানৰ ওচৰত নিজকে সঁপি দি কাতৰ প্ৰাৰ্থনা জনাইছে।
৫। 'সনক সনন্দ যোগী যাহাকু ধিয়ায়।
সকল নিগমে যাক বিচাৰি নাপায়।'
-তাৎপর্য বিচাৰ কৰা।
উত্তৰঃ ভক্তি সাধনাৰ প্ৰসংগত ভক্ত কবি শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱে তেওঁৰ 'বৰগীত'ত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ অপাৰ মহিমাৰ কথা বৰ সুন্দৰকৈ বৰ্ণনা কৰিছে। কবিয়ে অনুভৱ কৰিছে যে ভগৱানক লাভ কৰাটো ইমান সহজ নহয়; একনিষ্ঠ সাধনাৰ অবিহনে তেওঁৰ সান্নিধ্য অসম্ভব। সেইবাবেই কবিয়ে ভগৱানৰ চৰণত সম্পূৰ্ণৰূপে শৰণ লৈ জীৱনে-মৰণে তেওঁক ত্যাগ নকৰিবলৈ কাতৰ প্ৰাৰ্থনা জনাইছে। মাধৱদেৱে বিনম্ৰতাৰে স্বীকাৰ কৰিছে যে সনক-সনন্দৰ দৰে মহাযোগীসকলেও যাৰ ধ্যান কৰি অন্ত নাপায় আৰু কোনো শাস্ত্ৰই যাৰ সম্পূৰ্ণ পৰিচয় দিব নোৱাৰে, তেনেস্থলত কবিৰ দৰে এজন সাধাৰণ আৰু 'অধম' ভক্তই তেওঁক কেনেকৈ বিচাৰি পাব? নিজৰ এই অযোগ্যতাৰ কথা দোহাৰি কবিয়ে সংসাৰৰ সকলো দুখ-যন্ত্ৰণাৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ ভগৱানৰ ওচৰত আশ্ৰয় বিচাৰিছে। কবিৰ দৃষ্টিত ভগৱানেই তেওঁৰ সৰ্বস্ব—পৰম ধন আৰু জীৱনৰ একমাত্ৰ আধাৰ। ভগৱানৰ সৰ্বোচ্চ শ্ৰেষ্ঠত্ব আৰু নিজৰ নিঃস্বাৰ্থ ভক্তি প্ৰকাশ কৰিবলৈকে কবিয়ে ইমান আৱেগিকভাৱে নিজকে সমৰ্পণ কৰিছে।
৬। বৰগীতৰ চাৰিটা লক্ষণৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ তলত বৰগীতৰ চাৰিটা লক্ষণ উল্লেখ কৰা হ'ল-
(ক) বৰগীতসমূহ শাস্ত্ৰীয় ৰাগ-তালযুক্ত গীত।
(খ) বৰগীতবোৰৰ ভাষা ব্ৰজাৱলী। ব্ৰজাৱলী মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰীশংকৰদেৱ সৃষ্টি এটা কৃত্রিম সাহিত্যিক ভাষা।
(গ) বৰগীতসমূহ ভক্তিমূলক আৰু পৰমপুৰুষ ভগৱানৰ (ঈশ্বৰৰ) মাহাত্ম্য প্রকাশক।
(ঘ) মহাপুৰুষ শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে লিখা গীতবোৰকহে বৰগীত বোলা হয়। নাম-ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ উদ্দেশ্যে বৰগীতসমূহ ৰচিত।
'খ' - ভাষা-বিষয়ক
১। তলত দিয়া শব্দ কেইটাৰ আধুনিক ৰূপ লিখা:
নপাৱন্ত, কেনে, ভৈলোহো, তুমিসে, জনেৰ, কহয়।
উত্তৰঃ
১। চমুকৈ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়া :
(ক) "..... নেৰিবা বান্ধৱ মোক জীৱনে মৰণে।"
-কবিয়ে জীৱনে মৰণে নেৰিবৰ বাবে কাক অনুৰোধ কৰিছে ?
উত্তৰঃ কবিয়ে জীৱনে মৰণে নেৰিবৰ বাবে ভগৱানক অনুৰোধ কৰিছে।
(খ) 'সনক সনন্দ যোগী যাহাকু ধিয়ায়।'
-সনক, সনন্দ আদি যোগীসকলে কাক ধ্যান কৰে বুলি কৈছে ?
উত্তৰঃ সনক, সনন্দ আদি যোগীসকলে মহাপ্রভু শ্রীকৃষ্ণ ভগৱানক ধ্যান কৰে বুলি কৈছে।
(গ) কবি কিহত আতুৰ হোৱা বুলি কৈছে ?
উত্তৰঃ কবি সাংসাৰিক দুখ আৰু বিষয়-বাসনাত আতুৰ হোৱা বুলি কৈছে।
(ঘ) বৰগীতটি কোনে ৰচনা কৰা ?
উত্তৰঃ বৰগীতটি ভক্ত কবি শ্রীশ্রীমাধৱদেৱে ৰচনা কৰা।
(ঙ) বৰগীতটি কি ৰাগত বন্ধা আছে ?
উত্তৰঃ বৰগীতটি 'বসন্ত ৰাগত' বন্ধা আছে।
(চ) কবিয়ে 'বান্ধৱ' বুলি কাক সম্বোধন কৰিছে ?
উত্তৰঃ কবিয়ে শ্রীকৃষ্ণ ভগৱানক 'বান্ধৱ' বুলি সম্বোধন কৰিছে।
(ছ) 'মোহ-পাশ' মানে কি ?
উত্তৰঃ 'মোহ-পাশ' মানে মায়াৰ বন্ধন।
২। বৰগীতটিৰ মূলভাৱ লিখা।
উত্তৰঃ মহাপুৰুষ মাধৱদেৱ বিৰচিত এই বৰগীতটি হ’ল ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তৰ অপাৰ বিশ্বাস আৰু সম্পূৰ্ণ শৰণাগতিৰ এক অনন্য নিদৰ্শন। গীতটিৰ মূলভাৱ হ’ল— ভগৱান অনন্ত মহিমাৰ অধিকাৰী, যাক সনক-সনন্দৰ দৰে ঋষি-মুনি বা বেদ-শাস্ত্ৰয়ো সম্পূৰ্ণৰূপে জানিব নোৱাৰে। এগৰাকী সাধাৰণ মানৱ হৈ সেই পৰমেশ্বৰৰ মহিমা বুজি পোৱা অসম্ভৱ। সংসাৰৰ মায়া-মোহ আৰু বিষয়-বাসনাত আতুৰ হৈ ভক্তই অনুভৱ কৰিছে যে ভগৱানৰ চৰণ কমলত আশ্ৰয় লোৱাৰ বাহিৰে মুক্তিৰ আন কোনো পথ নাই। ঈশ্বৰক 'কৃপাৰ সাগৰ' বুলি সম্বোধন কৰি কবিয়ে তেওঁক জীৱনে-মৰণে লগ নেৰিবলৈ কাতৰ প্ৰাৰ্থনা জনাইছে। ইয়াত ভক্তৰ বিনম্ৰতা আৰু দাস্য ভাব প্ৰকট হৈ উঠিছে, য’ত ভগৱানৰ চৰণ যুগলক জীৱনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সম্পদ (মহা ধন) বুলি গণ্য কৰা হৈছে। অৱশেষত, কবিয়ে নিজকে 'দাসৰো দাস' বুলি পৰিচয় দি ভগৱানক অনুৰোধ কৰিছে যেন তেওঁক সংসাৰৰ মোহ-পাশৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰি নিজৰ চৰণত স্থান দিয়ে। এক কথাত ক’বলৈ গ’লে, এই বৰগীতটি হ’ল ভক্তিৰসৰ এক গভীৰ আৰ্তনাদ আৰু আধ্যাত্মিক মুক্তিৰ এক আন্তৰিক কামনা।
৩। বৰগীতটিৰ ৰচকৰ চমু পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰঃ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ অন্যতম ধৰণীস্বৰূপ শ্ৰীশ্রীমাধৱদেৱৰ জন্ম হয় ১৪৮৯ চনত, লখিমপুৰ জিলাৰ নাৰায়ণপুৰৰ লেটেকুপুখুৰীত। পিতৃ গোবিন্দগিৰী ভূঞা আৰু মাতৃ মনোৰমাৰ সুযোগ্য সন্তান মাধৱদেৱ আছিল মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ প্ৰাণৰ শিষ্য। গুৰুৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি তেওঁ বাৰাদি, গণককুছি, সুন্দৰীদিয়া আৰু ভেলাডাংগাৰ দৰে বিভিন্ন প্ৰান্তত ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ গুৰি ধৰিছিল।কেৱল ধৰ্ম প্ৰচাৰক হিচাপেই নহয়, সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ এজন একনিষ্ঠ সাধক হিচাপেও তেওঁৰ অৱদান অতুলনীয়। তেওঁৰ সাহিত্যিক জীৱনৰ কীৰ্তিস্তম্ভ হ’ল অমৰ সৃষ্টি 'নামঘোষা'। এহেজাৰটা ঘোষা সন্নিৱিষ্ট হৈ থকাৰ বাবে ইয়াক 'হেজাৰী ঘোষা' বুলিও জনা যায়। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁৰ হাততেই সৃষ্টি হৈছিল কালজয়ী সাহিত্যৰাজি:
আখ্যানমূলক ৰচনা: ৰাজসূয় কাব্য, আদিকাণ্ড ৰামায়ণ।
তত্ত্বমূলক ৰচনা: জন্মৰহস্য, ভক্তি-ৰত্নাৱলী, নামমালিকা।
নাট: অৰ্জুন-ভঞ্জন (দধিমথন)।
ঝুমুৰা: চোৰধৰা, পিম্পৰা গুচোৱা, ভূমি-লেটোৱা আৰু ভোজন-বিহাৰ।শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা বৈষ্ণৱ ধৰ্মক সাধাৰণ জনতাৰ মাজলৈ লৈ যোৱাত মাধৱদেৱৰ ভূমিকা আছিল অনন্য। তেওঁ নিজৰ ৰচনাত অতি ঘৰুৱা আৰু সৰল ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যাতে কঠিন তত্ত্বসমূহো মানুহে সহজতে বুজি পায়। বিশেষকৈ তেওঁৰ গীতসমূহৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পোৱা 'দাস্য ভক্তিৰ' নিদৰ্শনে শ্ৰোতাৰ হৃদয় আজিও স্পৰ্শ কৰি যায়। আশা কৰা হৈছে যে এই পাঠটোৱে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক মাধৱদেৱৰ সাহিত্যৰ অপৰূপ সৌন্দৰ্য উপলব্ধি কৰাত বিশেষভাৱে সহায় কৰিব।
৪। ব্যাখ্যা কৰা:
(ক) সহস্র বয়নে যাৰ নপাৱন্ত সীমা।
অধমে জানিবো কেনে তোমাৰ মহিমা।।
উত্তৰঃ ওপৰোক্ত পদ দুশাৰী ভক্তকবি শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱ বিৰচিত 'বৰগীত' নামৰ পাঠৰ পৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।
এই পদ দুশাৰীৰ মাজেৰে কবিয়ে ভগৱান শ্রীকৃষ্ণৰ সেই অপাৰ আৰু অসীম মহিমাৰ কথাকে আমাক বুজাব খুজিছে। যিজন পৰম পুৰুষৰ মহিমা হাজাৰ হাজাৰ চকু বা মুখেৰেও— অৰ্থাৎ হাজাৰজন জ্ঞানী লোকেও কেতিয়াও অন্ত পেলাব নোৱাৰে, তেনেস্থলত কবিৰ দৰে এগৰাকী অতি সামান্য আৰু জ্ঞানহীন মানুহে সেই মহত্ত্ব কেনেকৈ বুজি পাব? কবিয়ে ইয়াত নিজৰ অক্ষমতা অতি বিনম্ৰতাৰে স্বীকাৰ কৰিছে। মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে নিজকে 'অবোধ' আৰু 'নিঃকিন' বুলি অভিহিত কৰি যি আত্মলঘিমা প্ৰকাশ কৰিছে, সেয়া সঁচাকৈয়ে হৃদয়স্পৰ্শী। দৰাচলতে, ভক্তি সাহিত্যত 'দাস্য ভক্তি'ৰ যি অনন্য ধাৰা তেওঁ সৃষ্টি কৰিছিল, তাৰ মূল ভেটিয়েই হ’ল এই পৰম নম্ৰতা— যিটো তেওঁৰ প্ৰতিটো গীত আৰু ৰচনাৰ মাজেৰে পবিত্ৰ ধাৰাৰ দৰে বৈ গৈছে।
(খ) আতুৰ ভৈলোহো হৰি বিষয় বিকলে।
কৰিয়ো উদ্ধাৰ মোক চৰণ কমলে।
উত্তৰঃ এই পদ দুশাৰী ভক্তকবি মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱৰ 'বৰগীত' নামৰ পাঠটিৰ পৰা লোৱা হৈছে।
সংসাৰৰ মায়া-মোহ আৰু বিষয়-বাসনাৰ মাজত আৱদ্ধ হৈ কবি আজি ভাগৰুৱা হৈ পৰিছে। তেওঁ গভীৰভাৱে অনুভৱ কৰিছে যে এই জাগতিক সুখে মানুহক প্ৰকৃত শান্তি নিদিয়ে, বৰঞ্চ দুখ আৰু যন্ত্ৰণাহে উপহাৰ দিয়ে। এই যন্ত্ৰণাৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ কবিৰ মনত এতিয়া তীব্ৰ বিৰাগ জন্মিছে। তেওঁ ভালদৰে জানে যে এই দুখৰ সাগৰৰ পৰা একমাত্ৰ ভগৱানেহে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিব পাৰে। সেইবাবেই, সকলো যন্ত্ৰণাৰ পৰা মুক্তি বিচাৰি কবিয়ে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ চৰণ কমলত নিজকে সমৰ্পণ কৰি আশ্ৰয় প্ৰাৰ্থনা কৰিছে।
(গ) তোমাৰ চৰণ দুই মোৰ মহা ধন।
ভকত জনেৰ নিজ তুমিসে জীৱন।
উত্তৰঃ প্রদত্ত পদ দুশাৰী ভক্ত কবি মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱৰ 'বৰগীত' নামৰ পাঠটিৰ পৰা লোৱা হৈছে।
এই পদফাঁকিৰ জৰিয়তে মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱে এগৰাকী প্ৰকৃত ভক্তৰ বাবে জীৱনৰ আচল সম্পদ কি, তাকেই অতি সুন্দৰকৈ দাঙি ধৰিছে। আমাৰ দৰে সাধাৰণ মানুহৰ বাবে সংসাৰৰ সা-সম্পত্তি বা টকা-পইচাই সকলো হ’ব পাৰে, কিন্তু এজন প্ৰকৃত ভক্তৰ বাবে এইবোৰ অতি তুচ্ছ। তেওঁলোকৰ বাবে ভগৱানৰ চৰণ দুখনিয়েই হ’ল জীৱনৰ পৰম আশ্ৰয় আৰু আটাইতকৈ ডাঙৰ ধন। প্ৰকৃততে, যাৰ হৃদয়ত ভগৱান বিৰাজমান, তেওঁৰ বাবে পাৰ্থিৱ জগতৰ কোনো বিলাসিতাৰ প্ৰয়োজন নাথাকে। ভগৱানেই তেওঁৰ প্ৰাণ, ভগৱানেই তেওঁৰ সৰ্বস্ব। সেয়েহে, সেই পৰম পিতাৰ অলপ কৰুণা বিচাৰি ভক্ত কবিয়ে ইমান আতুৰ হৈ আৰু ভক্তিৰে ভগৱানৰ ওচৰত নিজকে সঁপি দি কাতৰ প্ৰাৰ্থনা জনাইছে।
৫। 'সনক সনন্দ যোগী যাহাকু ধিয়ায়।
সকল নিগমে যাক বিচাৰি নাপায়।'
-তাৎপর্য বিচাৰ কৰা।
উত্তৰঃ ভক্তি সাধনাৰ প্ৰসংগত ভক্ত কবি শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱে তেওঁৰ 'বৰগীত'ত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ অপাৰ মহিমাৰ কথা বৰ সুন্দৰকৈ বৰ্ণনা কৰিছে। কবিয়ে অনুভৱ কৰিছে যে ভগৱানক লাভ কৰাটো ইমান সহজ নহয়; একনিষ্ঠ সাধনাৰ অবিহনে তেওঁৰ সান্নিধ্য অসম্ভব। সেইবাবেই কবিয়ে ভগৱানৰ চৰণত সম্পূৰ্ণৰূপে শৰণ লৈ জীৱনে-মৰণে তেওঁক ত্যাগ নকৰিবলৈ কাতৰ প্ৰাৰ্থনা জনাইছে। মাধৱদেৱে বিনম্ৰতাৰে স্বীকাৰ কৰিছে যে সনক-সনন্দৰ দৰে মহাযোগীসকলেও যাৰ ধ্যান কৰি অন্ত নাপায় আৰু কোনো শাস্ত্ৰই যাৰ সম্পূৰ্ণ পৰিচয় দিব নোৱাৰে, তেনেস্থলত কবিৰ দৰে এজন সাধাৰণ আৰু 'অধম' ভক্তই তেওঁক কেনেকৈ বিচাৰি পাব? নিজৰ এই অযোগ্যতাৰ কথা দোহাৰি কবিয়ে সংসাৰৰ সকলো দুখ-যন্ত্ৰণাৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ ভগৱানৰ ওচৰত আশ্ৰয় বিচাৰিছে। কবিৰ দৃষ্টিত ভগৱানেই তেওঁৰ সৰ্বস্ব—পৰম ধন আৰু জীৱনৰ একমাত্ৰ আধাৰ। ভগৱানৰ সৰ্বোচ্চ শ্ৰেষ্ঠত্ব আৰু নিজৰ নিঃস্বাৰ্থ ভক্তি প্ৰকাশ কৰিবলৈকে কবিয়ে ইমান আৱেগিকভাৱে নিজকে সমৰ্পণ কৰিছে।
৬। বৰগীতৰ চাৰিটা লক্ষণৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ তলত বৰগীতৰ চাৰিটা লক্ষণ উল্লেখ কৰা হ'ল-
(ক) বৰগীতসমূহ শাস্ত্ৰীয় ৰাগ-তালযুক্ত গীত।
(খ) বৰগীতবোৰৰ ভাষা ব্ৰজাৱলী। ব্ৰজাৱলী মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰীশংকৰদেৱ সৃষ্টি এটা কৃত্রিম সাহিত্যিক ভাষা।
(গ) বৰগীতসমূহ ভক্তিমূলক আৰু পৰমপুৰুষ ভগৱানৰ (ঈশ্বৰৰ) মাহাত্ম্য প্রকাশক।
(ঘ) মহাপুৰুষ শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে লিখা গীতবোৰকহে বৰগীত বোলা হয়। নাম-ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ উদ্দেশ্যে বৰগীতসমূহ ৰচিত।
'খ' - ভাষা-বিষয়ক
১। তলত দিয়া শব্দ কেইটাৰ আধুনিক ৰূপ লিখা:
নপাৱন্ত, কেনে, ভৈলোহো, তুমিসে, জনেৰ, কহয়।
উত্তৰঃ
শব্দ | আধুনিক ৰূপ |
নপাৱন্ত | নাপায়। |
কেনে | কেনেকৈ |
ভৈলোহো | হলো |
তুমিসে | তুমিহে, তুমিয়েই। |
জনেৰ | জনৰ, মানুহৰ। |
কহয় | কয়। |
২। ব্ৰজাৱলী ভাষাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ব্ৰজাৱলী বা ব্ৰজবুলি আচলতে এটা কৃত্ৰিম সাহিত্যিক ভাষা। বহুতে ভাবিব পাৰে যে ই ব্ৰজধামত প্ৰচলিত কোনো সাধাৰণ কথা-বতৰা পতা ভাষা, কিন্তু আচলতে ইয়াৰ নামটোৰ সৈতেহে তেনে এক ধাৰণা জড়িত হৈ আছে। পণ্ডিতসকলৰ মতে, মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰীশংকৰদেৱৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ সেই সোণালী সময়ছোৱাতে অসম, বংগ আৰু উৰিষ্যাত এই অনন্য ভাষাটিৰ সৃষ্টি হৈছিল। মন কৰিবলগীয়া কথাটো হ’ল, পশ্চিমীয়া হিন্দী ভাষাৰ সৈতে ব্ৰজবুলিৰ কোনো পোনপটীয়া সম্পৰ্ক নাই। ইয়াৰ মূল ভেটিটো হৈছে মৈথিলী ভাষা। এই মৈথিলীৰ সৈতে ভোজপুৰী, নেৱাৰী আৰু আন কিছুমান কাষৰীয়া আঞ্চলিক ভাষাৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিহে এই ভাষাৰ জন্ম হৈছিল। আমাৰ গুৰুজনাই ইয়াত অসমীয়া শব্দৰো এক সুন্দৰ প্ৰয়োগ ঘটাইছিল, যাৰ ফলত ই এক শক্তিশালী সাহিত্যিক ভাষা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিলে। বিশেষকৈ স্বৰধ্বনিৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰে ভাষাটোক ইমানেই শ্ৰুতিমধুৰ কৰি তুলিছে যে ই আজিও মানুহৰ মন জয় কৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছে।
************