১ নম্বৰৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: চীনৰ ইতিহাসত প্ৰথম আফিং যুদ্ধ কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৩৯ চনত।
প্ৰশ্ন ২: আফিং যুদ্ধসমূহ কোন কোন চনৰ ভিতৰত সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৩৯ চনৰ পৰা ১৮৬০ চনৰ ভিতৰত।
প্ৰশ্ন ৩: প্ৰথম আফিং যুদ্ধ কোনখন চুক্তিৰ দ্বাৰা সমাপ্ত হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৪২ চনৰ নানকিং (Nanking) চুক্তিৰ দ্বাৰা।
প্ৰশ্ন ৪: আফিং যুদ্ধ কাৰ কাৰ মাজত হৈছিল?
উত্তৰ: ব্ৰিটেইন (পশ্চিমীয়া শক্তি) আৰু চীনৰ সম্ৰাটৰ (ক্লিং ৰাজবংশ) মাজত।
প্ৰশ্ন ৫: 'অসম চুক্তি' বা 'অসমান চুক্তি' (Unequal Treaties) বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: আফিং যুদ্ধত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত পশ্চিমীয়া শক্তিসমূহে চীনৰ ওপৰত জোৰকৈ জাপি দিয়া বৈষম্যমূলক চুক্তিসমূহক অসমান চুক্তি বোলা হয়।
প্ৰশ্ন ৬: চীনত 'মুক্ত দ্বাৰ নীতি' (Open Door Policy) কোনে ঘোষণা কৰিছিল?
উত্তৰ: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক সচিব জন হেই (John Hay)-এ।
প্ৰশ্ন ৭: 'মুক্ত দ্বাৰ নীতি' কোন চনত ঘোষণা কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৯৯ চনত।
প্ৰশ্ন ৮: দ্বিতীয় আফিং যুদ্ধৰ সমাপ্তি ঘটোৱা এখন প্ৰধান চুক্তিৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: টিয়েনচিনৰ চুক্তি (Treaty of Tientsin, ১৮৫৮) বা পেকিং সন্মিলন (১৮৬০)।
প্ৰশ্ন ৯: আফিং যুদ্ধৰ সময়ত চীনত কোনটো ৰাজবংশই শাসন কৰিছিল?
উত্তৰ: চিং বা মাঞ্চু (Qing/Manchu) ৰাজবংশই।
প্ৰশ্ন ১০: ব্ৰিটিছসকলে চীনলৈ অবৈধভাৱে কি বস্তু সৰবৰাহ কৰিছিল, যাৰ বাবে যুদ্ধ হৈছিল?
উত্তৰ: আফিং (Opium)।
প্ৰশ্ন ১১: নানকিং চুক্তিৰ অধীনত চীনে ব্ৰিটেইনক এৰি দিয়া গুৰুত্বপূৰ্ণ দ্বীপটোৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰ: হংকং (Hong Kong)।
প্ৰশ্ন ১২: পশ্চিমীয়া শক্তিসমূহে চীনৰ অৰ্থনীতিক শোষণ কৰিবলৈ কি ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰ: মুক্ত বাণিজ্য আৰু নিজাকৈ প্ৰভাৱবলয় (Spheres of Influence) গঠন কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ১৩: মুক্ত দ্বাৰ নীতিৰ মূল উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰ: চীনৰ ভূখণ্ড সকলো বিদেশী ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে সমান ব্যৱসায়িক সুযোগৰ বাবে খোলা ৰখা।
প্ৰশ্ন ১৪: 'কেণ্টন বাণিজ্য ব্যৱস্থা' (Canton System) কোনখন দেশৰ সৈতে জড়িত আছিল?
উত্তৰ: চীন দেশৰ সৈতে।
প্ৰশ্ন ১৫: দ্বিতীয় আফিং যুদ্ধত ব্ৰিটেইনৰ সৈতে আন কোনখন পশ্চিমীয়া দেশে চীনৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিছিল?
উত্তৰ: ফ্ৰান্সে।
২ নম্বৰৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: প্ৰথম আফিং যুদ্ধৰ দুটা প্ৰধান কাৰণ লিখা।
উত্তৰ:
১/ ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়ীসকলে চীনত চলোৱা অবৈধ আফিং ব্যৱসায়ৰ ওপৰত চীন চৰকাৰে নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা।
২/ চীনে পশ্চিমীয়া দেশসমূহৰ বাবে মুক্ত বাণিজ্যৰ দুৱাৰ মুকলি কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা।
প্ৰশ্ন ২: অসমান চুক্তি (Unequal Treaties) ৰ দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ:
১/ ১৮৪২ চনৰ ব্ৰিটেইন আৰু চীনৰ মাজত হোৱা 'নানকিং চুক্তি' (Treaty of Nanking)।
২/ ১৮৫৮ চনৰ 'টিয়েনচিন চুক্তি' (Treaty of Tientsin)।
প্ৰশ্ন ৩: চীনৰ ওপৰত জাপি দিয়া 'অসমান চুক্তি'সমূহৰ দুটা পৰিণাম লিখা।
উত্তৰ:
১/ চীনে নিজৰ সাৰ্বভৌমত্ব হেৰুৱাই কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ বিদেশী ব্যৱসায়ৰ বাবে খুলি দিবলগীয়া হৈছিল।
২/ বিদেশী নাগৰিকসকলক চীনৰ আইনৰ পৰা ৰেহাই দি 'বহিঃৰাষ্ট্ৰীয় অধিকাৰ' (Extraterritoriality) প্ৰদান কৰা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৪: মুক্ত দ্বাৰ নীতি (Open Door Policy) কি আছিল?
উত্তৰ: ১৮৯৯ চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰই ঘোষণা কৰা এক নীতি, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল চীনক কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট বিদেশী শক্তিয়ে সম্পূৰ্ণৰূপে গ্ৰাস কৰাৰ পৰা ৰক্ষা কৰা আৰু সকলো দেশৰে বাবে চীনত সমান বাণিজ্যৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰা।
প্ৰশ্ন ৫: চীনত পশ্চিমীয়া দেশসমূহৰ 'বৰ্ধিত অৰ্থনৈতিক স্বাৰ্থ' কি আছিল?
উত্তৰ: পশ্চিমীয়া ঔদ্যোগিক বিপ্লৱৰ বাবে ব্ৰিটেইন, ফ্ৰান্স আদি দেশক কেঁচা সামগ্ৰী সংগ্ৰহ আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিবলৈ চীনৰ বিশাল বজাৰখনৰ প্ৰয়োজন আছিল। ইয়াৰ বাবেই তেওঁলোকে চীনৰ অৰ্থনীতিক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব বিচাৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৬: বহিঃৰাষ্ট্ৰীয় অধিকাৰ (Extraterritoriality) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: অসমান চুক্তিৰ অধীনত চীনত থকা ব্ৰিটিছ বা অন্যান্য বিদেশী নাগৰিকে কোনো অপৰাধ কৰিলে তেওঁলোকক চীনৰ আদালত আৰু আইনৰ দ্বাৰা বিচাৰ কৰিব নোৱাৰিছিল; কেৱল তেওঁলোকৰ নিজা দেশৰ কনচুলৰ আদালতেহে বিচাৰ কৰিব পাৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৭: নানকিং চুক্তিৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰ্ত কি আছিল?
উত্তৰ:
১/ চীনে ব্ৰিটেইনক হংকং দ্বীপটো চিৰস্থায়ীভাৱে এৰি দিবলগীয়া হৈছিল।
২/ কেণ্টনসহ পাঁচটা প্ৰধান সাগৰীয় বন্দৰ ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়ৰ বাবে মুকলি কৰিবলগীয়া হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৮: চীনৰ ইতিহাসত 'প্ৰভাৱবলয়' (Spheres of Influence) মানে কি?
উত্তৰ: ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে সামৰিকভাৱে দুৰ্বল চীনৰ বিভিন্ন অঞ্চল ব্ৰিটেইন, ফ্ৰান্স, জাৰ্মানী, ৰাছিয়া আৰু জাপানে নিজৰ মাজত ভাগ কৰি লৈছিল, য’ত তেওঁলোকে একচেটিয়া অৰ্থনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক অধিকাৰ লাভ কৰিছিল। ইয়াকে প্ৰভাৱবলয় বোলে।
প্ৰশ্ন ৯: চীনৰ ‘উন্মোচন’ (Opening Up of China) বুলিলে কি বুজোৱা হৈছে?
উত্তৰ: ১৯ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে চীনে বহিঃজগতৰ সৈতে ব্যৱসায় অতি সীমিত কৰি ৰাখিছিল। কিন্তু আফিং যুদ্ধত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত পশ্চিমীয়া শক্তিসমূহৰ হেঁচাত বাধ্য হৈ চীনে নিজৰ বন্দৰ আৰু অৰ্থনীতি বিশ্ব বাণিজ্যৰ বাবে মুকলি কৰি দিবলগীয়া হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোকে চীনৰ উন্মোচন বোলা হয়।
প্ৰশ্ন ১০: দ্বিতীয় আফিং যুদ্ধৰ (১৮৫৬-১৮৬০) মূল কাৰণ কি আছিল?
উত্তৰ: পশ্চিমীয়া শক্তিসমূহে প্ৰথম আফিং যুদ্ধৰ চুক্তিসমূহ সংশোধন কৰি সমগ্ৰ চীনদেশ তেওঁলোকৰ ব্যৱসায়ৰ বাবে সম্পূৰ্ণৰূপে মুকলি কৰিব বিচাৰিছিল। লগতে 'অ্যারো' (Arrow) নামৰ জাহাজ এখনক লৈ সৃষ্টি হোৱা বিবাদে এই যুদ্ধৰ সূচনা কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ১১: পিকিং সন্মিলন (Convention of Peking, 1860) ৰ দুটা ফলাফল লিখা।
উত্তৰ:
১/ চীন চৰকাৰে খ্ৰীষ্টান ধৰ্মপ্ৰচাৰকসকলক চীনৰ অভ্যন্তৰলৈ গৈ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰাৰ অনুমতি দিবলৈ বাধ্য হৈছিল।
২/ তিয়েনচিন বন্দৰটো বিদেশী বাণিজ্যৰ বাবে সম্পূৰ্ণ মুকলি কৰা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ১২: ব্ৰিটেইনে কিয় চীনলৈ আফিং ৰপ্তানি কৰিছিল?
উত্তৰ: ব্ৰিটেইনে চীনৰ পৰা বুজন পৰিমাণৰ চাহ, ৰেচম আৰু চীনা মাটিৰ বাচন ক্ৰয় কৰিছিল, যাৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে বিপুল পৰিমাণৰ ৰূপ (Silver) চীনক দিবলগীয়া হৈছিল। এই বাণিজ্যিক ঘাটি পূৰণ কৰিবলৈ আৰু ভাৰতৰ পৰা ৰূপ ঘূৰাই আনিবলৈ ব্ৰিটেইনে চীনলৈ আফিং ৰপ্তানি আৰম্ভ কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ১৩: আফিং যুদ্ধই মাঞ্চু বা চিং ৰাজবংশৰ ওপৰত কি প্ৰভাৱ পেলাইছিল?
উত্তৰ: এই যুদ্ধসমূহে মাঞ্চু ৰাজবংশৰ সামৰিক দুৰ্বলতা আৰু প্ৰশাসনিক দুৰ্নীতি উদঙাই দিছিল। ফলস্বৰূপে সম্ৰাটৰ মৰ্যাদা হ্ৰাস পাইছিল আৰু চীনৰ জনসাধাৰণৰ মাজত মাঞ্চু শাসনৰ বিৰুদ্ধে টাইপিং বিদ্ৰোহৰ দৰে তীব্ৰ গণ-অসন্তুষ্টিৰ সৃষ্টি হৈছিল।
প্ৰশ্ন ১৪: ক’হং (Co-hong) ব্যৱস্থা কি আছিল?
উত্তৰ: আফিং যুদ্ধৰ পূৰ্বে চীন চৰকাৰে কেণ্টন বন্দৰত বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলৰ সৈতে লেনদেন কৰিবলৈ এক বিশেষ চীনা ব্যৱসায়ী গোটক একচেটিয়া অধিকাৰ দিছিল। এই গোটটোক 'ক’হং' বুলি জনা গৈছিল। নানকিং চুক্তিৰ দ্বাৰা ইয়াক বিলুপ্ত কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ১৫: আমেৰিকাই মুক্ত দ্বাৰ নীতি ঘোষণা কৰাৰ অন্তৰালত থকা স্বাৰ্থটো কি আছিল?
উত্তৰ: ১৮৯৯ চনৰ ভিতৰত ইউৰোপীয় শক্তিসমূহে চীনক বিভিন্ন প্ৰভাৱবলয়ত ভগাই পেলাইছিল। আমেৰিকাৰ কোনো প্ৰভাৱবলয় নথকা বাবে, তেওঁলোকে আশংকা কৰিছিল যে ইউৰোপীয় দেশসমূহে তেওঁলোকক চীনত ব্যৱসায় কৰিবলৈ নিদিব। সেয়ে নিজৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ আমেৰিকাই এই নীতি উলিয়াইছিল।
৫ নম্বৰীয়া দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্নঃ
প্ৰশ্ন ১: প্ৰথম আফিং যুদ্ধৰ (১৮৩৯-১৮৪২) প্ৰধান কাৰণসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: প্ৰথম আফিং যুদ্ধ আছিল চীনৰ ইতিহাসৰ এক যুগান্তকাৰী ঘটনা। এই যুদ্ধৰ মূল কাৰণসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:
আফিং ব্যৱসায় আৰু বাণিজ্যিক ঘাটি: ব্ৰিটেইনে চীনৰ পৰা বুজন পৰিমাণৰ চাহ আৰু ৰেচম আমদানি কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁলোকে বিপুল পৰিমাণৰ ৰূপ (Silver) চীনক পৰিশোধ কৰিবলগীয়া হৈছিল। এই বাণিজ্যিক ঘাটি পূৰণ কৰিবলৈ ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে ভাৰতত আফিং উৎপাদন কৰি অবৈধভাৱে চীনলৈ ৰপ্তানি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।
চীনৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষতি: আফিং সেৱনৰ ফলত চীনৰ যুৱ প্ৰজন্ম শাৰীৰিক আৰু মানসিকভাৱে ধ্বংসৰ মুখত পৰিছিল। তদুপৰি, আফিং ক্ৰয় কৰিবলৈ চীনৰ পৰা বিপুল পৰিমাণৰ ৰূপ বহিৰ্গমন হোৱাৰ বাবে চীনৰ অৰ্থনীতি বিপৰ্যস্ত হৈ পৰিছিল।
চীন চৰকাৰৰ নিষেধাজ্ঞা: পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ চীনৰ চিং (Qing) সম্ৰাটে ১৮৩৯ চনত লিন জেক্সুক (Lin Zexu) বিশেষ বিষয়া হিচাপে কেণ্টনলৈ পঠিয়ায়। লিন জেক্সুৱে ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়ীসকলৰ পৰা প্ৰায় ২০,০০০ বাকচ আফিং জব্দ কৰি ধ্বংস কৰে।
প্ৰত্যক্ষ কাৰণ: আফিং ধ্বংস কৰা আৰু চীনা আইন মানি চলিবলৈ ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়ীসকলক বাধ্য কৰা কাৰ্যত ব্ৰিটেইন ক্ষুব্ধ হৈ পৰে। নিজৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থ আৰু সাম্ৰাজ্যবাদী মৰ্যাদা ৰক্ষাৰ অচিলা লৈ ব্ৰিটেইনে ১৮৩৯ চনত চীনৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰে।
প্ৰশ্ন ২: ১৮৪২ চনৰ 'নানকিং চুক্তি'ৰ (Treaty of Nanking) মূল চৰ্তসমূহ কি কি আছিল? ইয়াৰ গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰ: প্ৰথম আফিং যুদ্ধত চীন ব্ৰিটেইনৰ হাতত শোচনীয়ভাৱে পৰাজিত হোৱাৰ পিছত ১৮৪২ চনৰ ২৯ আগষ্টত ঐতিহাসিক 'নানকিং চুক্তি' স্বাক্ষৰিত হয়। ইয়াক চীনৰ ইতিহাসৰ প্ৰথম 'অসমান চুক্তি' বুলি গণ্য কৰা হয়।
প্ৰধান চৰ্তসমূহ:
বন্দৰ মুকলি: চীনে কেণ্টন, আময়, ফুচৌ, নিংপো আৰু চাংহাই—এই পাঁচটা প্ৰধান সাগৰীয় বন্দৰ ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে মুকলি কৰি দিবলগীয়া হৈছিল।
হংকং সমৰ্পণ: চীনে হংকং দ্বীপটো চিৰস্থায়ীভাৱে ব্ৰিটেইনৰ হাতত অৰ্পণ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।
ক্ষতিপূৰণ আদায়: যুদ্ধৰ ক্ষতিপূৰণ আৰু লিন জেক্সুৱে ধ্বংস কৰা আফিঙৰ মূল্য বাবদ চীনে ব্ৰিটেইনক ২১ নিযুত ডলাৰ পৰিশোধ কৰিবলগীয়া হৈছিল।
ক’হং ব্যৱস্থাৰ বিলোপ: চীন চৰকাৰে পূৰ্বৰ একচেটিয়া ব্যৱসায়ী গোট 'ক’হং' (Co-hong) ব্যৱস্থা বিলুপ্ত কৰি ব্ৰিটিছসকলক মুক্ত বাণিজ্যৰ অধিকাৰ দিবলগীয়া হৈছিল।
গুৰুত্ব: এই চুক্তিৰ জৰিয়তে চীনৰ দীৰ্ঘদিনীয়া বিচ্ছিন্নতাবাদী নীতি বা বন্ধ দুৱাৰ নীতিৰ অন্ত পৰে আৰু চীনৰ অৰ্থনীতি পশ্চিমীয়া সাম্ৰাজ্যবাদৰ কৱলত পৰে।
প্ৰশ্ন ৩: চীনৰ ওপৰত জাপি দিয়া 'অসমান চুক্তি'সমূহৰ (Unequal Treaties) পৰিণাম বা প্ৰভাৱ কি আছিল?
উত্তৰ: আফিং যুদ্ধৰ পিছত ব্ৰিটেইন, ফ্ৰান্স, আমেৰিকা আদি পশ্চিমীয়া শক্তিসমূহে চীনৰ সামৰিক দুৰ্বলতাৰ সুযোগ লৈ কেতবোৰ বৈষম্যমূলক চুক্তি জাপি দিছিল, যাক 'অসমান চুক্তি' বোলা হয়। চীনৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ আছিল সুদূৰপ্ৰসাৰী:
সাৰ্বভৌমত্বৰ অৱক্ষয়: এই চুক্তিসমূহৰ দ্বাৰা চীনৰ ভূখণ্ডগত সাৰ্বভৌমত্ব গুৰুতৰভাৱে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। হংকং ব্ৰিটেইনৰ অধীনলৈ যায় আৰু কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চল বিদেশী শক্তিয়ে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ লয়।
বহিঃৰাষ্ট্ৰীয় অধিকাৰ (Extraterritoriality): এই ব্যৱস্থা অনুসৰি চীনত থকা বিদেশী নাগৰিকসকলে কোনো অপৰাধ কৰিলে তেওঁলোকৰ বিচাৰ চীনৰ আইন বা আদালতত নহৈ, তেওঁলোকৰ নিজা দেশৰ আদালততহে হৈছিল। ই চীনৰ আইনী ব্যৱস্থাক অপমানিত কৰিছিল।
অৰ্থনৈতিক শোষণ: চীনে নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি আমদানি-ৰপ্তানি শুল্ক নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ অধিকাৰ হেৰুৱাই পেলায়। শুল্কৰ হাৰ বিদেশী শক্তিয়ে স্থিৰ কৰি দিছিল, যাৰ ফলত চীনা ঘৰুৱা উদ্যোগসমূহ ধ্বংস হৈছিল।
ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক আগ্ৰাসন: চুক্তিসমূহৰ সুযোগ লৈ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মপ্ৰচাৰকসকলে চীনৰ অভ্যন্তৰীণ অঞ্চলসমূহলৈ গৈ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰাৰ অধিকাৰ লাভ কৰে, যিয়ে পৰম্পৰাগত চীনা সংস্কৃতিত আঘাত হানিছিল।
প্ৰশ্ন ৪: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ 'মুক্ত দ্বাৰ নীতি' (Open Door Policy) কি আছিল? ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰ: ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ব্ৰিটেইন, ফ্ৰান্স, জাৰ্মানী, ৰাছিয়া আৰু জাপানে চীনৰ একো একোটা অঞ্চল নিজৰ অৰ্থনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনি 'প্ৰভাৱবলয়' (Spheres of Influence) গঠন কৰিছিল। সেই সময়ত আমেৰিকাৰ তেনে কোনো প্ৰভাৱবলয় নাছিল। গতিকে চীনৰ বজাৰত নিজৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ ১৮৯৯ চনত আমেৰিকাৰ বৈদেশিক সচিব জন হেই (John Hay)-এ 'মুক্ত দ্বাৰ নীতি' বা 'খোলা দুৱাৰ নীতি' ঘোষণা কৰে।
মূল উদ্দেশ্য আৰু চৰ্তসমূহ:
সমান বাণিজ্যিক অধিকাৰ: কোনো শক্তিয়ে নিজৰ প্ৰভাৱবলয়ত আন দেশৰ ব্যৱসায়ীক বাধা দিব নোৱাৰিব। সকলো বিদেশী ৰাষ্ট্ৰই চীনৰ বজাৰত সমান ব্যৱসায়িক আৰু ঔদ্যোগিক সা-সুবিধা পাব লাগিব।
সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ শুল্ক ব্যৱস্থা: প্ৰভাৱবলয় থকা দেশসমূহে চীন চৰকাৰৰ নিৰ্ধাৰিত জাহাজ শুল্ক আৰু ৰেল ভাড়াৰ হাৰ মানি চলিব লাগিব, অৰ্থাৎ নিজৰ দেশৰ ব্যৱসায়ীৰ বাবে বিশেষ ৰেহাই দিব নোৱাৰিব।
চীনৰ অখণ্ডতা ৰক্ষা: চীন দেশক বিদেশী শক্তিসমূহে ইখনৰ পিছত সিখনকৈ ভগাই পেলোৱাৰ যি প্ৰতিযোগিতা চলিছিল, তাক ৰোধ কৰি চীনৰ ভৌগোলিক অখণ্ডতা আৰু প্ৰশাসনিক সাৰ্বভৌমত্ব বচাই ৰখাৰ পোষকতা কৰা হৈছিল।
এই নীতিৰ জৰিয়তে আমেৰিকাই কোনো যুদ্ধ নকৰাকৈয়ে সমগ্ৰ চীন দেশতে ব্যৱসায় কৰাৰ অধিকাৰ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৫: পশ্চিমীয়া অৰ্থনৈতিক স্বাৰ্থই চীনৰ পৰম্পৰাগত অৰ্থনীতি আৰু সমাজ ব্যৱস্থা কেনেকৈ সলনি কৰিছিল?
উত্তৰ: ১৯ শতিকাত চীনৰ 'উন্মোচন'ৰ লগে লগে পশ্চিমীয়া দেশসমূহৰ বৰ্ধিত অৰ্থনৈতিক স্বাৰ্থই চীনৰ পুৰণি স্বাৱলম্বী অৰ্থনীতি আৰু সমাজ গাঁথনি সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি কৰি পেলাইছিল। ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰভাৱসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ আছিল:
স্বাৱলম্বী অৰ্থনীতিৰ পতন: চীনৰ পৰম্পৰাগত গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি আছিল কৃষি আৰু হস্তশিল্পৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু পশ্চিমীয়া দেশসমূহৰ যন্ত্ৰত উৎপাদিত সস্তা কাপোৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীয়ে চীনৰ বজাৰ বুৰাই পেলোৱাৰ ফলত থলুৱা তাঁতশিল্প আৰু কুটিৰ শিল্পসমূহ ধ্বংস হৈ পৰে।
বাণিজ্যিকীকৰণ আৰু মুদ্ৰা ব্যৱস্থাৰ সংকট: চাহ আৰু ৰেচমৰ উৎপাদন সম্পূৰ্ণৰূপে বিদেশী বজাৰৰ চাহিদাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ পৰে। আনহাতে, আফিং ব্যৱসায়ৰ বাবে চীনৰ পৰা বুজন পৰিমাণৰ ৰূপ বাহিৰলৈ গুচি যোৱাত দেশৰ ভিতৰত মুদ্ৰাস্ফীতি ঘটে আৰু কৃষকসকলৰ ওপৰত কৰৰ বোজা বৃদ্ধি পায়।
নতুন শ্ৰেণীৰ উত্থান: পশ্চিমীয়া ব্যৱসায়ীসকলৰ সৈতে কাম কৰিবলৈ চীনত এটা নতুন দালাল বা মধ্যভোগী ব্যৱসায়ী শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি হয়, যাক 'কম্প্ৰাডৰ' (Comprador) বোলা হৈছিল। ই চীনা সমাজত এক নতুন অৰ্থনৈতিক শ্ৰেণীবিভাজনৰ জন্ম দিয়ে।
সামাজিক অসন্তুষ্টি আৰু বিদ্ৰোহ: অৰ্থনৈতিক দুৰৱস্থা, নিবনুৱা সমস্যা আৰু আফিঙৰ আসক্তিয়ে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত চৰম হতাশাৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে চিং বা মাঞ্চু চৰকাৰ আৰু বিদেশী শক্তিৰ বিৰুদ্ধে 'টাইপিং বিদ্ৰোহ' (Taiping Rebellion) আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'বক্সাৰ বিদ্ৰোহ' (Boxer Rebellion) ৰ দৰে তীব্ৰ গণ-আন্দোলনৰ সূত্ৰপাত ঘটে।