পাঠ্যক্ৰমৰ সাৰাংশ (Lesson Summary) :

​এই পাঠ্যসূচীখনত ঔপনিৱেশিক শাসনকালত অসমৰ পৰম্পৰাগত স্বাৱলম্বী অৰ্থনীতিৰ পৰা আধুনিক বজাৰকেন্দ্ৰিক অৰ্থনীতিলৈ হোৱা ৰূপান্তৰৰ এক বিস্তাৰিত চিত্ৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। ব্ৰিটিছৰ দ্বাৰা পাইক প্ৰথাৰ বিলুপ্তি, মুদ্ৰাভিত্তিক উচ্চ ভূমি ৰাজহ নীতি আৰু আফু খেতিৰ চৰকাৰী একচেটীয়াকৰণে থলুৱা গ্ৰাম্য সমাজত তীব্ৰ ঋণগ্ৰস্ততাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। আনহাতে, ব্ৰিটিছ পুঁজিপতিসকলে চাহ, কয়লা আৰু খনিজ তেল উদ্যোগত বৃহৎ বিনিয়োগ কৰিছিল যদিও ইয়াৰ লাভাংশ লণ্ডনলৈ চালন হোৱাৰ বাবে স্থানীয় মূলধন গঠন হোৱা নাছিল। ৰেলপথ আৰু জল পৰিবহনৰ বিকাশে সম্পদ নিষ্কাশনৰ প্ৰক্ৰিয়া ক্ষিপ্ৰতৰ কৰাৰ লগতে ব্যাপক জনসংখ্যাৰ প্ৰব্ৰজন ঘটাইছিল। অৱশেষত, ১৯৪৭ চনৰ দেশ বিভাজনে অসমক ভৌগোলিকভাৱে বিচ্ছিন্ন কৰি মৰাপাট খণ্ড আৰু সামগ্ৰিক অৰ্থনীতিলৈ এক দীৰ্ঘম্যাদী বিপৰ্যয় কঢ়িয়াই আনিছিল।

অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: ব্ৰিটিছ শাসনকালত অসমৰ পৰম্পৰাগত পাইক প্ৰথাৰ বিলুপ্তিয়ে ভূমি ব্যৱস্থাত কি প্ৰধান পৰিৱৰ্তন আনিছিল? 

উত্তৰ: পাইক প্ৰথাৰ অন্ত পেলাই ব্ৰিটিছ চৰকাৰে অসমত এক মুদ্ৰাভিত্তিক পোনপটীয়া ভূমি ৰাজহ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল, য’ত শ্ৰমৰ সলনি নগদ ধনেৰে কৰ আদায় দিয়াটো বাধ্যতামূলক কৰা হৈছিল।

প্ৰশ্ন ২: ঔপনিৱেশিক শক্তিৰ দ্বাৰা ১৮৬০ চনত অসমত আফু খেতি (Opium Production) সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰাৰ প্ৰকৃত কাৰণ কি আছিল? 

উত্তৰ: থলুৱা কৃষকসকলক ব্যক্তিগতভাৱে আফু খেতি কৰাৰ পৰা বিৰত ৰাখি, চৰকাৰে চৰকাৰী আফু দোকানৰ জৰিয়তে এই ব্যৱসায় নিজৰ একচেটিয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনি ৰাজহ বৃদ্ধি কৰিব বিচাৰিছিল।

প্ৰশ্ন ৩: চাহ বাগিচাসমূহৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে জাৰি কৰা ‘ৱেষ্ট লেণ্ড ৰুলচ’ (Waste Land Rules)ৰ মূল উদ্দেশ্য কি আছিল? 

উত্তৰ: অসমৰ পতিঅ’ বা ব্যৱহাৰ নোহোৱা ভূখণ্ডসমূহ অতি কম মূল্যত বা নামমাত্ৰ কৰত ব্ৰিটিছ চাহ পুঁজিপতিসকলক আবণ্টন দি চাহ উদ্যোগৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটোৱা।

প্ৰশ্ন ৪: অসমত ঔপনিৱেশিক মূলধন বিনিয়োগৰ আটাইতকৈ লাভজনক আৰু প্ৰথম বৃহৎ উৎপাদনমুখী উদ্যোগটো কি আছিল? 

উত্তৰ: অসমৰ চাহ উদ্যোগ (Plantation Industry)।

প্ৰশ্ন ৫: ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে উজনি অসমৰ মাকুম অঞ্চলত কোনটো খনিজ উদ্যোগত ব্ৰিটিছৰ বৃহৎ পুঁজি বিনিয়োগ হৈছিল? 

উত্তৰ: কয়লা খনি উদ্যোগত (Mining Industry)।

প্ৰশ্ন ৬: ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত নিয়মীয়া বাষ্পীয় জাহাজ (Steamer Service) চলাচল আৰম্ভ কৰাৰ মূল অৰ্থনৈতিক স্বাৰ্থ কি আছিল? 

উত্তৰ: অসমৰ চাহ, কয়লা আৰু কেঁচা তেল কম সময়ৰ ভিতৰত কলকাতা বন্দৰলৈ ৰপ্তানি কৰা আৰু ব্ৰিটিছ উৎপাদিত সামগ্ৰী অসমৰ বজাৰলৈ অনা।

প্ৰশ্ন ৭: ১৮৮৫ চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথ নিৰ্মাণৰ আঁৰত কোনটো প্ৰধান কোম্পানীৰ অৰ্থনৈতিক স্বাৰ্থ আছিল? 

উত্তৰ: ‘আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী’ (Assam Railway and Trading Company), যাৰ উদ্দেশ্য আছিল কয়লা আৰু কাঠৰ পৰিবহন সহজ কৰা।

প্ৰশ্ন ৮: ঔপনিৱেশিক কালত বংগৰ পৰা অসমলৈ অহা খেতিয়কসকলক কি বুলি জনা গৈছিল আৰু তেওঁলোকে কি খেতিৰ সূচনা কৰিছিল? 

উত্তৰ: তেওঁলোকক ‘প্ৰব্ৰজিত মৈমনসিঙীয়া কৃষক’ বুলি জনা গৈছিল আৰু তেওঁলোকে অসমৰ চৰ-চাপৰি অঞ্চলত ব্যাপকভাৱে মৰাপাট আৰু বৰো ধানৰ খেতি আৰম্ভ কৰিছিল।

প্ৰশ্ন ৯: চাহ বাগিচাৰ উৎপাদন চলাই নিবলৈ ব্ৰিটিছসকলে ভাৰতৰ অন্য প্ৰান্তৰ পৰা অনা শ্ৰমিকসকলক কি আইনৰ অধীনত অসমলৈ অনা হৈছিল? 

উত্তৰ: ‘ইমিগ্ৰেছন এক্ট’ বা ঠিকাভিত্তিক চুক্তি (Indentured Labour System) ব্যৱস্থাৰ অধীনত।

প্ৰশ্ন ১০: ১৯৪৭ চনৰ ভাৰত বিভাজনে অসমৰ চাহ উদ্যোগৰ পৰিবহন ব্যৱস্থাত কি হঠাত সংকট নমাই আনিছিল? 

উত্তৰ: অসম আৰু কলকাতাৰ মাজত থকা পৰম্পৰাগত নদী আৰু ৰেলপথসমূহ পূব পাকিস্তানৰ (বৰ্তমানৰ বাংলাদেশ) অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ বাবে অসমৰ পৰিবহন সংযোগ সম্পূৰ্ণ বিচ্ছিন্ন হৈ পৰিছিল।

প্ৰশ্ন ১১: ঔপনিৱেশিক চৰকাৰে অসমৰ কৃষকৰ ওপৰত জাপি দিয়া উচ্চ ভূমি ৰাজহৰ প্ৰতিবাদত ১৮৯৪ চনত হোৱা ঐতিহাসিক কৃষক বিদ্ৰোহটোৰ নাম কি?

উত্তৰ: পথৰুঘাটৰ ৰণ (পথৰুঘাটৰ কৃষক বিদ্ৰোহ)।

প্ৰশ্ন ১২: ব্ৰিটিছ পুঁজিপতিসকলে অসমৰ ক’ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে খনিজ তেলৰ সন্ধান পাই বাণিজ্যিকভাবে তৈলকূপ স্থাপন কৰিছিল? 

উত্তৰ: ডিগবৈত।

প্ৰশ্ন ১৩: ঔপনিৱেশিক কালত অসমলৈ হোৱা জনসংখ্যাৰ প্ৰব্ৰজনে (In-migration) ৰাজ্যখনৰ জনসংখ্যাৰ গাঁথনিত কি প্ৰধান পৰিৱৰ্তন আনিছিল? 

উত্তৰ: ই অসমৰ ধৰ্মীয়, ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক গাঁথনিৰ বহুল পৰিৱৰ্তন ঘটোৱাৰ লগতে হাবি-বননি কাটি কৃষিভূমিৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটাইছিল।

প্ৰশ্ন ১৪: দেশ বিভাজনৰ ঠিক পিছতে পূব পাকিস্তানৰ পৰা অসমলৈ অহা হিন্দু শৰণাৰ্থীসকলৰ সোঁতে অসম চৰকাৰৰ কোনটো বিভাগৰ ওপৰত আটাইতকৈ বেছি বিত্তীয় বোজা জাপি দিছিল? 

উত্তৰ: সাহায্য আৰু সংস্থাপন (Relief and Rehabilitation) আৰু খাদ্য যোগান বিভাগৰ ওপৰত।

প্ৰশ্ন ১৫: ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ছোৱাত অসমৰ থলুৱা কুটিৰ উদ্যোগসমূহ ধ্বংস হোৱাৰ মূল কাৰণটো কি আছিল? 

উত্তৰ: ব্ৰিটিছৰ সস্তা মিলৰ কাপোৰ আৰু ঔদ্যোগিক সামগ্ৰীৰ মুক্ত আমদানি, যাৰ সৈতে অসমৰ থলুৱা হাতেবুটীয়া শিল্পই প্ৰতিযোগিতাত টিকিব পৰা নাছিল।

চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: ব্ৰিটিছৰ উচ্চ ভূমি ৰাজহ নীতিয়ে অসমৰ গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিত কেনেধৰণৰ ঋণগ্ৰস্ততাৰ (Indebtedness) সৃষ্টি কৰিছিল? 

উত্তৰ: ব্ৰিটিছ চৰকাৰে নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত কেৱল নগদ টকাৰে ভূমি কৰ পৰিশোধ কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰিছিল। বানপানী বা শস্য নষ্ট হ’লেও কৰ ৰেহাই নিদিয়াৰ বাবে দৰিদ্ৰ কৃষকসকলে মাটি হেৰুওৱাৰ ভয়ত মাৰোৱাৰী কায়া বা থলুৱা মহাজনৰ পৰা উচ্চ সুতত ঋণ ল’বলগীয়া হৈছিল, যাৰ ফলত গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি ঋণৰ কবলত পৰিছিল।

প্ৰশ্ন ২: আফু ব্যৱসায় ৰাজ্যই নিজৰ হাতলৈ লোৱাৰ ফলত অসমৰ সাধাৰণ জনসাধাৰণৰ অৰ্থনৈতিক আৰু স্বাস্থ্যগত দিশত কি প্ৰভাৱ পৰিছিল? 

উত্তৰ: চৰকাৰে আফুৰ মূল্য অত্যধিক বৃদ্ধি কৰাৰ ফলত আসক্ত থলুৱা লোকসকলে আফু কিনিবলৈ নিজৰ মাটি-সম্পত্তি পৰ্যন্ত বিক্ৰী কৰিবলগীয়া হৈছিল। ইয়াৰ ফলত কৃষক সমাজ অৰ্থনৈতিকভাৱে দেউলীয়া হৈ পৰিছিল আৰু অত্যধিক কানি সেৱনৰ বাবে কৰ্মক্ষম জনসংখ্যা হ্ৰাস পাইছিল।

প্ৰশ্ন ৩: অসমৰ চাহ উদ্যোগত ব্ৰিটিছ ‘প্ৰফেচৰেল ক্যাপিটেল’ বা ঔপনিৱেশিক মূলধন বিনিয়োগৰ দুটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা। 

উত্তৰ: প্ৰথমতে, এই মূলধনৰ সিংহভাগ লাভাংশ লণ্ডনলৈ ঘূৰি গৈছিল, যাৰ ফলত অসমত কোনো স্থানীয় মূলধন গঠন হোৱা নাছিল। দ্বিতীয়তে, এই উদ্যোগে থলুৱা শ্ৰমিকক সংস্থাপন নিদি বংগ, বিহাৰ আদিৰ পৰা সস্তা শ্ৰমিক আমদানি কৰি এক আছুতীয়া অৰ্থনৈতিক বৃত্ত তৈয়াৰ কৰিছিল।

প্ৰশ্ন ৪: ১৯ শতিকাত ব্ৰিটিছৰ অধীনত অসমত গঢ়ি উঠা খনি উদ্যোগসমূহ (Mining Industry) কেনেকৈ চাহ উদ্যোগৰ পৰিপূৰক হিচাপে কাম কৰিছিল? 

উত্তৰ: অসমৰ চাহ বাগিচাসমূহৰ যন্ত্ৰপাতি চলোৱা, চাহ গৰম কৰা আৰু ভাপ-জাহাজ তথা ৰেলৰ ইন্ধনৰ বাবে প্ৰচুৰ পৰিমাণে কয়লাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। মাকুম আৰু লিডুৰ খনিৰ পৰা উৎপাদিত কয়লাই এই অভাৱ পূৰণ কৰি চাহ ৰপ্তানি প্ৰক্ৰিয়া ক্ষিপ্ৰতৰ কৰি তুলিছিল।

প্ৰশ্ন ৫: ঔপনিৱেশিক অসমত জল পৰিবহনৰ বিকাশে সামগ্ৰিক বাণিজ্য ব্যৱস্থা কেনেকৈ সলনি কৰিছিল? 

উত্তৰ: ১৮৪৭ চনৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰত চলাচল কৰা ভাপ-জাহাজে অসমক পোনপটীয়াকৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰৰ (কলকাতা বন্দৰৰ জৰিয়তে) সৈতে সংযোগ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত মৰাপাট, চাহ আৰু খনিজ পদাৰ্থৰ বৃহৎ পৰিমাণৰ ৰপ্তানি সম্ভৱ হৈছিল আৰু আমদানি কৰা বিদেশী পণ্যই অসমৰ বজাৰ ভৰাই পেলাইছিল।

প্ৰশ্ন ৬: আসাম-বেঙ্গল ৰেলৱে (Assam-Bengal Railway) প্ৰকল্পৰ মূল অৰ্থনৈতিক লক্ষ্য কি আছিল? 

উত্তৰ: এই ৰেলৱে প্ৰকল্পৰ মূল লক্ষ্য আছিল উজনি অসমৰ চাহ বাগিচা আৰু খনি অঞ্চলসমূহক পোনে পোনে চট্টগ্রাম বন্দৰৰ (বৰ্তমান বাংলাদেশত) সৈতে সংযোগ কৰা, যাতে কলকাতা বন্দৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰি কম খৰচত ব্ৰিটিছ সামগ্ৰী বিশ্ব বজাৰলৈ পঠিয়াব পৰা যায়।

প্ৰশ্ন ৭: ব্ৰিটিছ কালত হোৱা ‘জনসংখ্যাৰ প্ৰব্ৰজন’ (In-migration) কেনেকৈ অসমৰ পতিত ভূমি উন্নয়নৰ কাৰক হৈ পৰিছিল? 

উত্তৰ: পূব বংগৰ পৰা অহা কঠোৰ পৰিশ্ৰমী খেতিয়কসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বাৰিষা প্লাবিত জংঘল আৰু পতিত চৰ-চাপৰিসমূহ পৰিস্কাৰ কৰি কৃষিকাৰ্যৰ উপযোগী কৰি তুলিছিল। তেওঁলোকে অসমৰ মাটিত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাণিজ্যিক ভিত্তিত মৰাপাট, মাহজাতীয় শস্য আৰু পাচলিৰ উৎপাদন ব্যাপক হাৰত বৃদ্ধি কৰিছিল।

প্ৰশ্ন ৮: চাহ শ্ৰমিকসকলৰ অসমলৈ প্ৰব্ৰজনে অসমৰ জনগাঁথনি আৰু গ্ৰাম্য মজুৰিৰ ওপৰত কি প্ৰভাৱ পেলাইছিল? 

উত্তৰ: ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ (যেনে ছোটনাগপুৰ, উৰিষ্যা, 산থাল অঞ্চল) পৰা লাখ লাখ শ্ৰমিক অহাৰ ফলত অসমত এক বৃহৎ ‘চাহ জনগোষ্ঠী’ৰ সৃষ্টি হ’ল, যিয়ে অসমৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি কৰিলে। কিন্তু তেওঁলোক বাগিচাৰ ভিতৰতে আৱদ্ধ থকা বাবে থলুৱা গ্ৰাম্য শ্ৰম বজাৰ আৰু মজুৰিৰ হাৰত ইয়াৰ কোনো ধনাত্মক প্ৰভাৱ পৰা নাছিল।

প্ৰশ্ন ৯: দেশ বিভাজনৰ (Shock of Partition) ফলত অসমৰ ‘ভৌগোলিক বিচ্ছিন্নতা’ই কেনেকৈ অৰ্থনৈতিক ক্ষতি সাধন কৰিছিল? 

উত্তৰ: ১৯৪৭ চনৰ বিভাজনে অসমক বাকী ভাৰতৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰা প্ৰায় বিচ্ছিন্ন কৰি পেলালে আৰু অসম কেৱল এক ঠেক ‘শিলিগুৰি কৰিডৰ’ বা কুকুৰাৰ ডিঙিৰ দৰে অংশৰে (Chicken's Neck) ভাৰতৰ সৈতে সংলগ্ন হৈ থাকিল। ইয়াৰ ফলত পৰিবহন ব্যয় কেইবা গুণো বৃদ্ধি পালে আৰু অসমৰ সামগ্ৰীৰ বজাৰ মূল্য কমি গ’ল।

প্ৰশ্ন ১০: দেশ বিভাজনে অসমৰ মৰাপাট খণ্ডৰ (Jute Sector) ওপৰত কি বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাইছিল? 

উত্তৰ: বিভাজনৰ ফলত অসমৰ মৰাপাট উৎপাদনকাৰী জিলাসমূহ (যেনে নগাঁও, গোৱালপাৰা) ভাৰতত থাকিল, কিন্তু সেই কেঁচা মৰাপাট সংসাধন কৰা কলসমূহ আৰু মূল বজাৰখন পশ্চিম বংগত ৰৈ গ’ল। মাজৰ পৰিবহন পথটো পূব পাকিস্তানে আগুৰি ধৰাৰ বাবে অসমৰ মৰাপাট খেতিয়কসকলে উচিত মূল্যৰ পৰা বঞ্চিত হ’বলগীয়া হৈছিল।

প্ৰশ্ন ১১: ঔপনিৱেশিক চৰকাৰে চাহ বাগিচাক উৎসাহিত কৰিবলৈ থলুৱা ধান খেতিৰ ওপৰত কিয় উচ্চ কৰ লগাইছিল? 

উত্তৰ: ব্ৰিটিছসকলে বিচাৰিছিল যাতে থলুৱা কৃষকসকলে পৰম্পৰাগত ধান খেতি এৰি চাহ বাগিচাত শ্ৰমিক হিচাপে যোগ দিয়ে। ধান খেতিৰ ওপৰত উচ্চ কৰ লগালে কৃষকসকল অৰ্থনৈতিক নাটনিৰ সন্মুখীন হ’ব আৰু বাধ্য হৈ চাহ বাগিচাত কাম কৰিব— এইটোৱেই আছিল তেওঁলোকৰ পৰিকল্পনা (যদিও থলুৱা লোকে চাহ বাগিচাত কাম কৰা নাছিল)।

প্ৰশ্ন ১২: ব্ৰিটিছ অৰ্থনীতিত অসমৰ ‘কেঁচা সামগ্ৰীৰ যোগানকাৰী’ (Raw Material Supplier) ভূমিকা কেনে আছিল? 

উত্তৰ: ব্ৰিটিছে অসমক কেৱল এখন উপনিবেশ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যেখানৰ পৰা চাহ, ক্ৰুড অইল (কেঁচা তেল), কয়লা আৰু কাঠৰ দৰে মূল্যৱান প্ৰাকৃতিক সম্পদ অতি কম মূল্যত ব্ৰিটেইন বা কলকাতাৰ কাৰখানালৈ পঠোৱা হৈছিল আৰু তাৰ বিনিময়ত অসমক তৈয়াৰী সামগ্ৰীৰ বজাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

প্ৰশ্ন ১৩: ১৯ শতিকাৰ শেষভাগত অসমত হোৱা প্ৰব্ৰজনে চৰকাৰী ৰাজহ বৃদ্ধিত কেনেকৈ সহায় কৰিছিল? 

উত্তৰ: পূব বংগৰ পৰা অহা প্ৰব্ৰজিত কৃষকসকলে লাখ লাখ হেক্টৰ পতিত মাটি চহাই তাত খেতি কৰিবলৈ লৈছিল। যিহেতু তেওঁলোকে নতুন ভূমি হাতত লৈছিল, ব্ৰিটিছ চৰকাৰে সেই ভূমিক কৰৰ আওতালৈ আনিছিল, যাৰ ফলত চৰকাৰৰ কৃষি ভূমি ৰাজহ আৰু মৰাপাট ৰপ্তানিৰ পৰা পোৱা শুল্ক বহুত বৃদ্ধি পাইছিল।

প্ৰশ্ন ১৪: ১৯৪৭ চনৰ দেশ বিভাজনে অসমৰ শৰণাৰ্থী সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰি ৰাজ্যখনৰ সম্পদৰ ওপৰত কেনে চাপ সৃষ্টি কৰিছিল? 

উত্তৰ: দেশ বিভাজনৰ ফলত পূব পাকিস্তানৰ পৰা লাখ লাখ ধৰ্মীয় সংখ্যালঘু শৰণাৰ্থী অসমলৈ পলাই আহে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ সীমিত খাদ্য শস্য, বাসস্থান আৰু স্বাস্থ্য ব্যৱস্থাৰ ওপৰত তীব্ৰ নাটনিৰ সৃষ্টি হয় আৰু চৰকাৰী পুঁজি উন্নয়নমূলক কামৰ পৰা আঁতৰাই শৰণাৰ্থী সাহাৰ্য শিবিৰত খৰচ কৰিবলগীয়া হয়।

প্ৰশ্ন ১৫: ব্ৰিটিছৰ ৰেলৱে বিকাশে অসমৰ থলুৱা ব্যৱসায়ী বা ‘কেয়া’ (মাৰোৱাৰী) সকলৰ মাজত কেনেধৰণৰ অৰ্থনৈতিক ধাৰা সৃষ্টি কৰিছিল? 

উত্তৰ: ৰেলপথৰ সম্প্ৰসাৰণে থলুৱা অসমীয়া ব্যৱসায়ী গঢ়ি উঠাত সহায় কৰাৰ পৰিৱৰ্তে মাৰোৱাৰী বা বহিৰাগত ব্যৱসায়ীসকলক বেছি সুবিধা দিছিল। তেওঁলোকে ৰেলৰ জৰিয়তে গাঁৱৰ ভিতৰৰ পৰা কম মূল্যত সৰিয়হ, ধান আদি কিনি লৈ গৈছিল আৰু চহৰৰ পৰা নিমখ, কেৰাচিন আৰু ব্ৰিটিছ কাপোৰ আনি গাঁৱত বিক্ৰী কৰি লাভৰ টকা বহিঃৰাজ্যলৈ পঠিয়াইছিল।

৫ নম্বৰীয়া দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্নঃ

প্ৰশ্ন ১: ব্ৰিটিছ শাসনকালত অসমত পাইক প্ৰথাৰ বিলুপ্তি আৰু মুদ্ৰাভিত্তিক ভূমি ৰাজহ নীতিৰ প্ৰৱৰ্তনে থলুৱা গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিত কিদৰে এক সুদূৰপ্ৰসাৰী গাঁথনিগত পৰিৱৰ্তন আনিছিল? আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: আহোম শাসনৰ সময়ত অসমৰ অৰ্থনীতি আছিল মূলতঃ আত্মনিৰ্ভৰশীল আৰু অনা-মুদ্ৰাভিত্তিক, য’ত ‘পাইক প্ৰথা’ৰ জৰিয়তে শাৰীৰিক শ্ৰমৰ বিনিময়ত ভূমি আবণ্টন দিয়া হৈছিল। কিন্তু ১৮২৬ চনৰ য়াণ্ডাবু সন্ধিৰ পিছত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে অসমৰ প্ৰশাসন নিজৰ হাতলৈ লৈ এই পৰম্পৰাগত ব্যৱস্থাটো সম্পূৰ্ণৰূপে উৎখাত কৰে। ইয়াৰ ফলত গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিত কেইবাটাও প্ৰধান পৰিৱৰ্তন আহে:

১/ মুদ্ৰাকৰণ (Monetization): ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনে শাৰীৰিক শ্ৰম বা উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ সলনি কেৱল ‘নগদ টকা’ বা মুদ্ৰাৰে ভূমি ৰাজহ পৰিশোধ কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰে। ইয়াৰ ফলত বিনিময় প্ৰথাৰ অন্ত পৰে আৰু কৃষকে নিজৰ উৎপাদিত শস্য বজাৰত বিক্ৰী কৰি নগদ ধন সংগ্ৰহ কৰিবলগীয়া পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়। 

২/ ৰাজহৰ হাৰ বৃদ্ধি আৰু শোষণ: ব্ৰিটিছে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ ভূমি জৰীপ কৰি খেতিমাটিৰ ওপৰত অত্যধিক কৰ আৰোপ কৰে। বানপানী, মহামাৰী বা শস্য নষ্ট হ’লেও কৰ ৰেহাই দিয়াৰ কোনো ব্যৱস্থা নাছিল। 

৩/ গ্ৰাম্য ঋণগ্ৰস্ততাৰ উত্থান: নিৰ্দিষ্ট সময়সীমাৰ ভিতৰত নগদ ৰাজহ জমা দিব নোৱাৰিলে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে মাটি কাঢ়ি নিয়াৰ আইন প্ৰণয়ন কৰিছিল। নিজৰ ওপৰপুৰুষৰ ভেটি ৰক্ষা কৰিবলৈ দৰিদ্ৰ কৃষকসকলে মাৰোৱাৰী ব্যৱসায়ী (কায়া) বা স্থানীয় ধনী মহাজনৰ ওচৰত শৰণাপন্ন হ’বলগীয়া হৈছিল। এই মহাজনসকলে উচ্চ সুতৰ বিনিময়ত ঋণ দি কৃষকসকলক আজীৱন ঋণৰ জালত আৱদ্ধ কৰি পেলাইছিল।

সামৰণিত ক’ব পাৰি যে, পাইক প্ৰথাৰ অৱসান আৰু ব্ৰিটিছৰ কঠোৰ ভূমি নীতিয়ে অসমৰ পৰম্পৰাগত সমাজখনক শোষণভিত্তিক ঔপনিৱেশিক পুঁজিবাদৰ দাস কৰি তুলিছিল, যাৰ ফলত স্বাৱলম্বী গ্ৰাম্য সমাজখন দৰিদ্ৰতালৈ ঠেলি দিয়া হৈছিল।

প্ৰশ্ন ২: ১৮৬০ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে অসমত আফু খেতি (Opium Cultivation) নিষিদ্ধ কৰাৰ আঁৰৰ প্ৰকৃত অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্য কি আছিল? ইয়াৰ ফলস্বৰূপে থলুৱা কৃষক সমাজ কেনেদৰে প্ৰভাৱিত হৈছিল?

উত্তৰ: ১৯ শতিকাৰ মাজভাগত অসমত কানি বা আফুৰ আসক্তি এক ভয়াৱহ ব্যাধিত পৰিণত হৈছিল। ১৮৬০ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে থলুৱা কৃষকৰ দ্বাৰা কৰা আফু খেতি আইনগতভাৱে নিষিদ্ধ কৰে। বাহ্যিকভাৱে ইয়াক মানৱতাবাদী বা সংস্কাৰমুখী পদক্ষেপ যেন লাগিলেও, ইয়াৰ আঁৰত ব্ৰিটিছৰ গভীৰ অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক স্বাৰ্থ লুকাই আছিল:

১/ চৰকাৰী একচেটীয়া ব্যৱসায় (State Monopoly): থলুৱা খেতি নিষিদ্ধ কৰাৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল কানিৰ ব্যৱসায় চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণলৈ অনা। ব্ৰিটিছে চৰকাৰী ‘মহল’ বা দোকানৰ জৰিয়তে গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ অধীনস্থ বিহাৰ আৰু বাৰাণসীৰ পৰা আমদানি কৰা চৰকাৰী কানি উচ্চ মূল্যত বিক্ৰী কৰিবলৈ লয়, যাৰ ফলত চৰকাৰৰ আবকাৰী ৰাজহ (Excise Revenue) বহুত বৃদ্ধি পায়। 

২/ শ্ৰমিকৰ যোগান নিশ্চিত কৰা: কানিৰ অত্যাধিক আসক্তিয়ে অসমৰ থলুৱা লোকসকলক এলেহুৱা আৰু অনা-কৰ্মক্ষম কৰি তুলিছিল। ব্ৰিটিছ চাহ পুঁজিপতিসকলে ভাবিছিল যে ব্যক্তিগত খেতি বন্ধ হ’লে কানিয়া লোকসকলে ধনৰ অভাৱত বাধ্য হৈ চাহ বাগিচাসমূহত সস্তা শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰিব। 

৩/ কৃষক সমাজৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ: খেতি নিষিদ্ধ হ’লেও থলুৱা লোকসকলৰ আসক্তি কমা নাছিল। ফলত চৰকাৰী দোকানৰ পৰা চৰা দামত কানি কিনিবলৈ গৈ কৃষকসকলে ঘৰৰ গৰু-ম’হ, ঘৰুৱা সা-সম্পত্তি আৰু খেতিৰ মাটি পৰ্যন্ত বিক্ৰী কৰিবলগীয়া হৈছিল।

এইদৰে, এই নিষেধাজ্ঞাই আসক্তি দূৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে অসমৰ কৃষক সমাজক অধিক দেউলীয়া আৰু ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ কোষাগাৰক অধিক ধনী কৰি তুলিছিল।

প্ৰশ্ন ৩: ১৯ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ব্ৰিটিছ পুঁজিৰ দ্বাৰা অসমত গঢ়ি উঠা চাহ উদ্যোগৰ (Tea Industry) চৰিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰা। এই উদ্যোগে অসমত স্থানীয় মূলধন গঠন কৰাত কিয় ব্যৰ্থ হৈছিল?

উত্তৰ: ১৮৩৯ চনত ‘আসাম কোম্পানী’ গঠনৰ জৰিয়তে অসমত ব্যৱসায়িক ভিত্তিত চাহ উৎপাদনৰ সূচনা হয়। ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে অতি কম মূল্যত ভূমি আবণ্টন দিয়া ‘ৱেষ্ট লেণ্ড ৰুলচ’ (Waste Land Rules)ৰ অধীনত ব্ৰিটিছ পুঁজিপতিসকলক অসমৰ লাখ লাখ একৰ মাটি গতাই দিয়ে। এই চাহ উদ্যোগৰ চৰিত্ৰ আছিল সম্পূৰ্ণভাৱে ঔপনিৱেশিক আৰু বহিৰ্মুখী:

১/ এনক্লেভ অৰ্থনীতি (Enclave Economy): ব্ৰিটিছ চাহ বাগিচাসমূহে অসমৰ অভ্যন্তৰত থাকিও এক সুকীয়া অৰ্থনৈতিক বৃত্ত তৈয়াৰ কৰিছিল, যাৰ সৈতে থলুৱা অৰ্থনীতিৰ কোনো সজীৱ সংযোগ নাছিল। চাহ উৎপাদনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় যন্ত্ৰপাতি লণ্ডন বা কলকাতাৰ পৰা অনা হৈছিল আৰু উৎপাদিত চাহ পোনে পোনে ব্ৰিটেইনৰ বজাৰলৈ ৰপ্তানি কৰা হৈছিল। 

২/ বহিৰাগত শ্ৰমিকৰ ব্যৱহাৰ: থলুৱা অসমীয়া কৃষকে নিজৰ স্বাধীন জীৱন ধাৰণৰ বাবে বাগিচাত কাম কৰিবলৈ অমান্তি হৈছিল। গতিকে ব্ৰিটিছে চুক্তিবদ্ধ শ্ৰমিক আইনৰ (Indentured Labour Act) সহায়ত বংগ, বিহাৰ, উৰিষ্যা আৰু মধ্যপ্ৰদেশৰ পৰা সস্তা শ্ৰমিক আমদানি কৰিছিল। 

৩/ স্থানীয় মূলধন গঠনত ব্যৰ্থতাৰ কাৰণ: চাহ উদ্যোগৰ পৰা হোৱা বিপুল লাভ বা মুনাফাৰ সমগ্ৰ অংশই ব্ৰিটেইনলৈ ঘূৰি গৈছিল (Drain of Wealth)। এই লাভৰ ধন অসমৰ আন কোনো উদ্যোগ বা কৃষি উন্নয়নত পুনৰ বিনিয়োগ কৰা হোৱা নাছিল। তদুপৰি, শ্ৰমিকসকলক যি নূন্যতম মজুৰি দিয়া হৈছিল, সেয়া অতি সামান্য হোৱাৰ বাবে স্থানীয় বজাৰত ক্ৰয় ক্ষমতা বৃদ্ধি পোৱা নাছিল।

গতিকে, অসমৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি চাহ উদ্যোগে ব্ৰিটিছ পুঁজিপতিসকলক বিশ্বৰ ভিতৰতে চহকী কৰি তুলিছিল যদিও ই স্থানীয়ভাৱে কোনো উদ্যোগীকৰণ বা মূলধন সৃষ্টি কৰিব পৰা নাছিল।

প্ৰশ্ন ৪: ঔপনিৱেশিক অসমত ৰেলৱে আৰু ভাপ-জাহাজ (Steamer) পৰিবহন ব্যৱস্থাৰ বিকাশে ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক ভূচিত্ৰ কেনেদৰে সলনি কৰিছিল? ইয়াৰ মূল উপভোক্তা কোন আছিল?

উত্তৰ: ব্ৰিটিছ শাসনৰ পূৰ্বে অসমৰ পৰিবহন ব্যৱস্থা কেৱল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী আৰু কেঁচা আলিবাটৰ মাজতে আৱদ্ধ আছিল, যি বাণিজ্যৰ বাবে পৰ্যাপ্ত নাছিল। ১৯ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ব্ৰিটিছে নিজৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থত অসমত আধুনিক পৰিবহনৰ সূচনা কৰে। ১৮৪৭ চনত নিয়মীয়া বাষ্পীয় জাহাজ (Steamer) আৰু ১৮৮০ৰ দশকত ডিব্ৰু-শদিয়া তথা আসাম-বেঙ্গল ৰেলৱে প্ৰকল্পৰ শুভাৰম্ভ কৰা হয়।

অৰ্থনৈতিক ভূচিত্ৰৰ পৰিৱৰ্তন: 

১/ দ্ৰুত সম্পদ নিষ্কাশন: ৰেল আৰু ভাপ-জাহাজে উজনি অসমৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলসমূহক কলকাতা আৰু চট্টগ্রাম বন্দৰৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত চাহ, কয়লা, খনিজ তেল আৰু কাঠ অতি কম সময়ৰ ভিতৰত বিশ্ব বজাৰলৈ প্ৰেৰণ কৰাটো সম্ভৱ হৈ পৰিছিল। 

২/ বজাৰৰ সম্প্ৰসাৰণ: ব্ৰিটেইনৰ মিলত উৎপাদিত সস্তা কাপোৰ, লোহা আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী অসমৰ চুকে-কোণে থকা বজাৰসমূহত উপলব্ধ হৈ পৰিছিল, যাৰ ফলত থলুৱা হস্তশিল্প আৰু কুটিৰ উদ্যোগ চিৰদিনৰ বাবে ধ্বংস হৈছিল। 

৩/ নতুন চহৰৰ উত্থান: ৰেলৱে জংচন আৰু ষ্টিমাৰ ঘাটসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি টিংসুকিয়া, মাকুম, লামডিং আৰু বদৰপুৰৰ দৰে নতুন বাণিজ্যিক চহৰৰ সৃষ্টি হৈছিল।

মূল উপভোক্তা: এই আধুনিক পৰিবহন ব্যৱস্থাৰ মূল উপভোক্তা বা লাভান্বিত পক্ষ থলুৱা অসমীয়া সমাজ নাছিল। ইয়াৰ শতকৰা ৯০ ভাগ সুবিধা ভোগ কৰিছিল ব্ৰিটিছ চাহ কোম্পানী, খনি মালিক আৰু মাকুম-ডিগবৈত সক্ৰিয় থকা ‘আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী’য়ে। স্থানীয় মানুহে কেৱল যাত্ৰীবাহী ৰেলৰ সীমিত সুবিধা পাইছিল, কিন্তু সামগ্ৰিকভাৱে ই ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদৰ অৰ্থনৈতিক শোষণৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী হাতিয়াৰহে আছিল।

প্ৰশ্ন ৫: ১৯৪৭ চনৰ ভাৰত বিভাজনে (Partition of India) অসমৰ অৰ্থনীতিত কিদৰে এক তীব্ৰ মোক্ষম আঘাত হানিছিল? ভৌগোলিক বিচ্ছিন্নতা আৰু মৰাপাট খণ্ডৰ বিপৰ্যয়ৰ বিশেষ প্ৰসংগত আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: ১৯৪৭ চনৰ আগষ্ট মাহত দেশ বিভাজন আৰু পাকিস্তান (পূব পাকিস্তান) গঠনৰ সিদ্ধান্তই অসমৰ অৰ্থনীতিলৈ এক অভূতপূৰ্ব ধুমুহা কঢ়িয়াই আনিছিল। ৰাজনৈতিকভাৱে দেশ স্বাধীন হ’লেও অৰ্থনৈতিকভাৱে অসম এক বিশাল সংকটৰ গ্ৰাসত পৰিছিল, যাৰ মূল কাৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ:

১/ ভৌগোলিক বিচ্ছিন্নতা (Geographical Isolation): বিভাজনৰ ফলত অসমৰ চৌপাশে থকা প্ৰাকৃতিক বাণিজ্য পথসমূহ (পূব বংগৰ মাজেৰে যোৱা নদী আৰু ৰেলপথ) হঠাতে বিদেশী ভূখণ্ডৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ পৰে। ফলত অসম বাকী ভাৰতৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰা প্ৰায় বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে আৰু কেৱল মাত্ৰ ২২ কিলোমিটাৰ বহল এক ঠেক ভূমিখণ্ড— ‘শিলিগুৰি কৰিডৰ’ (Chicken's Neck)ৰ দ্বাৰা ভাৰতৰ সৈতে যুক্ত হৈ থাকে। ইয়াৰ ফলত অসমৰ পৰা পণ্য পৰিবহনৰ খৰচ অস্বাভাৱিকভাৱে বৃদ্ধি পায়। 

২/ মৰাপাট খণ্ডৰ বিপৰ্যয় (Jute Sector Crisis): ঔপনিৱেশিক কালত অবিভক্ত বংগ আৰু অসমৰ গোৱালপাৰা, নগাঁও জিলা আছিল বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ মৰাপাট উৎপাদনকাৰী অঞ্চল। কিন্তু দেশ বিভাজনৰ পিছত কেঁচা মৰাপাট উৎপাদন কৰা কৃষিমুখী জিলাসমূহ অসমত (ভাৰতত) ৰৈ গ’ল, আনহাতে সেই মৰাপাট সংসাধন কৰা কলসমূহ (Jute Mills) আৰু মুখ্য বাণিজ্য কেন্দ্ৰসমূহ পূব পাকিস্তান তথা পশ্চিম বংগত ৰৈ গ’ল। পথ বন্ধ হোৱাৰ বাবে অসমৰ মৰাপাট খেতিয়কসকলে নিজৰ উৎপাদিত শস্যৰ উচিত মূল্য হেৰুৱাই এক ডাঙৰ অৰ্থনৈতিক লোকচানৰ সন্মুখীন হয়। 

৩/ শৰণাৰ্থী সমস্যা আৰু সম্পদৰ নাটনি: পূব পাকিস্তানৰ পৰা অহা লাখ লাখ শৰণাৰ্থীৰ সোঁতে ৰাজ্যখনৰ সীমিত খাদ্য শস্য, মাটি আৰু বিত্তীয় সম্পদৰ ওপৰত তীব্ৰ চাপৰ সৃষ্টি কৰে। উন্নয়নমূলক কামত ব্যৱহাৰ হ’বলগীয়া চৰকাৰী পুঁজি সাহায্য আৰু পুনৰ্সংস্থাপন কাৰ্যত ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়।

Very Short Answer Questions (1 Mark)

1. What was the condition of the Indian economy at the time of independence?

Answer: India had a poor and underdeveloped economy in 1947. Most people lived in poverty and depended on agriculture.

2. Why is the Indian economy at independence called an underdeveloped economy?

Answer: It had low income, low industrial development, high poverty, and widespread unemployment.

3. Which sector employed the largest number of people in 1947?

Answer: The agricultural sector employed nearly 70% of the workforce.

4. What was the main objective of British economic policy in India?

Answer: The main objective was to serve British economic interests by exploiting India's resources.

5. What is meant by colonial exploitation?

Answer: Colonial exploitation means using a country's resources and labour mainly for the benefit of the colonial power.

6. What was the level of industrial development at independence?

Answer: Industrial development was very low and mainly limited to cotton, jute, and a few other industries.

7. What was the condition of agriculture at independence?

Answer: Agriculture was traditional, low in productivity, and dependent on the monsoon.

8. What is meant by per capita income?

Answer: Per capita income is the average income earned per person in a country during a year.

9. Was literacy high or low at independence?

Answer: Literacy was very low, around 18%.

10. What was the condition of infrastructure in 1947?

Answer: Infrastructure such as roads, irrigation, electricity, and communication was poorly developed.

11. What is disguised unemployment?

Answer: Disguised unemployment occurs when more people work than are actually required, especially in agriculture.

12. What was the condition of foreign trade during British rule?

Answer: Foreign trade mainly benefited Britain rather than India's economic development.

13. What was the main source of national income at independence?

Answer: Agriculture was the main source of national income.

14. What was the impact of partition on the Indian economy?

Answer: Partition caused loss of agricultural land, industries, and created refugee and food problems.

15. Name one major economic challenge faced by independent India in 1947.

Answer: Poverty was one of the biggest economic challenges.

Part B: Short Answer Questions (2 Marks)

1. Describe the overall condition of the Indian economy at the time of independence.

Answer: At independence in 1947, India inherited a weak and underdeveloped economy. Agriculture dominated the economy, industries were poorly developed, poverty and unemployment were widespread, and infrastructure was inadequate. Economic policies during British rule mainly served colonial interests.

2. Why was agriculture considered backward at independence?

Answer: Agriculture was backward because farmers used traditional methods, irrigation facilities were limited, productivity was low, and farming depended heavily on rainfall. Most farmers had small holdings and lacked access to modern technology and credit.

3. Explain the industrial condition of India in 1947.

Answer: Industrial development was limited at independence. Only a few industries such as cotton textiles, jute, sugar, and iron and steel existed. Heavy industries and capital goods industries were almost absent, making India dependent on imports.

4. What were the major features of India's economy under British rule?

Answer: The economy was mainly agricultural, industrial development was slow, poverty was widespread, unemployment was high, infrastructure was inadequate, and economic policies benefited Britain more than India.

5. Explain the role of agriculture in the Indian economy at independence.

Answer: Agriculture was the backbone of the economy. It employed nearly 70% of the population and contributed the largest share of national income. However, productivity remained very low due to outdated farming methods.

6. What was the condition of infrastructure at independence?

Answer: India had poor infrastructure in 1947. Roads, railways, irrigation, electricity, education, and health services were insufficient. Most facilities were developed only to support British administrative and commercial interests.

7. What do you mean by colonial exploitation?

Answer: Colonial exploitation refers to the use of India's natural resources, raw materials, and labour by the British government for its own economic benefit. This policy slowed India's industrial and economic development.

8. Explain the problem of poverty at independence.

Answer: Poverty was widespread because income levels were very low, employment opportunities were limited, and agriculture was unproductive. A large section of the population lacked adequate food, clothing, housing, education, and healthcare.

9. Why was unemployment high at the time of independence?

Answer: Unemployment was high because industries were underdeveloped, agriculture could not provide enough productive employment, and population growth increased pressure on available jobs.

10. Explain the impact of partition on India's economy.

Answer: Partition in 1947 led to the loss of fertile agricultural land, jute-growing areas, industries, and transport networks. It also created refugee problems, food shortages, and disrupted trade and production.

11. What was the condition of education and literacy in 1947?

Answer: Education levels were very low at independence. Literacy was around 18%, schools and colleges were inadequate, and most rural people had little access to education, limiting economic development.

12. Why did India remain economically backward during British rule?

Answer: India remained backward because British policies promoted the export of raw materials, discouraged industrialization, neglected agriculture, and invested little in education, health, and infrastructure.

13. What were the major economic challenges before independent India?

Answer: India faced severe poverty, unemployment, low industrialization, backward agriculture, poor infrastructure, illiteracy, food shortages, and low per capita income immediately after independence.

14. Explain the importance of studying the Indian economy at independence.

Answer: Studying the economy at independence helps us understand the economic problems inherited from colonial rule and explains why India adopted planned economic development and various reforms after 1947.

15. Why did India adopt economic planning after independence?

Answer: India adopted economic planning to reduce poverty, increase production, improve agriculture and industries, generate employment, develop infrastructure, and achieve balanced and self-reliant economic growth.

5 Important Long Questions And Answer :

Question 1. Explain the main features of the Indian economy at the time of Independence. (5 Marks)

Answer: When India became independent in 1947, it inherited an underdeveloped and stagnant economy due to nearly two centuries of British colonial rule. The major features were:

1. Agricultural Dominance: Around 70% of the population depended on agriculture, but farming was backward and productivity was very low.
2. Poor Industrial Development: Only a few consumer goods industries existed, while heavy and capital goods industries were almost absent.
3. Low National and Per Capita Income: Income levels were extremely low, resulting in poor living standards.
4. High Poverty and Unemployment: A large section of the population lived below the poverty line with limited employment opportunities.
5. Poor Infrastructure: Roads, electricity, irrigation, education, and healthcare facilities were inadequate.
6. Low Literacy Rate: Literacy was only about 18%, reducing the quality of human resources.
7. Economic Exploitation: British policies focused on serving Britain's interests rather than India's development.

Thus, independent India faced enormous economic challenges that required planned development and economic reforms.

Question 2. Discuss the condition of agriculture in India at the time of Independence. (5 Marks)

Answer: Agriculture was the backbone of the Indian economy at independence, but it was highly backward and unproductive.

The important features were:

• Nearly 70% of the population depended on agriculture for their livelihood.
• Farming mainly depended on the monsoon, making production uncertain.
• Traditional tools and outdated farming methods were widely used.
• Irrigation facilities were limited, and the use of fertilizers and improved seeds was negligible.
• Land ownership was unequal because of the Zamindari System, which exploited cultivators.
• Agricultural productivity was among the lowest in the world.
• Frequent famines and food shortages affected people's lives.

These problems resulted in low agricultural output, rural poverty, and unemployment. After independence, the government introduced land reforms, irrigation projects, and later the Green Revolution to modernize agriculture and improve food production.

Question 3. Explain the condition of industries in India at the time of Independence. (5 Marks)

Answer: Industrial development in India was very weak at the time of independence because British policies discouraged modern industrialization.

The major characteristics were:

• Only a few industries such as cotton textiles, jute, sugar, tea, and iron and steel had developed.
• Heavy industries, machine-building industries, and capital goods industries were almost absent.
• India depended on imported machinery and industrial equipment.
• Industrial investment was very limited.
• Small-scale and cottage industries declined because of competition from British manufactured goods.
• Industrial employment remained low compared to the growing population.

As a result, India's industrial base was too weak to support rapid economic development. Therefore, after independence, industrialization became a major objective of economic planning through the establishment of public sector enterprises and heavy industries.

Question 4. Describe the major economic problems faced by India at the time of Independence. (5 Marks)

Answer: At independence, India inherited several serious economic problems that affected national development.

The major problems included:

• Widespread poverty due to low income and poor living conditions.
• High unemployment and underemployment, especially in rural areas.
• Backward agriculture with low productivity and dependence on rainfall.
• Poor industrial development, resulting in limited employment opportunities.
• Low literacy and poor health, reducing labour productivity.
• Inadequate infrastructure, including roads, electricity, transport, and irrigation.
• Food shortages because agricultural production was insufficient.
• Economic inequality between rural and urban areas.

These problems made economic development difficult. Consequently, India adopted planned economic development, Five-Year Plans, land reforms, and industrialization to overcome these challenges and improve the standard of living.

Question 5. Why is the Indian economy at the time of Independence described as an underdeveloped economy? Explain. (5 Marks)

Answer: The Indian economy at independence is described as an underdeveloped economy because it lacked the basic characteristics of economic development.

The reasons are:

• National income and per capita income were very low.
• Most people depended on low-productivity agriculture.
• Industrial development was extremely limited.
• Poverty, unemployment, and illiteracy were widespread.
• Infrastructure such as transport, electricity, education, and healthcare was poorly developed.
• Capital formation and investment were very low.
• British colonial policies exploited India's resources for Britain's benefit rather than India's development.

Due to these conditions, India faced slow economic growth and poor living standards. After independence, economic planning was adopted to increase production, create employment, reduce poverty, and achieve self-reliant economic development.