প্ৰশ্নাৱলী

১. সুস্বাস্থ্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় যিকোনো দুটা ব্যৱস্থা উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: সুস্বাস্থ্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দুটা ব্যৱস্থা হ'ল—

• 
  

  ৰাজহুৱা পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা: আমাৰ চাৰিওফালৰ ভৌতিক পৰিৱেশ নিকা কৰি ৰখা অতি জৰুৰী । আৱৰ্জনাবোৰ সঠিকভাৱে নিষ্কাশন কৰিলে আৰু নলা-নৰ্দমাবোৰ চাফা কৰি ৰাখিলে এটা স্বাস্থ্যকৰ পৰিৱেশ গঢ়ি উঠে ।

  
  

• 
  

  সুষম আহাৰ আৰু অৰ্থনৈতিক অৱস্থা: শৰীৰৰ সঠিক পুষ্টিৰ বাবে পৰ্যাপ্ত খাদ্যৰ প্ৰয়োজন । ইয়াৰ বাবে ভাল আৰ্থিক অৱস্থা আৰু কৰ্ম-সংস্থান থকাটো প্ৰয়োজন যাতে আমি পুষ্টিকৰ আহাৰ সংগ্ৰহ কৰিব পাৰোঁ ।

  
  

২. ৰোগৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ প্ৰয়োজনীয় দুটা ব্যৱস্থা উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: ৰোগৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ প্ৰয়োজনীয় দুটা ব্যৱস্থা হ'ল—

• 
  

  সংক্ৰামক অভিকৰ্তাক প্ৰতিৰোধ কৰা: ৰোগ সৃষ্টিকাৰী বীজাণু যাতে বিয়পিব নোৱাৰে তাৰ বাবে বিশুদ্ধ খোৱা পানী ব্যৱহাৰ কৰা আৰু জনবহুল বা ঘন বসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ পৰা আঁতৰি থকাটো উচিত ।

  
  

• 
  

  ছিটাকৰণ (Vaccination): শৰীৰত ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বা অসংক্ৰাম্যতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ সময়মতে ছিটা লোৱাটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয় । ইয়াৰ ফলত ভৱিষ্যতে সেই নিৰ্দিষ্ট বীজাণুৱে দেহত ৰোগ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে ।

  
  

৩. ওপৰৰ দুয়োটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ একেধৰণৰ নে বেলেগ? কিয়?

উত্তৰ: ওপৰৰ দুয়োটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ কিছু পৰিমাণে বেলেগ ।

ইয়াৰ কাৰণ হ'ল: 'সুস্বাস্থ্য' আৰু 'ৰোগমুক্ত' অৱস্থাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে । এজন ব্যক্তি কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰোগত আক্ৰান্ত নোহোৱাকৈও অসুস্থ বা অস্বাস্থ্যকৰ হ'ব পাৰে । সুস্বাস্থ্যই কেৱল ৰোগহীন দেহক নুবুজায়; ই এজন ব্যক্তিৰ দৈহিক, মানসিক আৰু সামাজিক কুশলতাকহে সূচায় । আনহাতে, ৰোগৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পোৱাৰ ব্যৱস্থাবোৰ মুখ্যত ৰোগৰ নিৰ্দিষ্ট কাৰক বা বীজাণুবোৰ ধ্বংস কৰা আৰু শৰীৰৰ অংগতন্ত্ৰৰ বিসংগতি দূৰ কৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে । সেয়েহে, সুস্বাস্থ্যৰ বাবে সামাজিক আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিক দিশত গুৰুত্ব দিয়া হয়, আনহাতে ৰোগমুক্ত হ'বলৈ ব্যক্তিগত পৰিচ্ছন্নতাৰ লগতে চিকিৎসা আৰু নিৰ্দিষ্ট প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োজন হয় ।

প্ৰশ্নাৱলী 

১. যদি তুমি অসুস্থ হৈছা আৰু যাৰ বাবে ডাক্তৰৰ ওচৰত চিকিৎসা কৰিব লাগে বুলি ভাবিছা তাৰ তিনিটা কাৰণ উল্লেখ কৰা। যদি ইয়াৰ কাৰণ মাত্র এটা তেতিয়া ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ যাবা নেকি? কিয় যাবা বা নাযাবা?

উত্তৰ: মই অসুস্থ হ’লে ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ তিনিটা সম্ভাব্য কাৰণ হ’ল—

• একেৰাহে কেইবাদিনো ধৰি হোৱা তীব্ৰ মূৰৰ বিষ।

• শৰীৰৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি পোৱা বা জ্বৰ হোৱা।

• ঘনে ঘনে হোৱা পনীয়া শৌচ বা বমি।

যদি এইবোৰৰ ভিতৰত মাত্ৰ এটা কাৰণো দেখা দিয়ে, তথাপিও মই ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ যাম। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল— আমাৰ দেহত দেখা দিয়া যিকোনো এটা লক্ষণে কোনো এক গভীৰ বেমাৰৰ আগজাননী দিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, সাধাৰণ মূৰৰ বিষ কেৱল পৰীক্ষাৰ মানসিক চাপৰ বাবেও হ’ব পাৰে অথবা ই মেনিঞ্জাইটিছৰ (Meningitis) দৰে গুৰুতৰ ৰোগৰ লক্ষণো হ’ব পাৰে। গতিকে লেব’ৰেটৰী পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা ৰোগটো সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰি সময়মতে চিকিৎসা কৰাটো প্ৰয়োজন।

২. তলৰ কোনটো ৰোগৰ কাৰণে স্বাস্থ্যত প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে? যদি পৰে কিয়?

• যদি তুমি জন্দিছত ভোগা,

• যদি তোমাৰ ওকনি হয়,

• যদি তোমাৰ শালমইনা হয়।

উত্তৰ: ওপৰত উল্লেখ কৰা তিনিওটা সমস্যাৰ ভিতৰত জন্দিছত (Jaundice) ভুগিলে স্বাস্থ্যৰ ওপৰত আটাইতকৈ বেছি আৰু দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পৰিব।

ইয়াৰ কাৰণসমূহ হ’ল:

• জন্দিছৰ প্ৰভাৱ: জন্দিছ হ’লে আমাৰ দেহৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ যকৃত (Liver) আক্ৰান্ত হয়। যকৃতৰ কাৰ্যত বিসংগতি ঘটিলে হজম শক্তি কমি যায়, শৰীৰ দুৰ্বল হয় আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ বহু দিনলৈ থাকে।

• ওকনি আৰু শালমইনা: ওকনি বা শালমইনা হোৱাটো শৰীৰৰ নিৰ্দিষ্ট অংশৰ এক সাময়িক বিসংগতি মাত্ৰ। এইবোৰে আমাৰ শৰীৰৰ আভ্যন্তৰীণ অংগতন্ত্ৰৰ কাৰ্যত কোনো বিশেষ ব্যাঘাত নজন্মায়, সেয়েহে জন্দিছৰ তুলনাত ইহঁতৰ প্ৰভাৱ স্বাস্থ্যৰ ওপৰত তেনেই নগণ্য।

প্ৰশ্নাৱলী

১. আমি অসুস্থ হ'লে কিয় স্বাদহীন আৰু পুষ্টিকৰ খাদ্য খাবৰ কাৰণে পৰামৰ্শ দিয়া হয়?

উত্তৰ: আমি অসুস্থ হ’লে দেহৰ অংগতন্ত্ৰসমূহৰ স্বাভাৱিক কাৰ্যত ব্যাঘাত জন্মে, যাৰ ফলত পাচন তন্ত্ৰ দুৰ্বল হৈ পৰে। সেয়েহে আমাক সহজতে হজম হোৱা স্বাদহীন (মছলাহীন) আৰু পুষ্টিকৰ খাদ্য খাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হয়। ইয়াৰ কাৰণসমূহ হ’ল—

• পুষ্টিকৰ খাদ্যই দেহত শক্তি সংৰক্ষণ কৰাত সহায় কৰে。

• ই দেহৰ অসংক্ৰাম্য তন্ত্ৰক (Immune System) শক্তিশালী কৰি তোলে যাতে শৰীৰে ৰোগ সৃষ্টিকাৰী অণুজীৱৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিব পাৰে।

• সহজপাচ্য খাদ্যই দুৰ্বল পাচন তন্ত্ৰৰ ওপৰত অতিৰিক্ত চাপ নপেলায়।

২. কি কি প্ৰক্ৰিয়াৰদ্বাৰা সংক্ৰামক ৰোগসমূহ সঞ্চাৰিত হয়?

উত্তৰ: সংক্ৰামক ৰোগসমূহ বিভিন্ন প্ৰক্ৰিয়াৰে এজন ব্যক্তিৰ পৰা আন এজন ব্যক্তিলৈ সঞ্চাৰিত হ’ব পাৰে। সেইবোৰ হ’ল—

• বায়ুৰ জৰিয়তে: কাহ বা হাঁচিৰ ফলত নিৰ্গত হোৱা অতি সূক্ষ্ম কণিকাবোৰ বায়ুৰ লগত মিহলি হৈ সুস্থ মানুহৰ দেহলৈ বিয়পে। উদাহৰণ— পানীলগা, যক্ষ্মা।

• পানীৰ জৰিয়তে: দূষিত খোৱা পানীৰ যোগেদি কলেৰাৰ দৰে ৰোগ সঞ্চাৰিত হয়।

• ভৌতিক সংস্পৰ্শ বা যৌন ক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে: কিছুমান ৰোগ যেনে ছিফিলিছ বা এইড্ছ (AIDS) যৌন সংস্পৰ্শৰ দ্বাৰা বিয়পে।

• বাহকৰ জৰিয়তে: মহ, মাখি আদি প্ৰাণীৰ দ্বাৰা ৰোগ সঞ্চাৰিত হয়। উদাহৰণ— মেলেৰিয়া।

৩. তোমালোকৰ স্কুলত সংক্ৰামক ৰোগ সঞ্চাৰিত নহ'বৰ বাবে কি কি ব্যৱস্থা গ্রহণ কৰিছা?

উত্তৰ: আমাৰ স্কুলত সংক্ৰামক ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ বাবে নিম্নলিখিত ব্যৱস্থাসমূহ গ্ৰহণ কৰা হৈছে—

• বিশুদ্ধ খোৱা পানী: স্কুলত ফিল্টাৰ কৰা বিশুদ্ধ খোৱা পানীৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে যাতে পানীৰ দ্বাৰা ৰোগ বিয়পিব নোৱাৰে।

• পৰিষ্কাৰ পৰিৱেশ: শ্ৰেণীকোঠা আৰু স্কুলৰ চৌহদ নিয়মীয়াকৈ চাফা কৰি ৰখা হয় যাতে মহ-মাখিৰ বংশবৃদ্ধি নহয়।

• সামাজিক দূৰত্ব: কোনো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পানীলগা বা কাহ হ’লে তেওঁক ৰুমাল ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰু আনৰ পৰা নিৰ্দিষ্ট দূৰত্ব বজাই ৰাখিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হয়।

• সজাগতা সভা: পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু ছিটাকৰণৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে সজাগতা সৃষ্টি কৰা হয়।

৪. অসংক্ৰাম্যকৰণ কি?

উত্তৰ: অসংক্ৰাম্যকৰণ হ’ল এনে এক প্ৰক্ৰিয়া যাৰ দ্বাৰা শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বা অসংক্ৰাম্য তন্ত্ৰক কোনো এক নিৰ্দিষ্ট ৰোগৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিবলৈ কৃত্ৰিমভাৱে প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ বাবে দেহত ছিটা (Vaccine) প্ৰয়োগ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত শৰীৰত কিছুমান সঞ্চিত কোষৰ সৃষ্টি হয় যিয়ে ভৱিষ্যতে একেজাতীয় বীজাণুৱে আক্ৰমণ কৰিলে তাক তৎক্ষণাত ধ্বংস কৰিব পাৰে।

৫. তোমালোকৰ অঞ্চলৰ স্বাস্থ্যকেন্দ্রত অসংক্ৰাম্যকৰণৰ কি কি ব্যৱস্থা আছে? তোমালোকৰ অঞ্চলত কি কি ৰোগৰ প্ৰভুত্ব বেছি?

উত্তৰ: আমাৰ অঞ্চলৰ স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত চৰকাৰী জনস্বাস্থ্য আঁচনিৰ অধীনত শিশু আৰু গৰ্ভৱতী মহিলাৰ বাবে বিনামূল্যে বিভিন্ন অসংক্ৰাম্যকৰণ বা ছিটাকৰণৰ ব্যৱস্থা আছে।

• ছিটাকৰণৰ ব্যৱস্থা: ইয়াত বি.চি.জি (BCG), পলিঅ’ (Polio), ডি.পি.টি (DPT), হেপাটাইটিছ-A আৰু B, সৰু আই (Measles) আদি ৰোগৰ ছিটা দিয়া হয়।

• ৰোগৰ প্ৰভুত্ব: আমাৰ অঞ্চলত সাধাৰণতে ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ সময়ত পানীলগা-জ্বৰ, ডায়েৰিয়া আৰু মেলেৰিয়া আদি ৰোগৰ প্ৰভুত্ব বেছি দেখা যায়। (টোকা: তোমালোকে তোমালোকৰ অঞ্চলৰ বিশেষ ৰোগৰ নাম ইয়াত যোগ কৰিব পাৰা)।

অনুশীলনী 

১. যোৱা এবছৰ ধৰি কিমানবাৰ তুমি অসুস্থ হৈছা? সেই বেমাৰবোৰ কি কি আছিল? 

(a) বেমাৰত অসুস্থ হওঁতে ইয়াৰ পৰা পৰিহাৰ পাবলৈ তোমাৰ অভ্যাসৰ কি কি পৰিবৰ্তন হৈছিল? 

(b) বেমাৰৰ পৰিহাৰৰ কাৰণে তোমাৰ পাৰিপাৰ্শ্বিকতাৰ কি সলনি হোৱাটো বিচাৰা?

উত্তৰ: যোৱা এবছৰত মই দুবাৰ অসুস্থ হৈছিলোঁ। এবাৰ পানীলগা জ্বৰ আৰু আনবাৰ ডায়েৰিয়াত ভুগিছিলোঁ। 

(a) অসুস্থ হওঁতে মই গ্ৰহণ কৰা অভ্যাসৰ পৰিৱৰ্তনসমূহ হ’ল— সদায় বিশুদ্ধ ফিল্টাৰ কৰা পানী ব্যৱহাৰ কৰা, আহাৰ খোৱাৰ আগতে ভালদৰে হাত ধোৱা আৰু বাহিৰৰ খোলা বা অস্বাস্থ্যকৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰা বিৰত থকা। 

(b) পাৰিপাৰ্শ্বিকতাৰ ক্ষেত্ৰত মই বিচাৰোঁ যে আমাৰ অঞ্চলৰ নলা-নৰ্দমাবোৰ সদায় পৰিষ্কাৰ হৈ থাকক যাতে পানী জমা হৈ মহ-মাখিৰ বংশবৃদ্ধি নহয়। লগতে আৱৰ্জনাবোৰ সঠিকভাৱে নিষ্কাশন কৰাৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।

২. এজন চিকিৎসক/নাৰ্চ/স্বাস্থ্যকৰ্মীয়ে আন মানুহৰ তুলনাত অসুস্থ মানুহৰ লগত বেছিকৈ মিলামিছা কৰি থাকে। নিজকে তেওঁ কেনেকৈ ৰোগৰ পৰা পৰিহাৰ পাইছে?

উত্তৰ: এজন স্বাস্থ্যকৰ্মীয়ে নিজকে ৰোগৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ নিম্নলিখিত সাৱধানতাসমূহ গ্ৰহণ কৰে—

• ৰোগীক পৰীক্ষা কৰাৰ সময়ত মাস্ক (Mask), হাতমোজা (Gloves) আৰু এপ্রন ব্যৱহাৰ কৰে।

• ৰোগীক স্পৰ্শ কৰাৰ পাছত ছেনিটাইজাৰ বা চাবোনেৰে হাত পৰিষ্কাৰ কৰে।

• বিভিন্ন সংক্ৰামক ৰোগৰ পৰা বাচিবলৈ তেওঁলোকে সময়মতে ছিটাকৰণ (Vaccination) গ্ৰহণ কৰে।

• ব্যৱহৃত বেজী বা আন চিকিৎসা সামগ্ৰীবোৰ সঠিকভাৱে বিনষ্ট কৰে যাতে সংক্ৰমণ নহয়।

৩. তোমাৰ অঞ্চলত সঘনাই হোৱা ৰোগসমূহৰ ওপৰত জৰীপ চলোৱা। ৰোগসমূহ নিবাৰণৰ কাৰণে কৰ্তৃপক্ষলৈ তিনিটা পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা।

উত্তৰ: আমাৰ অঞ্চলত সঘনাই হোৱা ৰোগসমূহ হ’ল— টাইফয়েড, মেলেৰিয়া আৰু জন্দিছ। এইসমূহ নিবাৰণৰ বাবে কৰ্তৃপক্ষলৈ তিনিটা পৰামৰ্শ হ’ল— 

১. অঞ্চলটোত নিয়মিতভাৱে বিশুদ্ধ খোৱা পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰা। 

২. নলা-নৰ্দমা পৰিষ্কাৰ কৰা আৰু মহ নিধনকাৰী দৰৱ ছটিয়াবলৈ ব্যৱস্থা কৰা। 

৩. আৱৰ্জনাবোৰ ৰাস্তাত পেলাই নথৈ নিয়মিতভাৱে সংগ্ৰহ কৰি সঠিক নিষ্কাশনৰ ব্যৱস্থা কৰা।

৪. এটা শিশুৱে তাৰ পৰিচৰ্য্যাক অসুস্থতাৰ বিষয়ে একো ক'ব নোৱাৰে। এনে ক্ষেত্ৰত তুমি কি সহায় কৰিবা যে— 

(a) শিশুটো অসুস্থ হৈছে? 

(b) কি কাৰণে অসুস্থ হৈছে?

উত্তৰ: 

(a) শিশুটো অসুস্থ হোৱাৰ লক্ষণসমূহ হ’ল— একেৰাহে কান্দি থকা, আহাৰ খাবলৈ ইচ্ছা নকৰা, শৰীৰৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি পোৱা বা শৰীৰ দুৰ্বল হৈ পৰা। 

(b) অসুস্থতাৰ কাৰণ জানিবলৈ শিশুটোৰ শৰীৰৰ বিভিন্ন উপসৰ্গ লক্ষ্য কৰিব লাগিব। যেনে— যদি শৌচ-বমি হৈছে তেন্তে পাচন তন্ত্ৰৰ সমস্যা, যদি জ্বৰ আৰু কাহ হৈছে তেন্তে শ্বাসতন্ত্ৰৰ সংক্ৰমণ হ’ব পাৰে। সঠিক কাৰণ জানিবলৈ চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ আৰু লেব’ৰেটৰী পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজন হ’ব।

৫. তলৰ কোনটো কাৰণত এজন ব্যক্তি বেছিকৈ বেমাৰত পৰিব— 

(a) যেতিয়া ব্যক্তিজন মেলেৰিয়া ৰোগৰ পৰা আৰোগ্য হৈছে। 

(b) যেতিয়া ব্যক্তিজন মেলেৰিয়া ৰোগৰ পৰা আৰোগ্য হৈ মাজু আই (Chicken Pox) ত ভোগা ৰোগীক পৰিচৰ্য্যা কৰে। 

(c) মেলেৰিয়া ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে আৰোগ্য হোৱাৰ পাছত চাৰিদিনৰ বাবে লঘোনে থকা অবস্থাত মাজু আইত আক্ৰান্ত ৰোগীক পৰিচৰ্য্যা কৰে।

উত্তৰ: শুদ্ধ উত্তৰটো হ’ল— (c)।

 কাৰণ: মেলেৰিয়াৰ পৰা আৰোগ্য হোৱাৰ পাছত শৰীৰ ইতিমধ্যে দুৰ্বল হৈ থাকে। তাৰোপৰি চাৰিদিন লঘোনে থকাৰ ফলত দেহত প্ৰয়োজনীয় পুষ্টিৰ অভাৱ ঘটে, যাৰ ফলত অসংক্ৰাম্য তন্ত্ৰ বা ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা অতি দুৰ্বল হৈ পৰে। এনে অৱস্থাত মাজু আইৰ দৰে সংক্ৰামক ৰোগীৰ পৰিচৰ্য্যা কৰিলে ব্যক্তিজন অতি সহজেই সেই ৰোগত আক্ৰান্ত হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।

৬. তলৰ কোনটো কাৰণত তুমি বেমাৰত পৰিব পাৰা— 

(a) যেতিয়া তুমি পৰীক্ষাৰ কাৰণে বেছিকৈ অধ্যয়ন কৰা। 

(b) যেতিয়া তুমি বাছ আৰু ৰেলেৰে দুদিন একেৰাহে যাত্ৰা কৰা। 

(c) যেতিয়া তোমাৰ সহপাঠী বন্ধু সৰু আই ৰোগত আক্ৰান্ত হয়। কিয়?

উত্তৰ: শুদ্ধ উত্তৰটো হ’ল— (c)। 

কাৰণ: সৰু আই (Measles) হ’ল এবিধ অতি সংক্ৰামক ভাইৰাছজনিত ৰোগ। এই ৰোগ বায়ুৰ জৰিয়তে বা ৰোগীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে সুস্থ ব্যক্তি এজনৰ দেহলৈ সহজে সংচাৰিত হয়। সেয়েহে সহপাঠী বন্ধু এজন এই ৰোগত আক্ৰান্ত হ’লে তেওঁৰ ওচৰত থাকিলে বা একেলগে মিলামিছা কৰিলে বীজাণু সংক্ৰমণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। আনহাতে, বেছিকৈ অধ্যয়ন কৰা বা যাত্ৰা কৰিলে কেৱল ভাগৰ লাগিব পাৰে, কিন্তু ই কোনো সংক্ৰামক ৰোগৰ সৃষ্টি নকৰে।