প্ৰশ্নাৱলী : 

প্ৰশ্ন ১: চকুৰ উপযোজন ক্ষমতা কি ? 

উত্তৰ: চকুৰ লেঞ্চৰ ফ'কাছ দৈৰ্ঘ্য পৰিবৰ্তন কৰিব পৰা সামৰ্থ্যক চকুৰ উপযোজন ক্ষমতা (Accommodation) বোলে । আমাৰ চকুৰ চিলিয়াৰী পেশীবোৰে চকুৰ লেঞ্চখনৰ বক্ৰতা কম-বেছি কৰি ইয়াৰ ফ'কাছ দৈৰ্ঘ্য সালসলনি কৰে, যাৰ ফলত আমি ওচৰৰ আৰু দূৰৰ—উভয় বস্তু স্পষ্টকৈ দেখা পাওঁ ।

প্ৰশ্ন ২: মায়'পিয়াগ্রস্ত চকু থকা মানুহ এজনে 1.2 m তকৈ বেছি দূৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখা নাপায়। যথোচিত দৃষ্টি ঘূৰাই আনিবলৈ কেনেধৰণৰ লেন্‌ছ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব ? 

উত্তৰ: মায়'পিয়া বা নিকট দৃষ্টিগ্ৰস্ততাৰ সংশোধনৰ বাবে এজন ব্যক্তিয়ে উপযুক্ত ক্ষমতাৰ অৱতল লেন্‌ছ (Concave lens) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব ।

কাৰণ: অৱতল লেন্‌ছে দূৰৰ পৰা অহা পোহৰৰ ৰশ্মিবোৰক অপসাৰী কৰি এনেদৰে চকুত পেলায় যাতে প্ৰতিবিম্বটো সঠিকভাৱে ৰেটিনাত গঠিত হয় ।

প্ৰশ্ন ৩: স্বাভাৱিক দৃষ্টিৰ এজন মানুহৰ বাবে দূৰ-বিন্দু আৰু নিকটবিন্দু কি ? 

উত্তৰ: নিকট বিন্দু (Near point): এজন সুস্থ চকুৰ ব্যক্তিৰ বাবে নিকট বিন্দু হ'ল চকুৰ পৰা প্ৰায় 25 cm দূৰত্বত । এইটোৱেই হৈছে স্পষ্ট দৃষ্টিৰ ন্যূনতম দূৰত্ব ।

দূৰ বিন্দু (Far Point): সুস্থ চকুৰ বাবে দূৰ বিন্দু অসীমত (Infinity) থাকে ।

প্ৰশ্ন ৪: ছাত্ৰ এজন শেষৰ বেঞ্চত বহিলে ব'ৰ্ডখন চোৱাত অসুবিধা পায়। ল'ৰাজনে ভোগা বিকাৰটো কি হ'ব পাৰে? ইয়াৰ সংশোধন কেনেকৈ কৰিব পাৰি ? 

উত্তৰ: যিহেতু ছাত্ৰজনে দূৰত থকা ব'ৰ্ডখন দেখাত অসুবিধা পাইছে কিন্তু ওচৰৰ বস্তু দেখা পায়, গতিকে তেওঁ ভোগা বিকাৰটো হ'ল মায়'পিয়া (Myopia) বা নিকট দৃষ্টিগ্ৰস্ততা ।

সংশোধন:  ছাত্ৰজনে উপযুক্ত ক্ষমতাৰ এযোৰ অৱতল লেন্‌ছ (Concave lens) যুক্ত চছমা ব্যৱহাৰ কৰি এই বিকাৰ সংশোধন কৰিব পাৰিব । এই লেন্‌ছে দূৰৰ পৰা অহা পোহৰৰ প্ৰতিবিম্বটো পুনৰ ৰেটিনালৈ ঘূৰাই আনে ।

অনুশীলনী : 

1.মানুহৰ চকুৱে চকুৰ লেন্‌দ্ৰৰ ফ'কাছ দৈর্ঘ্য সালসলনি কৰি বিভিন্ন দূৰত্বত অৱস্থিত বস্তু ফ'কাছ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ কাৰণ হ'ল— 

(a) প্রেছবায় পিয়া

(b) উপযোজন ক্ষমতা

(c) নিকট দৃষ্টিগ্রস্ততা

(d) দূৰ দৃষ্টিগ্রস্ততা

উত্তৰ: (b) উপযোজন ক্ষমতা

2. মানুহৰ চকুৱে বস্তু এটাৰ প্ৰতিবিম্ব গঠন কৰাৰ স্থান— 

(a) কর্ণিয়া (Cornea)

(b) চকুৰ পতা (Iris)

(c) চকুৰ মণি (Pupil)

(d) অক্ষিপট (Retina)

উত্তৰ: অক্ষিপট (Retina)

3. নিয়মীয়া দৃষ্টিৰ সদ্য প্রাপ্তবয়স্কৰ বাবে স্পষ্টকৈ দেখা ন্যূনতম দূৰত্ব— 

(a) 25 m

(b) 2.5 cm

(c) 25 cm

(d) 2.5 m

উত্তৰ: (c) 25 cm

4. চকুৰ কি অঙ্গৰ ক্ৰিয়াৰ বাবে চকুৰ লেন্‌দ্ৰৰ ফ'কাছ দৈৰ্ঘ্যৰ পৰিবৰ্তন হয় ? 

(a) চকুৰ মণি

(b) অক্ষিপট

(c) চিলিয়াৰী

(d) চকুৰ পতা

উত্তৰ: (c) চিলিয়াৰী

৫. এজন মানুহৰ দূৰ দৃষ্টিগ্ৰস্ততা সংশোধনৰ বাবে -5.5 ডায়প্টাৰ ক্ষমতাৰ লেন্‌ছৰ আৱশ্যক। তেওঁৰ নিকট দৃষ্টিগ্ৰস্ততাৰ সংশোধনৰ বাবে আৱশ্যকীয় লেন্‌ছৰ ক্ষমতা -1.5 ডায়প্টাৰ হ'লে (i) দূৰ দৃষ্টিগ্ৰস্ততা (ii) নিকট দৃষ্টিগ্ৰস্ততাৰ সংশোধনৰ বাবে আৱশ্যক হোৱা লেন্‌ছৰ ফ'কাছ দৈৰ্ঘ্য কিমান ?

সমাধান: 

৬. নিকট দৃষ্টিগ্ৰস্ত মানুহ এজনৰ দূৰ বিন্দু চকুৰ সন্মুখত 80 cm দূৰত্বত। এই বিকাৰৰ সংশোধনৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা লেন্‌ছৰ প্ৰকৃতি কি আৰু ক্ষমতা কিমান ?

উত্তৰ: যিহেতু ব্যক্তিজনে দূৰৰ বস্তু দেখা নাপায় (মায়'পিয়া), গতিকে তেওঁক অৱতল লেন্‌ছৰ প্ৰয়োজন হ'ব। ইয়াত, দূৰ বিন্দু 

(v) = -80 cm = -0.8 m আৰু অসীমৰ বস্তু চাব লাগে গতিকে u = 

সংশোধনী লেন্‌ছৰ ক্ষমতা হ'ব -1.25 D (অৱতল লেন্‌ছ)।

৭. দূৰ দৃষ্টিগ্ৰস্ততাৰ সংশোধন দেখুৱাই ৰশ্মিচিত্ৰ অংকন কৰা। দূৰ দৃষ্টিগ্ৰস্ত চকু এটাৰ বাবে নিকট বিন্দু 1 m। এই বিকাৰৰ সংশোধনৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা লেন্‌ছৰ ক্ষমতা কিমান? ধৰি লোৱা স্বাভাৱিক চকুৰ বাবে নিকট বিন্দু 25 cm।

উত্তৰ: ইয়াৰ সংশোধনৰ বাবে উত্তল লেন্‌ছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

দিয়া আছে:

• বিকাৰগ্ৰস্ত চকুৰ নিকট বিন্দুৰ দূৰত্ব (v) = -1 m বা -100 cm

  
  

• স্বাভাৱিক চকুৰ নিকট বিন্দুৰ দূৰত্ব (u) = -25 cm

  
  

• লেন্‌ছৰ ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্য = f

• লেন্‌ছৰ ক্ষমতা = P

লেন্‌ছৰ সূত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি , 

মানবোৰ বহুৱাই পাওঁ, 

গতিকে, ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্য 

এই বিকাৰৰ সংশোধনৰ বাবে +3.0 D ক্ষমতাৰ এটা উত্তল লেন্‌ছৰ প্ৰয়োজন হ’ব।

ৰশ্মিচিত্ৰ : 

৮. সাধাৰণ চকুৱে এটা 25 cmতকৈ ওচৰত ৰখা বস্তু দেখা নাপায় কিয় ? 

উত্তৰ: চকুৰ উপযোজন ক্ষমতাৰ এটা সীমা থাকে। চকুৰ চিলিয়াৰী পেশীসমূহে চকুৰ লেন্‌ছৰ ফ'কাছ দৈৰ্ঘ্য এটা ন্যূনতম মানতকৈ কমাব নোৱাৰে। ২৫ ছেমি তকৈ ওচৰত বস্তু এটা ৰাখিলে চকুৰ লেন্‌ছৰ বক্ৰতা প্ৰয়োজনীয় জোখত বৃদ্ধি নহয়, যাৰ ফলত প্ৰতিবিম্বটো অক্ষিপটত স্পষ্টকৈ গঠন নহয় আৰু চকুত ক্লেশ অনুভৱ হয়।

৯. চকুৰ পৰা লক্ষ্যবস্তুৰ দূৰত্ব বঢ়াই নিলে চকুৰ ভিতৰত প্ৰতিবিম্বৰ দূৰত্বৰ কি হয় ? 

উত্তৰ: চকুৰ পৰা লক্ষ্যবস্তুৰ দূৰত্ব যিমানেই সলনি নহওক কিয়, সুস্থ চকুৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিবিম্বৰ দূৰত্ব একে থাকে (অৰ্থাৎ সদায় অক্ষিপট বা ৰেটিনাতে গঠিত হয়)। আমাৰ চকুৰ লেন্‌ছে নিজৰ ফ'কাছ দৈৰ্ঘ্য সলাই (উপযোজন ক্ষমতাৰ দ্বাৰা) এই কামটো কৰে।

১০. তৰাই তিৰবিৰায় কিয় ? 

উত্তৰ: তৰাৰ তিৰবিৰণি বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰতিসৰণৰ বাবে ঘটে। বায়ুমণ্ডলৰ বিভিন্ন তৰপৰ উষ্ণতা আৰু ঘনত্ব অনবৰতে সলনি হৈ থকাৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰতিসৰণাংকও স্থিৰ নাথাকে। ফলত তৰাৰ পৰা অহা পোহৰৰ গতিপথ সলনি হৈ থাকে আৰু আমাৰ চকুত সোমোৱা পোহৰৰ পৰিমাণ কেতিয়াবা উজ্জ্বল আৰু কেতিয়াবা ম্লান হয়। ইয়াকেই তিৰবিৰণি বুলি কোৱা হয়।

১১. গ্ৰহই তিৰবিৰাই নাথাকে কিয় ? 

উত্তৰ: গ্ৰহবোৰ তৰাৰ তুলনাত পৃথিৱীৰ বহুত ওচৰত অৱস্থিত, সেয়েহে ইহঁতক পোহৰৰ 'বিস্তাৰিত উৎস' বুলি ধৰা হয়। গ্ৰহৰ বিভিন্ন অংশৰ পৰা অহা পোহৰৰ তিৰবিৰণিৰ গড় মান শূন্য হৈ পৰে, যাৰ ফলত তিৰবিৰণিৰ প্ৰভাৱ নোহোৱা হয়।

১২. ৰাতিপুৱা সূৰ্যক ৰঙচুৱা দেখি কিয় ? 

উত্তৰ: সূৰ্যোদয়ৰ সময়ত সূৰ্য দিগন্তৰ ওচৰত থাকে আৰু সূৰ্যৰ পোহৰে বায়ুমণ্ডলৰ ডাঠ তৰপৰ মাজেৰে অধিক দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰিব লগা হয়। এই সময়ত কম তৰংগ দৈৰ্ঘ্যৰ পোহৰ (নীলা আৰু বেঙুনীয়া) বায়ুমণ্ডলৰ কণিকাবোৰৰ দ্বাৰা চাৰিওফালে বিক্ষিপ্ত হৈ আঁতৰি যায়। কেৱল অধিক তৰংগ দৈৰ্ঘ্যৰ ৰঙা পোহৰখিনি আমাৰ চকুত আহি পৰে, সেয়েহে সূৰ্যক ৰঙচুৱা দেখি।

১৩. মহাকাশচাৰী এজনে আকাশৰ ৰং নীলাৰ পৰিবৰ্তে ক'লা দেখে কিয় ? 

উত্তৰ: মহাকাশত কোনো বায়ুমণ্ডল নাই। পোহৰৰ বিক্ষেপণ ঘটিবলৈ বায়ুমণ্ডল আৰু বায়ুৰ কণাৰ প্ৰয়োজন। যিহেতু মহাকাশত পোহৰৰ বিক্ষেপণ নঘটে, সেয়েহে আকাশৰ পৰা কোনো পোহৰ বিক্ষিপ্ত হৈ মহাকাশচাৰীৰ চকুত নপৰে আৰু আকাশখন ক'লা দেখি।