পাঠৰ মূল সাৰাংশ (Summary) :

​১৮২৬ চনৰ পাছত অসমত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনে পৰম্পৰাগত অৰ্থনীতিক এক বৃহৎ পুঁজিবাদী আৰু শোষণভিত্তিক ব্যৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। চৰকাৰে জাপি দিয়া গধুৰ মুদ্ৰাভিত্তিক ভূমি ৰাজহ নীতি আৰু আফু খেতিৰ চৰকাৰী একচেতিয়াকৰণে গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ স্বতন্ত্ৰতা ধংস কৰি ঋণগ্ৰস্ততা বৃদ্ধি কৰে। এই সময়ছোৱাত ব্ৰিটিছ মূলধনৰ আগমনৰ ফলত চাহ, কয়লা আৰু তেল উদ্যোগৰ দ্ৰুত বিকাশ ঘটে। নিজৰ বাণিজ্যিক লাভ আৰু সম্পদ ৰপ্তানি সুচল কৰিবলৈ তেওঁলোকে জল পৰিবহন আৰু ৰেলৱেৰ আধুনিকীকৰণ কৰে। ফলত চাহ বাগিচা আৰু কৃষিৰ বাবে বহিৰাগত জনসংখ্যাৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটে। অৱশেষত, ১৯৪৭ চনৰ দেশ বিভাজনে অসমৰ পৰম্পৰাগত বাণিজ্যিক পথসমূহ বন্ধ কৰি অৰ্থনীতিলৈ এক ভয়াৱহ জোকাৰণি (Shock of Partition) আনি দিয়ে।

অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

১/ ব্ৰিটিছ শাসনকালত অসমত ভূমি ৰাজহ ব্যৱস্থাৰ মূল লক্ষ্য কি আছিল? 

উত্তৰ: ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ মূল লক্ষ্য আছিল সৰ্বাধিক পৰিমাণৰ নগদ ধন ৰাজহ হিচাপে সংগ্ৰহ কৰি সাম্ৰাজ্যবাদী পুঁজিৰ বিকাশ ঘটোৱা।

২/ ঔপনিৱেশিক শাসনে অসমৰ পৰম্পৰাগত অৰ্থনীতিলৈ অনা আটাইতকৈ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তনটো কি আছিল? 

উত্তৰ: আত্মনিৰ্ভৰশীল গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিক মুদ্ৰাভিত্তিক অৰ্থনীতিলৈ ৰূপান্তৰ কৰাটোৱেই আছিল আটাইতকৈ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন।

৩/ ব্ৰিটিছ চৰকাৰে অসমত আফু খেতি (Opium Production) সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰাৰ অন্তৰালত থকা এটা প্ৰধান কাৰণ কি আছিল?

 উত্তৰ: স্থানীয় বনুৱাসকলৰ কৰ্মক্ষমতা হ্ৰাস পোৱা প্ৰতিৰোধ কৰা আৰু চৰকাৰীভাৱে আফুৰ বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰি একচেতিয়া লাভ অৰ্জন কৰা।

৪/ ব্ৰিটিছ চৰকাৰে আফু ব্যৱসায় নিজৰ হাতলৈ নিয়াৰ পাছত ইয়াক কি বুলি জনা গৈছিল? 

উত্তৰ: ইয়াক চৰকাৰী আফু একচেতিয়াকৰণ বা 'ৰাজ্যিক আফু একাধিপত্য' বুলি জনা গৈছিল।

৫/ অসমত ঔপনিৱেশিক মূলধন বিনিয়োগৰ আটাইতকৈ প্ৰথম আৰু লাভজনক ক্ষেত্ৰখন কি আছিল? 

উত্তৰ: চাহ ৰোপণ উদ্যোগ বা চাহ খেতি (Plantation Industry)।

৬/ ১৮২৭ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছে অসমত খনি উদ্যোগৰ অধীনত কোনটো সম্পদ নিষ্কাশনৰ ওপৰত আটাইতকৈ বেছি গুৰুত্ব দিছিল?

উত্তৰ: কয়লা আৰু খাৰুৱা তেল (Petroleum) নিষ্কাশনৰ ওপৰত।

৭/ ঔপনিৱেশিক যুগৰ অসমত জল পৰিবহন ব্যৱস্থাৰ উন্নয়ন ঘাইকৈ কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি গঢ়ি উঠিছিল? 

উত্তৰ: ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ বুকুত বাষ্পচালিত জাহাজ (Steamers) চলাচলৰ জৰিয়তে।

৮/ ১৮৮০ ৰ দশকত অসমত ৰেলৱে লাইন স্থাপনৰ মূল বাণিজ্যিক উদ্দেশ্য কি আছিল? 

উত্তৰ: চাহ বাগিচাৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী আৰু খনিৰ কয়লা কম সময়ৰ ভিতৰত বন্দৰসমূহলৈ প্ৰেৰণ কৰা।

৯/ ব্ৰিটিছ শাসনকালত অসমলৈ হোৱা জনসংখ্যাৰ প্ৰব্ৰজন (In-migration) ৰ এটা প্ৰধান উৎস কি আছিল? 

উত্তৰ: বংগ, ছোটনাগপুৰ আৰু উৰিষ্যাৰ পৰা অহা চাহ বাগিচাৰ বনুৱাসকল।

১০/ ব্ৰিটিছ নীতিৰ অধীনত পূব বংগৰ পৰা খেতিয়কসকলক অসমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিবলৈ কিয় উৎসাহিত কৰা হৈছিল? 

উত্তৰ: অসমৰ পতিত মাটিত খেতি কৰি কৃষিভিত্তিক ভূমি ৰাজহ বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে।

১১/ 'দেশ বিভাজনৰ জোকানি' (Shock of Partition) বুলিলে কি বুজায়? 

উত্তৰ: ১৯৪৭ চনত ভাৰত বিভাজনৰ ফলত অসমৰ ভৌগোলিক যোগাযোগ আৰু বাণিজ্য ব্যৱস্থাত সৃষ্টি হোৱা আকস্মিক আৰু সুদূৰপ্ৰসাৰী নেতিবাচক প্ৰভাৱক বুজায়।

১২/ ১৯৪৭ চনৰ দেশ বিভাজনে অসমৰ চাহ আৰু মৰাপাট উদ্যোগৰ পৰিবহনৰ ক্ষেত্ৰত কি প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰিছিল? 

উত্তৰ: পৰম্পৰাগত নদী আৰু ৰেলপথসমূহ পূব পাকিস্তানৰ (বৰ্তমানৰ বাংলাদেশ) অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ বাবে মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে পোনপটীয়া সংযোগ বিচ্ছিন্ন হৈ পৰিছিল।

১৩/ ব্ৰিটিছৰ বৰ্ধিত ভূমি ৰাজহৰ বাবে ১৯ শতিকাৰ শেষৰফালে অসমৰ গ্ৰাম্য সমাজত কি সমস্যাৰ সৃষ্টি হৈছিল? 

উত্তৰ: গ্ৰাম্য ঋণগ্ৰস্ততা (Rural Indebtedness) আৰু কৃষক বিদ্ৰোহৰ সূচনা হৈছিল।

১৪/ ঔপনিৱেশিক মূলধন বিনিয়োগৰ ফলত হোৱা লাভৰ অংশ অসমৰ অৰ্থনীতিত কিয় পুনৰ বিনিয়োগ হোৱা নাছিল? 

উত্তৰ: কাৰণ ব্ৰিটিছ পুঁজিপতিসকলে লাভৰ সিংহভাগ ধন 'গৃহ মাচুল' বা মুনাফা হিচাপে যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ (ইংলেণ্ডলৈ) পঠিয়াই দিছিল।

১৫/ দেশ বিভাজনৰ পাছত ভাৰত চৰকাৰে অসমক মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে সংযোগ কৰিবলৈ কোনটো গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ নিৰ্মাণ কৰিবলগীয়া হৈছিল? 

উত্তৰ: অসম সংযোগকাৰী ৰেলপথ বা 'অসম লিংক ৰোড' (Assam Rail Link Project)।

চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

১/ ব্ৰিটিছে জাপি দিয়া উচ্চ ভূমি ৰাজহ ব্যৱস্থাই অসমৰ থলুৱা খেতিয়কসকলক কেনেকৈ প্ৰভাৱিত কৰিছিল? 

উত্তৰ: ব্ৰিটিছৰ কঠোৰ আৰু নগদ ধনৰ মাধ্যমেৰে আদায় কৰিবলগীয়া ভূমি ৰাজহৰ বাবে থলুৱা কৃষকসকল মহাজনৰ ওচৰত ঋণগ্ৰস্ত হৈ পৰিছিল। বহু কৃষকে নিজৰ পৰম্পৰাগত মাটি হেৰুৱাই ভূমিহীন বনুৱাত পৰিণত হ’বলগীয়া হৈছিল।

২/ আফু খেতি নিষিদ্ধকৰণৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কেনেকৈ দুমুখীয়া লাভ অৰ্জন কৰিছিল? 

উত্তৰ: প্ৰথমতে, ইয়াৰ দ্বাৰা থলুৱা সমাজত আফুৰ নিচাসক্ততা নিয়ন্ত্ৰণ কৰি বনুৱাৰ কৰ্মক্ষমতা ৰক্ষা কৰা হৈছিল। দ্বিতীয়তে, চৰকাৰী মহলৰ জৰিয়তে আফু বিক্ৰী কৰি ৰাজ্যৰ কোষাগাৰলৈ বিপুল পৰিমাণৰ আবকাৰী ৰাজহ সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল।

৩/ অসমৰ চাহ উদ্যোগত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক মূলধন বিনিয়োগৰ চৰিত্ৰ কেনেকুৱা আছিল? 

উত্তৰ: এই বিনিয়োগ আছিল সম্পূৰ্ণৰূপে বহিৰ্মুখী আৰু শোষণভিত্তিক। ব্ৰিটিছ পুঁজিপতিসকলে অসমৰ সুলভ মাটি আৰু সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি চাহ উদ্যোগ গঢ়ি তুলিছিল, কিন্তু ইয়াৰ পৰা হোৱা লাভৰ ধন থলুৱা অৰ্থনীতিৰ বিকাশৰ পৰিৱৰ্তে ইংলেণ্ডলৈ বোৱাই লৈ গৈছিল।

৪/ ঔপনিৱেশিক অসমত খনি উদ্যোগৰ (Mining Industry) বিকাশৰ দুটা অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ উল্লেখ কৰা। 

উত্তৰ: 

(ক) খনি উদ্যোগৰ বিকাশে অসমত আধুনিক যান্ত্ৰিক যুগৰ সূচনা কৰিছিল আৰু কয়লা তথা তেল উৎপাদনৰ এক স্থায়ী ভিত্তি গঢ়িছিল। 

(খ) এই উদ্যোগে থলুৱা অৰ্থনীতিক উন্নত নকৰিলে, বৰঞ্চ ইয়াৰ লাভাংশ বিদেশী কোম্পানীসমূহৰ হাতলৈহে গৈছিল।

৫/ জল পৰিবহনৰ বিকাশে ঔপনিৱেশিক অসমৰ বাণিজ্যক কেনেকৈ গতিশীল কৰিছিল? 

উত্তৰ: ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত বাষ্পচালিত জাহাজৰ প্ৰচলনে অসমৰ অভ্যন্তৰীণ বজাৰক কলকাতা বন্দৰৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত চাহ, কয়লা আৰু কাঠৰ দৰে গধুৰ কেঁচামাল অতি কম খৰচতে আৰু খৰতকীয়াকৈ ৰপ্তানি কৰাটো সম্ভৱ হৈ উঠিছিল।

৬/ ৰেলৱেৰ সম্প্ৰসাৰণে অসমৰ অৰ্থনীতিৰ আঞ্চলিক ভাৰসাম্য কেনেকৈ সলনি কৰিছিল? 

উত্তৰ: ৰেলৱে লাইনে ঘাইকৈ চাহ বাগিচা আৰু খনি প্ৰধান অঞ্চলসমূহকহে সামৰি লৈছিল। ফলত যিবোৰ অঞ্চলত ৰেল যোগাযোগ গঢ়ি উঠিছিল সেইবোৰ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছিল আৰু বাকী থকা গ্ৰাম্য কৃষি প্ৰধান অঞ্চলসমূহ বিকাশৰ পৰা পিছপৰি ৰৈছিল।

৭/ ঔপনিৱেশিক কালত অসমলৈ হোৱা জনসংখ্যাৰ প্ৰব্ৰজনে জনসংখ্যাৰ গাঁথনিত কি পৰিৱৰ্তন আনিছিল? 

উত্তৰ: বৃহৎ সংখ্যক চাহ বনুৱা আৰু পূব বংগৰ কৃষি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ আগমনৰ ফলত অসমৰ থলুৱা জনসংখ্যাৰ অনুপাত হ্ৰাস পাইছিল। ইয়াৰ ফলত এক বহু-সাংস্কৃতিক আৰু জটিল জনসংখ্যাৰ গাঁথনিৰ সৃষ্টি হৈছিল, যিয়ে সংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰতিযোগিতা বৃদ্ধি কৰিছিল।

৮/ পূব বংগৰ পৰা অহা প্ৰব্ৰজনকাৰী কৃষকসকলে অসমৰ কৃষি অৰ্থনীতিলৈ কি যোগাত্মক বৰঙণি আগবঢ়াইছিল? 

উত্তৰ: এই প্ৰব্ৰজনকাৰী কৃষকসকলে অসমৰ বিশাল পৰিমাণৰ পতিত আৰু অনাবাদী মাটিক কৃষিযোগ্য কৰি তুলিছিল। তেওঁলোকে অসমত মৰাপাট, পাচলি আৰু নতুন প্ৰজাতিৰ ধানৰ খেতি আৰম্ভ কৰি কৃষি উৎপাদন বহুগুণে বৃদ্ধি কৰিছিল।

৯/ 'দেশ বিভাজনৰ জোকানি'য়ে অসমৰ মৰাপাট খেতিয়কসকলক কেনেকৈ ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছিল? 

উত্তৰ: ১৯৪৭ চনৰ বিভাজনৰ ফলত অসমৰ মৰাপাট উৎপাদনকাৰী অঞ্চলসমূহ ভাৰতত থাকিল, কিন্তু মৰাপাট প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা কলসমূহ আৰু মুখ্য বজাৰখন পূব পাকিস্তানৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ’ল। ইয়াৰ ফলত অসমৰ কৃষকসকলে উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ সঠিক মূল্য আৰু বজাৰ হেৰুৱাবলেগীয়া হৈছিল।

১০/ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ 'ৱাষ্ট লেণ্ড ৰুলছ' বা পতিত ভূমি নীতিৰ মূল উদ্দেশ্য কি আছিল? 

উত্তৰ: এই নীতিৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল অসমৰ তথাকথিত পতিত বা জংঘলী মাতিবোৰ অতি কম মূল্যত বা বিনামূলীয়াকৈ ব্ৰিটিছ চাহ খেতিয়কসকলক আবণ্টন দিয়া, যাতে তেওঁলোকে চাহ উদ্যোগৰ দ্ৰুত সম্প্ৰসাৰণ ঘটাব পাৰে।

১১/ ঔপনিৱেশিক অৰ্থনীতিত 'ধনৰ বহিৰ্গমন' (Drain of Wealth) বুলিলে কি বুজা যায়? 

উত্তৰ: অসমৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ (যেনে- চাহ, তেল, কয়লা) ব্যৱহাৰ কৰি যি বিপুল অৰ্থনৈতিক উদ্বৃত্ত বা লাভ অৰ্জন কৰা হৈছিল, তাৰ কোনো অংশ অসমৰ উন্নয়নত খৰচ নকৰি প্ৰশাসনীয় খৰচ আৰু লাভাংশ হিচাপে ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যলৈ লৈ যোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক বুজায়।

১২/ দেশ বিভাজনে অসমৰ চাহ উদ্যোগৰ ওপৰত পেলোৱা দুটা কু-প্ৰভাৱ লিখা। 

উত্তৰ: 

(ক) কলকাতা বন্দৰলৈ চাহ প্ৰেৰণ কৰাৰ পোনপটীয়া নদী আৰু ৰেলপথ বন্ধ হৈ পৰাত পৰিবহন ব্যয় বহুগুণে বৃদ্ধি পায়। 

(খ) পৰিবহনৰ পলম হোৱাৰ বাবে চাহৰ গুণগত মান ৰক্ষা কৰাটো এক ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হৈ পৰে।

১৩/ ব্ৰিটিছ শাসনকালত অসমত এক থলুৱা উদ্যোগী শ্ৰেণী গঢ়ি নুঠাৰ দুটা কাৰণ দৰ্শোৱা। 

উত্তৰ: 

(ক) ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বৈষম্যমূলক নীতি আৰু বংগৰ পুঁজিপতিসকলৰ আধিপত্যৰ বাবে থলুৱা লোকে মূলধন লাভ কৰাত বাধা পাইছিল। 

(খ) প্ৰয়োজনীয় আধুনিক কাৰিকৰী শিক্ষা আৰু উদ্যোগিক ঋণ লাভৰ কোনো সুব্যৱস্থা থলুৱা লোকৰ বাবে নাছিল।

১৪/ ১৮২৭ চনৰ পৰা ১৯৪৭ চনৰ ভিতৰত অসমৰ অৰ্থনীতি কেনেকৈ 'ঔপনিৱেশিক আশ্ৰিত অৰ্থনীতি'লৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল? 

উত্তৰ: এই সময়ছোৱাত অসমৰ অৰ্থনীতি স্বতন্ত্ৰ হৈ থকা নাছিল। ই সম্পূৰ্ণৰূপে ব্ৰিটিছ উদ্যোগসমূহৰ বাবে কেঁচামাল যোগানকাৰী আৰু ব্ৰিটিছ উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ এক নিৰ্ভৰযোগ্য বজাৰত পৰিণত হোৱাৰ বাবে ই এক আশ্ৰিত অৰ্থনীতিলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।

১৫/ দেশ বিভাজনৰ পিছত অসমৰ ভৌগোলিক অৱস্থান কেনেকৈ অৰ্থনৈতিকভাৱে থুনুকা (Vulnerable) হৈ পৰিছিল? 

উত্তৰ: বিভাজনৰ ফলত অসম চাৰিওফালৰ পৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সীমান্তৰে ঘেৰি পৰিছিল আৰু ভাৰতৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে কেৱল মাত্ৰ এটা ঠেক ভূ-খণ্ড (শিলচৰ বা চিকেনচ নেক) ৰ জৰিয়তেহে সংযোগ আছিল। ইয়াৰ ফলত সামগ্ৰী অনা-নিয়া কৰাৰ খৰচ বৃদ্ধি পায় আৰু সামৰিক তথা অৰ্থনৈতিক নিৰাপত্তা দুৰ্বল হৈ পৰে।

দীঘল ৫ টা প্ৰশ্ন ৫ নম্বৰীয়া :

১/ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক চৰকাৰে অসমত জাপি দিয়া ভূমি ৰাজহ নীতি আৰু ইয়াৰ ফলত গ্ৰাম্য সমাজত পৰা প্ৰভাৱ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: ১৮২৬ চনৰ ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ পাছত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে অসমৰ শাসনভাৰ হাতত লৈ পৰম্পৰাগত আহোম যুগৰ 'পাইক ব্যৱস্থা' বা উৎপাদনভিত্তিক কৰ নীতিৰ অৱসান ঘটায়। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে এক কঠোৰ আৰু মুদ্ৰাভিত্তিক (নগদ ধনেৰে পৰিশোধ কৰিবলগীয়া) ভূমি ৰাজহ ব্যৱস্থা জাপি দিয়ে।

অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক প্ৰভাৱসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল:

• মুদ্ৰাভিত্তিক অৰ্থনীতিৰ হেঁচা: ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনে কৰ সংগ্ৰহৰ মাধ্যম হিচাপে কেৱল নগদ ধনক বাধ্যতামূলক কৰাৰ ফলত থলুৱা কৃষকসকল এক নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ মুখামুখি হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে বিনিময় প্ৰথাৰে চলি থকা গ্ৰাম্য সমাজখন হঠাতে ধনৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।

• গ্ৰাম্য ঋণগ্ৰস্ততা আৰু মহাজনৰ প্ৰভাৱ: বৰ্ধিত কৰৰ ধন সময়মতে পৰিশোধ কৰিবলৈ অসমৰ সৰল কৃষকসকলে বহিৰাগত মাৰোৱাৰী আৰু বঙালী মহাজনসকলৰ পৰা উচ্চ সুতৰ হাৰত ঋণ ল’বলগীয়া হৈছিল। ইয়াৰ ফলত গ্ৰাম্য সমাজত 'ঋণৰ এক কু-চক্ৰ' গঢ়ি উঠিছিল।

• ভূমিৰ ওপৰত স্বত্ব হেৰুওৱা: ঋণৰ টকা পৰিশোধ কৰিব নোৱাৰি বহু কৃষকে নিজৰ যুগ যুগ ধৰি চলাই অহা কৃষিভূমি মহাজনৰ হাতত হেৰুৱাবলেগীয়া হৈছিল। ফলস্বৰূপে, একালৰ স্বাধীন কৃষকসকল নিজৰ মাটিতেই খেতিয়ক বা দিনমজুৰত পৰিণত হৈছিল।

• কৃষক বিদ্ৰোহৰ সূচনা: ব্ৰিটিছৰ এই অতিমাত্ৰা শোষণৰ প্ৰতিবাদত ১৯ শতিকাৰ শেষৰফালে অসমৰ ভিন্ন প্ৰান্তত, যেনে— ফুলগুৰি (১৮৬১), পথৰুঘাট (১৮৯৪) আৰু ৰঙিয়াত ঐতিহাসিক কৃষক বিদ্ৰোহৰ সৃষ্টি হৈছিল, যিয়ে ঔপনিৱেশিক অৰ্থনীতিৰ ভেঁটি কঁপাই তুলিছিল।

২/ ঔপনিৱেশিক অসমত আফু খেতি (Opium Production) নিষিদ্ধকৰণ আৰু ইয়াৰ বাণিজ্যিক একচেতিয়াকৰণৰ আঁৰৰ অৰ্থনৈতিক উদ্দেশ্য বিশ্লেষণ কৰা। (মান: ৫)

উত্তৰ: ১৯ শতিকাৰ অসমত আফুৰ প্ৰচলন এক গভীৰ সামাজিক ব্যাধি আছিল যদিও ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ইয়াক নিষিদ্ধ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ ব্যৱসায় নিজৰ হাতলৈ নিয়াৰ আঁৰত কোনো মানৱীয় বা সামাজিক দৃষ্টিভংগী নাছিল; বৰঞ্চ ই আছিল এক সুপৰিকল্পিত অৰ্থনৈতিক কৌশল।

ইয়াৰ অন্তৰালৰ প্ৰধান উদ্দেশ্যসমূহ আছিল:

• শ্ৰমিকৰ নাটনি আৰু কৰ্মক্ষমতা ৰক্ষা: ব্ৰিটিছে যেতিয়া অসমত চাহ উদ্যোগ আৰু খনি উদ্যোগৰ সম্প্ৰসাৰণ আৰম্ভ কৰে, তেতিয়া তেওঁলোকক এক বৃহৎ আৰু দক্ষ শ্ৰমিক বাহিনীৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। অত্যাধিক আফু সেৱনৰ ফলত থলুৱা অসমীয়া যুৱকসকল এলেহুৱা আৰু শাৰীৰিকভাৱে দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। সেয়েহে, চাহ বাগিচাত শ্ৰমিকৰ উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে আফু খেতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰাটো ব্ৰিটিছ পুঁজিপতিসকলৰ বাবে জৰুৰী আছিল।

• ৰাজ্যিক একাধিপত্য আৰু আবকাৰী ৰাজহ বৃদ্ধি: ১৮৬০ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে স্থানীয়ভাৱে কৰা আফু খেতি সম্পূৰ্ণ নিষিদ্ধ কৰে, কিন্তু আফুৰ ব্যৱহাৰ বন্ধ নকৰিলে। তাৰ পৰিৱৰ্তে চৰকাৰে চৰকাৰী মহল বা দোকানৰ জৰিয়তে চৰকাৰী অনুজ্ঞাপত্ৰ দি (Licensing System) আফু বিক্ৰী কৰাৰ একচেতিয়া অধিকাৰ হাতত লয়।

• বিত্তীয় লাভাংশ: ইয়াৰ ফলত আফুৰ চোৰাং বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে আৰু চৰকাৰে চৰকাৰী আফুৰ ওপৰত গধুৰ আবকাৰী শুল্ক (Excise Duty) ধাৰ্য কৰি ব্ৰিটিছ কোষাগাৰলৈ বিপুল পৰিমাণৰ অতিৰিক্ত ৰাজহ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। এনেদৰে থলুৱা সমাজৰ দুৰ্বলতাক ব্ৰিটিছে এক লাভজনক ব্যৱসায়লৈ ৰূপান্তৰ কৰিছিল।

৩/ ঔপনিৱেশিক মূলধন বিনিয়োগৰ ফলত অসমত চাহ আৰু খনি উদ্যোগৰ বিকাশ কেনেকৈ হৈছিল? ই থলুৱা অৰ্থনীতিক কেনেদৰে প্ৰভাৱিত কৰিছিল? (মান: ৫)

উত্তৰ: ১৮৩৯ চনত 'অসম কোম্পানী' (Assam Company) গঠনৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ পুঁজিপতিসকলে অসমত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৃহৎ পৰিমাণৰ বিদেশী মূলধন বিনিয়োগ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত চাহ উদ্যোগৰ সমান্তৰালভাৱে মাৰ্ঘেৰিটা আৰু লিডু অঞ্চলৰ কয়লা খনি তথা ডিগবৈত খাৰুৱা তেল নিষ্কাশনৰ বাবে খনি উদ্যোগতো ব্ৰিটিছ মূলধনৰ ব্যাপক আগমন ঘটে।

থলুৱা অৰ্থনীতিলৈ ইয়াৰ প্ৰভাৱসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ আছিল:

• সম্পদ আৰু লাভৰ বহিৰ্গমন (Drain of Wealth): ব্ৰিটিছ পুঁজিপতিসকলে অসমৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি যি বিপুল পৰিমাণৰ মুনাফা অৰ্জন কৰিছিল, তাৰ কোনো অংশ অসমৰ উন্নয়নৰ বাবে পুনৰ বিনিয়োগ কৰা হোৱা নাছিল। সকলো ধন লাভাংশ হিচাপে যুক্তৰাজ্যলৈ (ইংলেণ্ডলৈ) গুচি গৈছিল, যাৰ ফলত অসম কেৱল সম্পদ শোষণৰ স্থলী হৈ ৰৈছিল।

• দ্বৈত অৰ্থনীতিৰ (Dual Economy) সৃষ্টি: ইয়াৰ ফলত অসমত এক আজব ব্যৱস্থাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এফালে চাহ আৰু খনি উদ্যোগক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা উচ্চ মূলধনসম্পন্ন আধুনিক অৰ্থনীতি আৰু আনফালে থলুৱা লোকসকলৰ প্ৰাচীন, দৰিদ্ৰ আৰু পিছপৰা কৃষিভিত্তিক অৰ্থনীতি। এই দুই অৰ্থনীতিৰ মাজত কোনো যোগসূত্ৰ নাছিল।

• থলুৱা উদ্যোগীৰ অভাৱ: ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁলোকৰ বৈষম্যমূলক ভূমি আৰু ঋণ নীতিৰ জৰিয়তে থলুৱা অসমীয়া লোকসকলক চাহ বা খনি উদ্যোগত প্ৰৱেশ কৰাত বাধা দিছিল। কেৱল মণিৰাম দেৱানৰ দৰে দুই-এজন ব্যতিক্ৰম আছিল, যাৰ উদ্যোগকো ব্ৰিটিছে ধংস কৰিছিল। ফলত অসমত কোনো থলুৱা মধ্যবিত্ত উদ্যোগী শ্ৰেণী গঢ়ি উঠিব নোৱাৰিলে।

৪/ ঔপনিৱেশিক যুগৰ অসমত জল পৰিবহন আৰু ৰেলৱেৰ বিকাশে কেনেকৈ ব্ৰিটিছৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থ পূৰণ কৰিছিল? (মান: ৫)

উত্তৰ: ১৯ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে অসমৰ পৰিবহন ব্যৱস্থা অত্যন্ত দুৰ্গম আছিল। ব্ৰিটিছ অৰ্থনীতিবিদ আৰু প্ৰশাসকসকলে বুজি পাইছিল যে অসমৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহ গোলকীয় বজাৰলৈ লৈ যাবলৈ হ’লে আধুনিক যোগাযোগ ব্যৱস্থা অপৰিহাৰ্য। এই উদ্দেশ্যৰে তেওঁলোকে জল পৰিবহন আৰু ৰেলপথৰ বিকাশ ঘটাইছিল।

বাণিজ্যিক স্বাৰ্থ পূৰণৰ কৌশলসমূহ আছিল:

• জল পৰিবহন আৰু কলকাতা বন্দৰৰ সংযোগ: ১৮৪৭ চনৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ বুকুত চৰকাৰী বাষ্পচালিত জাহাজ (Steamer) চলাচল আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে নামনি আৰু উজনি অসমৰ বাগিচাসমূহৰ পৰা কেঁচা চাহপাত আৰু কাঠ অতি কম খৰচত আৰু কম সময়ৰ ভিতৰত তদানীন্তন ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ ৰাজধানী তথা প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ কলকাতা বন্দৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা সম্ভৱ হৈছিল।

• ৰেলৱে লাইনৰ কৌশলগত বিস্তাৰ: ১৮৮০ ৰ দশকত 'আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী'ৰ উদ্যোগত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত 'আসাম বেঙ্গল ৰেলৱে' গঢ়ি তোলা হয়। লক্ষণীয় বিষয়টো হ’ল, এই ৰেলপথসমূহ সাধাৰণ জনতাৰ যাতায়তৰ বাবে নহয়, বৰঞ্চ লিডু-মাৰ্ঘেৰিটাৰ কয়লা খনি আৰু উজনি অসমৰ চাহ বাগিচাবোৰক পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰাৰ বাবেহে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।

• দ্বিমুখী বাণিজ্যিক লাভ: এই উন্নত যোগাযোগ ব্যৱস্থাই ব্ৰিটিছক দুয়োফালৰ পৰা সহায় কৰিছিল। এফালে ই অসমৰ পৰা কেঁচামাল (চাহ, কয়লা, তেল, কাঠ) ৰপ্তানি খৰতকীয়া কৰিছিল আৰু আনফালে ব্ৰিটেইনৰ মানচেষ্টাৰ বা লিভাৰপুলৰ কল-কাৰখানাত উৎপাদিত কাপোৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী অসমৰ চুকে-কোণে থকা বজাৰবোৰলৈ আনি সহজতে বিক্ৰী কৰাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল।

৫/ ১৯৪৭ চনৰ দেশ বিভাজনৰ জোকাৰণি (Shock of Partition) বুলিলে কি বুজায়? ই অসমৰ অৰ্থনীতিলৈ অনা দুটা প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বান বিশ্লেষণ কৰা। (মান: ৫)

উত্তৰ: ১৯৪৭ চনত ব্ৰিটিছ শাসনৰ অন্ত পৰাৰ সময়ত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ যি বিভাজন হৈছিল, সি ভৌগোলিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে আটাইতকৈ ভয়াৱহ আঘাত হানিছিল অসমৰ ওপৰত। ইয়াকে অৰ্থনীতিত 'দেশ বিভাজনৰ জোকাৰণি' (Shock of Partition) বুলি কোৱা হয়। কাৰণ এই বিভাজনে অসমক ভাৰতৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰা প্ৰায় বিচ্ছিন্ন কৰি এক ভূ-আৱদ্ধ (Landlocked) অঞ্চলত পৰিণত কৰিছিল।

অসমৰ অৰ্থনীতিলৈ অহা দুটা প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বান তলত বিশ্লেষণ কৰা হ’ল:

• পৰিবহন আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ বিপৰ্যয় (Transport Bottleneck): বিভাজনৰ পূৰ্বে অসমৰ চাহ, মৰাপাট আৰু কয়লা ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু পদ্মা নদীৰ জলপথেৰে তথা পূব বংগৰ ৰেলপথৰ জৰিয়তে অতি সহজে কলকাতা বন্দৰলৈ গৈছিল। কিন্তু বিভাজনৰ ফলত এই পৰম্পৰাগত পথসমূহ থকা পূব বংগ অঞ্চলটো 'পূব পাকিস্তান' (বৰ্তমানৰ বাংলাদেশ) ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ফলত অসমৰ সুচল আৰু কম খৰচী বাণিজ্যিক পথসমূহ নিশাৰ ভিতৰতে বন্ধ হৈ পৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত কেৱল মাত্ৰ ২২ কিলোমিটাৰ বহল এক ঠেক ভূখণ্ড (শিলচৰ কৰিডৰ বা চিকেনচ নেক) ৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ সৈতে অসমে যোগাযোগ ৰক্ষা কৰিবলগীয়া হোৱাত পৰিবহন ব্যয় বহুগুণে বৃদ্ধি পায় আৰু সামগ্ৰীৰ নাটনি ঘটে।

• বজাৰ আৰু কেঁচামালৰ মাজত বিচ্ছেদ (Disruption of Markets): অসমে মৰাপাট উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত এক অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰিছিল। কিন্তু বিভাজনৰ পিছত মৰাপাট উৎপাদনকাৰী পথাৰসমূহ অসমত থাকি গ’ল, আনহাতে সেইবোৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা মৰাপাটৰ কলসমূহ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰখন পূব পাকিস্তান তথা পশ্চিম বংগত ৰৈ গ’ল। ইয়াৰ ফলত থলুৱা মৰাপাট খেতিয়কসকলে নিজৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিবলৈ বজাৰ নোহোৱা হৈ পৰিল আৰু তেওঁলোক চৰম অৰ্থনৈতিক সংকটৰ গৰাহত পৰিল। ঠিক তেনেদৰে, সুৰমা উপত্যকাৰ (চিলেট) এক বৃহৎ অংশ পাকিস্তানলৈ যোৱাৰ ফলত অসমৰ এখন ডাঙৰ স্থানীয় বজাৰ চিৰদিনৰ বাবে হেৰাই গ’ল।

পাঠৰ সাৰাংশ (Summary):

​এই পাঠ্যক্ৰমটোত অসমৰ অৰ্থনীতি আৰু ইয়াৰ জনগাঁথনিগত পৰিৱৰ্তনৰ এক সামগ্ৰিক ছবি দাঙি ধৰা হৈছে। ইয়াত ১৯৭১ চনৰ পূৰ্বৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ধাৰা, জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব, লিংগ অনুপাত, গড় আয়ুস আৰু শিশু মৃত্যুৰ হাৰৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ সূচকসমূহ আলোচনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি, ৰাজ্যখনৰ শ্ৰম শক্তি, কৰ্মবাহিনী আৰু বৃত্তিমূলক বিতৰণৰ প্ৰকৃতি বিশ্লেষণ কৰি কৃষিৰ পৰা সেৱা খণ্ডলৈ হোৱা পৰিৱৰ্তনক দেখুওৱা হৈছে। সৰ্বভাৰতীয় মানদণ্ডৰ সৈতে অসমৰ GSDP, NSDP আৰু জনমূৰি আয়ৰ তুলনা কৰি ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক অনগ্ৰসৰতাৰ কাৰণসমূহ ফঁহিয়াই চোৱা হৈছে। শেষত, সাক্ষৰতা, শিক্ষাৰ নামভৰ্তি আৰু সমৃদ্ধ বনাঞ্চলৰ আৱৰণৰ ভূমিকা আলোচনা কৰি বহনক্ষম উন্নয়নৰ গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছে।

অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: ১৯৭১ চনক অসমৰ জনগাঁথনিৰ ইতিহাসত কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা হয়?

উত্তৰ: ১৯৭১ চনক অসমৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ধাৰাৰ এক অন্যতম বিভাজক ৰেখা বা প্ৰসংগ বৰ্ষ হিচাপে গণ্য কৰা হয়, যাৰ পূৰ্বৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ছোৱাত ৰাজ্যখনৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ প্ৰৱণতাত লক্ষণীয় তাৰতম্য দেখা যায়।

প্ৰশ্ন ২: জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বুলিলে কি বুজা যায়?

উত্তৰ: প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰ ভৌগোলিক এলেকাত গড়ে যিমান সংখ্যক লোকে বসবাস কৰে, সেই সংখ্যাটোক উক্ত অঞ্চলটোৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ৩: লিংগ অনুপাত (Sex Ratio) জোখাৰ সৰ্বভাৰতীয় মানদণ্ডটো কি?

উত্তৰ: কোনো এক নিৰ্দিষ্ট সমাজ বা অঞ্চলত প্ৰতি ১০০০ জন পুৰুষৰ বিপৰীতে থকা মহিলাৰ মুঠ সংখ্যাকে লিংগ অনুপাত বোলে।

প্ৰশ্ন ৪: গড় আয়ুস (Life Expectancy) কিহৰ সূচক?

উত্তৰ: গড় আয়ুস হৈছে এজন নৱজাতকে জন্মৰ সময়ত লাভ কৰা সামগ্ৰিক স্বাস্থ্য আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জীয়াই থকাৰ সম্ভাৱ্য গড় বছৰৰ পৰিমাণ।

প্ৰশ্ন ৫: প্ৰজনন হাৰ (Fertility Rate) মানে কি?

উত্তৰ: এগৰাকী মহিলাই নিজৰ সন্তান জন্ম দিব পৰা সক্ষম বয়সৰ ভিতৰত (সাধাৰণতে ১৫ ৰ পৰা ৪৯ বছৰ) জন্ম দিয়া সন্তানৰ গড় সংখ্যাকে প্ৰজনন হাৰ বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ৬: শিশু মৃত্যুৰ হাৰ (Infant Mortality Rate) কেনেকৈ গণনা কৰা হয়?

উত্তৰ: প্ৰতি বছৰে জন্ম গ্ৰহণ কৰা প্ৰতি এহেজাৰ (১০০০) জীৱিত শিশুৰ ভিতৰত জন্মৰ পৰা এবছৰ বয়স সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পূৰ্বেই মৃত্যু হোৱা শিশুৰ সংখ্যাৰ দ্বাৰা ইয়াৰ গণনা কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৭: কৰ্মবাহিনী (Work Force) বুলিলে অৰ্থনীতিত কাক বুজায়?

উত্তৰ: শ্ৰম শক্তিৰ অন্তৰ্গত যিসকল লোকে প্ৰকৃততে কোনো উৎপাদনমূলক অৰ্থনৈতিক কাৰ্যসূচীত সক্ৰিয়ভাৱে নিয়োজিত হৈ থাকে, তেওঁলোকক কৰ্মবাহিনী বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ৮: শ্ৰম শক্তিত অংশগ্ৰহণ (Labour Force Participation) কি?

উত্তৰ: দেশ বা ৰাজ্য এখনৰ কৰ্মক্ষম বয়সৰ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত যিসকল লোকে কাম কৰি আছে অথবা সক্ৰিয়ভাৱে কাম বিচাৰি আছে, তেওঁলোকৰ শতাংশক বুজায়।

প্ৰশ্ন ৯: বৃত্তিমূলক বিতৰণ (Occupational Distribution) কিহৰ সংকেত দিয়ে?

উত্তৰ: ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো এখন অৰ্থনীতিৰ শ্ৰমিকসকলে কৰ্মসংস্থাপনৰ বাবে প্ৰাথমিক, গৌণ আৰু সেৱা খণ্ডৰ ভিতৰত কেনেধৰণে বিভক্ত হৈ আছে তাৰ সংকেত পোৱা যায়।

প্ৰশ্ন ১০: GSDP-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম কি?

উত্তৰ: Gross State Domestic Product, যাক অসমীয়াত 'ৰাজ্যিক ঘৰুৱা উৎপাদন' বুলি কোৱা হয়।

প্ৰশ্ন ১১: NSDP-ৰ সম্পূৰ্ণ অৰ্থ কি?

উত্তৰ: Net State Domestic Product, অৰ্থাৎ 'শুদ্ধ ৰাজ্যিক ঘৰুৱা উৎপাদন' (GSDP-ৰ পৰা মূলধনৰ অৱক্ষয় বাদ দি ই পোৱা যায়)।

প্ৰশ্ন ১২: জনমূৰি আয় (Per Capita Income) কিদৰে নিৰূপণ কৰা হয়?

উত্তৰ: কোনো এক নিৰ্দিষ্ট বৰ্ষত ৰাজ্য বা দেশ এখনৰ মুঠ ৰাজ্যিক/ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ক সেই বৰ্ষৰে মুঠ জনসংখ্যাৰে ভাগ কৰি জনমূৰি আয় নিৰূপণ কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ১৩: সাক্ষৰতাৰ হাৰ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে নিম্নতম বয়স কিমান হ'ব লাগে?

উত্তৰ: ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি, ৭ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ কোনো ব্যক্তিয়ে যদি যিকোনো এটা ভাষা বুজি পাই লিখিব আৰু পঢ়িব পাৰে, তেতিয়াই তেওঁক সাক্ষৰ বুলি ধৰা হয়।

প্ৰশ্ন ১৪: নামভৰ্তিৰ হাৰ (Enrolment Rate) শিক্ষাত কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?

উত্তৰ: নির্দিষ্ট বয়সৰ শিশু বা শিক্ষাৰ্থীৰ ভিতৰত কিমান শতাংশই আনুষ্ঠানিক শিক্ষানুষ্ঠানত নামভৰ্তি কৰিছে, ইয়াৰ দ্বাৰা শিক্ষাৰ প্ৰসাৰতা আৰু সুযোগৰ স্তৰ জুখিব পৰা যায়।

প্ৰশ্ন ১৫: বনাঞ্চলৰ আৱৰণ (Forest Cover) বুলিলে কি বুজা যায়?

উত্তৰ: উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বা বৈজ্ঞানিক জৰীপ অনুসৰি, এক হেক্টৰতকৈ অধিক মাটিকালিৰ যিকোনো ভূখণ্ড য'ত গছ-গছনিৰ ঘনত্ব (Canopy Density) ১০ শতাংশতকৈ বেছি থাকে, তাক বনাঞ্চলৰ আৱৰণ বোলে।

চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: অসমত ১৯৭১ চনৰ পূৰ্বৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ধাৰাৰ মূল পাৰ্থক্যটো কি?

উত্তৰ: ১৯৭১ চনৰ পূৰ্বৰ দশক কেইটাত বহিঃৰাজ্য বা চুবুৰীয়া দেশৰ পৰা হোৱা প্ৰব্ৰজন আৰু উচ্চ প্ৰাকৃতিক বৃদ্ধিৰ বাবে অসমত জনসংখ্যাৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ সৰ্বভাৰতীয় গড়তকৈ বহু বেছি আছিল। কিন্তু ১৯৭১ চনৰ পৰৱৰ্তী সময়ছোৱাত সজাগতা বৃদ্ধি আৰু আইনী বাধ্যবাধকতাৰ বাবে এই বৃদ্ধিৰ হাৰ লাহে লাহে নিম্নগামী হ'বলৈ ধৰে।

প্ৰশ্ন ২: জনগাঁথনিগত সূচক (Demographic Parameters) বুলিলে কি কি প্ৰধান উপাদানক সামৰি লোৱা হয়?

উত্তৰ: জনগাঁথনিগত সূচকে কোনো এক অঞ্চলৰ জনসংখ্যাৰ গুণগত আৰু সংখ্যাগত বৈশিষ্ট্যসমূহক প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰধান উপাদানসমূহ হৈছে— জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব, লিংগ অনুপাত, জন্ম-মৃত্যুৰ হাৰ, গড় আয়ুস আৰু প্ৰব্ৰজনৰ প্ৰৱণতা।

প্ৰশ্ন ৩: অসমৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব আৰু লিংগ অনুপাতৰ চমু আভাস দিয়া।

উত্তৰ: ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি অসমৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৩৯৮ জন, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় (৩৮২ জন) তকৈ কিছু বেছি। আনহাতে, অসমৰ লিংগ অনুপাত হৈছে প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৫৮ গৰাকী মহিলা, যিটো সৰ্বভাৰতীয় স্তৰৰ (৯৪৩) তুলনাত সন্তোষজনক।

প্ৰশ্ন ৪: উচ্চ শিশু মৃত্যুৰ হাৰে (IMR) অৰ্থনীতিত কি প্ৰতিফলিত কৰে?

উত্তৰ: কোনো এখন ৰাজ্য বা দেশত শিশু মৃত্যুৰ হাৰ উচ্চ হোৱাৰ অৰ্থ হৈছে তাত প্ৰাথমিক স্বাস্থ্য সেৱাৰ অভাৱ, গৰ্ভৱতী মহিলাৰ পুষ্টিহীনতা, আৰু শিশু সুৰক্ষা সম্পৰ্কীয় সজাগতাৰ নিম্ন স্তৰ। ই মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ দুৰ্বলতাক প্ৰতিফলিত কৰে।

প্ৰশ্ন ৫: শ্ৰম শক্তি (Labour Force) আৰু কৰ্মবাহিনী (Work Force) ৰ মাজৰ প্ৰধান পাৰ্থক্যটো স্পষ্ট কৰা।

উত্তৰ: শ্ৰম শক্তিৰ ভিতৰত কাম কৰি থকা লোকসকলৰ লগতে কাম বিচাৰি থকা (বেকাৰ) লোকসকলক একেলগে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। কিন্তু কৰ্মবাহিনীত কেৱল প্ৰকৃততে কামত নিয়োজিত হৈ থকা শ্ৰমিকসকলকহে গণনা কৰা হয়। অৰ্থাৎ, শ্ৰম শক্তি আৰু কৰ্মবাহিনীৰ ব্যৱধানেই হৈছে প্ৰকৃত নিবনুৱাৰ সংখ্যা।

প্ৰশ্ন ৬: অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত বৃত্তিমূলক বিতৰণৰ গুৰুত্ব কি?

উত্তৰ: বৃত্তিমূলক বিতৰণে অৰ্থনীতিৰ গাঁথনিগত পৰিৱৰ্তনক বুজায়। যদি জনসংখ্যাৰ সিংহভাগ কৃষিখণ্ডত (প্ৰাথমিক খণ্ড) নিয়োজিত হৈ থাকে, তেন্তে অৰ্থনীতিখন পিছপৰা বুলি ধৰা হয়। উদ্যোগ (গৌণ) আৰু সেৱা খণ্ডলৈ শ্ৰমিকৰ স্থানান্তৰণে অৰ্থনৈতিক প্ৰগতিৰ ইংগিত দিয়ে।

প্ৰশ্ন ৭: GSDP-ৰ প্ৰৱণতাই ৰাজ্য এখনৰ অৰ্থনৈতিক স্বাস্থ্য কেনেকৈ প্ৰকাশ কৰে?

উত্তৰ: ৰাজ্যিক ঘৰুৱা উৎপাদন (GSDP) ৰ ক্ৰমাগত বৃদ্ধিয়ে ৰাজ্যখনৰ আভ্যন্তৰীণ উৎপাদন ক্ষমতা, বজাৰৰ সম্প্ৰসাৰণ আৰু বিনিয়োগৰ অনুকূল পৰিৱেশক সূচায়। ইয়াৰ বিপৰীতে ই স্থিৰ বা নিম্নগামী হ'লে অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ উমান পোৱা যায়।

প্ৰশ্ন ৮: অসমৰ অৰ্থনীতিত GSDP-ৰ খণ্ডগত গাঁথনিৰ (Sectoral Composition) এটা চমু চিত্ৰ দাঙি ধৰা।

উত্তৰ: অসমৰ অৰ্থনীতি পৰম্পৰাগতভাৱে কৃষিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল যদিও বৰ্তমান সময়ত সেৱা খণ্ডৰ (Tertiary Sector) অৱদান GSDP লৈ আটাইতকৈ বেছি বৃদ্ধি পাইছে। ইয়াৰ বিপৰীতে উদ্যোগ বা গৌণ খণ্ডৰ বিকাশৰ গতি তুলনামূলকভাৱে এতিয়াও মন্থৰ হৈ আছে।

প্ৰশ্ন ৯: সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ৰ তুলনাত অসমৰ জনমূৰি আয় পিছপৰা হোৱাৰ দুটা মূল কাৰণ লিখা।

উত্তৰ: কাৰণ দুটা হ’ল:

ক) ৰাজ্যখনত ঔদ্যোগিক উন্নয়নৰ মন্থৰ গতি আৰু পৰম্পৰাগত, নিম্ন উৎপাদনক্ষম কৃষি কাৰ্যৰ ওপৰত অতিৰিক্ত নিৰ্ভৰশীলতা।

খ) বানপানী আৰু খহনীয়াৰ দৰে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ, যিয়ে প্ৰতিবছৰে অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁথনিৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰে।

প্ৰশ্ন ১০: শুদ্ধ ৰাজ্যিক ঘৰুৱা উৎপাদন (NSDP) ক কিয় অৰ্থনৈতিক কল্যাণৰ এক উত্তম মাপকাঠী বোলা হয়?

উত্তৰ: যিহেতু NSDP উলিয়াওতে মুঠ উৎপাদনৰ পৰা উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াত হোৱা যন্ত্ৰপাতি বা মূলধনৰ ক্ষয়-ক্ষতিৰ খৰচ (Depreciation) বাদ দিয়া হয়, সেয়েহে ই ৰাজ্যখনৰ প্ৰকৃত অৰ্থনৈতিক লাভ আৰু জনসাধাৰণৰ হাতলৈ অহা প্ৰকৃত আয়ৰ সঠিক ছবিখন দাঙি ধৰে।

প্ৰশ্ন ১১: গড় আয়ুসৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বভাৰতীয় মানদণ্ডৰ সৈতে অসমৰ স্থিতি তুলনা কৰা।

উত্তৰ: শেহতীয়া তথ্যসমূহ চালে দেখা যায় যে অসমৰ মানুহৰ গড় আয়ুস সৰ্বভাৰতীয় গড় আয়ুসৰ তুলনাত কিছু কম। স্বাস্থ্য সেৱাৰ আধুনিকীকৰণ সত্ত্বেও গ্ৰাম্য অঞ্চলত উন্নত চিকিৎসাৰ সীমিত উপলব্ধতা আৰু কিছুমান পুৰণি স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ বাবে এই ব্যৱধান দেখিবলৈ পোৱা যায়।

প্ৰশ্ন ১২: সাক্ষৰতাৰ হাৰ বৃদ্ধিয়ে অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত কেনেকৈ অৰিহণা যোগায়?

উত্তৰ: সাক্ষৰতাই মানুহৰ কৰ্মকুশলতা, কাৰিকৰী জ্ঞান গ্ৰহণৰ ক্ষমতা আৰু সচেতনতা বৃদ্ধি কৰে। এজন সাক্ষৰ শ্ৰমিকে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে, যিয়ে সামগ্ৰিকভাৱে অৰ্থনীতিৰ মানৱ সম্পদৰ ভেটিটো শক্তিশালী কৰে।

প্ৰশ্ন ১৩: উচ্চ নামভৰ্তিৰ হাৰ (Enrolment Rate) থকা সত্ত্বেও ড্ৰপ-আউট (Drop-out) হ’লে কি সমস্যা হয়?

উত্তৰ: প্ৰাথমিক বা উচ্চ স্তৰত নামভৰ্তিৰ হাৰ বৃদ্ধি পোৱাটো ইতিবাচক, কিন্তু মাজতে পঢ়া এৰি দিয়া বা ড্ৰপ-আউট হ’লে শিক্ষা খণ্ডত কৰা চৰকাৰী সম্পদৰ অপচয় হয়। ইয়াৰ ফলত অৰ্থনীতিত দক্ষ শ্ৰমিকৰ অভাৱ ঘটে আৰু অদক্ষ শ্ৰমিকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পায়।

প্ৰশ্ন ১৪: বহনক্ষম উন্নয়নৰ (Sustainable Development) ক্ষেত্ৰত বনাঞ্চলৰ আৱৰণৰ ভূমিকা কি?

উত্তৰ: বনাঞ্চলে প্ৰকৃতিৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাৰ লগতে খহনীয়া প্ৰতিৰোধ কৰে আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য ৰক্ষা কৰে। অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ বাবে হোৱা কাৰ্বন নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে পৰিৱেশ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত বনাঞ্চলৰ আৱৰণ অপৰিহাৰ্য।

প্ৰশ্ন ১৫: অসমৰ বনাঞ্চলৰ আৱৰণক সৰ্বভাৰতীয় মানদণ্ডৰ সৈতে তুলনা কৰিলে কি দেখা যায়?

উত্তৰ: অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ সামগ্ৰিক বনাঞ্চলৰ আৱৰণ সৰ্বভাৰতীয় গড় (প্ৰায় ২১-২২%) তকৈ বহুখিনি বেছি (প্ৰায় ৩৬% ৰ ওপৰত)। ভাৰত চৰকাৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বন নীতি অনুসৰি মুঠ মাটিকালিৰ ৩৩% বনাঞ্চল থকাটো প্ৰয়োজন আৰু অসমে এই লক্ষ্য সফলতাৰে অতিক্ৰম কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিৱেশত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান যোগাই আহিছে।

৫ নম্বৰীয়া দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: অসমৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ধাৰাক ১৯৭১ চনৰ 'পূৰ্বৱৰ্তী' আৰু 'পৰৱৰ্তী'—এই দুটা ভাগত বিভক্ত কৰি এক তুলনাত্মক বিশ্লেষণ আগবঢ়োৱা।

উত্তৰ: অসমৰ জনগাঁথনিৰ ইতিহাস অত্যন্ত জটিল আৰু গতিশীল। বিশেষকৈ ১৯৭১ চনক কেন্দ্ৰ কৰি ৰাজ্যখনৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ প্ৰৱণতাক দুটা স্পষ্ট পৰ্যায়ত অধ্যয়ন কৰিব পাৰি:

• ১৯৭১ চনৰ পূৰ্বৱৰ্তী পৰ্যায় (১৯০১-১৯৭১): এই দীঘলীয়া সময়ছোৱাত অসমত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ সৰ্বভাৰতীয় গড় বৃদ্ধিৰ হাৰতকৈ বহুখিনি বেছি আছিল। উদাহৰণস্বৰূপ, ১৯৫১-১৯৬১ আৰু ১৯৬১-১৯৭১ ৰ দশক দুটাত অসমৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ক্ৰমে ৩৪.৯৮% আৰু ৩৪.৯৫%, যাৰ বিপৰীতে ভাৰতৰ গড় বৃদ্ধি আছিল ক্ৰমে ২১.৬৪% আৰু ২৪.৮০%। এই অস্বাভাৱিক বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ কেৱল উচ্চ প্ৰাকৃতিক জন্ম হাৰেই নাছিল, বৰং বিভাজনৰ পৰৱৰ্তী সময়ত আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চলসমূহৰ পৰা হোৱা ব্যাপক অনিয়ন্ত্ৰিত প্ৰব্ৰজনে ইয়াত মুখ্য ভূমিকা লৈছিল।

• ১৯৭১ চনৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায় (১৯৭১-২০১১ আৰু বৰ্তমান): ১৯৭১ চনৰ পিছৰ পৰা অসমৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ধাৰাত এক স্পষ্ট নিম্নগামী প্ৰৱণতা বা স্থিৰতা পৰিলক্ষিত হয়। ১৯৭১-১৯৯১ (যিহেতু ১৯৮১ চনত অসমত লোকপিয়ল হোৱা নাছিল) সময়ছোৱাত বৃদ্ধিৰ হাৰ ৫৩.২৬% লৈ হ্ৰাস পায়। পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৯৯১-২০০১ চনত ই ১৮.৯২% আৰু ২০০১-২০১১ দশকত ই ১৭.৭% লৈ হ্ৰাস পায়, যিটো সৰ্বভাৰতীয় গড় বৃদ্ধিৰ হাৰৰ (১৭.৭%) সৈতে একে হৈ পৰে। ইয়াৰ কাৰণসমূহ হৈছে— শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ, মহিলা সজাগতা বৃদ্ধি, পৰিয়াল পৰিকল্পনা আঁচনিৰ সফল ৰূপায়ণ আৰু সীমান্ত সুৰক্ষা সম্পৰ্কীয় সজাগতা।

সামগ্ৰিকভাৱে ক’বলৈ গ’লে, ১৯৭১ চনৰ পূৰ্বৰ পৰ্যায়টো যদি অনিয়ন্ত্ৰিত জনবিস্ফোৰণৰ আছিল, তেন্তে পৰৱৰ্তী পৰ্যায়টো স্থিৰতা আৰু সচেতনতাৰ দিশে ধাৱমান হোৱা এক ইতিবাচক পৰিৱৰ্তনৰ যুগ।

প্ৰশ্ন ২: জনসংখ্যাৰ গাঁথনিগত সূচকসমূহৰ ভিতৰত 'লিংগ অনুপাত' (Sex Ratio), 'প্ৰজনন হাৰ' (Fertility Rate) আৰু 'শিশু মৃত্যুৰ হাৰ' (IMR)-এ অসমৰ বৰ্তমানৰ সামাজিক-অৰ্থনৈতিক স্বাস্থ্যক কেনেদৰে প্ৰতিফলিত কৰে? আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: জনসংখ্যাৰ গাঁথনিগত সূচকসমূহ কেৱল পৰিসংখ্যা নহয়, বৰং ই সমাজ এখনৰ প্ৰকৃত উন্নয়নৰ দাপোণস্বৰূপ। অসমৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত এই তিনিটা সূচকে তলত দিয়াধৰণে সামাজিক-অৰ্থনৈতিক স্বাস্থ্য প্ৰকাশ কৰে:

• লিংগ অনুপাত (Sex Ratio): ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি অসমত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৫৮ গৰাকী, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় (৯৪৩) তকৈ উন্নত। ই প্ৰতিফলিত কৰে যে অসমৰ সমাজ ব্যৱস্থাত সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ৰ তুলনাত কন‍্যা সন্তান নিধন বা তীব্ৰ লিংগ বৈষম্যৰ দৰে কু-প্ৰথা বহু পৰিমাণে কম। ই মহিলাৰ সামাজিক স্থিতিৰ এক ইতিবাচক সংকেত।

• প্ৰজনন হাৰ (Fertility Rate): অসমৰ সামগ্ৰিক প্ৰজনন হাৰ (TFR) শেহতীয়া চৰকাৰী স্বাস্থ্য জৰীপ অনুসৰি ১.৯ লৈ হ্ৰাস পাইছে, যিটো প্ৰতিস্থাপন স্তৰ (Replacement Level - ২.১) তকৈও কম। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে অসমৰ জনসাধাৰণে সীমিত পৰিয়ালৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছে। ই অৰ্থনীতিলৈ শিক্ষাগত সচেতনতা আৰু পৰিয়াল কল্যাণ কাৰ্যসূচীৰ সফলতাক বুজায়, যিয়ে ভৱিষ্যতে সম্পদৰ ওপৰত জনসংখ্যাৰ চাপ হ্ৰাস কৰিব।

• শিশু মৃত্যুৰ হাৰ (Infant Mortality Rate): অতীতত অসমত শিশু মৃত্যুৰ হাৰ দেশৰ ভিতৰতে চিন্তাজনকভাৱে উচ্চ আছিল। যদিও বৰ্তমান সময়ত আঁচনিসমূহৰ (যেনে- জননী সুৰক্ষা যোজনা) জৰিয়তে ই বহুখিনি হ্ৰাস পাইছে, তথাপিও ৰাষ্ট্ৰীয় গড়ৰ তুলনাত ই এতিয়াও কিছু পিছপৰা। এই সূচকে আঙুলিয়াই দিয়ে যে ৰাজ্যখনৰ গ্ৰাম্য আৰু বিশেষকৈ চাহ জনজাতি অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহত প্ৰসূতি কল্যাণ, পুষ্টি আৰু প্ৰাথমিক চিকিৎসা আন্তঃগাঁথনি এতিয়াও অধিক উন্নত কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে।

অতএব, লিংগ অনুপাত আৰু প্ৰজনন হাৰে অসমৰ সুস্থ সামাজিক মানসিকতাক দৰ্শালেও, শিশু মৃত্যুৰ হাৰে চিকিৎসা খণ্ডৰ আঞ্চলিক বৈষম্য আৰু সংস্কাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাকে সোঁৱৰাই দিয়ে।

প্ৰশ্ন ৩: অসমৰ বৃত্তিমূলক বিতৰণ (Occupational Distribution) আৰু শ্ৰম শক্তিত অংশগ্ৰহণৰ (Labour Force Participation) প্ৰকৃতি বিশ্লেষণ কৰা। ই কেনেকৈ ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নক প্ৰভাৱিত কৰিছে?

উত্তৰ: অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ গতিধাৰা নিৰ্ধাৰণ কৰাত শ্ৰম শক্তিৰ ভূমিকা অপৰিসীম। অসমৰ অৰ্থনীতিত বৃত্তিমূলক বিতৰণ আৰু শ্ৰম শক্তিত অংশগ্ৰহণৰ এক ব্যতিক্ৰমী স্বৰূপ দেখিবলৈ পোৱা যায়:

• বৃত্তিমূলক বিতৰণৰ প্ৰকৃতি: অসমৰ কৰ্মবাহিনীৰ সৰহসংখ্যক লোকেই আজিও প্ৰাথমিক খণ্ড অৰ্থাৎ কৃষি আৰু আনুষংগিক কাৰ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল (প্ৰায় ৫০% তকৈ অধিক)। ইয়াৰ বিপৰীতে ঔদ্যোগিক বা গৌণ খণ্ডৰ অংশ তেনেই কম। অৱশ্যে শেহতীয়া দশকত সেৱা খণ্ডলৈ (যেনে- বাণিজ্য, যাতায়াত, যোগাযোগ) শ্ৰমিকৰ স্থানান্তৰণ ঘটিছে। এই বিতৰণে প্ৰকাশ কৰে যে অৰ্থনীতিখন আজিও পৰম্পৰাগত গাঁথনিৰ পৰা সম্পূৰ্ণ আধুনিক গাঁথনিলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব পৰা নাই।

• শ্ৰম শক্তিত অংশগ্ৰহণৰ হাৰ: অসমত পুৰুষ শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ সন্তোষজনক হ’লেও, মহিলা শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ সৰ্বভাৰতীয় গড়ৰ তুলনাত কম (ব্যতিক্ৰম কেৱল চাহ বাগিচা অঞ্চল)। ইয়াৰ উপৰি ৰাজ্যখনত ঋতুভিত্তিক নিবনুৱা আৰু ছদ্মবেশী নিবনুৱাৰ (Disguised Unemployment) সমস্যা অতি প্ৰকট, য’ত প্ৰয়োজনতকৈ অধিক শ্ৰমিক কৃষিকৰ্মত নিয়োজিত হৈ থাকে।

অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত ইয়াৰ প্ৰভাৱ: যিহেতু এক বৃহৎ শ্ৰম শক্তি নিম্ন উৎপাদনক্ষম কৃষিখণ্ডত আৱদ্ধ হৈ আছে, সেয়েহে সামগ্ৰিক উৎপাদন ক্ষমতা আৰু জনমূৰি উৎপাদন বৃদ্ধিৰ হাৰ মন্থৰ হয়। ঔদ্যোগিক খণ্ডৰ দুৰ্বলতাৰ বাবে উচ্চ শিক্ষিত যুৱক-যুৱতীসকলৰ বাবে উপযুক্ত কৰ্মসংস্থাপনৰ সৃষ্টি হোৱা নাই, যাৰ ফলত 'মানৱ সম্পদৰ অপচয়' ঘটিছে। অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন ত্বৰান্বিত কৰিবলৈ হ’লে শ্ৰম শক্তিক কৃষিৰ পৰা আঁতৰাই আনি উৎপাদনমুখী উদ্যোগ আৰু কাৰিকৰী সেৱা খণ্ডত নিয়োজিত কৰাটো জৰুৰী।

প্ৰশ্ন ৪: অসমৰ GSDP (ৰাজ্যিক ঘৰুৱা উৎপাদন) ৰ খণ্ডগত গাঁথনি (Sectoral Structure) আৰু ইয়াৰ ক্ৰমবৰ্ধমান প্ৰৱণতা আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: ৰাজ্যিক ঘৰুৱা উৎপাদন (GSDP) হৈছে কোনো এক বিত্তীয় বৰ্ষত ৰাজ্য এখনৰ ভৌগোলিক পৰিসীমাৰ ভিতৰত উৎপাদিত সকলো চূড়ান্ত সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ মুদ্ৰাগত মূল্য। অসমৰ GSDP-ৰ গাঁথনি আৰু গতিধাৰাই ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰে।

• খণ্ডগত গাঁথনি (Sectoral Composition): অসমৰ অৰ্থনীতিক মূলতঃ তিনিটা খণ্ডত ভাগ কৰা হৈছে— ১/ প্ৰাথমিক খণ্ড (कृषि আৰু খনিজ সম্পদ): পূৰ্বতে এই খণ্ডৰ অৱদান সৰ্বাধিক আছিল যদিও বৰ্তমান ইয়াৰ অংশ GSDP-ত প্ৰায় ২৩-২৫% লৈ হ্ৰাস পাইছে। তথাপিও ই সৰ্বাধিক কৰ্মসংস্থাপন প্ৰদানকাৰী খণ্ড হৈয়েই আছে।

  ২/ গৌণ খণ্ড (উদ্যোগ, নিৰ্মাণ আৰু বিদ্যুৎ): অসমত এই খণ্ডটোৰ বিকাশ আটাইতকৈ মন্থৰ। GSDP-লৈ ইয়াৰ অৱদান প্ৰায় ২৫-২৮% ৰ ভিতৰত থাকে। তেল, গেছ আৰু চাহ উদ্যোগৰ বাহিৰে বৃহৎ উৎপাদনমুখী উদ্যোগৰ অভাৱ ইয়াত পৰিলক্ষিত হয়।

  ৩/ সেৱা খণ্ড (তৃতীয়ক খণ্ড): বৰ্তমান অসমৰ GSDP-লৈ আটাইতকৈ বেছি বৰঙণি যোগোৱা খণ্ডটো হৈছে সেৱা খণ্ড (প্ৰায় ৪5-৫০%)। বেংকিং, পৰ্যটন, বীমা, শিক্ষা আৰু চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ সম্প্ৰসাৰণে এই খণ্ডটোক ক্ষিপ্ৰতাৰে আগবঢ়াই লৈ গৈছে।

GSDP-ৰ প্ৰৱণতা:

বিগত সময়ছোৱাত অসমৰ GSDP-ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰত এক ইতিবাচক প্ৰৱণতা দেখা গৈছে। ৰাজ্যখনৰ আন্তঃগাঁথনিমূলক উন্নয়ন (যেনে- দলং, ঘাইপথ নিৰ্মাণ) আৰু ডিজিটেল অৰ্থনীতিৰ প্ৰসাৰৰ বাবে সামগ্ৰিক উৎপাদন বৃদ্ধি পাইছে। কিন্তু এই বৃদ্ধিৰ এক অন্যতম ত্ৰুটি হ’ল যে ই 'কৰ্মসংস্থাপনহীন বৃদ্ধি' (Jobless Growth) ৰূপে দেখা দিছে, কাৰণ আটাইতকৈ বেছি বৃদ্ধি পোৱা সেৱা খণ্ডই সমানুপাতিকভাৱে শ্ৰমিক নিয়োগ কৰিব পৰা নাই।

প্ৰশ্ন ৫: সৰ্বভাৰতীয় মানদণ্ডৰ (National Average) তুলনাত অসমৰ জনমূৰি NSDP (শুদ্ধ ৰাজ্যিক ঘৰুৱা উৎপাদন) আৰু উন্নয়নৰ সূচকসমূহৰ (যেনে- সাক্ষৰতা আৰু বনাঞ্চল) এক তুলনামূলক পৰ্যালোচনা যুগুত কৰা।

উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ সামগ্ৰিক উন্নয়নৰ মানচিত্ৰত অসমৰ অৰ্থনৈতিক আৰু মানৱ উন্নয়নৰ সূচকসমূহৰ অৱস্থান মিশ্ৰিত। তলত ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ সৈতে ইয়াৰ এক তুলনামূলক পৰ্যালোচনা কৰা হ’ল:

• জনমূৰি NSDP (জনমূৰি আয়): শুদ্ধ ৰাজ্যিক ঘৰুৱা উৎপাদন (NSDP) ৰ পৰা নিৰূপণ কৰা অসমৰ জনমূৰি আয় সৰ্বভাৰতীয় গড় জনমূৰি আয়তকৈ লক্ষণীয়ভাৱে পিছপৰা। ভাৰতৰ গড় জনমূৰি আয়ৰ তুলনাত অসমৰ এজন ব্যক্তিৰ প্ৰকৃত আয় বহুখিনি কম। ইয়াৰ মূল কাৰণ হ’ল দীৰ্ঘদিনীয়া ঔদ্যোগিক অনগ্ৰসৰতা, ক্ৰমাগত বান-খহনীয়াৰ বাবে হোৱা মূলধনৰ ক্ষতি আৰু কম উৎপাদনক্ষম কৃষি কাৰ্য।

• সাক্ষৰতাৰ হাৰ (Literacy Rate): ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি অসমৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭২.১৯%, যিটো সেই সময়ৰ সৰ্বভাৰতীয় গড় (৭৪.০৪%) তকৈ সামান্য কম আছিল। অৱশ্যে পৰৱৰ্তী বৰ্ষসমূহত চৰকাৰী প্ৰচেষ্টাত অসমে শিক্ষা খণ্ডত দ্ৰুত উন্নতি কৰিছে আৰু বৰ্তমান ই ৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ প্ৰায় সমকক্ষ হৈ উঠিছে। কিন্তু গুণগত শিক্ষা আৰু উচ্চ শিক্ষাৰ নামভৰ্তিৰ ক্ষেত্ৰত এতিয়াও কিছু ব্যৱধান আছে।

• বনাঞ্চলৰ আৱৰণ (Forest Cover): বনাঞ্চল আৰু পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত অসমে সৰ্বভাৰতীয় স্তৰতকৈ বহু উচ্চ স্থান অধিকাৰ কৰিছে। য’ত ভাৰতৰ মুঠ ভৌগোলিক এলেকাৰ বনাঞ্চল প্ৰায় ২১-২২% ৰ ওচৰা-উচৰি, তাত অসমৰ বনাঞ্চলৰ আৱৰণ প্ৰায় ৩৬% তকৈও অধিক। ই ৰাষ্ট্ৰীয় বন নীতিৰ লক্ষ্য (৩৩%) তকৈও বেছি। এই বিপুল বনসম্পদে অসমক বহনক্ষম উন্নয়নৰ বাবে এক সুদৃঢ় পৰিৱেশগত ভেটি প্ৰদান কৰিছে।

উপসংহাৰ:

এই তুলনাই স্পষ্ট কৰে যে অৰ্থনৈতিক আয় বা উৎপাদনৰ (NSDP) ক্ষেত্ৰত অসমে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায় ধৰিবলৈ এতিয়াও বহু সংগ্ৰাম কৰিবলগীয়া আছে; কিন্তু বনাঞ্চলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক সম্পদ আৰু সামাজিক সচেতনতাৰ সূচকত ৰাজ্যখনৰ স্থিতি অতি প্ৰশংসনীয়।

পাঠ্যক্ৰমৰ মূল সাৰাংশ (Summary) :

​এই পাঠ্যক্ৰমখনত আঞ্চলিক আৰু অসমৰ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ খণ্ডসমূহৰ আলোচনা কৰা হৈছে। ইয়াত যাতায়াত, বিদ্যুৎ আৰু দূৰসংযোগসহ ভিত্তিগাঠনিৰ স্থিতি আৰু জলপথৰ সীমাবদ্ধতা পৰ্যালোচনা কৰা হৈছে। কৃষি খণ্ডত ভূমি সংস্কাৰ, উদ্যান শস্য, মীন ও পশুপালনৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণৰ সম্ভাৱনাক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। উদ্যোগ খণ্ডৰ অধীনত চাহ উদ্যোগত ক্ষুদ্ৰ খেতিয়কৰ ভূমিকা, হাইড্ৰ'কাৰ্বন উদ্যোগৰ ভৱিষ্যত আৰু পৰম্পৰাগত হস্ততাঁত-বস্ত্ৰশিল্পৰ সম্ভাৱনা সামৰি লোৱা হৈছে। ইয়াৰোপৰি, সেৱা খণ্ডৰ গাঁথনি আৰু আঞ্চলিক অৰ্থনৈতিক ৰূপান্তৰৰ বাবে বহনক্ষম পৰ্যটন নীতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা ইয়াত পদ্ধতিগতভাৱে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে।

অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

১/ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত 'ভিত্তিগাঠনি' (Infrastructure) বুলিলে প্ৰধানকৈ কি বুজায়?

উত্তৰ: কোনো এখন ৰাজ্য বা দেশৰ উৎপাদন ব্যৱস্থা আৰু জনজীৱন সক্ৰিয় কৰি ৰাখিবলৈ প্ৰয়োজন হোৱা যাতায়াত (পথ, ৰেল, বিমান), যোগাযোগ, বিদ্যুৎ আৰু জলসিঞ্চন আদিৰ সামূহিক গাঁথনিকে ভিত্তিগাঠনি বোলে।

২/ অসমৰ অন্তৰ্দেশীয় জল পৰিবহন ব্যৱস্থাৰ প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বান বা সীমাবদ্ধতা কি?

উত্তৰ: নদীসমূহৰ তৰাং গভীৰতা, খৰালি কালত পানীৰ নাটনি আৰু বাৰিষা কালত হোৱা প্ৰবল বানপানী তথা গৰাখহনীয়া ইয়াৰ প্ৰধান সীমাবদ্ধতা।

৩/ অনা-কৃষি কাৰ্যকলাপ (Non-farm activities) কি?

উত্তৰ: গ্ৰাম্য অঞ্চলত পোনপটীয়া খেতি-বাতিৰ বাহিৰে সম্পন্ন হোৱা অন্য উপাৰ্জনকাৰী অৰ্থনৈতিক কাম-কাজ, যেনে— ক্ষুদ্র ব্যৱসায়, কুটিৰ উদ্যোগ বা পৰিবহন সেৱাক অনা-কৃষি কাৰ্যকলাপ বোলে।

৪/ উদ্যান শস্যৰ (Horticulture) অন্তৰ্ভুক্ত দুবিধ প্ৰধান উৎপাদনৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: ফল-মূল (যেনে— অমিতা, আনাৰস) আৰু বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মছলা বা ফুলৰ খেতি।

৫/ অসমৰ গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিত মীন পালনৰ (Fishery) এটা গুৰুত্ব উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: মীন পালনে গাঁৱৰ যুৱক-যুৱতীসকলক স্ব-নিয়োজনৰ পথ মুকলি কৰি দিয়াৰ লগতে খাদ্য সুৰক্ষা আৰু পুষ্টিৰ চাহিদা পূৰণ কৰে।

৬/ অসমৰ চাহ উদ্যোগত 'ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়ক' (Small Tea Growers) বুলিলে কাাক বুজায়?

উত্তৰ: যিবোৰ স্থানীয় কৃষকে কোনো ডাঙৰ কাৰখানা নোহোৱাকৈ তুলনামূলকভাৱে কম পৰিমাণৰ মাটিত (সাধাৰণতে ১০ হেক্টৰ বা তাতকৈ কম) নিজাববীয়াকৈ চাহ গছৰ খেতি কৰে।

৭/ হাইড্ৰ'কাৰ্বন খণ্ডৰ দুটা প্ৰধান উপাদান কি কি?

উত্তৰ: খাৰুৱা তেল (Crude Oil) আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ (Natural Gas)।

৮/ পৰম্পৰাগত হস্ততাঁত আৰু বস্ত্ৰশিল্পৰ এটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য কি?

উত্তৰ: ই হৈছে সম্পূৰ্ণৰূপে থলুৱা কেঁচামাল (যেনে— মুগা, এৰী, পাট সূতা) আৰু পাৰিবাৰিক শ্ৰমৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল এক পৰিৱেশ-অনুকূল কুটিৰ শিল্প।

৯/ সেৱা খণ্ডৰ (Service Sector) আন এটা নাম কি?

উত্তৰ: সেৱা খণ্ডক অৰ্থনীতিৰ 'তৃতীয়ক খণ্ড' (Tertiary Sector) বুলিও জনা যায়।

১০/ বহনক্ষম পৰ্যটন (Sustainable Tourism) বুলিলে কি বুজি পোৱা?

উত্তৰ: প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু থলুৱা সংস্কৃতিৰ কোনো ক্ষতি নকৰাকৈ, ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে সম্পদসমূহ সুৰক্ষিত ৰাখি পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশ ঘটোৱা প্ৰক্ৰিয়াকে বহনক্ষম পৰ্যটন বোলে।

১১/ ভূমি স্বত্বৰ আৰ্হি (Land Holding Patterns) বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰ: সমাজত বা কৃষিখণ্ডত কাৰ দখলত কিমান পৰিমাণৰ মাটি আছে আৰু সেই মাটিৰ আইনী মালিকীস্বত্ব কেনে ধৰণৰ, তাৰ বিতৰণ প্ৰণালীকে বুজায়।

১২/ অসমত প্ৰথমটো খনিজ তেলৰ পুং কেতিয়া আৱিষ্কাৰ হৈছিল?

উত্তৰ: ১৯ শতিকাৰ শেষৰ পিনে, ১৮৮৯ চনত ডিগবৈত অসম তথা ভাৰতৰ প্ৰথমটো বাণিজ্যিক তেলৰ পুং আৱিষ্কাৰ হৈছিল।

১৩/ গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণ (Diversification) মানে কি?

উত্তৰ: অকল পৰম্পৰাগত ধান খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি পশুপালন, মীন পালন বা অনা-কৃষি খণ্ডৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য উপাৰ্জনৰ উৎস বহুল কৰা কাৰ্য।

১৪/ অসমৰ সেৱা খণ্ডৰ অন্তৰ্গত দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপ-খণ্ডৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: বেংকিং বা বিত্তীয় সেৱা আৰু পৰ্যটন তথা আতিথ্য (Hospitality) উদ্যোগ।

১৫/ বিদ্যুৎ খণ্ডত নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ (Renewable Energy) এটা উৎসৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: সৌৰ শক্তি (Solar Energy) বা জলবিদ্যুৎ শক্তি।

২ নম্বৰীয়া চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

১/ অৰ্থনৈতিক ৰূপান্তৰৰ ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল দূৰসংযোগ (Telecommunication) গাঁথনিৰ দুটা গুৰুত্ব লিখা।

উত্তৰ: 

(ক) ই গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ উপভোক্তা আৰু ব্যৱসায়ীসকলক পোনপটীয়াকৈ অনলাইন বজাৰ আৰু বেংকিং ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযোগ কৰে। 

(খ) ই চৰকাৰী আঁচনিসমূহৰ সুবিধা (Direct Benefit Transfer) খৰতকীয়াকৈ হিতাধিকাৰীৰ ওচৰলৈ নিয়াত সহায় কৰে।

২/ অসমৰ কৃষিখণ্ডত ভূমি সংস্কাৰৰ (Land Reforms) দুটা মূল উদ্দেশ্য বাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: 

(ক) মধ্যভোগী শ্ৰেণীৰ অৱসান ঘটাই প্ৰকৃত খেতিয়কক মাটিৰ মালিকীস্বত্ব প্ৰদান কৰা। 

(খ) ভূমিহীন দৰিদ্ৰ খেতিয়কৰ মাজত অতিৰিক্ত মাটি বিতৰণ কৰি সামাজিক-অৰ্থনৈতিক সমতা স্থাপন কৰা।

৩/ উদ্যান শস্যৰ বিকাশে গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিলৈ কেনেকৈ ইতিবাচক পৰিৱৰ্তন আনিব পাৰে?

উত্তৰ: উদ্যান শস্য (যেনে— ফল-মূল আৰু মছলা) পৰম্পৰাগত শস্যতকৈ অধিক লাভজনক, যাৰ ফলত খেতিয়কৰ জনমুৰি আয় বৃদ্ধি পায়। তদুপৰি, ইয়াৰ দ্বাৰা খাদ্য সংসাধন (Food Processing) উদ্যোগ গঢ়ি উঠাৰ থল থাকে।

৪/ পশুপালন (Animal Husbandry) খণ্ডই গ্ৰাম্য মহিলা সৱলীকৰণত কেনেকৈ ভূমিকা লয়?

উত্তৰ: গাঁৱৰ মহিলাসকলে ঘৰুৱা কামৰ সমান্তৰালভাৱে হাঁহ-কুকুৰা, গৰু-ছাগলী পালন কৰি দৈনিক ভিত্তিত গাখীৰ বা কণী বিক্ৰী কৰি স্বাৱলম্বী হ'ব পাৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ ঘৰুৱা সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি পায়।

৫/ অসমৰ অৰ্থনীতিত ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কসকলৰ দুটা প্ৰধান অৱদান উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: 

(ক) এই খণ্ডটোৱে লাখ লাখ থলুৱা নিবনুৱা যুৱক-যুৱতীক পোনপটীয়া নিয়োগৰ সুবিধা দি কৰ্মসংস্থাপনৰ সৃষ্টি কৰিছে। 

(খ) ৰাজ্যখনৰ সৰ্বমুঠ কেঁচা চাহ পাত উৎপাদনৰ এক বৃহৎ অংশ বৰ্তমান এই ক্ষুদ্ৰ খেতিয়কসকলেই যোগান ধৰে।

৬/ পৰম্পৰাগত হস্ততাঁত শিল্পই বৰ্তমান সন্মুখীন হোৱা দুটা প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বান কি কি?

উত্তৰ: 

(ক) আধুনিক পাৱাৰলুম বা যন্ত্ৰচালিত তাঁতৰ কাপোৰৰ সৈতে হোৱা তীব্ৰ মূল্যৰ প্ৰতিযোগিতা। 

(খ) উন্নত মানৰ সূতা বা কেঁচামালৰ উচ্চ মূল্য আৰু উপযুক্ত গোলকীয় বজাৰ সংযোগৰ অভাৱ।

৭/ জলপথ বিকাশৰ দুটা অৰ্থনৈতিক সুবিধা উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: 

(ক) পথ বা ৰেল পৰিবহনৰ তুলনাত জলপথেৰে গধুৰ সামগ্ৰী কঢ়িওৱাৰ খৰচ বহু পৰিমাণে কম হয়। 

(খ) ই ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰে, যাৰ ফলত কাৰ্বন নিৰ্গমন কমি পৰিৱেশ সুৰক্ষিত থাকে।

৮/ অসমৰ প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু তেল উদ্যোগৰ ভৱিষ্যত সম্ভাৱনা উজ্জ্বল হোৱাৰ দুটা কাৰণ দৰ্শোৱা।

উত্তৰ: 

(ক) উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত হাইড্ৰ'কাৰ্বনৰ অপৰ্যাপ্ত অনাবিষ্কৃত উৎস মজুত থকাৰ সম্ভাৱনা প্ৰচুৰ। 

(খ) প্লাষ্টিক, সাৰ আৰু অন্যান্য ৰাসায়নিক উদ্যোগৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামালৰ চাহিদা দিনক দিনে বৃদ্ধি পাইছে।

৯/ সেৱা খণ্ডৰ আকাৰ আৰু গাঁথনিৰ পৰিৱৰ্তনে অৰ্থনীতিলৈ কি সংকেত কঢ়িয়াই আনে?

উত্তৰ: যেতিয়া কোনো অৰ্থনীতিত সেৱা খণ্ডৰ (যেনে— তথ্য প্ৰযুক্তি, স্বাস্থ্য, বীমা) আকাৰ বৃদ্ধি পায়, তেতিয়া ই বুজায় যে অৰ্থনীতিখন পৰম্পৰাগত কৃষিভিত্তিক অৱস্থাৰ পৰা আধুনিক আৰু জ্ঞান-ভিত্তিক (Knowledge-based) অৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে।

১০/ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত বহনক্ষম নীতিৰ (Sustainable Policies) প্ৰয়োজনীয়তা কি?

উত্তৰ: ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা এই বাবেই যে ই বৰ্তমানৰ উন্নয়নৰ গতি খৰতকীয়া কৰাৰ লগতে প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহ নিঃশেষ হৈ যোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰে, যাতে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মই অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া নহয়।

১১/ অসমৰ পৰ্যটন সম্পদসমূহক কি কি প্ৰধান ভাগত ভগাব পাৰি?

উত্তৰ: অসমৰ পৰ্যটন সম্পদক মূলতঃ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি— 

(ক) প্ৰাকৃতিক বা বন্যপ্ৰাণী পৰ্যটন (যেনে— কাজিৰঙা, মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান)। 

(খ) ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰ্যটন (যেনে— শিৱসাগৰৰ আহোম যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন আৰু মাজুলীৰ সত্ৰীয়া সংস্কৃতি)।

১২/ কৃষিখণ্ডৰ উৎপাদনশীলতা (Productivity) বৃদ্ধিত আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ভূমিকা কি?

উত্তৰ: উচ্চ উৎপাদনক্ষম বীজ (HYV seeds), বৈজ্ঞানিক জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা আৰু যান্ত্ৰিকীকৰণৰ (যেনে— ট্ৰেক্টৰ, হাৰ্ভেষ্টৰ) ব্যৱহাৰৰ দ্বাৰা একেখিনি মাটিতে কম সময় আৰু কম খৰচতে শস্যৰ উৎপাদন দুগুণলৈ বৃদ্ধি কৰিব পাৰি।

১৩/ পথ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ দুৰ্বলতাই উদ্যোগ খণ্ডক কেনেকৈ প্ৰভাৱিত কৰে?

উত্তৰ: পথ যোগাযোগ দুৰ্বল হ’লে কেঁচামাল কাৰখানালৈ আনিবলৈ আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰী বজাৰলৈ পঠিয়াবলৈ অধিক সময় আৰু পৰিবহন ব্যয়ৰ প্ৰয়োজন হয়। ইয়াৰ ফলত সামগ্ৰীৰ উৎপাদন খৰচ বাঢ়ি যায় আৰু বজাৰত ই প্ৰতিযোগিতাত পিছপৰি ৰয়।

১৪/ পৰ্যটন উদ্যোগে কেনেকৈ স্থানীয় সংস্থাপন বা আত্মসংস্থাপনৰ সৃষ্টি কৰে?

উত্তৰ: পৰ্যটন কেন্দ্ৰসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি থলুৱা লোকসকলে হোম-ষ্টে (Home-stay) চলোৱা, পৰ্যটকৰ পথপ্ৰদৰ্শক (Tour Guide) হিচাপে কাম কৰা, স্থানীয় হস্তশিল্প বিক্ৰী কৰা আৰু পৰিবহন সেৱা আগবঢ়োৱাৰ জৰিয়তে পোনপটীয়া উপাৰ্জন কৰিব পাৰে।

১৫/ বিদ্যুৎ শক্তি নাটনিৰ দুটা প্ৰধান অৰ্থনৈতিক কুফল উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: 

(ক) বিদ্যুতৰ অভাৱত কল-কাৰখানাসমূহ দীৰ্ঘসময় ধৰি বন্ধ ৰাখিবলগীয়া হয়, যাৰ ফলত সৰ্বমুঠ ঔদ্যোগিক উৎপাদন হ্ৰাস পায়। 

(খ) ই নতুন দেশী-বিদেশী বিনিয়োগকাৰীক ৰাজ্যখনত উদ্যোগ স্থাপন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত নিৰুৎসাহিত কৰে।

৫ নম্বৰীয়া দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ :

১/ অসম তথা আঞ্চলিক অৰ্থনীতিৰ প্ৰেক্ষাপটত 'জলপথ বিকাশৰ সম্ভাৱনীয়তা' আৰু ইয়াৰ প্ৰধান 'সীমাবদ্ধতাসমূহ' আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: অসমৰ দৰে নদীপ্ৰধান ৰাজ্য এখনৰ সৰ্বাংগীণ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ বাবে আভ্যন্তৰীণ জলপৰিবহন ব্যৱস্থা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক নদীক কেন্দ্ৰ কৰি ৰাজ্যখনৰ জলপথ বিকাশৰ সম্ভাৱনীয়তা আৰু ইয়াৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ'ল:

• বিকাশৰ সম্ভাৱনীয়তা:

  1. পৰিবহন ব্যয় হ্ৰাস: পথ আৰু ৰেল পৰিবহনৰ তুলনাত জলপথত শক্তিৰ ব্যৱহাৰ কম হয়। ফলত গধুৰ সামগ্ৰী, কয়লা, খনিজ তেল আদি কম খৰচতে কঢ়িয়াব পাৰি।

  2. পৰিৱেশ-অনুকূল মাধ্যম: ইন্ধনৰ কম ব্যৱহাৰৰ বাবে কাৰ্বন নিৰ্গমন সৰ্বনিম্ন হয়, যিটো বৰ্তমানৰ সেউজ অৰ্থনীতিৰ বাবে অনুকূল।

  3. ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংযোগ: ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীক ২ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ পিছত ইয়াৰ জৰিয়তে বাংলাদেশ হৈ ভাৰতৰ মূল ভূখণ্ড তথা কলকাতা বন্দৰলৈকে কম খৰচতে বাণিজ্য কৰাৰ প্ৰচুৰ সম্ভাৱনা গঢ়ি উঠিছে।

• প্ৰধান সীমাবদ্ধতাসমূহ:

  1. নদীৰ গভীৰতাৰ হ্ৰাস: বিশেষকৈ খৰালি কালত নদীৰ পানীৰ স্তৰ যথেষ্ট কমি যায় আৰু পলস পৰি নদীৰ তলি তৰাং হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ডাঙৰ জাহাজ চলাচল কৰাত বাধাৰ সৃষ্টি হয়।

  2. ঋতুভিত্তিক পৰিৱৰ্তন আৰু বানপানী: বাৰিষা কালত অসমৰ নদীসমূহে ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। প্ৰবল সোঁত, বানপানী আৰু গৰাখহনীয়াৰ বাবে নাও বা জাহাজ চলাচল কৰাটো অত্যন্ত বিপজ্জংক হৈ পৰে।

  3. আধুনিক ঘাট আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ অভাৱ: জাহাজ ৰখাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আধুনিক টাৰ্মিনেল, নিশাগমন (Night Navigation) ব্যৱস্থা আৰু কাৰ্গ’ লোডিং-আনলোডিং কৰা প্ৰযুক্তিৰ এতিয়াও যথেষ্ট অভাৱ দেখিবলৈ পোৱা যায়।

২/ গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণত (Diversification) উদ্যান শস্য (Horticulture), মীন পালন আৰু পশুপালনৰ ভূমিকা ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: পৰম্পৰাগতভাৱে গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি কেৱল ধান খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল, যিটো প্ৰকৃতিৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা নিৰ্ভৰশীল আৰু কম লাভজনক। এই পৰিস্থিতিত অনা-কৃষি আৰু অন্যান্য আনুষংগিক খণ্ডৰ জৰিয়তে অৰ্থনীতিৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণ কৰাত উদ্যান শস্য, মীন পালন আৰু পশুপালনে এক বৈপ্লৱিক ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে:

• উদ্যান শস্যৰ (Horticulture) ভূমিকা: অসমৰ জলবায়ু বিভিন্ন ধৰণৰ ফল-মূল (যেনে— অমিতা, নেমু, আনাৰস), শাক-পাচলি আৰু মছলাজাতীয় শস্যৰ বাবে উপযোগী। পৰম্পৰাগত শস্যৰ তুলনাত উদ্যান শস্যৰ বজাৰ মূল্য বেছি। ই গাঁৱৰ কৃষকসকলক ব্যৱসায়িক দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে আৰু খাদ্য সংসাধন (Food Processing) উদ্যোগৰ বাবে কেঁচামালৰ যোগান ধৰি গ্ৰাম্য উপাৰ্জন দুগুণ কৰাত সহায় কৰে।

• মীন পালনৰ (Fishery) ভূমিকা: অসমত প্ৰচুৰ পৰিমাণে বিল, পুখুৰী আৰু জলাশয় আছে। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে মীন পালন কৰিলে স্থানীয়ভাৱে প্ৰচুৰ নিয়োগৰ সৃষ্টি হয়। ই গাঁৱৰ পুষ্টিহীনতা দূৰ কৰাৰ লগতে ৰাজ্যৰ বাহিৰলৈ মাছ ৰপ্তানি কৰি গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি সক্ৰিয় কৰি ৰাখিব পাৰে।

• পশুপালনৰ (Animal Husbandry) ভূমিকা: দুগ্ধ উৎপাদন, ছাগলী পালন, গাহৰি পালন আৰু হাঁহ-কুকুৰা পালন গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ অন্যতম চালিকা শক্তি। ই কৃষকসকলক এক নিয়মিত দৈনিক আয়ৰ উৎস দিয়ে। বিশেষকৈ বানপানীৰ সময়ত যেতিয়া মূল খেতি নষ্ট হয়, তেতিয়া পশুপালনে কৃষক পৰিয়ালসমূহক এক বিকল্প অৰ্থনৈতিক নিৰাপত্তা কৱচ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰি ই গ্ৰাম্য মহিলাসকলক আত্মসংস্থাপনৰ পথ দেখুৱাই স্বাৱলম্বী কৰি তোলে।

৩/ অসমৰ উদ্যোগ খণ্ডত 'চাহ উদ্যোগৰ গুৰুত্ব' আৰু বৰ্তমান সময়ত 'ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কসকলে' (Small Tea Growers) সন্মুখীন হোৱা প্ৰত্যাহ্বানসমূহ বিশদভাৱে আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: চাহ উদ্যোগ হৈছে অসমৰ ঔদ্যোগিক অৰ্থনীতিৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সৰ্ববৃহৎ স্তম্ভ। ১৮৩৭ চনত ব্ৰিটিছ শাসনকালত চাবুকাত প্ৰথম চাহ বাগিচা স্থাপন হোৱাৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে এই উদ্যোগে ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনীতিত এক সুকীয়া পৰিচয় দি আহিছে।

• চাহ উদ্যোগৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব:

  1. বৃহৎ নিয়োগৰ উৎস: এই উদ্যোগে প্রত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষভাৱে লাখ লাখ স্থায়ী আৰু অস্থায়ী শ্ৰমিকক কৰ্মসংস্থাপন দি আহিছে। বিশেষকৈ মহিলা শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণ এই উদ্যোগত আটাইতকৈ বেছি।

  2. বৈদেশিক মুদ্ৰা অৰ্জন: অসমৰ চাহ বিশ্ববিখ্যাত। ব্ৰিটেইন, আমেৰিকা, মধ্যপ্ৰাচ্য আদিকে ধৰি বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশলৈ চাহ ৰপ্তানি কৰি ভাৰতে প্ৰচুৰ বৈদেশিক মুদ্ৰা অৰ্জন কৰে।

  3. আঞ্চলিক বিকাশ: চাহ বাগিচাসমূহক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই ৰাজ্যখনৰ বহু দুৰ্গম অঞ্চলত বাট-পথ, চিকিৎসালয় আৰু শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান গঢ়ি উঠিছে।

• ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ: বিগত কেইটামান দশকত অসমত 'ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতি'ৰ এক নতুন বিপ্লৱ সূচনা হৈছে। কিন্তু এই ক্ষুদ্ৰ খেতিয়কসকল বৰ্তমান তীব্ৰ সংকটৰ মাজেৰে গতি কৰিছে:

  1. কেঁচা পাতৰ উচিত মূল্যৰ অভাৱ: ক্ষুদ্ৰ খেতিয়কসকলৰ নিজস্ব কোনো আধুনিক প্ৰচেছিং ফেক্টৰী বা কাৰখানা নাথাকে। তেওঁলোকে ডাঙৰ বাগিচাৰ ক্ৰেডিট বউট ফেক্টৰীৰ (Bought Leaf Factories) ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হয়, যিবোৰে প্ৰায়ে কেঁচা পাতৰ অতি কম মূল্য দিয়ে।

  2. কেঁচামাল আৰু সাৰৰ বৰ্ধিত খৰচ: চাহ গছৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কীটনাশক, সাৰ আৰু শ্ৰমিকৰ মজুৰি দিনক দিনে বৃদ্ধি পাইছে, কিন্তু সেই অনুপাতে চাহ পাতৰ বিক্ৰী মূল্য বৃদ্ধি পোৱা নাই।

  3. জলবায়ু পৰিৱৰ্তন: গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি আৰু অনিয়মীয়া বৰষুণৰ বাবে চাহ গছত নতুন নতুন পোক-পৰুৱাৰ আক্ৰমণ ঘটিছে, যাৰ ফলত উৎপাদনৰ মান আৰু পৰিমাণ দুয়োটা হ্ৰাস পাইছে।

৪/ হাইড্ৰ'কাৰ্বন (প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু তেল) উদ্যোগৰ ভৱিষ্যত সম্ভাৱনা আৰু অসমৰ পৰম্পৰাগত হস্ততাঁত-বস্ত্ৰশিল্পৰ গুৰুত্ব মূল্যাংকন কৰা।

উত্তৰ: অসমৰ ঔদ্যোগিক মানচিত্ৰত আধুনিক হাইড্ৰ'কাৰ্বন খণ্ড আৰু পৰম্পৰাগত হস্ততাঁত উদ্যোগ দুয়োটাৰে ভূমিকা অপৰিসীম। এটা যদি আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ প্ৰতীক, আনটো হ’ল ঐতিহ্য আৰু স্বনিয়োজনৰ মূল উৎস।

• হাইড্ৰ'কাৰ্বন উদ্যোগৰ ভৱিষ্যত সম্ভাৱনা: অসম ভাৰতৰ খনিজ তেল উদ্যোগৰ জন্মস্থান (ডিগবৈত ১৮৮৯ চনত প্ৰথম বাণিজ্যিক তেল পুং আৱিষ্কাৰ হৈছিল)। বৰ্তমান সময়তো ইয়াৰ ভৱিষ্যত অত্যন্ত উজ্জ্বল:

  1. অনাবিষ্কৃত উৎসৰ সন্ধান: অসম আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া অববাহিকাসমূহত এতিয়াও প্ৰচুৰ পৰিমাণে খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মাটিৰ তলত সোমাই থকাৰ সম্ভাৱনা আছে।

  2. পেট্ৰ'কেমিকেল উদ্যোগৰ সম্প্ৰসাৰণ: প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু তেলক কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি প্লাষ্টিক, সাৰ, কৃত্ৰিম সূতা আদি প্ৰস্তুত কৰা নতুন নতুন প্লাষ্টিক পাৰ্ক আৰু কেমিকেল উদ্যোগ স্থাপনৰ প্ৰচুৰ থল আছে।

  3. গেছ গ্ৰীড সংযোগ: উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলক ৰাষ্ট্ৰীয় গেছ গ্ৰীডৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ ফলত ঘৰুৱা ইন্ধন আৰু উদ্যোগিক শক্তিৰ যোগান অধিক সুচল হ’ব, যিয়ে বিনিয়োগকাৰীক আকৰ্ষণ কৰিব।

• পৰম্পৰাগত হস্ততাঁত আৰু বস্ত্ৰশিল্পৰ গুৰুত্ব: অসমৰ হস্ততাঁত শিল্প কেৱল এক অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ নহয়, ই সাংস্কৃতিক পৰিচয়ো।

  1. থলুৱা সম্পদৰ ব্যৱহাৰ: মুগা (যিটো কেৱল অসমতেই পোৱা যায়), এৰী আৰু পাট সূতাৰ কাপোৰেৰে তৈয়াৰী বস্ত্ৰৰ চাহিদা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত অতি বেছি।

  2. কম মূলধন, অধিক নিয়োগ: এই উদ্যোগত ডাঙৰ যন্ত্ৰ-পাতিৰ প্ৰয়োজন নাই। অতি কম মূলধনেৰে ঘৰুৱাভাৱে মহিলাই তাঁতশাল পাতি বস্ত্ৰ উৎপাদন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিলৈ নগদ ধনৰ প্ৰৱাহ ঘটে।

  3. পৰিৱেশ-অনুকূল: ই কোনো ধৰণৰ প্ৰদূষণৰ সৃষ্টি নকৰে আৰু সম্পূৰ্ণৰূপে বহনক্ষম নীতিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।

৫/ অসমৰ অৰ্থনৈতিক ৰূপান্তৰৰ বাবে 'বহনক্ষম পৰ্যটন নীতি'ৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু সম্ভাৱনাসমূহ বিশদভাৱে বাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: পৰ্যটন খণ্ডক বৰ্তমান সময়ত কোনো ধৰণৰ ধোঁৱা নোলোৱা উদ্যোগ (Smokeless Industry) বুলি কোৱা হয়। অসমৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু চহকী বুৰঞ্জীয়ে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বাবে এক সোণালী সুযোগ আনি দিছে। কিন্তু এই বিকাশ দীৰ্ঘম্যাদী কৰিবলৈ 'বহনক্ষম পৰ্যটন নীতি' (Sustainable Tourism Policy) অপৰিহাৰ্য।

• পৰ্যটনৰ অৰ্থনৈতিক সম্ভাৱনাসমূহ:

  1. কাজিৰঙা আৰু বন্যপ্ৰাণী পৰ্যটন: এক খড়্গযুক্ত গঁড়ৰ বাসস্থান কাজিৰঙা, মানস আৰু পবিতৰাই বিশ্বৰ পৰ্যটোক আকৰ্ষণ কৰে, যাৰ পৰা চৰকাৰে প্ৰচুৰ ৰাজহ লাভ কৰে।

  2. সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহাসিক পৰ্যটন: আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী শিৱসাগৰৰ কাৰেংঘৰ, ৰংঘৰ আৰু বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ নদীদ্বীপ মাজুলীৰ সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে ঐতিহ্য পৰ্যটনৰ (Heritage Tourism) ডাঙৰ বজাৰ এখন গঢ়ি তুলিব পাৰি।

  3. পৰিস্থিতি পৰ্যটন (Eco-Tourism): অসমৰ চাহ বাগিচাসমূহৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু জনগোষ্ঠীয় গাঁৱৰ জীৱনশৈলীক কেন্দ্ৰ কৰি নতুনকৈ ইকো-টুৰিজমৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধি পাইছে।

• বহনক্ষম নীতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা: পৰ্যটনৰ অনিয়ন্ত্ৰিত বিকাশে প্ৰকৃতিৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে। সেয়েহে বহনক্ষম নীতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা তলত দিয়া ধৰণে গুৰুত্বপূৰ্ণ:

  1. পৰিৱেশ ভাৰসাম্য ৰক্ষা: পৰ্যটকৰ ভিৰ বাঢ়ি গ’লে প্লাষ্টিক প্ৰদূষণ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ আৱাসভূমিত ব্যাঘাত জন্মে। বহনক্ষম নীতিয়ে পৰ্যটকৰ সংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণ কৰি প্ৰাকৃতিক ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰে।

  2. থলুৱা লোকৰ অংশগ্ৰহণ: বাহিৰৰ ডাঙৰ ট্ৰেভেল এজেন্সীয়ে যাতে থলুৱা সম্পদ শোষণ কৰিব নোৱাৰে, তাৰ বাবে গাঁৱৰ মানুহক হোম-ষ্টে (Home-stay) আৰু স্থানীয় গাইড হিচাপে প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ নীতি থাকিব লাগে। ইয়াৰ দ্বাৰা অৰ্থনৈতিক লাভালাভ পোনপটীয়াকৈ থলুৱা সমাজখনলৈ যায়।

  3. ঐতিহ্য সংৰক্ষণ: মাজুলীৰ খহনীয়া প্ৰতিৰোধ কৰা বা শিৱসাগৰৰ পুৰণি স্থাপত্যসমূহৰ ক্ষতি নকৰাকৈ পৰ্যটনৰ আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কঠোৰ বহনক্ষম আৰু বিজ্ঞানসন্মত নীতিৰ প্ৰয়োজন।

পাঠ্যসূচীৰ মূল সাৰাংশ :

​এই গোটটোত মূলতঃ ৰাজ্য চৰকাৰসমূহৰ বিত্তীয় গাঁথনি আৰু ইয়াৰ গতিশীলতাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। ইয়াত GST (বস্তু আৰু সেৱা কৰ) ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তনৰ পূৰ্বৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজ্যসমূহৰ ৰাজহ প্ৰাপ্তিৰ প্ৰৱণতা তথা কৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তনসমূহ বিশ্লেষণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে চৰকাৰী ৰাজহুৱা ব্যয়ৰ বিভিন্ন ভাগ আৰু ইয়াৰ সামাজিক-অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ, আৰু বিত্তীয় সংকট এৰাবলৈ চৰকাৰী ঋণ গ্ৰহণৰ বহনক্ষমতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। শেষত, তৃণমূল পৰ্যায়ৰ সৰ্বাংগীণ উন্নয়নৰ বাবে স্থানীয় নিকায়সমূহ, যেনে— পঞ্চায়ত, পৌৰসভা আৰু ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অন্তৰ্গত স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদসমূহলৈ বিত্তীয় ক্ষমতা আৰু সম্পদৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণ (Fiscal Devolution) প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে বিতংভাৱে আলোকপাত কৰা হৈছে।

অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

১. ভাৰতত বস্তু আৰু সেৱা কৰ (GST) ব্যৱস্থা কেতিয়াৰ পৰা কাৰ্যকৰী কৰা হৈছিল? 

উত্তৰ: ২০১৭ চনৰ ১ জুলাইৰ পৰা সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষত আনুষ্ঠানিকভাৱে GST ব্যৱস্থা কাৰ্যকৰী কৰা হৈছিল।

২. GST প্ৰৱৰ্তনৰ পূৰ্বে ৰাজ্য চৰকাৰসমূহৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ নিজস্ব ৰাজহৰ উৎস কি আছিল? 

উত্তৰ: মূল্য সংযোজিত কৰ বা ভেট (Value Added Tax - VAT)।

৩. বাজহ সংগ্ৰহৰ প্ৰেক্ষাপটত GST কি ধৰণৰ কৰ ব্যৱস্থা? 

উত্তৰ: GST হৈছে এক পৰোক্ষ কৰ (Indirect Tax) ব্যৱস্থা, যি গন্তব্যস্থান বা উপভোগৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰোপ কৰা হয়।

৪. ৰাজহুৱা ব্যয় (Public Expenditure) বুলিলে কি বুজায়? 

উত্তৰ: দেশ এখনৰ কল্যাণ, অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্য পৰিচালনাৰ বাবে চৰকাৰে কৰা সৰ্বমুঠ খৰচকেই ৰাজহুৱা ব্যয় বোলা হয়।

৫. অনুৎপাদক ৰাজহুৱা ব্যয়ৰ এটা উদাহৰণ দিয়া। 

উত্তৰ: চৰকাৰী ঋণৰ বিপৰীতে পৰিশোধ কৰিবলগীয়া সুতৰ ধন বা যুদ্ধ-বিগ্ৰহৰ নামত হোৱা খৰচ।

৬. চৰকাৰী ঋণ গ্ৰহণৰ বহনক্ষমতা (Sustainability of Government Borrowing) বুলিলে কি বুজা যায়? 

উত্তৰ: ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে চৰকাৰে ভৱিষ্যতে কোনো বিত্তীয় সংকটত নপৰাকৈ বা দেউলীয়া নোহোৱাকৈ নিজৰ ঋণ আৰু তাৰ সুত নিয়মীয়াকৈ পৰিশোধ কৰিব পৰা সামৰ্থ্য।

৭. ভাৰতীয় সংবিধানৰ কোনটো অনুচ্ছেদৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় বিত্ত আয়োগ (Finance Commission) গঠন কৰা হয়? 

উত্তৰ: সংবিধানৰ ২৮০ নম্বৰ অনুচ্ছেদৰ অধীনত ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে বিত্ত আয়োগ গঠন কৰে।

৮. স্থানীয় নিকায় (Local Bodies) বুলিলে সাধাৰণতে কিহক বুজায়? 

উত্তৰ: তৃণমূল পৰ্যায়ৰ শাসন ব্যৱস্থা যেনে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ বাবে পঞ্চায়ত আৰু চহৰীয়া অঞ্চলৰ বাবে পৌৰসভাক বুজায়।

৯. বিত্তীয় ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণ (Fiscal Devolution) কি? 

উত্তৰ: উচ্চ পৰ্যায়ৰ চৰকাৰৰ (যেনে কেন্দ্ৰ বা ৰাজ্য) পৰা নিম্ন পৰ্যায়ৰ স্থানীয় শাসনতন্ত্ৰলৈ বিত্তীয় সম্পদ আৰু কৰ সংগ্ৰহৰ অধিকাৰ হস্তান্তৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়াই হৈছে বিত্তীয় বিকেন্দ্ৰীকৰণ।

১০. GST পৰিষদৰ (GST Council) অধ্যক্ষ কোন? 

উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰীগৰাকী হৈছে GST পৰিষদৰ পদেন অধ্যক্ষ।

১১. ৰাজ্য চৰকাৰৰ উন্নয়নমূলক ব্যয়ৰ (Developmental Expenditure) এটা প্ৰধান খণ্ডৰ নাম লিখা। 

উত্তৰ: শিক্ষা বা জনস্বাস্থ্য খণ্ডত কৰা চৰকাৰী ব্যয়।

১২. বিত্তীয় দায়িত্ববোধ আৰু বাজেট ব্যৱস্থাপনা (FRBM) আইনখন ভাৰতত কেতিয়া গৃহীত হৈছিল? 

উত্তৰ: ২০০৩ চনত (২০০৪ চনৰ পৰা কাৰ্যকৰী হয়)।

১৩. স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদৰ (Autonomous Council) বিত্তীয় উৎসৰ এটা উদাহৰণ দিয়া। 

উত্তৰ: ৰাজ্য চৰকাৰৰ পৰা লাভ কৰা বিশেষ অনুদান আৰু নিজা এলেকাত আৰোপ কৰা কিছুমান স্থানীয় কৰ বা মাচুল।

১৪. সংবিধানৰ কোনখন অনুসূচীত জনজাতীয় এলেকাৰ স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদসমূহৰ বিষয়ে উল্লেখ আছে? 

উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীত (Sixth Schedule)।

১৫. ‘ৰাজহ ঘাটি’ (Revenue Deficit) কি? 

উত্তৰ: যেতিয়া চৰকাৰৰ নিয়মীয়া ৰাজহ প্ৰাপ্তিতকৈ নিয়মীয়া ৰাজহ ব্যয়ৰ পৰিমাণ বেছি হয়, তাক ৰাজহ ঘাটি বোলে।

চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

১. GST ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তনৰ পিছত ৰাজ্য চৰকাৰসমূহৰ বিত্তীয় স্বতন্ত্ৰতাত কেনে প্ৰভাৱ পৰিছে? 

উত্তৰ: GST প্ৰৱৰ্তনৰ ফলত ৰাজ্যসমূহৰ নিজাকৈ বহুতো পৰোক্ষ কৰ আৰোপ কৰাৰ অধিকাৰ সংকুচিত হৈছে, যাৰ ফলত তেওঁলোক বিত্তীয় সম্পদৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ তথা GST পৰিষদৰ সিদ্ধান্তৰ ওপৰত পূৰ্বতকৈ অধিক নিৰ্ভৰশীল হ’বলগীয়া হৈছে।

২. কেন্দ্ৰীয় কৰৰ বিভাজ্য পুঁজি (Divisible Pool) বুলিলে কি বুজায়? 

উত্তৰ: কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে সংগ্ৰহ কৰা কৰসমূহৰ যিটো অংশ (সংবিধানৰ নীতি অনুসৰি) কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যসমূহৰ মাজত বিতৰণ কৰা হয়, তাক কৰৰ বিভাজ্য পুঁজি বুলি কোৱা হয়।

৩. উৎপাদনশীল আৰু অনুৎপাদক ৰাজহুৱা ব্যয়ৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কি? 

উত্তৰ: যি ব্যয়ে দেশৰ উৎপাদন ক্ষমতা আৰু সম্পদ বৃদ্ধি কৰে (যেনে: পথ-প্ৰকল্প, উদ্যোগ নিৰ্মাণ), তাক উৎপাদনশীল ব্যয় বোলে। আনহাতে, যি ব্যয়ে কোনো প্ৰত্যক্ষ সম্পদ সৃষ্টি নকৰে (যেনে: চৰকাৰী কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা, পেঞ্চন), তাক অনুৎপাদক ব্যয় বোলে।

৪. ৰাজহুৱা ব্যয় বৃদ্ধিয়ে কেনেকৈ দেশ এখনৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত প্ৰভাৱ পেলায়? 

উত্তৰ: চৰকাৰে যেতিয়া শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু আন্তঃগাঁথনি খণ্ডত ব্যয় বৃদ্ধি কৰে, ই সমাজত মানৱ সম্পদৰ গুণগত মান উন্নত কৰাৰ লগতে নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে আৰু সামগ্ৰিক উৎপাদন বৃদ্ধিৰ গতি খৰতকীয়া কৰে।

৫. চৰকাৰী ঋণ গ্ৰহণৰ মাত্ৰা অত্যধিক হ’লে কেনেধৰণৰ বিত্তীয় সমস্যাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে? 

উত্তৰ: ঋণৰ মাত্ৰা অত্যাধিক হ’লে চৰকাৰৰ ৰাজহৰ এক বুজন অংশ কেৱল সুত পৰিশোধ কৰিয়েই শেষ হৈ যায়। ইয়াৰ ফলত কল্যাণমূলক আঁচনিৰ বাবে পুঁজিৰ অভাৱ ঘটে আৰু দেশখন ক্ৰমান্বয়ে ঋণৰ জালত (Debt Trap) সোমাই পৰাৰ আশংকা থাকে।

৬. বিত্তীয় ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণৰ দুটা প্ৰধান উদ্দেশ্য উল্লেখ কৰা।

 উত্তৰ:

• তৃণমূল পৰ্যায়ৰ স্থানীয় শাসন সংস্থাসমূহক (যেনে পঞ্চায়ত) বিত্তীয়ভাৱে আত্মনিৰ্ভৰশীল কৰি তোলা।

• স্থানীয় সমস্যা আৰু প্ৰয়োজনীয়তা অনুসৰি যাতে পুঁজি সঠিক আৰু খৰতকীয়াভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, তাৰ ব্যৱস্থা কৰা।

৭. পঞ্চায়ত আৰু পৌৰসভাসমূহলৈ বিত্তীয় হস্তান্তৰৰ ক্ষেত্ৰত ‘ৰাজ্যিক বিত্ত আয়োগ’ৰ (State Finance Commission) ভূমিকা কি?

উত্তৰ: ৰাজ্যিক বিত্ত আয়োগে ৰাজ্য চৰকাৰৰ পুঁজি আৰু সংগৃহীত কৰৰ কিমান অংশ পঞ্চায়ত আৰু পৌৰসভাসমূহক প্ৰদান কৰা হ’ব, সেই সন্দৰ্ভত নিৰ্দিষ্ট নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু ৰাজ্যপালক পৰামৰ্শ দিয়ে।

৮. ‘পৰিপূৰক অনুদান’ (Compensation Grant) কি? GSTৰ প্ৰেক্ষাপটত ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা কি আছিল? 

উত্তৰ: নতুন GST ব্যৱস্থা কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে ৰাজ্যসমূহৰ যি ৰাজহ ক্ষতি হৈছিল, তাক পূৰণ কৰিবলৈ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে প্ৰথম পাঁচ বছৰৰ বাবে যি বিশেষ বিত্তীয় সহায় আগবঢ়াইছিল, তাকে GST পৰিপূৰক অনুদান বোলা হয়।

৯. ৰাজহুৱা ব্যয়ৰ ‘প্ৰতিস্থাপন প্ৰভাৱ’ (Displacement Effect) বুলিলে কি বুজা? 

উত্তৰ: অৰ্থবিজ্ঞানী ৱাইজমেন আৰু পিককৰ মতে, যুদ্ধ বা তেনে কোনো জৰুৰীকালীন সংকটৰ সময়ত চৰকাৰে সাময়িকভাৱে কৰৰ হাৰ আৰু ৰাজহুৱা ব্যয় বৃদ্ধি কৰে। সংকট শেষ হোৱাৰ পিছতো ব্যয় আৰু কৰৰ মাত্ৰা পূৰ্বৰ নিম্ন পৰ্যায়লৈ ঘূৰি নাযায়, বৰং এক নতুন উচ্চ স্তৰত প্ৰতিষ্ঠিত হয়। ইয়াকেই প্ৰতিস্থাপন প্ৰভাৱ বোলে।

১০. কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পৰা ৰাজ্যসমূহে লাভ কৰা ‘চৰ্তহীন’ আৰু ‘চৰ্তসাপেক্ষ’ অনুদানৰ পাৰ্থক্য কি? 

উত্তৰ: চৰ্তহীন অনুদান ৰাজ্যসমূহে নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি যিকোনো আঁচনিত খৰচ কৰিব পাৰে। কিন্তু চৰ্তসাপেক্ষ অনুদান কেৱল কেন্দ্ৰই নিৰ্দিষ্ট কৰি দিয়া বিশেষ আঁচনি বা খণ্ডতহে (যেনে: সমগ্ৰ শিক্ষা অভিযান) ব্যয় কৰিব লাগিব।

১১. চৰকাৰে দেশৰ আভ্যন্তৰীণ উৎসৰ উপৰিও কি কি বাহ্যিক উৎসৰ পৰা ঋণ ল’ব পাৰে? 

উত্তৰ: চৰকাৰে বাহ্যিক উৎস হিচাপে বিদেশী চৰকাৰসমূহৰ উপৰিও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান যেনে— বিশ্ব বেংক (World Bank) আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মুদ্ৰানিধি (IMF) আদিৰ পৰা ঋণ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।

১২. অৰ্থনীতিত ‘ৰাজঘৰীয়া ক্ৰাউডিং আউট প্ৰভাৱ’ (Crowding Out Effect) কি? 

উত্তৰ: যেতিয়া চৰকাৰে বজাৰৰ পৰা অত্যাধিক পৰিমাণে ঋণ লয়, তেতিয়া বেংক বা বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহত থকা ঋণযোগ্য পুঁজি হ্ৰাস পায় আৰু সুতৰ হাৰ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ফলত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিনিয়োগকাৰীসকলে ঋণ লোৱাত বাধা পায় বা তেওঁলোকৰ বিনিয়োগ সংকুচিত হয়। ইয়াকেই ক্ৰাউডিং আউট বোলে।

১৩. স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদসমূহৰ বিত্তীয় ক্ষমতা সীমাবদ্ধ হোৱাৰ দুটা কাৰণ দৰ্শোৱা। 

উত্তৰ:

• তেওঁলোকৰ নিজাকৈ বৃহৎ পৰিসৰৰ কৰ আৰোপ কৰাৰ সাংবিধানিক অধিকাৰ সীমিত।

• পৰিষদসমূহ নিজৰ উন্নয়নমূলক কাম-কাজৰ বাবে প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে ৰাজ্য বা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অনুদানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হয়।

১৪. ৰাজ্যসমূহৰ বিত্তীয় সুস্থিৰতা ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত বিত্তীয় ঘাটিৰ (Fiscal Deficit) গুৰুত্ব কি? 

উত্তৰ: বিত্তীয় ঘাটিয়ে চৰকাৰখনে এখন বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ কিমান ঋণ ল’বলগীয়া হৈছে তাৰ ছবিখন দাঙি ধৰে। এই ঘাটি নিয়ন্ত্ৰণত থাকিলে ৰাজ্যৰ অৰ্থনীতি সু সুস্থিৰ হৈ থাকে আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ সম্ভাৱনা হ্ৰাস পায়।

১৫. ‘পুঁজি উন্নয়নমূলক ব্যয়’ (Capital Expenditure) আৰু ‘ৰাজহ ব্যয়’ৰ (Revenue Expenditure) মাজৰ মূল পাৰ্থক্যটো কি? 

উত্তৰ: পুঁজি উন্নয়নমূলক ব্যয়ে চৰকাৰৰ দীৰ্ঘম্যাদী সম্পত্তি সৃষ্টি কৰে (যেনে— নতুন দলং বা চিকিৎসালয় নিৰ্মাণ), আনহাতে ৰাজহ ব্যয়ে কোনো স্থায়ী সম্পত্তি সৃষ্টি নকৰে, ই কেৱল চৰকাৰৰ দৈনন্দিন কাৰ্যকলাপ পৰিচালনা কৰিবলৈ কৰা খৰচ (যেনে— কাৰ্যালয়ৰ খৰচ বা ৰাজসাহায্য)।

৫ নম্বৰীয়া দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: বস্তু আৰু সেৱা কৰ (GST) ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তনৰ পূৰ্বৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতৰ ৰাজ্য চৰকাৰসমূহৰ ৰাজহ প্ৰাপ্তিৰ গাঁথনিত অহা মূল পৰিৱৰ্তনসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: ২০১৭ চনৰ ১ জুলাইৰ পৰা ভাৰতবৰ্ষত এক ঐতিহাসিক কৰ সংস্কাৰ হিচাপে ‘বস্তু আৰু সেৱা কৰ’ (GST) ব্যৱস্থা কাৰ্যকৰী কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্য চৰকাৰসমূহৰ ৰাজহ সংগ্ৰহৰ সামগ্ৰিক গাঁথনিত এক আমূল পৰিৱৰ্তন আহে।

• GSTৰ পূৰ্বৰ অৱস্থা: GST প্ৰৱৰ্তনৰ পূৰ্বে ৰাজ্য চৰকাৰসমূহৰ নিজস্ব কৰ ৰাজহৰ এক বৃহৎ অংশ আহে মূল্য সংযোজিত কৰ (VAT), বিক্ৰী কৰ, প্ৰৱেশ কৰ, বিলাসী কৰ আদিৰ পৰা। এই ব্যৱস্থাত ৰাজ্যসমূহৰ নিজাকৈ কৰৰ হাৰ সলনি কৰাৰ সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ অধিকাৰ আছিল।

• GSTৰ পৰৱৰ্তী অৱস্থা: GST প্ৰৱৰ্তনৰ পিছত ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰায় সকলোবোৰ পৰোক্ষ কৰ এই একক কৰ ব্যৱস্থাৰ অধীনত বিলীন হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যসমূহে কেৱল পেট্ৰ’লিয়াম সামগ্ৰী আৰু সুৰাৰ বাহিৰে আন কোনো সামগ্ৰীৰ ওপৰত নিজাকৈ কৰ আৰোপ কৰাৰ ক্ষমতা হেৰুৱাই পেলায়।

সামগ্ৰিকভাৱে, এই ব্যৱস্থাই সমগ্ৰ দেশত ‘এক দেশ, এক কৰ’ নীতি প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে যদিও ৰাজ্যসমূহৰ বিত্তীয় স্বতন্ত্ৰতা বহু পৰিমাণে সংকুচিত কৰিলে। বৰ্তমান ৰাজ্যসমূহ নিজৰ ৰাজহ প্ৰাপ্তিৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত GST পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত আৰু কেন্দ্ৰীয় কৰ হস্তান্তৰৰ ওপৰত পূৰ্বতকৈ বহু বেছি নিৰ্ভৰশীল হ’বলগীয়া হৈছে।

প্ৰশ্ন ২: ৰাজহুৱা ব্যয়ৰ (Public Expenditure) প্ৰধান গাঁথনি বা শ্ৰেণীবিভাজন কেনেকুৱা? অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত ইয়াৰ প্ৰভাৱ ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: চৰকাৰে সমাজৰ কল্যাণ আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ বাবে কৰা সৰ্বমুঠ বিত্তীয় খৰচকেই ৰাজহুৱা ব্যয় বোলা হয়। ৰাজ্যিক অৰ্থনীতিত ইয়াক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি:

১/ ৰাজহ ব্যয় (Revenue Expenditure): ই হৈছে চৰকাৰৰ দৈনন্দিন প্ৰশাসনিক কাম-কাজ পৰিচালনাৰ বাবে কৰা ব্যয়। যেনে— কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা, পেঞ্চন, সাহাৰ্য আৰু ঋণৰ সুত পৰিশোধ। ই কোনো স্থায়ী সম্পত্তি সৃষ্টি নকৰে। ২/ পুঁজি বা মূলধনী ব্যয় (Capital Expenditure): ই চৰকাৰৰ দীৰ্ঘম্যাদী বিনিয়োগক বুজায়, যিয়ে উৎপাদনশীল সম্পত্তি সৃষ্টি কৰে। যেনে— বাট-পথ, চিকিৎসালয়, বিদ্যালয় নিৰ্মাণ আৰু জলসিঞ্চন প্ৰকল্পৰ সম্প্ৰসাৰণ।

অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত ইয়াৰ প্ৰভাৱ: ৰাজহুৱা ব্যয়ে দেশ বা ৰাজ্য এখনৰ উন্নয়নৰ গতি নিৰ্ধাৰণ কৰে। চৰকাৰে যেতিয়া মূলধনী খণ্ডত ব্যয় বৃদ্ধি কৰে, ই অৰ্থনীতিত উন্নত আন্তঃগাঁথনি সৃষ্টি কৰে, যাৰ ফলত ব্যক্তিগত বিনিয়োগকাৰীসকল আকৰ্ষিত হয়। ইয়াৰ উপৰিও শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্য খণ্ডত কৰা ব্যয়ে মানৱ সম্পদৰ মান উন্নত কৰে, যিয়ে পৰোক্ষভাৱে কৰ্মসংস্থাপনৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰি জনমূৰি আয় বৃদ্ধি কৰাত আৰু সমাজৰ পৰা অৰ্থনৈতিক বৈষম্য দূৰ কৰাত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

প্ৰশ্ন ৩: চৰকাৰী ঋণ গ্ৰহণৰ বহনক্ষমতা (Sustainability of Government Borrowing) বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ মূল্যায়ন কেনেকৈ কৰা হয়?

উত্তৰ: ৰাজহ সংগ্ৰহতকৈ ব্যয় অধিক হ’লে চৰকাৰে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা ঋণ ল’বলগীয়া হয়। চৰকাৰী ঋণ গ্ৰহণৰ বহনক্ষমতা বুলিলে চৰকাৰে ভৱিষ্যতে কোনো বিত্তীয় সংকট বা দেউলীয়া পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন নোহোৱাকৈ দীৰ্ঘদিন ধৰি নিজৰ লোৱা ঋণ আৰু তাৰ সুত নিয়মীয়াকৈ পৰিশোধ কৰিব পৰা সামৰ্থ্যক বুজায়।

চৰকাৰী ঋণ বহনক্ষম হৈ আছেনে নাই, তাক মূল্যায়ন কৰিবলৈ অৰ্থনীতিত কেইটামান প্ৰধান সূচক ব্যৱহাৰ কৰা হয়:

• ঋণ আৰু জিডিপিৰ অনুপাত (Debt-to-GDP Ratio): ৰাজ্য বা দেশৰ মুঠ উৎপাদনৰ (GDP) তুলনাত ঋণৰ বোজা কিমান, তাক এই অনুপাতে দেখুৱায়। এই অনুপাত এক নিৰ্দিষ্ট সীমাৰ ভিতৰত থাকিলে ঋণ বহনক্ষম বুলি ধৰা হয়।

• সুত পৰিশোধ আৰু ৰাজহ প্ৰাপ্তিৰ অনুপাত: চৰকাৰৰ মুঠ আয় বা ৰাজহৰ কিমান শতাংশ কেৱল পুৰণি ঋণৰ সুত পৰিশোধ কৰাত খৰচ হৈছে, ইয়াৰ দ্বাৰা মূল্যায়ন কৰা হয়। যদি সুতৰ নামতে অধিক ধন যায়, তেন্তে উন্নয়নমূলক কামৰ বাবে পুঁজি কমি যায়।

• অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ হাৰ বনাম বাস্তৱ সুতৰ হাৰ: যদি অৰ্থনীতিৰ বিকাশৰ হাৰ (Growth Rate) ঋণৰ সুতৰ হাৰতকৈ (Interest Rate) বেছি হয়, তেন্তে চৰকাৰী ঋণ গ্ৰহণক বহনক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়, কাৰণ চৰকাৰৰ আয় বৃদ্ধিৰ গতিয়ে ঋণৰ বোজাক সহজে চম্ভালিব পাৰে।

প্ৰশ্ন ৪: স্থানীয় নিকায়সমূহলৈ (পঞ্চায়ত আৰু পৌৰসভা) বিত্তীয় ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণ বা বিত্তীয় হস্তান্তৰ (Fiscal Devolution) প্ৰক্ৰিয়াটো চমুকৈ বিশ্লেষণ কৰা।

উত্তৰ: বিত্তীয় ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণ হৈছে এক ত্ৰি-স্তৰীয় শাসন প্ৰক্ৰিয়া, য’ত উচ্চ পৰ্যায়ৰ চৰকাৰৰ পৰা স্থানীয় প্ৰশাসন বা তৃণমূল পৰ্যায়ৰ সংস্থাসমূহলৈ (যেনে গ্ৰাম্য অঞ্চলত পঞ্চায়ত আৰু চহৰ অঞ্চলত পৌৰসভা) বিত্তীয় সম্পদ আৰু স্বতন্ত্ৰতা হস্তান্তৰ কৰা হয়। ১৯৯২ চনৰ ৭৩ আৰু ৭৪ তম সংবিধান সংশোধনীৰ জৰিয়তে ভাৰতত এই ব্যৱস্থাক সাংবিধানিক মৰ্যাদা দিয়া হয়।

এই বিকেন্দ্ৰীকৰণ প্ৰক্ৰিয়াটো ঘাইকৈ তিনিটা ধৰণে পৰিচালিত হয়:

• কৰ আৰোপৰ অধিকাৰ (Taxing Powers): স্থানীয় সংস্থাসমূহক তেওঁলোকৰ নিজা এলেকাত কিছুমান নিৰ্দিষ্ট স্থানীয় কৰ, যেনে— গৃহ কৰ, সম্পত্তি কৰ, পোহনীয়া জীৱ-জন্তুৰ ওপৰত কৰ বা বজাৰ-ঘাটৰ মাচুল আদি সংগ্ৰহ কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে।

• ৰাজ্যিক বিত্ত আয়োগৰ পৰামৰ্শ (State Finance Commission): প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ মূৰে মূৰে গঠিত হোৱা ৰাজ্যিক বিত্ত আয়োগৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত ৰাজ্য চৰকাৰৰ এক নিৰ্দিষ্ট পুঁজি স্থানীয় নিকায়সমূহৰ মাজত বিতৰণ কৰা হয়।

• কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ অনুদান: বিভিন্ন কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক আঁচনি (যেনে— মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰামীণ নিয়োগ নিশ্চিতকৰণ আঁচনি বা পানী যোগান প্ৰকল্প) ৰূপায়ণৰ বাবে পোনপটীয়াকৈ পঞ্চায়ত আৰু পৌৰসভাসমূহলৈ চৰ্তসাপেক্ষ আৰু চৰ্তহীন বিত্তীয় অনুদান প্ৰেৰণ কৰা হয়। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে স্থানীয় সমস্যাসমূহ যাতে স্থানীয় ধনেৰেই খৰতকীয়াভাৱে সমাধান কৰিব পৰা যায়।

প্ৰশ্ন ৫: ভাৰতীয় সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অন্তৰ্গত স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদসমূহৰ (Autonomous Councils) বিত্তীয় ব্যৱস্থা আৰু ইয়াৰ সীমাবদ্ধতাসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীত অসমকে ধৰি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ জনজাতীয় অঞ্চলসমূহৰ সুকীয়া পৰিচয় আৰু বিকাশৰ বাবে 'স্বায়ত্বশাসিত জিলা পৰিষদ' (Autonomous District Council) গঠনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই পৰিষদসমূহৰ এক নিজস্ব বিত্তীয় ব্যৱস্থা আছে, যি সাধাৰণ জিলা প্ৰশাসনতকৈ পৃথক।

বিত্তীয় ব্যৱস্থাৰ উৎসসমূহ: সংবিধান অনুসৰি এই পৰিষদসমূহক নিজৰ ভৌগোলিক এলেকাত ভূমি ৰাজহ, ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰ ওপৰত কৰ, যান-বাহন কৰ, আৰু বনাঞ্চল বা খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ৰাজকীয় ধন (Royalty) সংগ্ৰহ কৰাৰ বিধিগত ক্ষমতা প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁলোকে ভাৰতৰ সঞ্চিত পুঁজিৰ পৰা ৰাজ্য চৰকাৰৰ জৰিয়তে বিশেষ অনুদান লাভ কৰে।

বিত্তীয় সীমাবদ্ধতাসমূহ: ইমান ক্ষমতা থকাৰ পিছতো স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদসমূহৰ বিত্তীয় ব্যৱস্থাত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমাবদ্ধতা দেখা যায়: ১/ অত্যাধিক নিৰ্ভৰশীলতা: পৰিষদসমূহৰ নিজস্ব কৰ সংগ্ৰহৰ পৰিসৰ সীমিত হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকে বৃহৎ উন্নয়নমূলক আঁচনিৰ বাবে সম্পূৰ্ণৰূপে কেন্দ্ৰীয় বা ৰাজ্য চৰকাৰৰ অনুদানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হয়। 

২/ পুঁজি মুকলি কৰাত পলম: বহু সময়ত ৰাজ্য চৰকাৰৰ তৰফৰ পৰা পৰিষদসমূহলৈ সঠিক সময়ত পুঁজি যোগান নধৰাৰ বাবে স্থানীয় উন্নয়নমূলক কাম-কাজ লেহেমীয়া হৈ পৰে। 

৩/ বিত্তীয় নিয়ন্ত্ৰণৰ অভাৱ: নিজস্ব বিত্তীয় অডিট বা হিচাপ পৰীক্ষণৰ দুৰ্বলতাৰ বাবে বহুত সময়ত সম্পদৰ সঠিক আবণ্টন আৰু ব্যৱস্থাপনাত ব্যাঘাত জন্মে।

অধ্যায়ৰ সাৰাংশ (Summary):

​এই অধ্যায়টোত চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে অসমৰ অৰ্থনৈতিক সম্পৰ্ক আৰু পাৰস্পৰিক নিৰ্ভৰশীলতাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। অসমে চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া ৰাজ্যসমূহলৈ খাদ্যশস্য আৰু ঔদ্যোগিক সামগ্ৰী যোগান ধৰে; বিপৰীতে উদ্যোগসমূহ সক্ৰিয় কৰিবলৈ মেঘালয়ৰ পৰা কয়লা-চূণশিল আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰা খাৰুৱা তেল তথা জলবিদ্যুৎ লাভ কৰে। আনহাতে, ভাৰত চৰকাৰৰ 'এক্ট ইষ্ট পলিচি' (Act East Policy)-ত ভৌগোলিক স্থানৰ বাবে অসমৰ এক বিশাল অংশীদাৰিত্ব আৰু স্বাৰ্থ জড়িত হৈ আছে। এই নীতিৰ ফলত দক্ষিণ-পূব এচিয়া আৰু বাংলাদেশৰ দৰে চুবুৰীয়া দেশৰ সৈতে অসমৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য, পথ-জলপথ পৰিবহণ আৰু পৰ্যটন খণ্ডৰ অভূতপূৰ্ব বিকাশৰ সম্ভাৱনা প্ৰকট হৈ পৰিছে।

অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

১/ ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দুৱাৰমুখ বুলি কোনখন ৰাজ্যক অভিহিত কৰা হয়?

উত্তৰ: ভৌগোলিক আৰু অৰ্থনৈতিক সংযোগৰ বিশেষ গুৰুত্বৰ বাবে অসমক উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দুৱাৰমুখ বুলি কোৱা হয়।

২/ 'এক্ট ইষ্ট পলিচি' (Act East Policy) কোনটো পুৰণি নীতিৰ এক পৰিবৰ্তিত আৰু সক্ৰিয় ৰূপ?

উত্তৰ: এই নীতিটো পূৰ্বৰ 'লুক ইষ্ট পলিচি' (Look East Policy) অৰ্থাৎ পূবলৈ চোৱা নীতিৰ এক আধুনিক আৰু কাৰ্যক্ষম ৰূপ।

৩/ বাণিজ্যৰ ক্ষেত্ৰত অসমে চুবুৰীয়া ৰাজ্য মেঘালয়ৰ পৰা মুখ্যধাতু হিচাপে কি খনিজ সম্পদ আটাইতকৈ বেছি আমদানি কৰে?

উত্তৰ: অসমে উদ্যোগিক প্ৰয়োজনত মেঘালয়ৰ পৰা প্ৰধানকৈ কয়লা আৰু চূণশিল আমদানি কৰে।

৪/ 'এক্ট ইষ্ট পলিচি' আনুষ্ঠানিকভাৱে কেতিয়া ঘোষণা কৰা হৈছিল?

উত্তৰ: ২০১৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ম্যানমাৰত অনুষ্ঠিত দ্বাদশ আছিয়ান-ভাৰত সন্মিলনত এই নীতি ঘোষণা কৰা হৈছিল।

৫/ অসমৰ চাহ উদ্যোগে চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ পৰা অৰ্থনৈতিকভাৱে কিদৰে লাভান্বিত হয়?

উত্তৰ: চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ (যেনে অৰুণাচল বা নগালেণ্ড) পৰা অহা কেঁচা চাহপাত আৰু শ্ৰমিকৰ যোগানে অসমৰ চাহ অৰ্থনীতিক সমৃদ্ধ কৰে।

৬/ অসম আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ মাজত আন্তঃগাঁথনিমূলক উন্নয়ন ত্বৰান্বিত কৰা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়টোৰ নাম কি?

উত্তৰ: উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল উন্নয়ন মন্ত্ৰালয় (DoNER)।

৭/ 'এক্ট ইষ্ট পলিচি'ৰ অধীনত বাংলাদেশৰ সৈতে অসমৰ জলপথ পৰিবহণৰ বাবে কোনখন নদীক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে?

উত্তৰ: ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীক (ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ-২)।

৮/ চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ (যেনে অৰুণাচল প্ৰদেশ) খাদ্য সুৰক্ষাৰ বাবে অসমৰ অৱদান কি?

উত্তৰ: পাহাৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ খাদ্যশস্য, বিশেষকৈ ধান বা চাউলৰ নাটনি দূৰ কৰিবলৈ অসমে এক প্ৰধান যোগানকাৰী কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰে।

৯/ অসম আৰু ম্যানমাৰৰ মাজত বাণিজ্যিক সংযোগ স্থাপনৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত ত্ৰিপাক্ষিক ঘাইপথটোৰ (Trilateral Highway) আন দুখন দেশ কি কি?

উত্তৰ: ভাৰতৰ উপৰি আন দুখন দেশ হ’ল ম্যানমাৰ আৰু থাইলেণ্ড।

১০/ অসমৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে ইয়াক কেনেধৰণৰ অৰ্থনৈতিক কেন্দ্ৰবিন্দুলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা প্ৰদান কৰিছে?

উত্তৰ: দক্ষিণ-পূব এচিয়াৰ (ASEAN) বজাৰখনৰ সৈতে ভাৰতক সংযোগ কৰা এক ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ (Economic Hub)।

১১/ চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ পৰা অসমৰ চিকিৎসা আৰু শিক্ষা খণ্ডই কিদৰে লাভ অৰ্জন কৰে?

উত্তৰ: মেঘালয়, অৰুণাচল, নগালেণ্ড আদিৰ পৰা অহা ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু ৰোগীসকলৰ বাবে অসমে এক উন্নত সেৱা খণ্ডৰ বজাৰ লাভ কৰে।

১২/ অসমৰ উৎপাদিত বিদ্যুৎ শক্তিয়ে চুবুৰীয়া কোনখন বিদেশী ৰাষ্ট্ৰৰ অৰ্থনীতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছে?

উত্তৰ: ভাৰত-বাংলাদেশ চুক্তিৰ অধীনত অসমৰ মাজেৰে বাংলাদেশে বিদ্যুৎ লাভ কৰাৰ সুবিধা পাইছে।

১৩/ জলবিদ্যুৎ শক্তি উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ওপৰত অসমৰ নিৰ্ভৰশীলতা কেনেধৰণৰ?

উত্তৰ: অসমৰ ভৱিষ্যতৰ উদ্যোগিক বিকাশৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অতিৰিক্ত বিদ্যুৎ শক্তিৰ এক বুজন অংশ অৰুণাচলৰ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহৰ পৰা অহাৰ সম্ভাৱনা আছে।

১৪/ 'এক্ট ইষ্ট পলিচি'ৰ মূল লক্ষ্য কি?

উত্তৰ: এচিয়া-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ দেশসমূহৰ সৈতে অৰ্থনৈতিক, কৌশলগত আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক অধিক সুদৃঢ় কৰা।

১৫/ অসমৰ খাৰুৱা তেল শোধনাগাৰসমূহে চুবুৰীয়া ৰাজ্যৰ কোনটো সম্পদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?

উত্তৰ: অৰুণাচল প্ৰদেশত (যেনে খৰচাং) উৎপাদিত খাৰুৱা তেলৰ এটা অংশ অসমৰ শোধনাগাৰলৈ প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ বাবে অনা হয়।

চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

১/ অসমৰ অৰ্থনীতিত চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে থকা 'পাৰস্পৰিক নিৰ্ভৰশীলতা'ই কি বুজায়?

উত্তৰ: অসমে উদ্যোগিক আৰু খাদ্য সামগ্ৰী চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া ৰাজ্যসমূহলৈ ৰপ্তানি কৰে, আনহাতে সেই ৰাজ্যসমূহৰ পৰা খনিজ সম্পদ, বনাঞ্চলভিত্তিক কেঁচামাল আৰু শ্ৰমিক আমদানি কৰে। এই পাৰস্পৰিক আদান-প্ৰদানেই হ’ল নিৰ্ভৰশীলতা।

২/ 'এক্ট ইষ্ট পলিচি'ৰ সফলতাত অসমৰ কৌশলগত স্থানটোৰ (Strategic Location) গুৰুত্ব লিখা।

উত্তৰ: অসমে ভৌগোলিকভাৱে সমগ্ৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলক সংযোগ কৰাৰ উপৰি ইয়াৰ সীমা বাংলাদেশ আৰু ভূটানৰ সৈতে সংলগ্ন। সেইবাবে দক্ষিণ-পূব এচিয়াৰ বজাৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ অসমেই একমাত্ৰ প্ৰধান ভূ-খণ্ড বা ক'ৰিডৰ।

৩/ অসম আৰু মেঘালয়ৰ মাজত থকা অৰ্থনৈতিক সম্পৰ্কৰ যিকোনো দুটা দিশ উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: 

ক) অসমে মেঘালয়ৰ পৰা চিমেন্ট উদ্যোগৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চূণশিল আৰু কয়লা লাভ কৰে। 

খ) মেঘালয়ৰ জনসাধাৰণে উন্নত চিকিৎসা, উচ্চশিক্ষা আৰু পাইকাৰী বজাৰৰ বাবে অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

৪/ 'এক্ট ইষ্ট পলিচি'ৰ জৰিয়তে অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগ কিদৰে লাভান্বিত হ’ব পাৰে?

উত্তৰ: এই নীতিৰ অধীনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান আৰু পথ সংযোগ উন্নত হ’লে দক্ষিণ-পূব এচিয়াৰ পৰ্যটকে অসমৰ বন্যপ্ৰাণীতন্ত্ৰ (যেনে কাজিৰঙা) আৰু ধৰ্মীয়-ঐতিহাসিক স্থানসমূহ সহজে ভ্ৰমণ কৰিব পাৰিব, যাৰ ফলত ৰাজহ বৃদ্ধি হ’ব।

৫/ অসমৰ কৃষিভিত্তিক অৰ্থনীতিলৈ চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ অৱদান কি?

উত্তৰ: মিজোৰাম, মেঘালয় আদি চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহত উৎপাদিত বিভিন্ন ফল-মূল, মছলা (যেনে আদা, হালধী) আৰু অগতানুগতিক কৃষি সামগ্ৰীৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ হিচাপে অসমৰ বজাৰখনে এক লাভজনক স্থিতি লাভ কৰে।

৬/ অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজত থকা নদী কেন্দ্ৰিক অৰ্থনৈতিক সম্পৰ্কটো ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: অৰুণাচলৰ পৰা বৈ অহা নদীসমূহৰ ওপৰত নিৰ্মিত জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পই অসমৰ শক্তিৰ নাটনি দূৰ কৰিব পাৰে, যদিও আনহাতে এই নদীসমূহৰ বাবে নামনি অসমত সৃষ্টি হোৱা বানে অসমৰ কৃষি অৰ্থনীতিৰ ক্ষতিও কৰে।

৭/ বাণিজ্যৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ক্ষেত্ৰত 'ষ্টেকচ অব আছাম' (Stakes of Assam) বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যিক চুক্তিসমূহৰ পৰা অসমে লাভ কৰিবলগীয়া অংশ বা স্বাৰ্থ। যেনে— ট্রাইলেটৰেল হাইৱে বা বাংলাদেশৰ সৈতে মুক্ত বাণিজ্য হ’লে অসমৰ সামগ্ৰীৰ বজাৰ গোলকীয় পৰ্যায়লৈ সম্প্ৰসাৰিত হ’ব।

৮/ অসম আৰু বাংলাদেশৰ মাজত থকা সীমান্ত বাণিজ্যৰ (Border Trade) দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ কি কি?

উত্তৰ: 

ক) অসমে বাংলাদেশলৈ কয়লা, চূণশিল আৰু সংৰক্ষিত ফল-মূল ৰপ্তানি কৰাৰ সুযোগ পায়। 

খ) বাংলাদেশৰ সুতাং বা অন্যান্য নদী বন্দৰৰ জৰিয়তে অসমে অতি কম খৰচতে সামগ্ৰী আমদানি-ৰপ্তানি কৰিব পাৰে।

৯/ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ গেছ গ্ৰিড (Gas Grid) প্ৰকল্পই অসম আৰু ইয়াৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহক কিদৰে সংযোগ কৰিছে?

উত্তৰ: প্ৰধানমন্ত্ৰী শক্তি গংগা প্ৰকল্পৰ অধীনত অসমৰ পৰা পাইপলাইনৰ জৰিয়তে ত্ৰিপুৰা, মিজোৰাম আৰু মনিপুৰলৈ প্ৰাকৃতিক গেছ যোগান ধৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে, যাৰ ফলত অঞ্চলটোত এক উমৈহতীয়া উদ্যোগিক বিকাশ সম্ভৱ হৈ উঠিছে।

১০/ অসমৰ হস্ততাঁত আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহ কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?

উত্তৰ: অসমৰ বিখ্যাত মুগা আৰু পাট কাপোৰৰ এক ডাঙৰ বজাৰ চুবুৰীয়া অৰুণাচল, নগালেণ্ড আৰু মেঘালয়ত আছে। ইয়াৰ উপৰি এই পাহাৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰৰ ব্যৱসায়িক লেনদেনেও অসমৰ বাণিজ্যিক উন্নতিত সহায় কৰে।

১১/ 'এক্ট ইষ্ট পলিচি'ৰ অধীনত গুৱাহাটী মহানগৰীৰ বিকাশৰ ভূমিকা কি?

উত্তৰ: গুৱাহাটীক এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান সংযোগ কেন্দ্ৰ (Hub) আৰু বিভিন্ন কূটনৈতিক কাৰ্যালয় (যেনে বাংলাদেশ আৰু ভুটানৰ কনচুলেট অফিচ) স্থাপনৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলি দক্ষিণ-পূব এচিয়াৰ সৈতে সম্পৰ্ক ৰখাৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ কৰা হৈছে।

১২/ অসম আৰু ভুটানৰ মাজত থকা অৰ্থনৈতিক সংযোগৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: ভুটান আৰু অসমৰ মাজত কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সীমান্ত বাণিজ্য কেন্দ্ৰ (যেনে দৰংগা) আছে। ভুটানৰ পৰা জিপচাম, পাথৰ আদি অসমে লাভ কৰে আৰু বিপৰীতে অসমৰ পৰা খাদ্য আৰু তৈলজাত সামগ্ৰী ভুটানলৈ ৰপ্তানি কৰা হয়।

১৩/ জলপথ পৰিবহণে চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে অসমৰ পৰিবহণ ব্যয় কিদৰে হ্ৰাস কৰে?

উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ-২ (ব্ৰহ্মপুত্ৰ) ব্যৱহাৰ কৰি চুবুৰীয়া ৰাষ্ট্ৰ বাংলাদেশৰ মাজেৰে অতি কম খৰচতে গধূৰ মেচিন আৰু কেঁচামাল অসম আৰু ইয়াৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহলৈ অনা-নেৱা কৰিব পাৰি, যাৰ ফলত পথ পৰিবহণৰ ওপৰত চাপ কমে।

১৪/ অসম আৰু ত্ৰিপুৰাৰ মাজত থকা অৰ্থনৈতিক নিৰ্ভৰশীলতাৰ যিকোনো এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: ত্ৰিপুৰাই ইয়াৰ চাহ উদ্যোগ আৰু অন্যান্য বাণিজ্যিক প্ৰয়োজনত অসমৰ ৰে’ল আৰু পথ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰ কৰে। আনহাতে ত্ৰিপুৰাৰ প্ৰাকৃতিক গেছৰ ভাণ্ডাৰে অসমৰ শক্তি খণ্ডক পৰোক্ষভাৱে সহায় কৰে।

১৫/ চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ পৰা অসমলৈ হোৱা প্ৰব্ৰজনে (Migration) অসমৰ শ্ৰম বজাৰত (Labor Market) কি প্ৰভাৱ পেলায়?

উত্তৰ: চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ পৰা অহা দক্ষ আৰু অদক্ষ শ্ৰমিকে অসমৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য, কৃষিখণ্ড আৰু চাহ বাগিচাসমূহৰ বাবে কম খৰচতে শ্ৰমৰ যোগান ধৰে, যিয়ে উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াটো সক্ৰিয় কৰি ৰখাত সহায় কৰে।

৫ নম্বৰীয়া দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ :

১/ চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে অসমৰ অৰ্থনৈতিক পাৰস্পৰিক নিৰ্ভৰশীলতাৰ (Interdependence) প্ৰধান কাৰকসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: ভৌগোলিক আৰু ঐতিহাসিকভাৱে অসম হৈছে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ কেন্দ্ৰবিন্দু। অসম আৰু ইয়াৰ চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ (যেনে মেঘালয়, অৰুণাচল প্ৰদেশ, নগালেণ্ড, মিজোৰাম আদি) অৰ্থনীতি ইখনে সিখনৰ ওপৰত গভীৰভাৱে নিৰ্ভৰশীল। এই পাৰস্পৰিক নিৰ্ভৰশীলতাৰ প্ৰধান কাৰকসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:

• খনিজ সম্পদ আৰু কেঁচামালৰ আদান-প্ৰদান: অসমৰ সমভূমি অঞ্চলত গঢ়ি উঠা উদ্যোগসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বহু খনিজ সম্পদ চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ পৰা আহে। উদাহৰণস্বৰূপে, অসমৰ চিমেন্ট উদ্যোগসমূহ মেঘালয়ৰ উচ্চ মানদণ্ডৰ চূণশিল আৰু কয়লাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। একেদৰে অৰুণাচলৰ পৰা অহা খাৰুৱা তেলে অসমৰ শোধনাগাৰসমূহক সক্ৰিয় কৰি ৰখাত সহায় কৰে।

• খাদ্য সুৰক্ষা আৰু বজাৰ সংযোগ: উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ পাহাৰীয়া ৰাজ্যসমূহত ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে খাদ্যশস্য (বিশেষকৈ ধান) উৎপাদন নহয়। অসমে এই ৰাজ্যসমূহৰ বাবে খাদ্যশস্য, দাইল, শাক-পাচলি আৰু পশুধনৰ প্ৰধান যোগানকাৰী উৎস হিচাপে কাম কৰে। বিপৰীতে, পাহাৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ উৎপাদিত সুমথিৰা, আদা, ইলাচি আদি অগতানুগতিক কৃষি সামগ্ৰীৰ বাবে অসম এক অন্যতম বৃহৎ বজাৰ।

• সেৱা খণ্ডৰ কেন্দ্ৰবিন্দু (Service Sector Hub): শিক্ষা, চিকিৎসা আৰু বাণিজ্যিক লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহ অসমৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰশীল। গুৱাহাটী, ডিব্ৰুগড় আৰু ফৰকাটিং (যোৰহাট) আদি অঞ্চলসমূহে চুবুৰীয়া ৰাজ্যৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু ৰোগীসকলক উন্নত সেৱা প্ৰদান কৰে, যিয়ে অসমৰ অৰ্থনীতিলৈ বুজন পৰিমাণৰ ধন বোৱাই আনে।

২/ 'এক্ট ইষ্ট পলিচি' (Act East Policy)-ৰ অধীনত অসমৰ অৰ্থনৈতিক অংশীদাৰিত্ব বা স্বাৰ্থ (Stakes of Assam) কেনেধৰণৰ? বহলাই লিখা।

উত্তৰ: ২০১৪ চনত ভাৰত চৰকাৰে আৰম্ভ কৰা 'এক্ট ইষ্ট পলিচি' হৈছে দক্ষিণ-পূব এচিয়াৰ (ASEAN) দেশসমূহৰ সৈতে সংযোগ স্থাপনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৌশল। এই নীতিত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ভিতৰত অসমৰ অংশীদাৰিত্ব আৰু স্বাৰ্থ আটাইতকৈ বেছি। ইয়াৰ অৰ্থনৈতিক দিশসমূহ হ’ল:

• আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত প্ৰৱেশ: 'এক্ট ইষ্ট পলিচি'ৰ জৰিয়তে অসমৰ থলুৱা সামগ্ৰী যেনে অসম চাহ, মুগা-পাট, আৰু হস্তশিল্পৰ বাবে ম্যানমাৰ, থাইলেণ্ড, ভিয়েটনাম আদি দেশৰ এক বিশাল গোলকীয় বজাৰ মুকলি হ’ব। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ ৰপ্তানি বৃদ্ধি পাব আৰু স্থানীয় উৎপাদনকাৰীসকল লাভান্বিত হ’ব।

• যোগাযোগ আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ আধুনিকীকৰণ: এই নীতিৰ অধীনত ভাৰত-ম্যানমাৰ-থাইলেণ্ড ত্ৰিপাক্ষিক ঘাইপথ (Trilateral Highway) আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ (ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ-২) আধুনিকীকৰণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত অসমৰ মাজেৰে অতি কম খৰচতে আৰু কম সময়তে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যিক পৰিবহণ সম্ভৱ হৈ উঠিব, যিয়ে ৰাজ্যখনৰ লজিষ্টিক খণ্ডক নতুন গতি প্ৰদান কৰিব।

• কূটনৈতিক আৰু ঔদ্যোগিক বিকাশ: গুৱাহাটীক 'এক্ট ইষ্ট'ৰ দুৱাৰমুখ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ ফলত ইয়াত বাংলাদেশ আৰু ভূটানৰ দৰে চুবুৰীয়া দেশৰ উপ consulate কাৰ্যালয় স্থাপন হৈছে। ইয়াৰ ফলত বিদেশী বিনিয়োগ (FDI) অসমলৈ অহাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ ফলত যুৱ প্ৰজন্মৰ বাবে সংস্থাপনৰ নতুন সুযোগ সৃষ্টি হৈছে।

৩/ চুবুৰীয়া ৰাষ্ট্ৰ বাংলাদেশৰ সৈতে অসমৰ সীমান্ত বাণিজ্যই (Border Trade) ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনীতিত কিদৰে প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে? বিশ্লেষণ কৰা।

উত্তৰ: অসমৰ সৈতে বাংলাদেশৰ থকা ২৬৩ কিলোমিটাৰ জোৰা সীমান্ত কেৱল সুৰক্ষাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰাই নহয়, অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিকোণৰ পৰাও অত্যন্ত স্পৰ্শকাতৰ আৰু সম্ভাৱনাপূৰ্ণ। বাংলাদেশৰ সৈতে থকা এই ভৌগোলিক সামীপ্যই অসমৰ অৰ্থনীতিত নিম্নলিখিত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে:

• পৰিবহণ ব্যয় আৰু সময় হ্ৰাস: উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ পৰা মূল ভাৰতীয় ভূ-খণ্ডলৈ চিকেন নেক (শিলিগুৰি কৰিডৰ) হৈ যোৱা পথটো অতি দীঘলীয়া আৰু ব্যয়বহুল। কিন্তু বাংলাদেশৰ জলপথ আৰু ৰে’লপথ ব্যৱহাৰ কৰিলে (যেনে চট্টগ্রাম বন্দৰ বা আশুগঞ্জ বন্দৰৰ জৰিয়তে) অসমৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী অতি কম খৰচতে বিশ্বৰ বজাৰলৈ পঠিয়াব পৰা যাব।

• সীমান্ত বাণিজ্য কেন্দ্ৰৰ (Border Hat) বিকাশ: অসমৰ কৰিমগঞ্জ, ধুবুৰী আৰু মানকাচৰ আদি সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলসমূহত বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ ফলত থলুৱা অৰ্থনীতি সক্ৰিয় হৈ উঠিছে। বাংলাদেশলৈ কয়লা, চূণশিল, আদা আৰু ফল-মূল ৰপ্তানি কৰি সীমান্তৱৰ্তী জিলাসমূহৰ জনসাধাৰণে স্ব-নিয়োজনৰ পথ বিচাৰি পাইছে।

• উদ্যোগিক সম্প্ৰসাৰণ: বাংলাদেশে বৰ্তমান বস্ত্ৰশিল্প (Garments) আৰু প্লাষ্টিক উদ্যোগত বিশ্বজুৰি নাম কৰিছে। অসমৰ পৰা কেঁচামাল (যেনে প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু বিদ্যুৎ) বাংলাদেশলৈ যোগান ধৰি অসমে এক লাভজনক বাণিজ্যিক অংশীদাৰিত্ব গঢ়ি তুলিব পাৰে, যিয়ে দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্যৰ ঘাটি বহু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰিব।

৪/ অসমৰ ভৱিষ্যত উদ্যোগিক আৰু শক্তি খণ্ডৰ বিকাশত অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু মেঘালয়ৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: যিকোনো এখন ৰাজ্যৰ উদ্যোগিক বিকাশৰ বাবে শক্তি (Power) আৰু কেঁচামাল (Raw Materials) হৈছে অপৰিহাৰ্য উপাদান। অসমৰ এই দুয়োটা প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰাত ইয়াৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্য অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু মেঘালয়ৰ ভূমিকা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।

• অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু জলবিদ্যুৎ সম্ভাৱনা: অৰুণাচল প্ৰদেশক ভাৰতৰ "জলবিদ্যুৎ ভঁৰাল" (Powerhouse of India) বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজ্যখনত বৈ অহা নদীসমূহৰ ওপৰত নিৰ্মিত বৃহৎ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহৰ (যেনে সোৱণশিৰি নামনি জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প) পৰা উৎপাদিত শক্তিৰ এক বুজন অংশ নামনিৰ ৰাজ্য অসমে লাভ কৰিব। অসমত গঢ়ি উঠিবলগীয়া নতুন উদ্যোগসমূহ নিৰৱচ্ছিন্ন শক্তি যোগানৰ বাবে অৰুণাচলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ইয়াৰ উপৰি অৰুণাচলৰ খাৰুৱা তেলে অসমৰ তৈল উদ্যোগক কেঁচামাল যোগান ধৰে।

• মেঘালয় আৰু খনিজ সম্পদৰ ভঁৰাল: অসমত থকা চিমেন্ট কাৰখানাসমূহ (যেনে উমৰাঙচু বা বোকাজানৰ ওচৰ-পাজৰৰ অঞ্চলসমূহ) সম্পূৰ্ণৰূপে মেঘালয়ৰ পৰা অহা চূণশিল আৰু কয়লাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। মেঘালয়ৰ পাহাৰীয়া খনিজ সম্পদে অসমৰ গধুৰ উদ্যোগসমূহক সজীৱ কৰি ৰাখিছে।

• পৰিসমাপ্তি: গতিকে দেখা যায় যে অসমৰ উদ্যোগিক সপোন বাস্তবায়িত কৰিবলৈ হ’লে অৰুণাচলৰ "শক্তি" আৰু মেঘালয়ৰ "খনিজ সম্পদ"ৰ এক সুষম আৰু পৰিৱেশ-অনুকূল ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়।

৫/ 'এক্ট ইষ্ট পলিচি'ৰ সফল ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত অসমে সম্মুখীন হোৱা প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বানসমূহ কি কি? এইবোৰ কিদৰে দূৰ কৰিব পৰা যায়?

উত্তৰ: 'এক্ট ইষ্ট পলিচি'য়ে অসমৰ বাবে সম্ভাৱনাৰ দুৱাৰ মুকলি কৰিছে যদিও ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে ফলপ্ৰসূ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান জটিল অৰ্থনৈতিক আৰু আন্তঃগাঁথনিমূলক প্ৰত্যাহ্বান আছে। এই প্ৰত্যাহ্বান আৰু ইয়াৰ প্ৰতিকাৰসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল:

• প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বানসমূহ:

  • লেহেমীয়া আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণ: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঘাইপথ, ৰে’লপথ আৰু কাৰ্গ’ টাৰ্মিনেলসমূহৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য এতিয়াও সম্পূৰ্ণ গতিৰে আগবঢ়া নাই, যাৰ ফলত চুবুৰীয়া দেশৰ সৈতে পোনপটীয়া সংযোগ ব্যৱস্থাত বাধা আহি পৰিছে।

  • সীমান্তৱৰ্তী সুৰক্ষা আৰু অবৈধ অনুপ্ৰৱেশ: বাংলাদেশ বা ম্যানমাৰৰ সৈতে থকা মুক্ত বা অসম্পূৰ্ণ সীমান্তৰ বাবে অবৈধ সৰবৰাহ (Smuggling) আৰু সুৰক্ষাজনিত সমস্যাই আনুষ্ঠানিক বাণিজ্যৰ পৰিৱেশ ব্যাহত কৰে।

  • স্থানীয় উৎপাদনৰ নাটনি: অসমে দক্ষিণ-পূব এচিয়াৰ বজাৰ লাভ কৰিলেও, সেই বজাৰৰ চাহিদা পূৰণ কৰিব পৰাকৈ বৃহৎ পৰিমাণৰ মানসম্পন্ন ঔদ্যোগিক সামগ্ৰী বৰ্তমান অসমত উৎপাদন হোৱা নাই।

• সমাধানৰ উপায়:

  • পাব্লিক-প্ৰাইভেট পাৰ্টনাৰশ্বিপ (PPP Model): চৰকাৰৰ লগতে ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিনিয়োগকাৰীক আকৰ্ষণ কৰি পথ আৰু জলপথ পৰিবহণৰ কাম খৰতকীয়া কৰিব লাগিব।

  • ডিজিটেল সংযোগ আৰু আইন শৃংখলা: সীমান্তত আধুনিক প্ৰযুক্তি (যেনে স্মাৰ্ট ফেন্সিং) ব্যৱহাৰ কৰি সুৰক্ষা সুনিশ্চিত কৰিব লাগিব যাতে বৈধ ব্যৱসায়ীসকলে নিৰ্ভয়ে কাম কৰিব পাৰে।

  • দক্ষতা বিকাশ আৰু বিশেষ অৰ্থনৈতিক অঞ্চল (SEZ): অসমৰ যুৱক-যুৱতীসকলক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰৰ উপযোগী কৰি গঢ়ি তুলিবলৈ কাৰিকৰী শিক্ষা দিব লাগিব আৰু থলুৱা সামগ্ৰী প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ বাবে সীমান্তৰ ওচৰত বিশেষ অৰ্থনৈতিক অঞ্চল স্থাপন কৰিব লাগিব।

Very Short Answer Questions (1 Mark)

1. What was land revenue?

Answer: Land revenue was the tax collected by the British government from cultivators or landowners on agricultural land.

2. Why did the British impose high land revenue?

Answer: The British imposed high land revenue mainly to increase government income and finance colonial administration.

3. Name one effect of high land revenue on farmers.

Answer:

High land revenue forced many farmers into debt and poverty.

4. What was the British opium policy?

Answer: The British prohibited private opium production and brought the opium trade under government control.

5. Why was opium important to the British government?

Answer: Opium generated large revenue and supported British trade with China.

6. What is meant by colonial investment?

Answer: Colonial investment refers to British capital invested in plantations, mining and transport mainly for colonial interests.

7. Name one plantation industry developed during colonial rule.

Answer: Tea plantation was one of the major plantation industries developed during colonial rule.

8. Why did the British develop railways?

Answer: Railways were developed mainly to transport raw materials and troops quickly.

9. Mention one benefit of water transport.

Answer: Water transport reduced the cost of transporting goods.

10. What is in-migration?

Answer: In-migration means the movement of people into a region from other places.

11. Why did workers migrate to Assam during British rule?

Answer: Workers migrated mainly to work in tea plantations.

12. What was the Partition of 1947?

Answer: Partition was the division of British India into India and Pakistan in 1947.

13. Mention one economic impact of Partition.

Answer: Partition disrupted trade and transport networks.

14. Which sector received major British investment besides plantations?

Answer: Mining received significant British investment.

15. What was the overall objective of British economic policy?

Answer: The main objective was to serve British economic interests rather than India's development.

PART-B: Short Answer Questions (2 Marks)

1. Explain the land revenue system introduced by the British.

Answer: The British imposed a fixed land tax on cultivators and landowners. The revenue demand was often high and had to be paid regardless of crop production, causing financial hardship.

2. Mention two impacts of high land revenue.

Answer: High land revenue increased farmers' debts and forced many to sell their land. It also reduced agricultural investment and lowered rural living standards.

3. Why did the British control opium production?

Answer: The British government monopolized opium production to earn huge revenue. State control also helped regulate exports, especially to China, making opium an important source of colonial income.

4. What was the effect of banning private opium trade?

Answer: Private traders lost business opportunities, while the government gained complete control over production and profits. Farmers had fewer choices regarding cultivation.

5. Explain colonial investment in plantations.

Answer: British capital was invested mainly in tea, coffee and rubber plantations. These industries produced export-oriented goods and generated profits for British companies.

6. Why did the British invest in mining?

Answer: Mining supplied coal and minerals required for industries and railway transport. It also supported Britain's industrial economy.

7. State two objectives of railway development.

Answer: Railways transported raw materials to ports and moved British troops efficiently. They also connected markets for colonial trade.

8. Mention two advantages of water transport during colonial rule.

Answer: Water transport reduced transportation costs and helped move bulky goods over long distances. Rivers became important trade routes.

9. Why did labourers migrate into Assam?

Answer: Large numbers of workers were brought from other parts of India because local labour was insufficient for tea plantations. This migration supported plantation expansion.

10. State two economic effects of in-migration.

Answer: Migration increased the labour supply and expanded plantation production. It also changed the demographic composition of the region.

11. Explain the economic importance of tea plantations.

Answer: Tea plantations generated export earnings and employment opportunities. However, most profits were transferred to British companies.

12. What were the economic effects of Partition?

Answer: Partition disrupted markets, trade routes and transportation systems. It also caused displacement of people and shortages of resources.

13. How did colonial investment benefit the British economy?

Answer: Colonial investment ensured a regular supply of raw materials and created markets for British manufactured goods, increasing British profits.

14. Why is the colonial economy called an exploitative economy?

Answer: The colonial economy mainly served British interests. Resources, labour and profits were used to strengthen Britain's economy instead of promoting balanced development in India.

15. Summarise the overall impact of colonial rule on the economy.

Answer: Colonial rule introduced railways, plantations and mining, but these developments primarily benefited Britain. Heavy taxation, exploitation of resources and unequal investment slowed India's independent economic growth.

5 Important Long Questions and Answer :

Q1. Explain the imposition of land revenue during British rule and discuss its impact on the economy.

Answer: After the British occupied Assam, they introduced a land revenue system to collect taxes from cultivators. The tax had to be paid in cash regardless of the success or failure of crops. Revenue rates were often high, forcing farmers to borrow money from moneylenders. Many peasants lost their land because they could not pay the taxes. The system increased the financial burden on cultivators and discouraged investment in agriculture. Farmers concentrated on paying taxes instead of improving farming methods. Rural poverty, indebtedness and landlessness increased. The unequal distribution of land also widened social inequality. Although the government earned more revenue, agricultural productivity remained low.

Thus, the British land revenue policy mainly benefited the colonial administration while creating long-term economic hardship for the rural population. It became one of the major causes of economic exploitation under colonial rule.

Q2. Discuss the British policy regarding opium production and trade in Assam.

Answer: Before British rule, opium was produced and consumed freely in many parts of Assam. The British government gradually prohibited private opium production and established a monopoly over its manufacture and sale. The main objective was to increase government revenue and control the profitable opium trade. The government imported opium from its factories and sold it through licensed shops. Local cultivation was discouraged, and illegal production was strictly punished. This policy generated large income for the colonial government. However, many people became dependent on government-supplied opium, creating social and health problems. Farmers who had previously cultivated opium lost an important source of income.

The state takeover of opium trade therefore served British financial interests rather than local welfare. It increased colonial revenue while reducing economic freedom and adversely affecting the livelihood of many people in Assam.

Q3. Explain the nature and impact of colonial investment in plantations, mining and other industries.

Answer: The British invested heavily in tea plantations, coal mining, oil production and a few other industries in Assam. Their main objective was to extract raw materials and earn profits for Britain rather than promote balanced industrial development. Tea plantations became the largest industry and created employment opportunities. Coal mines and oil fields supplied fuel for industries and transport. British companies introduced modern machinery and improved production techniques. However, most industries remained under foreign ownership, and profits were transferred to Britain instead of being reinvested locally. The working conditions of labourers were poor, and wages remained low. Indigenous industries received little support and could not compete with British enterprises.

Therefore, colonial investment contributed to the growth of export industries but failed to create broad-based industrial development. The benefits mainly went to British investors while the local economy remained underdeveloped.

Q4. Examine the role of water transport and railways in the colonial economy.

Answer: The British developed waterways and railway networks mainly to serve colonial economic interests. Assam's rivers were used to transport tea, coal, timber and other raw materials to ports. Railways connected plantations, mines and commercial centres with major markets. The transport system reduced travel time and transportation costs. It encouraged trade, increased exports and improved communication. Railways also helped the British move troops quickly to maintain political control. However, transport development mainly focused on areas producing export commodities. Many rural regions remained poorly connected. The infrastructure was designed primarily to facilitate the movement of raw materials to Britain rather than promote balanced regional development.

Thus, although railways and waterways modernised transport and contributed to economic growth, their primary purpose was to strengthen the colonial economy and maximise British profits.

Q5. Explain the impact of in-migration and the Partition of 1947 on Assam's economy.

Answer: During British rule, a large number of labourers migrated to Assam from other parts of India to work in tea plantations. Farmers and traders also migrated in search of better economic opportunities. This migration increased the labour supply, expanded agricultural cultivation and supported the growth of plantation industries. It also changed the demographic and cultural composition of Assam. The Partition of 1947 created serious economic difficulties. Assam lost important trade routes and communication links with eastern Bengal (East Pakistan). Trade declined, transport became difficult and markets were disrupted. Refugee migration increased pressure on land, employment and public resources.

Although migration contributed to economic development by providing labour, Partition created long-term challenges for trade and regional economic growth. Both events significantly influenced the structure and development of Assam's economy during and after colonial rule.