অতি চমু প্ৰশ্ন উত্তৰঃ
১. প্ৰশ্ন: যোগেশ দাসৰ প্ৰথমখন উপন্যাসৰ নাম কি?
উত্তৰ: যোগেশ দাসৰ প্ৰথমখন উপন্যাসৰ নাম হ’ল ‘সঁহাৰি পাই’ (১৯৫২)।
২. প্ৰশ্ন: ‘ডাৱৰ আৰু নাই’ উপন্যাসখনে কোনটো পটভূমিত ৰচিত?
উত্তৰ: এইখন মহাযুদ্ধৰ পটভূমিত ৰচিত আৰু চাহ-বাগিচাৰ জীৱন চিত্ৰিত প্ৰথমখন অসমীয়া উপন্যাস।
৩. প্ৰশ্ন: যোগেশ দাসে কোনখন গ্ৰন্থৰ বাবে সাহিত্য অকাডেমী বঁটা লাভ কৰিছিল?
উত্তৰ: তেওঁ ১৯৮০ চনত ‘পৃথিৱীৰ অসুখ’ গল্প সংকলনৰ বাবে সাহিত্য অকাডেমী বঁটা লাভ কৰিছিল।
৪. প্ৰশ্ন: ‘ডাৱৰ আৰু নাই’ উপন্যাসৰ মুখ্য পুৰুষ চৰিত্ৰটোৰ নাম কি?
উত্তৰ: উপন্যাসখনৰ মুখ্য পুৰুষ চৰিত্ৰটো হ’ল খেৰজান বাগিচাৰ বৰকেৰাণী শইকীয়াৰ পুত্ৰ ‘বাখৰ’।
৬. প্ৰশ্ন: মামণি ৰয়ছম গোস্বামীৰ প্ৰথমখন উপন্যাসৰ নাম কি?
উত্তৰ: মামণি ৰয়ছম গোস্বামীৰ প্ৰথমখন উপন্যাসৰ নাম হ’ল ‘চেনাবৰ সোঁত’ (১৯৭২)।
৭. প্ৰশ্ন: ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসখনৰ প্ৰধান নাৰী চৰিত্ৰটিৰ নাম কি?
উত্তৰ: উপন্যাসখনৰ প্ৰধান নাৰী চৰিত্ৰটি হ’ল ‘সোণী’।
৮. প্ৰশ্ন: ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসত কালাহাণ্ডিৰ পৰা অহা বনুৱা মহিলাগৰাকীয়ে কাক এৰি আহিছিল?
উত্তৰ: সোণীয়ে কালাহাণ্ডিৰ দুর্ভিক্ষৰ প্ৰেক্ষাপটত শিৱান্নাক এৰি আহিছিল।
৯. প্ৰশ্ন: ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসত সদাশিৱৰ মৃত্যু কেনেকৈ হৈছিল?
উত্তৰ: ব্লাষ্টাৰৰ শিল চিটিকি পৰি সদাশিৱৰ শোচনীয় মৃত্যু ঘটে।
১০. প্ৰশ্ন: ‘ডাৱৰ আৰু নাই’ উপন্যাসখন কিমান চনত প্ৰকাশ পাইছিল?
উত্তৰ: ‘ডাৱৰ আৰু নাই’ উপন্যাসখন ১৯৫৫ চনত প্ৰকাশ পাইছিল।
১. চেনাব নৈৰ দলংখন ক'ৰ পৰা সংয়োগ কৰা হৈছে?
উত্তৰ: চেনাব নৈৰ দলংখন ৰিয়াসীৰ পৰা সংয়োগ কৰা হৈছে।
২. কি গ্ৰন্থৰ বাবে মামণি ৰয়ছম গোস্বামীয়ে সাহিত্য অকাডেমী বঁটা পাইছিল?
উত্তৰ: ‘নীলকণ্ঠী ব্ৰজ’ উপন্যাসৰ বাবে মামণি ৰয়ছম গোস্বামীয়ে সাহিত্য অকাডেমী বঁটা লাভ কৰিছিল।
৩. কোন চনত মামণি ৰয়ছম গোস্বামীয়ে জ্ঞানপীঠ বঁটা লাভ কৰিছিল?
উত্তৰ: তেখেতে ২০০০ চনত ভাৰতীয় সাহিত্যৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান জ্ঞানপীঠ বঁটা লাভ কৰিছিল।
৪. সোণীৰ পূৰ্বৰ স্বামীৰ নাম কি?
উত্তৰ: সোণীৰ পূৰ্বৰ স্বামীৰ নাম আছিল শিৱান্না।
৫. চেনাব নদীৰ আন এটা নাম কি?
উত্তৰ: চেনাব নদীৰ আন এটা নাম হৈছে ‘চন্দ্ৰভাগা’।
৬. ‘চেনাবৰ সোঁত’ কিতাপ আকাৰে কেতিয়া প্ৰকাশ পাইছিল?
উত্তৰ: ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসখন ১৯৭২ চনত কিতাপ আকাৰে প্ৰকাশ লাভ কৰিছিল।
৭. মামণি ৰয়ছম গোস্বামীৰ প্রথম উপন্যাস কি?
উত্তৰ: মামণি ৰয়ছম গোস্বামীৰ প্ৰথমখন উপন্যাস হৈছে ‘চেনাবৰ সোঁত’ (১৯৭২)।
৮. মামণি ৰয়ছম গোস্বামীৰ প্ৰকৃত নাম কি?
উত্তৰ: তেখেতৰ প্ৰকৃত নাম ইন্দিৰা গোস্বামী।
৯. কালাহাণ্ডি কোন ৰাজ্যত অৱস্থিত?
উত্তৰ: কালাহাণ্ডি ওড়িশা ৰাজ্যত অৱস্থিত।
১০. দলং নিৰ্মাণ কৰি থকা চেনাব নদীখন কোন ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে?
উত্তৰ: চেনাব নদীখন জম্মু আৰু কাশ্মীৰ ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে।
১১. ৰাঘামাৰ গিৰিয়েক কোন?
উত্তৰ: ৰাঘামাৰ গিৰিয়েক বা স্বামীৰ নাম আছিল সদাশিৱ।
১২. বোখাবি কি?
উত্তৰ: ‘বোখাবি’ হৈছে সোণীৰ গাঁৱত বহা এবিধ বিশেষ মেলা বা হাট।
১৩. ৰাজ চাহাবৰ ঘৈণীয়েকক সদাশিৱহঁতে কি বুলি মাতিছিল?
উত্তৰ: সদাশিৱহঁতে তেখেতক ‘বাঈচাহেবা’ বুলি সম্বোধন কৰিছিল।
১৪. সোহাগ কি?
উত্তৰ: ‘সোহাগ’ হ’ল ওড়িশাৰ বনুৱা সমাজত প্ৰচলিত এবিধ ঐতিহ্যমণ্ডিত প্ৰেমমূলক লোকগীত।
১৫. সোণীতে বামবীৰ বুঢ়াৰ বাবে পোৱা পিঠাবিধৰ নাম কি?
উত্তৰ: সেই পিঠাবিধৰ নাম আছিল ‘পোচন’।
১৬. “চকু নহয় যেনিবা দুটা দগমগীয়া আঙঠাহে!” — কথাবিষাৰ কাৰ চকুৰ কথা কোৱা হৈছে?
উত্তৰ: এই কথাবিষাৰত ৰামবীৰ বুঢ়াৰ উগ্ৰ আৰু তচবিৰ সদৃশ চকুযুৰিৰ কথা কোৱা হৈছে।
১৭. পোচন কি?
উত্তৰ: ‘পোচন’ হ’ল কাশ্মীৰী বনুৱা সমাজত প্ৰচলিত এবিধ বিশেষ স্থানীয় খাদ্য বা পিঠা।
১৮. গুজ্জবোৰে কি পুহিছিল?
উত্তৰ: গুজ্জৰ সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে সাধাৰণতে ভেড়া আৰু ছাগলী পুহিছিল।
১৯. শিৱান্নাই কাক জলকুঁৱৰী বুলি ধাৰণা কৰিছে?
উত্তৰ: শিৱান্নাই সোণীক জলকুঁৱৰী বুলি কল্পনা কৰিছিল।
২০. “নেজান গাৰ জুই নুমুৱাব এইবোৰ কায়দা ৰহ ঔৰত কইয়ন কো এক সাৰ লিপটা সোকতা হ্যায়” — কথাবিষাৰ কাৰ কথা কোৱা হৈছে?
উত্তৰ: এই কথাবিষাৰৰ জৰিয়তে বনুৱা সমাজৰ এগৰাকী চৰিত্ৰৰ মানসিক আৱবেগ আৰু কথনভংগী প্ৰকাশ কৰা হৈছে।
চমু প্ৰশ্ন উত্তৰঃ
১. প্ৰশ্ন: যোগেশ দাসৰ সাহিত্যিক পৰিচয় সংক্ষেপে লিখা।
উত্তৰ: ৰামধেনু যুগৰ বিশিষ্ট গল্পকাৰ তথা ঔপন্যাসিক যোগেশ দাসে ১৯২৭ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰথম উপন্যাস ‘সঁহাৰি পাই’ (১৯৫২) আৰু শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি হ’ল যুদ্ধৰ পটভূমিত ৰচিত ‘ডাৱৰ আৰু নাই’ (১৯৫৫)। ১৯৮০ চনত তেওঁ ‘পৃথিৱীৰ অসুখ’ৰ বাবে সাহিত্য অকাডেমী বঁটা লাভ কৰে আৰু ১৯৯৯ চনত তেওঁৰ দেহাৱসান ঘটে।
২. প্ৰশ্ন: ‘ডাৱৰ আৰু নাই’ উপন্যাসৰ মূল বিষয়বস্তু কি?
উত্তৰ: এইখন মহাযুদ্ধৰ পটভূমিত ৰচিত আৰু চাহ-বাগিচাৰ জীৱন চিত্ৰিত প্ৰথমখন অসমীয়া উপন্যাস। যুদ্ধৰ ভয়াবহতা পোনপটীয়াকৈ চিত্ৰিত নহ’লেও, যুদ্ধৰ বা-মাৰলীয়ে সমাজৰ সনাতন প্ৰমূল্যবোধক কেনেকৈ কুঠাৰাঘাত কৰিছিল আৰু মানুহৰ সুখৰ সংসাৰ থানবান কৰি পেলাইছিল, তাৰ সুন্দৰ চানেকি ইয়াত ফুটি উঠিছে।
৩. প্ৰশ্ন: বাখৰ চৰিত্ৰটিৰ স্বৰূপ সংক্ষেপে দাঙি ধৰা।
উত্তৰ: খেৰজান বাগিচাৰ বৰকেৰাণী শইকীয়াৰ পুত্ৰ বাখৰ এগৰাকী আদৰ্শবাদী আৰু নিষ্ঠাবান যুৱক। তেওঁ বি.এ. পাছ কৰি আনৰ দৰে যুদ্ধৰ সুযোগ লৈ অনৈতিকভাৱে ধন ঘটিবলৈ খোজা নাছিল। ওচৰৰ মাইনৰ স্কুলত হেডমাষ্টৰ হিচাপে ল’ৰা-ছোৱালীক পঢ়ুৱাই তেওঁ এক সৎ আৰু নিমাখিত জীৱন কটায়, যি যুদ্ধৰ বজাৰত ব্যতিক্ৰমী আছিল।
৪. প্ৰশ্ন: মামণি ৰয়ছম গোস্বামীৰ ঔপন্যাসিক প্ৰতিভাৰ পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰ: মামণি ৰয়ছম গোস্বামী অসমীয়া উপন্যাস জগতৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত তথা কষ্টসহিষ্ণু লেখিকা। সমাজৰ দৰিদ্ৰতা, নিপীড়িত আৰু শোষিত মানুহৰ দুখ-যন্ত্ৰণা তেওঁৰ অন্তৰত গভীৰ সাঁচ বহুৱাইছিল। তেওঁ ‘চেনাবৰ সোঁত’, ‘নীলকণ্ঠী ব্ৰজ’, ‘মামৰে ধৰা তৰোৱাল’ আদি অনুপম উপন্যাসৰ জৰিয়তে মানৱীয় প্ৰমূল্য আৰু বিশ্বজনীনতা প্ৰতিষ্ঠা কৰি গৈছে।
৫. প্ৰশ্ন: ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসখনৰ পটভূমি কি?
উত্তৰ: ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসখন কাশ্মীৰৰ চেনাব নদীৰ পাৰত দলং নিৰ্মাণৰ যান্ত্ৰিক পৰিৱেশ আৰু শ্ৰমিকসকলৰ জীৱনযাত্ৰাৰ পটভূমিত ৰচিত। উৰিষ্যা, ৰাজস্থান আদি বিভিন্ন ঠাইৰ পৰা অহা দৰিদ্ৰ বনুৱা শ্ৰেণীৰ সংগ্ৰাম, বঞ্চনা আৰু তেওঁলোকৰ কথ্যভাষা-সংস্কৃতি এই উপন্যাসৰ মূল পটভূমি হিচাপে গঢ় লৈছে।
৬. প্ৰশ্ন: ‘চেনাবৰ সোঁত’ৰ সোণী চৰিত্ৰটিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা।
উত্তৰ: সোণী হ’ল উপন্যাসখনৰ কেন্দ্ৰীয় নাৰী চৰিত্ৰ। কালাহাণ্ডিৰ দুৰ্ভিক্ষৰ তাড়নাত শিৱান্নাক এৰি আহি সিহঁতে চেনাবৰ পাৰলৈ আশ্ৰয় লয়। পিছলৈ কঠিন পৰিস্থিতি আৰু নানা উত্থান-পতনৰ মাজেৰে পাৰ হ’লেও সোণীয়ে নিজৰ আত্মপ্ৰত্যয় আৰু জীৱনৰ সংগ্ৰাম অব্যাহত ৰাখে, যাৰ মাজত নাৰীমনৰ অন্তৰ্দ্বন্দ্ব প্ৰকাশ পাইছে।
৭. প্ৰশ্ন: সদাশিৱৰ চৰিত্ৰৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰ: সদাশিৱ হ’ল চেনাব প্ৰকল্পৰ এজন বহল বুকুৰ মজবুত চেহেৰাৰ কামিলা বনুৱা। পিছত তাক মেছৰ ৰাতিৰ চকীদাৰ পতা হয়। সি স্বাভাৱিকতে সাধাৰণ মানুহ হ’লেও মদ আৰু শৰীৰী লোভৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈছিল। অৱশেষত ব্লাষ্টাৰৰ শিল পৰি তাৰ কৰুণ মৃত্যু ঘটে।
৮. প্ৰশ্ন: শিৱান্না চৰিত্ৰৰ প্ৰধান দিক্সমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: শিৱান্না হ’ল উপন্যাসখনৰ অন্যতম উজ্জ্বল আৰু কৰ্মঠ শ্ৰমিক চৰিত্ৰ। দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত সোণীক এৰি গুচি গ’লেও পিছলৈ সি শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ আৰু প্ৰাপ্য ক্ষতিপূৰণৰ বাবে মাত মাতিছিল। সোণীৰ প্ৰতি থকা গাঢ় প্ৰেম আৰু সহানুভূতিক লৈ সি শেষলৈ এক আদৰ্শ প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
৯. প্ৰশ্ন: ‘ডাৱৰ আৰু নাই’ত যুদ্ধৰ কি প্রভাব পৰিছিল?
উত্তৰ: ডুমডুমাৰ ঢুকেৰিটিং চাহ-বাগিচাত বিমানঘাটি নিৰ্মাণক কেনོ কৰি যুদ্ধৰ বা-মাৰলী বৈছিল। আমেৰিকান সৈন্যৰ সমাগম, বস্তু-বাহানিৰ চৰা দাম আৰু টকা ঘটিবলৈ মানুহৰ লৰা-ধপৰাই সমাজৰ নীতি-নিয়ম আৰু সনাতন প্ৰমূল্যবোধ ধ্বংস কৰি মানুহৰ সংসাৰবোৰ থানবান কৰি পেলাইছিল।
১০. প্ৰশ্ন: ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসৰ নামকৰণৰ সাৰ্থকতা কি?
উত্তৰ: চেনাব নদীৰ গতিশীল সোঁতৰ দৰেই চেনাবৰ পাৰৰ শ্ৰমিক বনুৱাসকলৰ জীৱনো সদায় গতিশীল আৰু সংঘাতপূৰ্ণ। অজস্ৰ ধুমুহা আৰু দুৰ্যোগ পাৰ হৈও মানুহৰ জীৱনৰ ধাৰা বৈ থকাৰ ইংগিত বহন কৰাৰ বাবে উপন্যাসখনৰ এই শিৰোনামটি সম্পূৰ্ণ ব্যঞ্জনাময় আৰু সার্থক হৈছে।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্নঃ
১. প্ৰশ্ন: যোগেশ দাসৰ উপন্যাসিক প্ৰতিভাৰ পৰিচয় দি ‘ডাৱৰ আৰু নাই’ উপন্যাসৰ কাহিনীভাগ চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ৰামধেনু যুগৰ অন্যতম প্ৰতিভাশালী গল্পকাৰ তথা ঔপন্যাসিক যোগেশ দাসে অসমীয়া উপন্যাস সাহিত্যলৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াই গৈছে। তেওঁৰ ‘ডাৱৰ আৰু নাই’ (১৯৫৫) মহাযুদ্ধৰ পটভূমিত ৰচিত আৰু চাহ-বাগিচাৰ জীৱন চিত্ৰিত প্ৰথমখন তাৎপৰ্যপূৰ্ণ অসমীয়া উপন্যাস।
উপন্যাসখনৰ কাহিনীভাগ ডুমডুমাৰ ঢুকেৰিটিং চাহ-বাগিচাত বিমানঘাটি নিৰ্মাণৰ বাবে সৃষ্টি হোৱা যুদ্ধকালীন পৰিস্থিতিক কেন্দ্ৰ কৰি আৱৰ্তিত হৈছে। যুদ্ধৰ সুযোগ লৈ মানুহে হতুৱাই-নতুৱাই টকা ঘটিবলৈ ধৰা এক অস্থিৰ পৰিৱেশত খেৰজান বাগিচাৰ বৰকেৰাণীৰ পুত্ৰ বাখৰ এজন আদৰ্শবাদী শিক্ষক হিচাপে ব্যতিক্ৰম হৈ ৰয়। বাখৰে যুদ্ধৰ অনৈতিক সুযোগ লোৱা নাছিল আৰু অনুপমাৰ লগত তেওঁৰ বিবাহ হৈছিল। কিন্তু যুদ্ধৰ বা-মাৰলীয়ে বনুৱা জীৱন আৰু বাখৰৰ সংসাৰলৈয়ো কঢ়ি আনে ভাঙন। নৱধনী তথা আভিজাত্যৰ মোহত অনুপমা বাখৰৰ কাষৰ পৰ আঁতৰি যায়। ইফালে ভীম আৰু গৌৰীৰ সংসাৰো লোভৰ বলি হৈ ধ্বংস হয়। যুদ্ধৰ পৰিণতিত সংঘটিত বিভিন্ন অপৰাধ আৰু বিসংগতিৰ বাবে বাখৰে জেললৈ যাবলগীয়া হয় আৰু তেওঁলোকৰ ঘৰখনো জুইত জাহ যায়। সংক্ষেপে ক’বলৈ গ’লে, যুদ্ধৰ বিভীষিকাই মানুহৰ নৈতিকতা, সৰলতা আৰু সুখৰ সংসাৰবোৰ কেনেকৈ নিমিষতে ছাৰখাৰ কৰি পেলায়, তাৰেই এক বাস্তৱ আৰু জীৱন্ত দলিল হ’ল ‘ডাৱৰ আৰু নাই’।
২. প্ৰশ্ন: ‘ডাৱৰ আৰু নাই’ উপন্যাসখনত ফুটি উঠা সমাজ জীৱনৰ ছবি বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰ: যোগেশ দাসৰ দ্বাৰা ৰचित ‘ডাৱৰ আৰু নাই’ উপন্যাসখনে দ্বিতীয় মহাসমৰৰ সময়ছোৱাৰ অসমীয়া সমাজ জীৱনৰ এক খণ্ডচিত্ৰ অতি সুন্দৰভাৱে দাঙি ধৰিছে। যদিও এই উপন্যাসত যুদ্ধৰ পোনপটিয়া ভয়াবহ বোমা বা বাৰুদৰ বিস্ফোরণ চিত্ৰিত হোৱা নাই, তথাপিও যুদ্ধৰ অদৃশ্য বা-মাৰলীয়ে সমাজৰ নৈতিক প্ৰমূল্যসমূহক কেনেকৈ মষিমূৰ কৰিছিল, তাৰ গভীৰ পৰ্যবেক্ষণ ইয়াত স্পষ্ট হৈছে।
যুদ্ধৰ ফলত ডুমডুমা অঞ্চলত আমেৰিকান আৰু নিগ্ৰো সৈন্যৰ সমাগম ঘটে। বিমানঘাটি নিৰ্মাণ আৰু ঠিকাদাৰী কাম-কাজক লৈ মানুহৰ মাজত হঠাতে এক প্ৰাণচঞ্চলতা আৰু দ্ৰুতগতিত ধন উপাৰ্জনৰ প্ৰতিযোগিতা আৰম্ভ হয়। বজাৰত বস্তু-বাহানিৰ দাম আকাশলংঘী হৈ পৰে। গাঁৱৰ পৰা কাম বিচাৰি অহা সাধাৰণ মানুহবোৰো এই টকাৰ চাকনৈয়াত পৰি সোনকালে সলনি হৈ পৰে। নৈতিকতা আৰু আদৰ্শবাদ, যিটো বাখৰ বা নিজামৰ চৰিত্ৰত দেখা যায়, সেয়া কক্ৰমশঃ লুপ্ত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে ধন-সম্পদ আৰু আধুনিক আভিজাত্যৰ মোহে মানুহৰ মনৰ সৰলতা কাঢ়ি লৈ যায়, যাৰ ফলত অনুপমাৰ দৰে চৰিত্ৰৰ মানসিক পৰিৱৰ্তন ঘটে। আনহাতে, বনুৱা শ্ৰেণীৰ জীৱনত গোৰা চিপাহী আৰু লোলুপ পুৰুষৰ অত্যাচাৰৰ ফলত গৌৰীৰ দৰে নিৰীহ নাৰীৰ জীৱন ধ্বংস হৈ যায়। সামগ্ৰিকভাৱে, যুদ্ধৰ অৰ্থনৈতিক মোহে অসমীয়া সমাজৰ সনাতন নৈতিকতা, আচাৰ-বিচাৰ আৰু শান্তিপূৰ্ণ পৰিৱেশক ধ্বংস কৰি এক অচিনাকি অবক্ষয়মুখী বাতাৱৰণ সৃষ্টি কৰিছিল, যিটো ঔপন্যাসিকে অত্যন্ত নিপুণতাৰে প্ৰতিফলিত কৰিছে।
৩. প্ৰশ্ন: মামণি ৰয়ছম গোস্বামীৰ ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসখনৰ আধাৰত সোণী আৰু শিৱান্নাৰ চৰিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰ: জ্ঞানপীঠ বঁটাবি বিজয়ী প্ৰখ্যাত লেখিকা মামণি ৰয়ছম গোস্বামীৰ ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসখনৰ দুটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হ’ল সোণী আৰু শিৱান্না। এই চৰিত্ৰ দুটিয়ে উপন্যাসখনৰ কাহিনীভাগক গতি প্ৰদান কৰাৰ লগতে শ্ৰমিক সমাজৰ সংগ্ৰাম আৰু মানৱীয় প্ৰেমৰ এক অনন্য নিদৰ্শন দাঙি ধৰিছে।
সোণী উপন্যাসখনৰ প্ৰধান নাৰী চৰিত্ৰ, যি কালাহাণ্ডিৰ ভয়ংকৰ দুৰ্ভিক্ষৰ তাড়নাত পৰি নিজৰ অতীতৰ সংগী শিৱান্নাক এৰি চেনাব নদীৰ পাৰলৈ আহিব বাধ্য হৈছিল। পৰিস্থিতিৰ পাকচক্ৰত পৰি বাৰুকৈয়ে যন্ত্ৰণা ভোগ কৰা সোণী এগৰাকী কষ্টসহিষ্ণু নাৰী। তাইৰ মনত অতীতৰ গ্লানি আৰু বৰ্তমানৰ নিৰাপত্তাহীনতাৰ সংঘাত চলি থাকে। পাৰ্বতী আদিৰ কটূক্তি আৰু সামাজিক বঞ্চনাৰ সন্মুখীন হৈয়ো তাই নিজৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ বাবে সংগ্ৰাম চলাই যায়।
অন্যহাতে, শিৱান্না হ’ল উপন্যাসখনৰ অত্যন্ত কৰ্মঠ আৰু প্ৰাণৱন্ত পুৰুষ চৰিত্ৰ। দুৰ্ভিক্ষৰ দিনত সোণীক এৰি গুচি যোৱা বুলি প্ৰথমতে প্ৰতিভাত হ’লেও, শিৱান্না আচলতে জীৱনৰ কঠিন বাস্তৱৰ সৈতে সংগ্ৰাম কৰা এজন সাহসী বনুৱা। সি কেৱল শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ আৰু প্ৰাপ্য ক্ষতিপূৰণৰ বাবে সাহসেৰে মাত মাতেই, বৰঞ্চ সোণীৰ প্ৰতি থকা নিজৰ পবিত্ৰ প্ৰেমক কোনো সামাজিক সংকীৰ্ণতাৰে মচি পেলাব নোখোজে। সোণীৰ অতীতৰ ভুল বা গৰ্ভত সন্তান থকাৰ কথা জানিব পাৰিয়ো শিৱান্নাই তাইক নিজৰ বহল বুকুত আকোৱালি লৈ মানৱীয় প্ৰেমৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰিচয় দিয়ে। এই দুয়োটি চৰিত্ৰৰ মাজেদি লেখিকাই শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ জীৱনৰ বেদনা আৰু চিৰন্তন প্ৰেমৰ জয়গান গাইছে।
৪. প্ৰশ্ন: ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসখনত ফুটি উঠা শ্ৰমিক সমাজৰ জীৱন-সংগ্ৰাম আৰু বাস্তৱ ছবি আলোকপাত কৰা।
উত্তৰ: মামণি ৰয়ছম গোস্বামীৰ ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসখনে কাশ্মীৰৰ চেনাব নদীৰ পাৰত দলং নিৰ্মাণ কাৰ্যত নিয়োজিত হোৱা ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা অহা দৰিদ্ৰ শ্ৰমিক বা বনুৱা সমাজৰ জীৱন-সংগ্ৰামৰ এক অকৃত্রিম আৰু বাস্তৱ ছবি দাঙি ধৰিছে। এই উপন্যাসখনৰ জৰিয়তে লেখিকাই শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ বঞ্চনা, দাৰিদ্ৰ্য, শোষণ আৰু তেওঁলোকৰ জীৱনৰ কঠিন বাস্তৱটোক নিখুঁতভাৱে উন্মোচন কৰিছে।
চেনাব প্ৰকল্পৰ কাষৰীয়া পৰিৱেশটো ক্ৰেইন, অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ, পাইপ আৰু বিভিন্ন যান্ত্ৰিক সঁজুলিয়েৰে ভৰপূৰ, য’ত উৰিষ্যা, ৰাজস্থান আদি ঠাইৰ পৰা অহা বনুৱাসকলে দিন-ৰাতি একাকাৰ কৰি পৰিশ্ৰম কৰে। কিন্তু এই কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে লাভ কৰে মাত্ৰ নিৰ্যাতন, অভাৱ আৰু অনিশ্চয়তা। পাৰ্বতী, ৰাঘামা, সদাশিৱ আদি চৰিত্ৰৰ কাৰ্যকলাপ আৰু কথোপকথনৰ মাজেৰে বনুৱা জীৱনৰ মৰ্মান্তিক ছবিখন প্ৰকাশ পাইছে। পেটের ক্ষুধা নিবাৰণৰ বাবে কৰা সংগ্ৰামৰ মাজতে ব্লাষ্টাৰৰ শিল পৰি সদাশিৱৰ দৰে শ্ৰমিকৰ অকাল মৃত্যুৱে শ্ৰমিক সমাজৰ নিৰাপত্তাহীনতাৰ চৰম ৰূপটো প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ লগতে, চাহাব আৰু ঠিকাদাৰসকলৰদ্বাৰা শ্ৰমিকসকলৰ ওপৰত চলা মানসিক তথা শাৰীৰিক হেঁচা আৰু শোষণৰ চিত্ৰও অতি স্পষ্ট। তাৰ মাজতো বনুৱাসকলে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি, পৰ্ব-পৰ্বানি আৰু লোকগীতৰ মাজেৰে জীৱনৰ আনন্দ বিচাৰি ফুৰাৰ প্ৰয়াস কৰে। সামগ্ৰিকভাৱে, এই উপন্যাসখনে সমাজৰ উপেক্ষিত শ্ৰমিক শ্ৰেণীটোৰ ঘাম আৰু তেজৰ বিনিময়ত গঢ় লৈ উঠা নিৰ্দয় বাস্তৱতাৰ এক শ্ৰেষ্ঠ দলিল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।
৫. প্ৰশ্ন: ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসৰ ভাষিক সৌন্দৰ্য আৰু শৈলীগত বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: জ্ঞানপীঠ বঁটাবি বিজয়ী লেখিকা মামণি ৰয়ছম গোস্বামীৰ কথা-সাহিত্যৰ এক অন্যতম প্ৰধান বৈশিষ্ট হ’ল ইয়াৰ চহকী আৰু আকৰ্ষণীয় ভাষিক সৌন্দৰ্য। ‘চেনাবৰ সোঁত’ উপন্যাসখনত লেখিকাই কাশ্মীৰৰ চেনাব নদীৰ পাৰৰ অচিনাকি পৰিৱেশ আৰু ভিন ভিন প্ৰান্তৰ বনুৱাসকলৰ জীৱনযাত্ৰা পাঠকৰ ওচৰত অতি জীৱন্তভাৱে তুলি ধৰাৰ ক্ষেত্ৰত স্বকীয় ভাষিক শৈলী প্ৰয়োগ কৰিছে।
প্ৰথমতে, উপন্যাসখনত বাস্তৱানুগ বৰ্ণনাৰ সুপ্ৰয়োগ দেখা যায়। চেনাব নদীৰ দলং নিৰ্মাণৰ যান্ত্ৰিক পৰিৱেশ, ক্ৰেইন-চিলিণ্ডাৰৰ আৱৰ্তন আৰু বনুৱাসকলৰ দৈনন্দিন কাম-কাজৰ নিখুঁত বৰ্ণনাই পাঠকক মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে। দ্বিতীয়তে, চৰিত্ৰসমূহৰ মুখত ব্যৱহৃত সংলাপ অত্যন্ত জীৱং আৰু হৃদয়সংবেদী। পাৰ্বতী, ৰাঘামা বা সোণীৰ মুখৰ চুটি সংলাপে চৰিত্ৰবোৰৰ আবেগ-অনুভূতিক পোনপটিয়াকৈ ফুটি উঠাত সহায় কৰিছে। তৃতীয়তে, লেখিকাই বৰ্ণনীয় বিষয়ত উপযুক্ত উপমা, উৎপ্রেক্ষা আৰু চিত্ৰকল্পৰ সুন্দৰ প্ৰয়োগ কৰিছে। যেনে— শিলবোৰ হাঁহৰ কণীৰ দৰে দেখা পোৱা বা বনুৱাৰ দশাৰ তুলনা আদিৰ দ্বাৰা ভাষাৰ ব্যঞ্জনাময়তা বৃদ্ধি পাইছে। চতুৰ্তম, উপন্যাসখনত উৰিষ্যা, হিন্দী, কাশ্মীৰী আদি আঞ্চলিক ভাষাৰ শব্দ, বনুৱাসকলৰ লোকগীত (‘সোহাগ’ আদি) আৰু বিভিন্ন প্ৰান্তীয় সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণে কাহিনীভাগক অধিক বিশ্বাসযোগ্য কৰি তুলিছে। পঞ্চমত, চেনাব নদীৰ গতিশীল সোঁতৰ লগত বনুৱাসকলৰ জীৱনৰ গতিশীলতা তুলনা কৰি ব্যৱহাৰ কৰা শিৰোনামটিয়ে সমগ্ৰ উপন্যাসখনলৈ এক গভীৰ দাৰ্শনিক আৰু ব্যঞ্জনাময় মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে। এই সকলোবোৰ শৈলীগত বৈশিষ্টৰ সুসমন্বয়তেই ‘চেনাবৰ সোঁত’ এখন বৰণীয় সাহিত্যিক কৃতি হৈ পৰিছে।