অধ্যায়ঃ ১
আমাৰ চাৰিওকাষৰ বস্তুবোৰ
MAIN CONTENT
প্ৰশ্নাৱলী :
প্ৰশ্ন ১: তলৰ কোনবোৰ পদাৰ্থ?
চকী, বায়ু, প্ৰেম, গোন্ধ, ঘৃণা, বাদাম, চিন্তা, ঠাণ্ডা, ঠাণ্ডা-পানীয়, সুগন্ধি দ্ৰব্যৰ সুবাস।
উত্তৰ: বিজ্ঞানৰ দৃষ্টিত যাৰ ভৰ আছে আৰু যিয়ে ঠাই দখল কৰে, তাক পদাৰ্থ বোলে। সেই অনুসৰি পদাৰ্থসমূহ হ’ল:
চকী (গোটা পদাৰ্থ)
বায়ু (গেছীয় পদাৰ্থ)
বাদাম (গোটা পদাৰ্থ)
ঠাণ্ডা-পানীয় (জুলীয়া পদাৰ্থ)
সুগন্ধি দ্ৰব্যৰ সুবাস/গোন্ধ (যিহেতু গোন্ধ বা সুবাস বায়ুৰ কণিকাৰ জৰিয়তে বিয়পে, সেয়েহে ইয়াক পদাৰ্থৰ শ্ৰেণীত ধৰা হয়)।
(টোকা: প্ৰেম, ঘৃণা, চিন্তা আৰু ঠাণ্ডা অনুভৱবোৰ পদাৰ্থ নহয়, এইবোৰ কেৱল আবেগ বা অনুভূতিহে।)
প্ৰশ্ন ২: তলৰ পৰ্যবেক্ষণটোৰ কাৰণ দৰ্শোৱা।
উত্তপ্ত অৱস্থাত থকা বস্তুৰ গোন্ধ কেইবা মিটাৰ দূৰৰ পৰা পোৱা যায়। কিন্তু ঠাণ্ডা বস্তুৰ গোন্ধ পাবলৈ ওচৰলৈ যাব লাগে।
উত্তৰ: ইয়াৰ মূল কাৰণ হ'ল কণিকাৰ গতিশক্তি আৰু ব্যাপন।
পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰ অনবৰতে গতি কৰি থাকে।
উষ্ণতা বৃদ্ধি হ'লে কণিকাবোৰৰ গতিশক্তি বৃদ্ধি পায়, ফলত কণিকাবোৰৰ বেগ বাঢ়ি যায়।
উত্তপ্ত বস্তুৰ পৰা ওলোৱা গেছীয় কণিকাবোৰ বায়ুৰ কণিকাবোৰৰ লগত অতি তীব্ৰ বেগত মিহলি হয় (ব্যাপন ঘটে) আৰু বহু দূৰলৈ বিয়পি পৰে।
আনহাতে, ঠাণ্ডা বস্তুৰ কণিকাবোৰৰ গতিশক্তি কম হোৱা বাবে ব্যাপনৰ মাত্ৰা অতি লেহেমীয়া হয়, সেয়েহে ইয়াৰ গোন্ধ পাবলৈ ওচৰলৈ যাব লাগে।
প্ৰশ্ন ৩: এজন ডুবাৰুৱে সাঁতোৰাৰ সময়ত পুখুৰীৰ পানী ফালি সোমাই যাব পাৰে। পদাৰ্থৰ কি ধৰ্মৰ ভিত্তি এইটো সম্ভৱ?
উত্তৰ: পদাৰ্থৰ তলত দিয়া ধৰ্মৰ বাবে এজন ডুবাৰুৱে পানী ফালি সোমাই যাব পাৰে:
কণিকাবোৰৰ মাজৰ ব্যৱধান: পানী এবিধ জুলীয়া পদাৰ্থ। ইয়াৰ কণিকাবোৰৰ মাজত যথেষ্ট খালী ঠাই বা ব্যৱধান থাকে।
আকৰ্ষণ বল: জুলীয়া পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক আকৰ্ষণ বল কঠিন পদাৰ্থতকৈ কম। এই খালী ঠাই আৰু তুলনামূলকভাৱে দুৰ্বল আকৰ্ষণ বলৰ বাবেই বাহ্যিক বল প্ৰয়োগ কৰি পানীৰ সোঁত ফালি আগুৱাই যাব পাৰি।
প্ৰশ্ন ৪: পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ বৈশিষ্ট্য বিলাক কি কি?
উত্তৰ: পাঠটোৰ আধাৰত পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল:
ক্ষুদ্ৰতা: পদাৰ্থবোৰ অতি ক্ষুদ্র ক্ষুদ্র কণিকাৰে গঠিত। এই কণিকাবোৰ আমাৰ কল্পনাতীত ভাবে সৰু।
খালী ঠাই: পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ মাজত আন্তঃআণৱিক ব্যৱধান বা খালী ঠাই থাকে।
গতিশীলতা: কণিকাবোৰ অনবৰতে গতি কৰি থাকে, অৰ্থাৎ ইহঁতৰ গতিশক্তি থাকে।
আকৰ্ষণ বল: পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰে ইটোৱে সিটোক আকৰ্ষণ কৰে। এই আকৰ্ষণ বলৰ প্ৰাবল্য পদাৰ্থভেদে বেলেগ বেলেগ হয়।
প্ৰশ্নাৱলী
প্ৰশ্ন ১: পদাৰ্থৰ প্ৰতি একক আয়তনৰ ভৰৰ পৰিমাণকে ঘনত্ব বোলে। (ঘনত্ব = ভৰ / আয়তন)। তলৰ পদাৰ্থবোৰ ঘনত্বৰ উৰ্দ্ধক্ৰমত সজোৱা — বায়ু, চিমনিৰ পৰা ওলোৱা ধোঁৱা, মৌ, পানী, চকমাটি, কপাহ আৰু লো।
উত্তৰ: ঘনত্বৰ উৰ্দ্ধক্ৰমটো হ'ল: বায়ু < চিমনিৰ পৰা ওলোৱা ধোঁৱা < কপাহ < পানী < মৌ < চকমাটি < লো।
প্ৰশ্ন ২: (a) পদাৰ্থৰ বিভিন্ন অৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্যবোৰৰ পাৰ্থক্য দেখুৱাই এখন তালিকা কৰা।
উত্তৰ: পদাৰ্থৰ বিভিন্ন অৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্যৰ পাৰ্থক্য:
| বৈশিষ্ট্য | গোটা (Solid) | জুলীয়া (Liquid) | গেছীয় (Gas) |
| আকাৰ | নিৰ্দিষ্ট গঢ় বা আকাৰ আছে। | নিজা আকৃতি নাই, যি পাত্ৰত ৰখা হয় তাৰেই আকাৰ লয়। | নিৰ্দিষ্ট কোনো আকাৰ নাই। |
| আয়তন | স্থিৰ বা নিৰ্দিষ্ট আয়তন আছে। | নিৰ্দিষ্ট আয়তন আছে। | স্থিৰ আয়তন নাই, পাত্ৰটোৰ সকলো অংশ অধিকাৰ কৰে। |
| দৃঢ়তা/প্ৰবাহিতা | ইহঁত দৃঢ় (Rigid)। | ইহঁত প্ৰবাহী (Fluid), অৰ্থাৎ বৈ যাব পাৰে। | ইহঁত প্ৰবাহী (Fluid)। |
| সংকোচনশীলতা | সংকোচনীয়তা অতি নগণ্য। | অতি কম বা নগণ্য। | যথেষ্ট বেছি বা উচ্চ সংকোচনশীল। |
| ব্যৱধান | কণিকাবোৰৰ মাজত ব্যৱধান অতি কম। | কণিকাবোৰৰ মাজত ব্যৱধান মধ্যমীয়া। | কণিকাবোৰৰ মাজত ব্যৱধান আটাইতকৈ বেছি। |
| আকৰ্ষণ বল | কণিকাবোৰৰ মাজত আকৰ্ষণ বল আটাইতকৈ বেছি। | আকৰ্ষণ বল মধ্যমীয়া। | কণিকাবোৰৰ মাজত আকৰ্ষণ বল আটাইতকৈ কম। |
(b) তলৰ বিষয় বিলাকৰ ওপৰত মন্তব্য দিয়া — দৃঢ়তা (rigidity), সংকোচনশীলতা (compressibility), প্ৰবাহিতা (fluidity), আকাৰ (shape), গতিশক্তি (kinetic energy) আৰু ঘনত্ব (density)।
উত্তৰ: তলৰ বিষয় বিলাকৰ ওপৰত মন্তব্য:
দৃঢ়তা (Rigidity): বাহ্যিক বল প্ৰয়োগ কৰিলেও পদাৰ্থই নিজৰ আকৃতি সলনি নকৰা ধৰ্মটোৱে হ’ল দৃঢ়তা। গোটা পদাৰ্থৰ দৃঢ়তা বেছি।
সংকোচনশীলতা (Compressibility): চাপ প্ৰয়োগ কৰি পদাৰ্থৰ আয়তন কমাব পৰা ধৰ্মই হ’ল সংকোচনশীলতা। গেছীয় পদাৰ্থৰ সংকোচনশীলতা সৰ্বাধিক।
প্ৰবাহিতা (Fluidity): পদাৰ্থ বৈ যাব পৰা ধৰ্মটোৱে হ’ল প্ৰবাহিতা। জুলীয়া আৰু গেছীয় পদাৰ্থ প্ৰবাহী।
আকাৰ (Shape): পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰ কিদৰে সজ্জিত হৈছে তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াৰ এক বাহ্যিক ৰূপ বা আকাৰ থাকে।
গতিশক্তি (Kinetic Energy): পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ গতিৰ বাবে সৃষ্টি হোৱা শক্তিয়ে হ’ল গতিশক্তি। গেছীয় কণিকাবোৰৰ গতিশক্তি সৰ্বাধিক।
ঘনত্ব (Density): পদাৰ্থৰ একক আয়তনৰ ভৰকে ঘনত্ব বোলে। সাধাৰণতে গোটা পদাৰ্থৰ ঘনত্ব বেছি হয়।
প্ৰশ্ন ৩: কাৰণ দৰ্শোৱা —
(a) কোনো এটা বন্ধ পাত্ৰত গেছ ৰাখিলে সেই গেছে পাত্ৰটোৰ সকলো অংশ অধিকাৰ কৰে।
উত্তৰ: গেছীয় কণিকাবোৰৰ মাজত আকৰ্ষণ বল অতি নগণ্য আৰু ইহঁতৰ গতিশক্তি বহুত বেছি। সেয়েহে কণিকাবোৰে তীব্ৰ বেগত যিকোনো দিশত ঘূৰি ফুৰিব পাৰে আৰু পাত্ৰটোৰ সকলো অংশ অধিকাৰ কৰে।
(b) ধাৰক পাত্ৰৰ বেৰত গেছে চাপ দিয়ে।
উত্তৰ: গেছীয় অৱস্থাত কণিকাবোৰে যাদৃচ্ছিকভাৱে তীব্ৰ বেগত ঘূৰি ফুৰোঁতে পৰস্পৰক আৰু ধাৰক পাত্ৰৰ বেৰত খুন্দা মাৰে। পাত্ৰৰ বেৰৰ প্ৰতি একক ক্ষেত্ৰত এই কণিকাবোৰে প্ৰয়োগ কৰা বলৰ বাবেই গেছৰ চাপৰ সৃষ্টি হয়।
(c) কাঠৰ টেবুল এখনক কঠিন পদাৰ্থ বুলিব পাৰি।
উত্তৰ: কাৰণ কাঠৰ টেবুল এখনৰ নিৰ্দিষ্ট আকাৰ, স্পষ্ট পৰিসীমা আৰু স্থিৰ আয়তন আছে। ইয়াক বাহ্যিক বল প্ৰয়োগ কৰি সহজে সংকুচিত কৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে ই দৃঢ় আৰু ইয়াক কঠিন পদাৰ্থ বোলে।
(d) বায়ুত আমাৰ হাতখন সহজে ঘূৰাব পাৰো কিন্তু কাঠ এডোখৰৰ মাজেৰে ঘূৰাবলৈ এজন কেৰাটে বিশেষজ্ঞৰ প্ৰয়োজন।
উত্তৰ: বায়ুৰ কণিকাবোৰৰ মাজত ব্যৱধান বহুত বেছি আৰু সিহঁতৰ মাজৰ আকৰ্ষণ বল অতি নগণ্য। আনহাতে, কাঠ এবিধ কঠিন পদাৰ্থ যাৰ কণিকাবোৰৰ মাজত খালী ঠাই প্ৰায় নাই আৰু ইহঁত অত্যন্ত শক্তিশালী আকৰ্ষণ বলৰ দ্বাৰা বান্ধ খাই থাকে। সেয়ে কাঠৰ বাধা অতিক্ৰম কৰিবলৈ যথেষ্ট বলৰ প্ৰয়োজন হয়।
প্ৰশ্ন ৪: কঠিন পদাৰ্থৰ তুলনাত জুলীয়া পদাৰ্থৰ ঘনত্ব কম। কিন্তু দেখিছানে — বৰফ পানীত ওপঙে; কিয় বাৰু?
উত্তৰ: সাধাৰণতে জুলীয়া পদাৰ্থতকৈ কঠিন পদাৰ্থৰ ঘনত্ব বেছি। কিন্তু পানী বৰফ হ’লে ইয়াৰ কণিকাবোৰে এক বিশেষ ধৰণৰ খাঁজৰ দৰে গাঁথনি গঠন কৰে, যাৰ ফলত বৰফৰ আয়তন বৃদ্ধি পায়। ঘনত্বৰ সূত্ৰ - ( ঘনত্ব = ভৰ / আয়তন ) অনুসৰি একে ভৰৰ বাবে আয়তন বাঢ়িলে ঘনত্ব কমে। সেইবাবে বৰফৰ ঘনত্ব পানীতকৈ কম হয় আৰু ই পানীত ওপঙে।
প্ৰশ্নাৱলী
প্ৰশ্ন ১: তলত দিয়া উষ্ণতাবোৰ চেলছিয়াছ স্কেলত প্ৰকাশ কৰা —
(a) 300 K
(b) 573 K
উত্তৰ: আমি জানো যে কেলভিন (K) স্কেলৰ পৰা চেলছিয়াছ (°C) স্কেললৈ নিবলৈ হ'লে উষ্ণতাৰ পৰা 273 বিয়োগ কৰিব লাগে।
প্ৰশ্ন ২: তলৰ উষ্ণতাবিলাকত পানীৰ ভৌতিক অৱস্থা কি হ'ব ?
(a) 250 °C
(b) 100 °C
উত্তৰ: (a) 250 °C উষ্ণতাত: পানীৰ ভৌতিক অৱস্থা গেছীয় বা জলীয় ভাপ হ'ব। যিহেতু পানীৰ উতলাংক 100 °C, গতিকে 250 °C উষ্ণতাত পানী সম্পূৰ্ণৰূপে বাষ্প হৈ থাকে।
(b) 100 °C উষ্ণতাত: এই উষ্ণতাত পানীৰ অৱস্থা জুলীয়া আৰু গেছীয়—এই উভয় অৱস্থাতে থাকিব পাৰে। কাৰণ 100 °C হৈছে পানীৰ উতলাংক, য'ত পানী বাষ্পলৈ ৰূপান্তৰ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে।
প্ৰশ্ন ৩: কোনো পদাৰ্থৰ ভৌতিক অৱস্থাৰ পৰিবৰ্ত্তনৰ সময়চোৱাত উষ্ণতা স্থিৰ হৈ থাকে কিয়?
উত্তৰ: কোনো পদাৰ্থৰ অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটি থকাৰ সময়ত প্ৰয়োগ কৰা তাপ শক্তি পদাৰ্থটোৰ কণিকাবোৰৰ মাজৰ আকৰ্ষণ বল অতিক্ৰম কৰি অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটাবলৈ ব্যৱহৃত হয়। এই অতিৰিক্ত তাপ শক্তি পদাৰ্থটোৰ ভিতৰত বিলীন হৈ থাকে, যাক লীন তাপ (Latent Heat) বোলে। যিহেতু এই তাপ শক্তিয়ে পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ গতিশক্তি বৃদ্ধি নকৰি কেৱল অৱস্থাৰহে পৰিৱৰ্তন ঘটায়, সেয়েহে অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে উষ্ণতা স্থিৰ হৈ থাকে।
প্ৰশ্ন ৪: বায়ুমণ্ডলীয় গেছ জুলীয়া কৰিব পৰা পদ্ধতি এটা কোৱা।
উত্তৰ: বায়ুমণ্ডলীয় গেছ জুলীয়া কৰিবলৈ হ'লে দুটা প্ৰধান কাম কৰিব লাগে:
চাপ প্ৰয়োগ: গেছখিনিৰ ওপৰত উচ্চ চাপ দি সংকুচিত কৰিব লাগে।
উষ্ণতা হ্ৰাস: একে সময়তে উষ্ণতা অতিমাত্ৰা কমাব লাগে। অৰ্থাৎ, চাপ বৃদ্ধি কৰি আৰু উষ্ণতা কমাই বায়ুমণ্ডলীয় গেছ জুলীয়া কৰিব পাৰি।
প্ৰশ্নাৱলী
প্ৰশ্ন ১: Desert cooler এটাই শুষ্ক গৰম দিনত ভালকৈ ঠাণ্ডা কৰে কিয়?
উত্তৰ: এটা শুষ্ক গৰম দিনত বায়ুৰ আৰ্দ্ৰতা (বায়ুত থকা জলীয় ভাপৰ পৰিমাণ) কম থাকে আৰু উষ্ণতা বেছি থাকে। আমি জানো যে উষ্ণতা বাঢ়িলে আৰু আৰ্দ্ৰতা কমিলে বাষ্পীভৱনৰ বেগ বৃদ্ধি পায়। গতিকে এনে দিনত ডিজাৰ্ট কুলাৰৰ ভিতৰত থকা পানীৰ বাষ্পীভৱন অতি দ্ৰুত হয়। বাষ্পীভৱনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় লীন তাপ কুলাৰটোৰ চাৰিওকাষৰ পৰা শোষিত হয়, যাৰ ফলত কুলাৰটোৰ পৰা ওলোৱা বতাহ অধিক ঠাণ্ডা হয়।
প্ৰশ্ন ২: গ্ৰীষ্মকালত মাটিৰ কলহৰ পানী ঠাণ্ডা হৈ থাকে কিয়?
উত্তৰ: মাটিৰ কলহৰ গাত অসংখ্য সৰু সৰু ৰন্ধ্ৰ বা ফুটা থাকে। এই ৰন্ধ্ৰবোৰেদি কলহৰ ভিতৰৰ পানী সামান্য পৰিমাণে বাহিৰলৈ ওলাই আহে আৰু কলহৰ উপৰিভাগত বাষ্পীভূত হয়। বাষ্পীভৱনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় তাপ পানীখিনি আৰু কলহটোৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হয়। এইদৰে অনবৰতে তাপ শোষিত হৈ থকাৰ ফলত কলহৰ ভিতৰৰ পানী ঠাণ্ডা হৈ থাকে।
প্ৰশ্ন ৩: হাতৰ তলুৱাত এচিট'ন, পেট্ৰল বা সুগন্ধি আতৰ ঢালি ল'লে ঠাণ্ডা অনুভৱ হয় কিয়?
উত্তৰ: এচিট'ন, পেট্ৰল বা সুগন্ধি আতৰৰ দৰে পদাৰ্থবোৰ অতি সোনকালে বাষ্পীভূত হয়। যেতিয়া এইবোৰ হাতৰ তলুৱাত লোৱা হয়, তেতিয়া পদাৰ্থবোৰৰ কণিকাবোৰে আমাৰ হাতৰ তলুৱাৰ পৰা বা চাৰিওকাষৰ পৰা বাষ্পীভূত হ'বলৈ প্ৰয়োজনীয় তাপ শক্তি শোষণ কৰে। আমাৰ হাতৰ পৰা তাপ শক্তি কমি যোৱাৰ বাবেই আমি ঠাণ্ডা অনুভৱ কৰোঁ।
প্ৰশ্ন ৪: গৰম চাহ বা গাখীৰ কাপত লৈ খোৱাতকৈ প্লেটত লৈ খোৱা সহজ কিয়?
উত্তৰ: বাষ্পীভৱন এটা পৃষ্ঠীয় প্ৰক্ৰিয়া (Surface phenomenon)। জুলীয়া পদাৰ্থৰ মুক্ত পৃষ্ঠৰ কালি বাঢ়িলে বাষ্পীভৱনৰ বেগ বাঢ়ে। কাপতকৈ এখন প্লেটৰ উপৰিভাগৰ কালি বেছি। সেয়েহে প্লেটত ৰখা চাহ বা গাখীৰৰ বাষ্পীভৱন দ্ৰুত হয় আৰু ই কাপতকৈ সোনকালে ঠাণ্ডা পৰে। ইয়াৰ ফলত প্লেটত লৈ চাহ বা গাখীৰ খোৱাটো সহজ হয়।
প্ৰশ্ন ৫: গ্ৰীষ্মকালত আমি কি ধৰণৰ কাপোৰ পিন্ধিব লাগে?
উত্তৰ: গ্ৰীষ্মকালত আমি পাতল ৰঙৰ কপাহী কাপোৰ পিন্ধিব লাগে। ইয়াৰ কাৰণবোৰ হ'ল:
গ্ৰীষ্মকালত আমাৰ দেহৰ পৰা অধিক ঘাম ওলায়।
কপাহী কাপোৰে পানী বা ঘাম ভালদৰে শোষণ কৰিব পাৰে।
এই শোষিত ঘামখিনি বায়ুমণ্ডলত সহজে বাষ্পীভূত হয়।
বাষ্পীভৱনৰ লীন তাপ আমাৰ দেহৰ পৰা শোষিত হোৱাৰ বাবে শৰীৰটো শীতল হৈ থাকে।
অনুশীলনী
প্ৰশ্ন ১: তলৰ উষ্ণতাবিলাক ছেন্টিগ্ৰেডত প্ৰকাশ কৰা —
(a) 293 K
(b) 470 K
উত্তৰ:
প্ৰশ্ন ২: তলৰ উষ্ণতাবিলাক কেলভিনত প্ৰকাশ কৰা —
(a) 25 °C
(b) 373 °C
উত্তৰ:
প্ৰশ্ন ৩: কাৰণ দৰ্শোৱা —
(a) খোলা ঠাইত নেফথেলিন বল কেইদিনমান থৈ দিলে নাইকিয়া হয়।
উত্তৰ: নেফথেলিন এবিধ উৰ্ধপাতিত পদাৰ্থ। ই জুলীয়া অৱস্থাৰ মাজেৰে নোযোৱাকৈ পোনপটীয়াকৈ কঠিনৰ পৰা গেছীয় অৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই উৰ্ধপাতন (Sublimation) প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবেই নেফথেলিন বল কেইদিনমানৰ পিছত নাইকিয়া হৈ যায়।
(b) দূৰৰ পৰাই আতৰৰ গোন্ধ পোৱা যায়।
উত্তৰ: আতৰ এবিধ অতি উদ্বায়ী (volatile) জুলীয়া পদাৰ্থ। ই অতি দ্ৰুতবেগে বাষ্পীভূত হয় আৰু ইয়াৰ কণিকাবোৰ বায়ুৰ কণিকাবোৰৰ লগত ব্যাপন (diffusion) প্ৰক্ৰিয়াৰে মিহলি হৈ তীব্ৰ বেগত চাৰিওফালে বিয়পি পৰে। সেয়েহে দূৰৰ পৰাই আমি আতৰৰ গোন্ধ পাওঁ।
প্ৰশ্ন ৪: কণিকাবোৰৰ মাজৰ আকৰ্ষণ বলৰ উৰ্দ্ধক্ৰমত সজোৱা — পানী, চেনি আৰু অক্সিজেন।
উত্তৰ: অক্সিজেন < পানী < চেনি।(যুক্তি: অক্সিজেন গেছ বাবে আকৰ্ষণ বল আটাইতকৈ কম, পানী জুলীয়া বাবে মধ্যমীয়া আৰু চেনি কঠিন বাবে আটাইতকৈ বেছি)
প্ৰশ্ন ৫: তলৰ উষ্ণতাত পানীৰ ভৌতিক অৱস্থা কি?
(a) 25 ° C
উত্তৰ: জুলীয়া
(b) 0 °C
উত্তৰ: গোটা (বৰফ) বা জুলীয়া (যিহেতু এইটো পানীৰ গলনাংক)
(c) 100 °C
উত্তৰ: জুলীয়া বা গেছীয় (জলীয় ভাপ) (যিহেতু এইটো পানীৰ উতলাংক)
প্ৰশ্ন ৬: যুক্তি দৰ্শাই ব্যাখ্যা কৰা —
(a) সাধাৰণ উষ্ণতাত পানী জুলীয়া।
উত্তৰ: কাৰণ সাধাৰণ উষ্ণতাত পানীৰ নিৰ্দিষ্ট আয়তন থাকে কিন্তু নিৰ্দিষ্ট আকৃতি নাথাকে। লগতে ই প্ৰবাহী বা বৈ যাব পাৰে। পানীৰ হিমাংক 0 °C আৰু উতলাংক 100 °C হোৱা বাবে সাধাৰণ উষ্ণতাত ই জুলীয়া অৱস্থাত থাকে।
(b) সাধাৰণ উষ্ণতাত লোৰ আলমাৰিটো কঠিন।
উত্তৰ: লোৰ আলমাৰিটোৰ এক নিৰ্দিষ্ট গঢ় বা আকৃতি আৰু স্থিৰ আয়তন আছে। ইয়াক বাহ্যিক বল প্ৰয়োগ কৰি সংকুচিত কৰিব নোৱাৰি আৰু ই যথেষ্ট দৃঢ়। সেয়েহে ই কঠিন পদাৰ্থ।
প্ৰশ্ন ৭: 273 K উষ্ণতাত থকা বৰফে একে উষ্ণতাত থকা পানীতকৈ বেছি ঠাণ্ডা কৰে কিয়?
উত্তৰ: 273 K (0 °C) উষ্ণতাত থকা বৰফে জুলীয়া অৱস্থালৈ পৰিৱৰ্তন হ'বলৈ পৰিৱেশৰ পৰা অতিৰিক্তভাৱে বিগলনৰ লীন তাপ শোষণ কৰে। ফলত বৰফে পানীৰ তুলনাত অধিক তাপ শক্তি শোষণ কৰিব পাৰে আৰু বেছি ঠাণ্ডা কৰে।
প্ৰশ্ন ৮: উতলা পানী আৰু পানীৰ ভাপৰ কোনটোৱে বেছিকৈ পুৰিব?
উত্তৰ: পানীৰ ভাপে বেছিকৈ পুৰিব। কাৰণ একে উষ্ণতাত (100 °C) পানীৰ ভাপৰ কণিকাবোৰত উতলা পানীতকৈ অধিক শক্তি নিহিত থাকে। এই অতিৰিক্ত শক্তিবিধ হ'ল বাষ্পীভৱনৰ লীন তাপ।
প্ৰশ্ন ৯: অৱস্থাৰ পৰিবৰ্তন দেখুৱাই তলৰ চিত্ৰত A, B, C, D, E আৰু F ৰ নাম দিয়া। (টোকা: ইয়াত এটা চিত্ৰ আছে য'ত গোটা, জুলীয়া আৰু গেছীয় অৱস্থাৰ মাজত হোৱা পৰিবৰ্তনবোৰ চিহ্নিত কৰিবলৈ দিয়া হৈছে)
উত্তৰ:
A: গলন (Fusion/Melting) - গোটাৰ পৰা জুলীয়া।
B: বাষ্পীভৱন (Vaporization) - জুলীয়াৰ পৰা গেছীয়।
C: ঘনীভৱন (Condensation) - গেছীয়ৰ পৰা জুলীয়া।
D: স্ফটিকীকৰণ/গোট মৰা (Solidification) - জুলীয়াৰ পৰা গোটা।
E: উৰ্ধপাতন (Sublimation) - গোটাৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ গেছীয়।
F: উৰ্ধপাতন (Sublimation) - গেছীয়ৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ গোটা।