অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ : 

প্ৰশ্ন ১: কোন চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংবিধানখন আনুষ্ঠানিকভাৱে কাৰ্যকৰী কৰা হৈছিল? 

উত্তৰ: ১৭৮৯ চনৰ ৪ মাৰ্চ তাৰিখে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংবিধানখন সৰ্বপ্ৰথম কাৰ্যকৰী কৰা হৈছিল।

প্ৰশ্ন ২: বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি লিখিত সংবিধান কোনখন? 

উত্তৰ: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ (USA) সংবিধানেই হৈছে বৰ্তমান বিশ্বৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীনতম লিখিত সংবিধান।

প্ৰশ্ন ৩: আমেৰিকাৰ মূল সংবিধানখনত সৰ্বমুঠ কেইটা অনুচ্ছেদ আছিল? 

উত্তৰ: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ মূল সংবিধানখনত সৰ্বমুঠ ৭ টা (সাতটা) অনুচ্ছেদ আছিল।

প্ৰশ্ন ৪: আমেৰিকাৰ আইনসভা বা কংগ্ৰেছৰ উচ্চ সদনটোক কি নামেৰে জনা যায়? 

উত্তৰ: আমেৰিকান কংগ্ৰেছৰ উচ্চ সদনটোক 'চিনেট' (Senate) বুলি কোৱা হয়।

প্ৰশ্ন ৫: মার্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নিম্ন সদন অৰ্থাৎ 'হাউচ অব ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিবছ'ৰ সদস্যসকলৰ কাৰ্যকাল কেইবছৰ? 

উত্তৰ: নিম্ন সদনৰ প্ৰতিনিধিসকলৰ কাৰ্যকাল মাত্ৰ ২ (দুই) বছৰ।

প্ৰশ্ন ৬: আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানজনক সহায় কৰিবলৈ থকা অনানুষ্ঠানিক পৰামৰ্শদাতা গোটটোক কি বোলা হয়? 

উত্তৰ: ইয়াক আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ 'পকেট কেবিনেট' বা 'কিচেন কেবিনেট' (Kitchen Cabinet) বুলি অভিহিত কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৭: আমেৰিকাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ (Supreme Court) মুখ্য অধিবক্তা আদিকে ধৰি সৰ্বমুঠ সতীৰ্থ বিচাৰকৰ সংখ্যা কিমান?

উত্তৰ: বৰ্তমান আমেৰিকাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত ১ জন মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু ৮ জন সহযোগী বিচাৰককে ধৰি মুঠ ৯ জন সদস্য থাকে।

প্ৰশ্ন ৮: 'ফিলাদেলফিয়া সন্মিলন' (Philadelphia Convention) কিহৰ সৈতে জৰিত? 

উত্তৰ: ১৭৮৭ চনত অনুষ্ঠিত এই ঐতিহাসিক সন্মিলনখনতেই আমেৰিকাৰ সংবিধানখনৰ খচৰা প্ৰস্তুত আৰু গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।

প্ৰশ্ন ৯: আমেৰিকান শাসন ব্যৱস্থাত অংগৰাজ্যসমূহৰ বাবে পৃথক সংবিধান থকাটো কিহৰ প্ৰতীক? 

উত্তৰ: ই হৈছে আমেৰিকাৰ বিশুদ্ধ বা কট্টৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ (Federalism) এক অন্যতম অনন্য নিদৰ্শন।

প্ৰশ্ন ১০: আমেৰিকাৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰকসকলক কোনে নিযুক্তি প্ৰদান কৰে?

 উত্তৰ: চিনেটৰ অনুমোদন ক্ৰমে আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰকসকলক আজীৱন কাৰ্যকালৰ বাবে নিযুক্তি দিয়ে।

প্ৰশ্ন ১১: মার্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংবিধানৰ প্ৰথম দহটা সংশোধনীক একেলগে কি বুলি জনা যায়?

 উত্তৰ: এই প্ৰথম দহটা ঐতিহাসিক সংশোধনক 'অধিকাৰৰ চনদ' বা 'বিল অব ৰাইটছ' (Bill of Rights) বুলি কোৱা হয়।

প্ৰশ্ন ১২: আমেৰিকাত 'চিনেটৰীয় সৌজন্য' (Senatorial Courtesy) শব্দটো কিহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত? 

উত্তৰ: ই হৈছে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ নিযুক্তি সম্পৰ্কীয় ক্ষমতাৰ ওপৰত চিনেট সদনে প্ৰয়োগ কৰা এক পৰম্পৰাগত নিয়ন্ত্ৰণ।

প্ৰশ্ন ১৩: বৰ্তমান আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত সৰ্বমুঠ কেইখন অংগৰাজ্য আছে? 

উত্তৰ: বৰ্তমান আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত সৰ্বমুঠ ৫০ খন (পঞ্চাশ খন) সাৰ্বভৌম অংগৰাজ্য অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।

প্ৰশ্ন ১৪: আমেৰিকাৰ সংবিধানে নাগৰিকসকলক কি ধৰণৰ নাগৰিকত্ব প্ৰদান কৰে? 

উত্তৰ: আমেৰিকাৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাই ইয়াৰ বাসিন্দাৰ বাবে দ্বি-নাগৰিকত্ব (Dual Citizenship) অৰ্থাৎ সমগ্ৰ দেশৰ আৰু নিজ নিজ ৰাজ্যৰ সুকীয়া নাগৰিকত্ব প্ৰদান কৰে।

প্ৰশ্ন ১৫: আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতিক কাৰ্যকাল সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পূৰ্বেই কোনটো সাংবিধানিক পদ্ধতিৰে পদৰ পৰা অপসাৰণ কৰিব পাৰি?

উত্তৰ: মহাভিযোগ বা ইম্পিচমেণ্ট (Impeachment) প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে কংগ্ৰেছে ৰাষ্ট্ৰপতিক পদচ্যুত কৰিব পাৰে।

২ নম্বৰীয়া চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: আমেৰিকাৰ সংবিধানৰ যিকোনো দুটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য লিখা। 

উত্তৰ: ১/ এই সংবিধানখন অত্যন্ত দুষ্পৰিবৰ্তনীয় বা কঠিন (Rigid), যাৰ বাবে ইয়াক সহজে সংশোধন কৰিব নোৱাৰি।

২/ ইয়াত ক্ষমতা বিভাজন নীতিৰ লগতে নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সমতা (Checks and Balances) নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ২: শক্তি বা ক্ষমতা বিভাজন নীতি (Separation of Powers) বুলিলে কি বুজা? 

উত্তৰ: ফৰাচী দাৰ্শনিক মণ্টেস্কুৰ আদৰ্শৰে অনুপ্ৰাণিত এই নীতি অনুসৰি চৰকাৰৰ তিনিটা মূল অংগ— কাৰ্যপালিকা (ৰাষ্ট্ৰপতি), বিধানমণ্ডল (কংগ্ৰেছ) আৰু ন্যায়পালিকাক আইনগতভাৱে ইটোৱে সিটোৰ পৰা সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ কৰি ৰখা হৈছে।

প্ৰশ্ন ৩: আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতিক কিয় এক 'নামধেনু কাৰ্যপালিকা' বা প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা বুলি কোৱা হয়? 

উত্তৰ: যিহেতু আমেৰিকাত ৰাষ্ট্ৰপতিশাসিত চৰকাৰ প্ৰচলিত, সেয়েহে ব্ৰিটেইনৰ ৰজা বা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দৰে তেওঁ কেৱল আলংকাৰিক প্ৰধান নহয়। তেওঁ একেলগে ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বী আৰু চৰকাৰৰো প্ৰকৃত সৰ্বেসৰ্বা প্ৰধান কাৰ্যবাহী।

প্ৰশ্ন ৪: আমেৰিকান কংগ্ৰেছৰ চিনেট সদনক বিশ্বৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী উচ্চ সদন কিয় কোৱা হয়? 

উত্তৰ: বিশ্বৰ অন্যান্য দেশৰ উচ্চ সদনৰ তুলনাত চিনেটৰ হাতত অধিক বিত্তীয়, প্ৰশাসনিক আৰু ন্যায়িক ক্ষমতা থাকে। বিশেষকৈ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বৈদেশিক চুক্তি আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ নিযুক্তি কাৰ্যকৰী হ’বলৈ চিনেটৰ সন্মতি বাধ্যতামূলক।

প্ৰশ্ন ৫: ন্যায়িক পৰ্যালোচনা (Judicial Review) ক্ষমতা কি? 

উত্তৰ: আমেৰিকাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ থকা এই বিশেষ ক্ষমতাৰ জৰিয়তে কংগ্ৰেছে প্ৰণয়ন কৰা কোনো আইন বা কাৰ্যপালিকাই জাৰি কৰা আদেশ সংবিধানবিৰোধী হ’লে ন্যায়ালয়ে তাক বাতিল বা অবৈধ ঘোষণা কৰিব পাৰে।

প্ৰশ্ন ৬: আমেৰিকাৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ দুটা প্ৰধান লক্ষণ উল্লেখ কৰা। 

উত্তৰ: 

১/ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৫০ খন আঞ্চলিক চৰকাৰৰ মাজত লিখিতভাৱে ক্ষমতাৰ স্পষ্ট বিভাজন কৰা হৈছে।

২/ কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত কোনো আইনী বিবাদ হ’লে তাক সমাধান কৰিবলৈ এটা নিৰপেক্ষ আৰু স্বতন্ত্ৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ব্যৱস্থা আছে।

প্ৰশ্ন ৭: আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ নিৰ্বাচন পদ্ধতিটো সংক্ষেপে লিখা। 

উত্তৰ: আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতিজন পোনপটীয়াকৈ জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত নহয়। প্ৰতি ৪ বছৰৰ মূৰে মূৰে নাগৰিকসকলে প্ৰথমে এটা 'ইলেক্টৰেল কলেজ' বা নিৰ্বাচক মণ্ডলী গঠন কৰে আৰু এই নিৰ্বাচক মণ্ডলীৰ ভোটৰ দ্বাৰাহে ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচিত হয়।

প্ৰশ্ন ৮: আমেৰিকাত 'নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সন্তুলন' (Checks and Balances) নীতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি? 

উত্তৰ: চৰকাৰৰ কোনো এটা অংগই যাতে নিজৰ পৰিসীমা উলংঘা কৰি একনায়কত্ববাদী হৈ পৰিব নোৱাৰে, তাৰ বাবে এটা অংগক আনটো অংগৰ ওপৰত চকু ৰাখিবলৈ আইনী নিয়ন্ত্ৰণৰ অধিকাৰ দিয়া হৈছে।

প্ৰশ্ন ৯: চিনেটৰ গাঁথনি কেনেধৰণৰ? 

উত্তৰ: চিনেটত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় সমতাৰ নীতি মানি চলা হয়। ইয়াত সৰু-বৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ প্ৰতিখন অংগৰাজ্যৰ পৰা ২ জনকৈ প্ৰতিনিধি পঠিওৱা হয়। ফলস্বৰূপে ৫০ খন ৰাজ্যৰ পৰা মুঠ ১০০ জন সদস্য লৈ চিনেট গঠিত হয়।

প্ৰশ্ন ১০: আমেৰিকাৰ সংবিধানখন কিয় অতিশয় দুষ্পৰিবৰ্তনীয় বা অনমনীয়? 

উত্তৰ: কাৰণ ইয়াৰ সংশোধন পদ্ধতি অতি জটিল। সংবিধান সংশোধন কৰিবলৈ কংগ্ৰেছৰ দুয়োটা সদনৰ দুই-তৃতীয়াংশ (2/3) সদস্যৰ সমৰ্থনৰ উপৰি তিনি-চতুৰ্থাংশ (3/4) অংগৰাজ্যৰ বিধানমণ্ডলৰ অনুমোদনৰ প্ৰয়োজন হয়।

প্ৰশ্ন ১১: 'ফিৰিবুষ্টাৰিং' (Filibustered/Filibustering) বুলিলে কি বুজা যায়? 

উত্তৰ: চিনেটৰ মজিয়াত কোনো খচৰা আইন বা বিল গৃহীত হোৱাত বাধা দিবলৈ বা পলম কৰিবলৈ বিৰোধী সদস্যসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সুদীৰ্ঘ আৰু বিৰতিহীন বক্তৃতা প্ৰদানৰ এক বিশেষ কৌশল বা সংসদীয় অধিকাৰক ফিৰিবুষ্টাৰিং বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ১৫: আমেৰিকাৰ কাৰ্যপালিকা কেনেকৈ বিধানমণ্ডলৰ পৰা স্বতন্ত্ৰ? 

উত্তৰ: ব্ৰিটেইন বা ভাৰতৰ দৰে আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু তেওঁৰ সচিবসকল (মন্ত্ৰীসভা) কংগ্ৰেছৰ সদস্য নহয়। তেওঁলোক নিজৰ কাৰ্য আৰু নীতিৰ বাবে কংগ্ৰেছৰ ওচৰত জবাবদিহি নহয় আৰু কংগ্ৰেছে তেওঁলোকক অনাস্থা প্ৰস্তাৱৰ দ্বাৰা আঁতৰাব নোৱাৰে।

প্ৰশ্ন ১৩: উচ্চতম ন্যায়ালয়ক কিয় আমেৰিকান সংবিধানৰ অভিভাৱক বোলা হয়? 

উত্তৰ: উচ্চতম ন্যায়ালয়ক সংবিধানৰ চূড়ান্ত বাখ্যা কৰাৰ একমাত্ৰ কৰ্তৃত্ব দিয়া হৈছে। সংবিধানৰ মৌলিক আদৰ্শ তথা অংগৰাজ্যসমূহৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা কৰাৰ গুৰু দায়িত্ব এই ন্যায়ালয়ৰ ওপৰত ন্যস্ত বাবে ইয়াক সংবিধানৰ সংৰক্ষক বা অভিভাৱক বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ১৪: আমেৰিকাৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰবাদত অৱশিষ্ট ক্ষমতা (Residuary Powers) কাৰ হাতত অৰ্পণ কৰা হৈছে? 

উত্তৰ: আমেৰিকান সংবিধানৰ ১০ম সংশোধনী অনুসৰি, যিবোৰ ক্ষমতা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক স্পষ্টভাৱে দিয়া হোৱা নাই বা ৰাজ্যসমূহক নিষিদ্ধ কৰা হোৱা নাই, সেই সমস্ত অৱশিষ্ট ক্ষমতা অংগৰাজ্যসমূহ আৰু জনসাধাৰণৰ হাতত সুৰক্ষিত কৰা হৈছে।

প্ৰশ্ন ১৫: আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ 'ভেটো ক্ষমতা' (Veto Power) বুলিলে কি বুজা? 

উত্তৰ: কংগ্ৰেছে পাছ কৰা যিকোনো বিল আইনত পৰিণত হ’বলৈ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ স্বাক্ষৰৰ প্ৰয়োজন। ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে ইচ্ছা কৰিলে বিলখনত সন্মতি নিদি নিজৰ বিশেষ ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰি তাক নাকচ কৰিব পাৰে, ইয়াকে ভেটো ক্ষমতা বোলা হয়।

৫ নম্বৰীয়া দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্নঃ

প্ৰশ্ন ১: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংবিধানৰ যিকোনো তিনিটা প্ৰধান ঐতিহাসিক উৎস বা পটভূমি আলোচনা কৰা। 

উত্তৰ: ১৭৮৭ চনৰ ফিলাদেলফিয়া সন্মিলনত খচৰা প্ৰস্তুত কৰি ১৭৮৯ চনত কাৰ্যকৰী কৰা আমেৰিকান সংবিধানখন হঠাতে সৃষ্টি হোৱা কোনো দস্তাবেজ নহয়, বৰঞ্চ ই এক দীৰ্ঘদিনীয়া ঐতিহাসিক ক্ৰমবিকাশৰ ফচল। ইয়াৰ প্ৰধান ঐতিহাসিক উৎসসমূহ তলত বিশ্লেষণ কৰা হ’ল:

১/ উপনিৱেশিক ঐতিহ্য আৰু চনদসমূহ: ব্ৰিটিছ শাসনৰ অধীনত থকাৰ সময়ত আমেৰিকাৰ ১৩ খন উপনিৱেশে বিভিন্ন চনদ আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰৰ জৰিয়তে স্থানীয়ভাৱে শাসন কাৰ্য চলাইছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, ১৬২০ চনৰ 'মেফ্লাৱাৰ কম্পেক্ট' (Mayflower Compact)-ৰ দৰে ঐতিহাসিক চুক্তিয়ে আমেৰিকানসকলক প্ৰথমবাৰৰ বাবে সীমিত আৰু আইনভিত্তিক শাসনৰ সোৱাদ দিছিল, যিয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত লিখিত সংবিধান প্ৰণয়নৰ ভেটি গঢ়ি তোলে।

২/ ব্ৰিটিছ শাসন ব্যৱস্থা আৰু অভিজ্ঞতা: যদিও আমেৰিকানসকলে ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শোষণৰ বিৰুদ্ধে বিপ্লৱ কৰিছিল, তথাপিও তেওঁলোক ব্ৰিটিছ আইনী পৰম্পৰাৰ দ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত আছিল। ব্ৰিটেইনৰ 'ম্যাগ্না কাৰ্টা' (১২১৫) আৰু 'বিল অব ৰাইটছ' (১৬৮৯)-ৰ দৰে ঐতিহাসিক অধিকাৰ পত্ৰসমূহে আমেৰিকাৰ সংবিধান নিৰ্মাতাসকলক নাগৰিকৰ মৌলিক স্বাধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে উৎসাহিত কৰিছিল।

৩/ ৰাজনৈতিক দৰ্শন আৰু চিন্তাবিদসকলৰ প্ৰভাৱ: ইউৰোপীয় জ্ঞানদীপ্ত যুগৰ (Enlightenment) মহান দাৰ্শনিক জন লক (John Locke)-ৰ প্ৰাকৃতিক অধিকাৰৰ ধাৰণা আৰু ফৰাচী চিন্তাবিদ মণ্টেস্কু (Montesquieu)-ৰ ক্ষমতা বিভাজন নীতিয়ে আমেৰিকাৰ সংবিধান নিৰ্মাতাসকলক আটাইতকৈ বেছি প্ৰভাৱিত কৰিছিল। চৰকাৰী স্বৈৰাচাৰিতা ৰোধ কৰিবলৈ তেওঁলোকে এই দৰ্শনসমূহক সংবিধানৰ মূল ভেটি হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল।

প্ৰশ্ন ২: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কাৰ্যপালিকা অৰ্থাৎ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সাংবিধানিক মৰ্যাদা আৰু স্থিতি ব্যাখ্যা কৰা। 

উত্তৰ: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ শাসন ব্যৱস্থাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে ইয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি। ব্ৰিটেইন বা ভাৰতৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ দৰে আমেৰিকাত নামমাত্ৰ আৰু প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকাৰ মাজত কোনো প্ৰভেদ নাই। ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সাংবিধানিক স্থিতি তলত দিয়া ধৰণে মূল্যাংকন কৰিব পাৰি:

১/ ৰাষ্ট্ৰ আৰু চৰকাৰৰ একমাত্ৰ মূৰব্বী: আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতিজন একেলগে দেশৰ প্ৰথম নাগৰিক (Head of the State) আৰু কাৰ্যবাহী চৰকাৰৰো সৰ্বোচ্চ প্ৰধান (Head of the Government)। সংবিধানৰ ২ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সমস্ত কাৰ্যবাহী ক্ষমতা তেওঁৰ হাততেই অৰ্পণ কৰা হৈছে।

২/ কংগ্ৰেছৰ পৰা সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ: ৰাষ্ট্ৰপতিজন আমেৰিকান কংগ্ৰেছৰ (আইনসভা) ওচৰত তেওঁৰ নীতি বা কাৰ্যৰ বাবে দায়বদ্ধ নহয়। কংগ্ৰেছে কোনো অনাস্থা প্ৰস্তাৱ আনি তেওঁক পদৰ পৰা আঁতৰাব নোৱাৰে। তেওঁ নিজৰ মন্ত্ৰীসভা বা 'সচিবমণ্ডলী' নিজে বাছনি কৰে আৰু তেওঁলোক ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ওচৰতহে জবাবদিহি, কংগ্ৰেছৰ ওচৰত নহয়।

৩/ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ সৰ্বাধিনায়ক: তেওঁ আমেৰিকাৰ স্থল, নৌ আৰু বিমান বাহিনীৰ সৰ্বোচ্চ সেনাধ্যক্ষ (Commander-in-Chief)। যুদ্ধ ঘোষণাৰ আনুষ্ঠানিক অধিকাৰ কংগ্ৰেছৰ হাতত থাকিলেও, ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে দেশৰ নিৰাপত্তা আৰু বৈদেশিক নীতি পৰিচালনাৰ ক্ষেত্ৰত অপৰিসীম সামৰিক ক্ষমতা ভোগ কৰে।

গতিকে দেখা যায় যে, নিৰ্দিষ্ট ৪ বছৰীয়া কাৰ্যকালৰ ভিতৰত আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতিজন বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ শক্তিশালী গণতান্ত্ৰিক শাসক হিচাপে পৰিগণিত হয়।

প্ৰশ্ন ৩: আমেৰিকান কংগ্ৰেছৰ দুয়োটা সদনৰ (চিনেট আৰু হাউচ অব ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিবছ) মাজৰ সম্পৰ্ক আৰু ক্ষমতাৰ তুলনামূলক পাৰ্থক্য দেখুওৱা।

উত্তৰ: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ আইনসভাক 'কংগ্ৰেছ' বুলি জনা যায়। ই দ্বি-সদনীয়— উচ্চ সদনক 'চিনেট' (Senate) আৰু নিম্ন সদনক 'প্ৰতিনিধি সভা' বা 'হাউচ অব ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিবছ' (House of Representatives) বোলা হয়। সাধাৰণতে গণতান্ত্ৰিক দেশবোৰত নিম্ন সদনহে বেছি শক্তিশালী হয়, কিন্তু আমেৰিকাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম দেখা যায়। তলত ইয়াৰ তুলনামূলক পাৰ্থক্যসমূহ আলোচনা কৰা হ’ল:

১/ আইন প্ৰণয়নৰ ক্ষেত্ৰত: সাধাৰণ বিল বা বিধেয়ক পাছ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত দুয়োটা সদনৰে সমিলমিল ক্ষমতা থাকে। দুয়োটা সদনে সন্মতি নিদিলে কোনো বিল আইনত পৰিণত হ’ব নোৱাৰে। কিন্তু বিত্তীয় বিলৰ (Finance Bill) ক্ষেত্ৰত সংবিধান অনুসৰি প্ৰথমতে কেৱল নিম্ন সদনতহে উত্থাপন কৰিব পাৰি। অৱশ্যে চিনেটে এই বিত্তীয় বিলখনত ব্যাপক সংশোধন আনিব পাৰে, যাৰ ফলত চিনেটৰ ক্ষমতা বিত্তীয় ক্ষেত্ৰতো সমানেই বৃদ্ধি পায়।

২/ কাৰ্যপালিকাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ: এই ক্ষেত্ৰত চিনেট বা উচ্চ সদন নিম্ন সদনতকৈ বহুগুণে শক্তিশালী। ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে কৰা সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ উচ্চপদস্থ নিযুক্তি (যেনে— উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰক, ৰাষ্ট্ৰদূত আদি) আৰু বিদেশী ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে কৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চুক্তি চিনেটৰ দুই-তৃতীয়াংশ সদস্যৰ দ্বাৰা অনুমোদিত হ’বই লাগিব। এই বিশেষ ক্ষমতা নিম্ন সদনৰ হাতত নাই।

৩/ মহাভিযোগ (Impeachment) প্ৰক্ৰিয়া: ৰাষ্ট্ৰপতি বা উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিৰুদ্ধে দেশদ্ৰোহিতা বা গুৰুতৰ অপৰাধৰ বাবে মহাভিযোগ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰাৰ একমাত্ৰ অধিকাৰ নিম্ন সদনৰ (প্ৰতিনিধি সভা) হাতত থাকে। কিন্তু সেই অভিযোগৰ ওপৰত বিচাৰকৰ ভূমিকা পালন কৰি চূড়ান্ত ৰায়দান কৰাৰ ক্ষমতা কেৱল চিনেটৰ হাততহে ন্যস্ত থাকে।

প্ৰশ্ন ৪: আমেৰিকাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ গাঁথনি আৰু ইয়াৰ 'ন্যায়িক পৰ্যালোচনা' (Judicial Review) ক্ষমতাৰ তাৎপৰ্য বিশ্লেষণ কৰা। 

উত্তৰ: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ন্যায়িক ব্যৱস্থাৰ শীৰ্ষত অৱস্থিত অনুষ্ঠানটোৱেই হৈছে ইয়াৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়। ১৭৮৯ চনৰ বিচাৰ বিভাগীয় আইনৰ আধাৰত গঠিত এই ন্যায়ালয়ত বৰ্তমান ১ জন মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু ৮ জন সহযোগী ন্যায়াধীশ থাকে। তেওঁলোকক ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে আজীৱন কাৰ্যকালৰ বাবে নিযুক্তি দিয়ে।

এই ন্যায়ালয়ৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু ব্যতিক্ৰমী ক্ষমতাটো হৈছে 'ন্যায়িক পৰ্যালোচনা' (Judicial Review)। এই ক্ষমতাৰ তাৎপৰ্য তলত দিয়া ধৰণে বুজিব পাৰি:

১/ সংবিধানৰ চূড়ান্ত সুৰক্ষা: আমেৰিকাৰ আইনসভা অৰ্থাৎ কংগ্ৰেছে প্ৰণয়ন কৰা যিকোনো আইন বা কাৰ্যপালিকাই (ৰাষ্ট্ৰপতি) গ্ৰহণ কৰা যিকোনো সিদ্ধান্ত যদি মূল সংবিধানৰ আদৰ্শ বা ধাৰাৰ পৰিপন্থী হয়, তেন্তে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে তাক পৰীক্ষা কৰি 'অসাংবিধানিক' আৰু 'অবৈধ' ঘোষণা কৰিব পাৰে।

২/ 'তৃতীয় সদন' হিচাপে মৰ্যাদা: ১৮০৩ চনৰ ঐতিহাসিক 'মাৰবেৰী বনাম মেডিসন' (Marbury v. Madison) গোচৰত তদানীন্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ জন মাৰ্চালে এই ক্ষমতাৰ ভেটি দৃঢ় কৰিছিল। এই ক্ষমতাৰ বাবেই আমেৰিকাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ক কংগ্ৰেছৰ "তৃতীয় সদন" বুলিও অভিহিত কৰা হয়, কাৰণ কংগ্ৰেছে পাছ কৰা আইনকো ন্যায়ালয়ে বাতিল কৰিব পাৰে।

৩/ নাগৰিকৰ অধিকাৰ ৰক্ষা: এই ক্ষমতাৰ জৰিয়তে ন্যায়ালয়ে যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যসমূহৰ মাজত ক্ষমতাৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে আৰু নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ থকা 'বিল অব ৰাইটছ' যাতে কোনো চৰকাৰী শক্তিয়ে খৰ্ব কৰিব নোৱাৰে, তাৰ প্ৰতি চকু ৰাখে।

প্ৰশ্ন ৫: "আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰকৃতি এটা বিশুদ্ধ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় আৰ্হি"— উক্তিটোৰ সপক্ষে যুক্তি আগবঢ়োৱা। 

উত্তৰ: ৰাজনৈতিক বিজ্ঞানৰ পণ্ডিতসকলৰ মতে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ (USA) হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ আদৰ্শ বা বিশুদ্ধ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ (Classic Federalism) প্ৰতিভূ। ১৭৮৭ চনত সাৰ্বভৌম অংগৰাজ্যসমূহে এক চুক্তিবদ্ধ প্ৰক্ৰিয়াৰে একত্ৰিত হৈ এই ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছিল। ইয়াৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতিৰ সপক্ষে তলত দিয়া যুক্তিসমূহ আগবঢ়াব পাৰি:

১/ দ্বৈত শাসন আৰু দ্বৈত সংবিধান: আমেৰিকাত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু অংগৰাজ্যসমূহৰ চৰকাৰৰ মাজত স্পষ্ট পাৰ্থক্য আছে। সমগ্ৰ দেশৰ বাবে এখন কেন্দ্ৰীয় সংবিধান থকাৰ উপৰিও প্ৰতিখন অংগৰাজ্যৰ নিজা সুকীয়া সংবিধান আৰু শাসন যন্ত্ৰ আছে, যিটো ভাৰতৰ দৰে অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰত দেখা নাযায়।

২/ অংগৰাজ্যসমূহৰ সম-প্ৰতিনিধিত্ব আৰু অখণ্ডতা: আমেৰিকাৰ উচ্চ সদন চিনেটত ডাঙৰ বা সৰু ৰাজ্যৰ মাজত কোনো বৈষম্য ৰখা হোৱা নাই। প্ৰতিখন ৰাজ্যৰ পৰাই সমান ২ জনকৈ প্ৰতিনিধি চিনেটলৈ নিৰ্বাচিত হয়। তদুপৰি, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ইচ্ছা কৰিলেই কোনো অংগৰাজ্যৰ ভৌগোলিক সীমা সলনি কৰিব নোৱাৰে।

৩/ দ্বি-নাগৰিকত্ব (Dual Citizenship): আমেৰিকাত বাস কৰা প্ৰতিজন নাগৰিকৰে দুটাকৈ নাগৰিকত্ব থাকে। তেওঁ প্ৰথমতে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ এগৰাকী নাগৰিক আৰু দ্বিতীয়তে তেওঁ যিখন নিৰ্দিষ্ট ৰাজ্যত (যেনে— কেলিফৰ্নিয়া বা টেক্সাছ) বাস কৰে, সেই ৰাজ্যখনৰো সুকীয়া নাগৰিকত্ব লাভ কৰে।

৪/ অৱশিষ্ট ক্ষমতা ৰাজ্যৰ হাতত: সংবিধানৰ ১০ম সংশোধনী অনুসৰি, কেন্দ্ৰক প্ৰদান কৰা নিৰ্দিষ্ট ক্ষমতাসমূহৰ বাহিৰে বাকী থকা সমস্ত 'অৱশিষ্ট ক্ষমতা' (Residuary Powers) অংগৰাজ্যসমূহৰ হাতত অৰ্পণ কৰা হৈছে, যিয়ে ৰাজ্যসমূহৰ স্বায়ত্তশাসন অধিক মজবুত কৰে।