Natural and Physical Sciences in Everyday Life
Unit - 1
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১. কাৰ্ব’হাইড্ৰেটৰ এটা মুখ্য কাৰ্য লিখা।
উত্তৰ: শৰীৰক শক্তি যোগান ধৰা।
২. প্ৰ’টিনৰ মৌলিক একক কি?
উত্তৰ: এমিন’ এচিড।
৩. চকুৰ দৃষ্টিশক্তি ভাল কৰি ৰাখিবলৈ কোনটো ভিটামিন দৰকাৰ?
উত্তৰ: ভিটামিন A
৪. কেলচিয়ামৰ এটা মুখ্য উৎসৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: গাখীৰ।
৫. বীজাণুনাশক (Germicides) কি?
উত্তৰ: যিবোৰ ৰাসায়নিক পদাৰ্থই অপকাৰী অণুজীৱ বা বীজাণু ধ্বংস কৰে।
৬. কীটনাশক (Pesticides) কিহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: অনিষ্টকাৰী কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ।
৭. পানী এবিধ খাদ্য নে পানীয়?
উত্তৰ: পানীয়।
৮. শৰীৰত আয়’ডিনৰ অভাৱত কি ৰোগ হয়?
উত্তৰ: গৰল (Goitre) ৰোগ।
৯. প্ৰ’টিনৰ পৰা পোৱা এটা উদ্ভিদজাত খাদ্যৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: দাইল বা চয়াবিন।
১০. কাৰ্ব’হাইড্ৰেটৰ পৰীক্ষাৰ বাবে কোনটো দ্ৰৱ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: আয়’ডিন দ্ৰৱ।
১১. ভিটামিন C ৰ অভাৱত হোৱা ৰোগটোৰ নাম কি?
উত্তৰ: স্কাৰ্ভি (Scurvy)।
১২. প্ৰকৃতিৰ এটা ভৌতিক আৰ্হিৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: দিন আৰু ৰাতিৰ চক্ৰ।
১৩. খাদ্যৰ এটা মুখ্য উপাদানৰ নাম লিখা।
.উত্তৰ: চৰ্বি (Fat)।
১৪. হাড় আৰু দাঁতৰ গঠনৰ বাবে কোনটো খনিজ লৱণ প্ৰয়োজনীয়?
উত্তৰ: ফছফৰাছ বা কেলচিয়াম।
১৫. মানৱ স্বাস্থ্যৰ সংজ্ঞা কি?
উত্তৰ: শৰীৰৰ লগতে মনৰ সুস্থ অৱস্থাক স্বাস্থ্য বোলে।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন :
১. জটিল আৰু সৰল কাৰ্ব’হাইড্ৰেটৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: সৰল কাৰ্ব’হাইড্ৰেটে লগে লগে শক্তি দিয়ে (যেনে- চেনী), আনহাতে জটিল কাৰ্ব’হাইড্ৰেট হজম হ’বলৈ সময় লয় (যেনে- ভাত, আলু)।
২. আমাৰ শৰীৰৰ বাবে প্ৰ’টিন কিয় প্ৰয়োজনীয়?
উত্তৰ: শৰীৰৰ বৃদ্ধি আৰু ক্ষয় যোৱা কোষবোৰৰ মেৰামতিৰ বাবে প্ৰ’টিন প্ৰয়োজনীয়।
৩. পানী দ্ৰৱণীয় আৰু চৰ্বি দ্ৰৱণীয় ভিটামিনসমূহ কি কি?
উত্তৰ: পানী দ্ৰৱণীয়: ভিটামিন B আৰু C। চৰ্বি দ্ৰৱণীয়: ভিটামিন A, D, E আৰু K।
৪. খাদ্য সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কীটনাশকৰ প্ৰভাৱ দুটা লিখা।
উত্তৰ: ক) শস্যক পোকৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। খ) অত্যাধিক ব্যৱহাৰৰ ফলত খাদ্যত বিষক্ৰিয়া হ’ব পাৰে।
৫. বীজাণুনাশক আৰু শোধনকাৰীৰ মাজত এটা পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰ: বীজাণুনাশকে বীজাণু সম্পূৰ্ণ ধ্বংস কৰে, আনহাতে শোধনকাৰীয়ে বীজাণুৰ বৃদ্ধি প্ৰতিৰোধ কৰে।
৬. খনিজ লৱণৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লিখা।
উত্তৰ: ক) শৰীৰৰ বিপাকীয় কাৰ্যত সহায় কৰা। খ) হাড় আৰু তেজৰ গঠন কৰা।
৭. সুশম আহাৰ কাক বোলে?
উত্তৰ: যি আহাৰত শৰীৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলো পুষ্টিকৰ উপাদান সঠিক পৰিমাণত থাকে, তাক সুশম আহাৰ বোলে।
৮. প্ৰকৃতিৰ পৰিবৰ্তন মানৱ স্বাস্থ্যৰ বাবে কেনেকৈ ভাবুকি হ’ব পাৰে?
উত্তৰ: জলবায়ু পৰিবৰ্তনৰ ফলত নতুন ৰোগৰ সৃষ্টি হয় আৰু খাদ্য উৎপাদনত বাধা আহে।
৯. ভিটামিন B-কমপ্লেক্সৰ যিকোনো দুটা উৎসৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ক) সেউজীয়া শাক-পাচলি খ) কণী বা গাখীৰ।
১০. এমিন’ এচিডক কিয় 'জীৱনৰ অণু' বোলা হয়?
উত্তৰ: কাৰণ ই প্ৰ’টিন গঠন কৰে, যিয়ে শৰীৰৰ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন ক্ৰিয়া নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
১১. পানীয় জল সদায় বিশুদ্ধ কিয় হ’ব লাগে?
উত্তৰ: দূষিত পানী খালে টাইফয়েড, কলেৰাৰ দৰে বেমাৰ হ’ব পাৰে, সেয়ে স্বাস্থ্য ভালে ৰাখিবলৈ বিশুদ্ধ পানী প্ৰয়োজনীয়।
১২. প্ৰকৃতিত দেখা পোৱা যিকোনো দুটা জৈৱিক আৰ্হিৰ (Biological Patterns) উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: ক) উদ্ভিদৰ ফুল ফুলাৰ সময় খ) পক্ষীৰ প্ৰব্ৰজন।
১৩. অপুষ্টি বা ম্যালনিউট্ৰিচনৰ দুটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰ: ক) খাদ্যত সঠিক উপাদানৰ অভাৱ খ) দৰিদ্ৰতা বা খাদ্যৰ নাটনি।
১৪. ঘৰুৱা পৰিবেশত ব্যৱহাৰ হোৱা দুটা বীজাণুনাশকৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ফিনাইল আৰু ব্লীচিং পাউদাৰ।
১৫. খাদ্য আৰু পানীয়ৰ মাজত সম্পৰ্ক কি?
উত্তৰ: দুয়োটাই শৰীৰক পুষ্টি আৰু শক্তি দিয়ে; খাদ্যই কঠিন বা অৰ্ধ-কঠিন পুষ্টি দিয়ে আৰু পানীয়ই জলীয় অংশ পূৰণ কৰে।
ৰচনাধৰ্মী প্ৰশ্ন :
১. কাৰ্ব’হাইড্ৰেটৰ শ্ৰেণীবিভাজন আৰু মানৱ শৰীৰত ইয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: কাৰ্ব’হাইড্ৰেটক ঘাইকৈ তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি:
মনোচাকৰাইড: যেনে গ্লুক’জ (সৰল শৰ্কৰা)।
ডাইচাকৰাইড: যেনে চেনি বা চুক্ৰ’জ।
পলিচাকৰাইড: যেনে শ্বেতসাৰ বা ষ্টাৰ্চ আৰু চেলুল’জ।
গুৰুত্ব: 1. ই শৰীৰৰ শক্তিৰ প্ৰাথমিক উৎস। ১ গ্ৰাম কাৰ্ব’হাইড্ৰেটে প্ৰায় ৪ কেলৰি শক্তি দিয়ে। 2. মগজুৰ কাৰ্যক্ষমতাৰ বাবে গ্লুক’জ অতি প্ৰয়োজনীয়। 3. চেলুল’জ জাতীয় কাৰ্ব’হাইড্ৰেটে আমাৰ পাচন তন্ত্ৰ পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখাত সহায় কৰে।
২. ভিটামিন কাক বোলে? ভিটামিনসমূহক কি কি ভাগত ভগাব পাৰি? ভিটামিনৰ অভাৱত হোৱা ৩টা ৰোগৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: যিবোৰ পুষ্টিকৰ উপাদান শৰীৰক অতি কম পৰিমাণে লাগে কিন্তু শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাৰ বাবে অপৰিহাৰ্য, তাক ভিটামিন বোলে।
শ্ৰেণীবিভাজন:
1. চৰ্বি বা চৰ্বিৰ দ্ৰৱণীয় ভিটামিন: ভিটামিন A, D, E আৰু K।
2. পানীত দ্ৰৱণীয় ভিটামিন: ভিটামিন B-কমপ্লেক্স আৰু ভিটামিন C।
অভাৱজনিত ৰোগ: 1. ভিটামিন A – কুকুৰীকণা। 2. ভিটামিন B1 – বেৰিবেৰী। 3. ভিটামিন D – ৰিকেট।
৩. বীজাণুনাশক (Germicides) আৰু কীটনাশক (Pesticides) কি? মানৱ স্বাস্থ্য আৰু পৰিবেশৰ ওপৰত ইহঁতৰ প্ৰভাৱ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: বীজাণুনাশক হ’ল বীজাণু ধ্বংস কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা দ্ৰব্য। কীটনাশক হ’ল অনিষ্টকাৰী পতংগ বা পোক নিধন কৰা দ্ৰব্য।
প্ৰভাৱ:
- ধনাত্মক: ইহঁতে মহামাৰী ৰোধ কৰে আৰু কৃষিজাত উৎপাদন বৃদ্ধি কৰে।
- ঋণাত্মক: অত্যাধিক ব্যৱহাৰৰ ফলত পানী আৰু মাটি প্ৰদূষিত হয়। খাদ্যৰ জৰিয়তে এই বিষাক্ত দ্ৰব্য মানৱ শৰীৰত সোমাই কৰ্কট (Cancer) বা বৃক্কৰ দৰে জটিল ৰোগৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
৪. "প্ৰকৃতিৰ আৰ্হি আৰু পৰিবৰ্তন" (Patterns and Variations in Nature) বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ উদাহৰণসহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: প্ৰকৃতিয়ে এক নিৰ্দিষ্ট চক্ৰ বা আৰ্হি অনুসৰণ কৰে, কিন্তু এই আৰ্হিৰ মাজতো পৰিবৰ্তন দেখা যায়।
আৰ্হি (Patterns): যেনে ঋতু পৰিবৰ্তন, দিন-ৰাতিৰ চক্ৰ, বা গছৰ পাতৰ জ্যামিতিক গঠন। এইবোৰে প্ৰকৃতিৰ এক স্থিৰতা বুজায়।
পৰিবৰ্তন (Variations): একে প্ৰজাতিৰ দুজোপ গছ বা দুজন মানুহ দেখিবলৈ একে নহয়। ইয়াকেই পৰিবৰ্তন বোলে। জলবায়ুৰ পৰিবৰ্তনে প্ৰকৃতিৰ পুৰণি আৰ্হিবোৰ সলনি কৰি দিছে, যাৰ ফলত অসময়ত বৰষুণ বা অত্যাধিক গৰম অনুভৱ হয়।
৫. সুস্বাস্থ্য ৰক্ষাৰ বাবে সুষম আহাৰ আৰু বিশুদ্ধ পানীয়ৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: সুস্বাস্থ্যই কেৱল বেমাৰ নোহোৱাটোকে নুবুজায়, ই শাৰীৰিক আৰু মানসিক সুস্থতাকো বুজায়।
সুষম আহাৰ: যি আহাৰত শৰীৰৰ বাবে দৰকাৰী কাৰ্ব’হাইড্ৰেট, প্ৰ’টিন, চৰ্বি, ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণ সঠিক অনুপাতত থাকে, সি আমাক ৰোগৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।
বিশুদ্ধ পানীয়: আমাৰ শৰীৰৰ প্ৰায় ৭০% পানী। পানীয়ে শৰীৰৰ বৰ্জিত পদাৰ্থ বাহিৰ কৰাত আৰু তেজ চলাচলত সহায় কৰে। অশুদ্ধ পানী খালে জণ্ডিচ, কলেৰা আদি হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। গতিকে সুস্থ জীৱনৰ বাবে এই দুইটা অপৰিহাৰ্য।
*********
Unit - 2
অতি চুটি উত্তৰ :
১. প্ৰশ্ন: পানী আৰু চেনিৰ মিশ্ৰণটো কিহৰ উদাহৰণ?
উত্তৰ: দ্ৰৱ (Solution)।
২. প্ৰশ্ন: কলয়ডৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: গাখীৰ বা কুঁৱলী।
৩. প্ৰশ্ন: চিমেন্টৰ এটা প্ৰধান উপাদানৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: কেলচিয়াম চিলিকেট (Calcium Silicate)।
৪. প্ৰশ্ন: কাঁচ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা মূল পদাৰ্থটো কি?
উত্তৰ: চিলিকা (Silica/Sand)।
৫. প্ৰশ্ন: চাবোন কিহৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা হয়?
উত্তৰ: চৰ্বি বা তেল আৰু খাৰ (NaOH)।
৬. প্ৰশ্ন: ডিটাৰজেন্ট কি?
উত্তৰ: ই এবিধ সংশ্লেষিত পৰিষ্কাৰক পদাৰ্থ।
৭. প্ৰশ্ন: বায়ুমণ্ডলৰ এটা প্ৰধান প্ৰদূষকৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: কাৰ্বন মন’ক্সাইড (CO)।
৮. প্ৰশ্ন: পাৰাৰ (Mercury) বিষক্ৰিয়াৰ ফলত হোৱা এবিধ বেমাৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: মিনামাটা (Minamata)।
৯. প্ৰশ্ন: এটা বিষাক্ত গেছৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ক্ল’ৰিন বা মিথাইল আইচ’চায়নেট (MIC)।
১০. প্ৰশ্ন: সেউজগৃহ প্ৰভাৱৰ বাবে দায়ী প্ৰধান গেছটো কি?
উত্তৰ: কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড (CO2)।
১১. প্ৰশ্ন: এচিড বৰষুণৰ বাবে দায়ী এটা গেছৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড (SO2)।
১২. প্ৰশ্ন: লোত মৰ্চা ধৰাটো কিহৰ উদাহৰণ?
উত্তৰ: সঞ্চাৰণ বা খহনীয়া (Corrosion)।
১৩. প্ৰশ্ন: পানীত দ্ৰৱীভূত নোহোৱা এটা প্ৰদূষকৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: প্লাষ্টিক।
১৪. প্ৰশ্ন: লিড (Lead) বিষক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা শৰীৰৰ কোনটো অঙ্গ বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়?
উত্তৰ: বৃক্ক (Kidney) আৰু স্নায়ুতন্ত্ৰ।
১৫. প্ৰশ্ন: কাঁচৰ ৰং নীলা কৰিবলৈ কি মিহলোৱা হয়?
উত্তৰ: ক’বাল্ট অক্সাইড।
২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্নোত্তৰ (চুটি উত্তৰ):
১. প্ৰশ্ন: দ্ৰৱ আৰু কলয়ডৰ মাজৰ এটা পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰ: দ্ৰৱৰ কণিকাবোৰ অতি ক্ষুদ্ৰ আৰু খালী চকুৰে দেখা নাযায়, কিন্তু কলয়ডৰ কণিকাবোৰ দ্ৰৱতকৈ ডাঙৰ আৰু ই টিণ্ডল প্ৰভাৱ (Tyndall Effect) দেখুৱায়।
২. প্ৰশ্ন: প্লাষ্টিক প্ৰদূষণ কিয় ক্ষতিকাৰক?
উত্তৰ: প্লাষ্টিক জৈৱ-অপচনশীল পদাৰ্থ, অৰ্থাৎ ই সহজে পচি নাযায়। ই মাটিৰ উৰ্বৰা শক্তি হ্ৰাস কৰে আৰু জলাশয়ত পৰিলে জলচৰ প্ৰাণীৰ মৃত্যু ঘটায়।
৩. প্ৰশ্ন: চিমেন্টৰ 'ছেটিং' (Setting) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: চিমেন্টত পানী মিহলালে ই এক ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে লাহে লাহে কঠিন পদাৰ্থলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াটোকে চিমেন্টৰ ছেটিং বোলে।
৪. প্ৰশ্ন: চাবোন আৰু ডিটাৰজেন্টৰ এটা পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰ: চাবোনে খৰ পানীত (Hard water) ভালদৰে ফেন নোলায়, কিন্তু ডিটাৰজেন্টে খৰ পানীত সহজে ফেন সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
৫. প্ৰশ্ন: প্ৰদূষক (Pollutant) আৰু দূষকৰ (Contaminant) মাজৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: পৰিৱেশত যিবোৰ পদাৰ্থই প্ৰাকৃতিক ভাৰসাম্য নষ্ট কৰে সেইবোৰ প্ৰদূষক। আনহাতে, কোনো পদাৰ্থত অনিচ্ছাকৃতভাৱে মিহলি হোৱা অশুদ্ধিকেই দূষক বোলে।
৬. প্ৰশ্ন: গধুৰ ধাতুৰ বিষক্ৰিয়া বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: সীহ (Lead), পাৰা (Mercury), কেডমিয়াম আদি গধুৰ ধাতুৱে খাদ্য শৃংখলৰ জৰিয়তে শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰি যি ভয়াৱহ স্বাস্থ্য হানি কৰে, তাকেই গধুৰ ধাতুৰ বিষক্ৰিয়া বোলে।
৭. প্ৰশ্ন: সেউজগৃহ প্ৰভাৱ কেনেকৈ সৃষ্টি হয়?
উত্তৰ: বায়ুমণ্ডলত থকা CO2, মিথেন আদি গেছে পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰতিফলিত হোৱা তাপ ধৰি ৰাখে, যাৰ ফলত পৃথিৱীৰ উপৰিভাগ গৰম হৈ পৰে। ইয়াকে সেউজগৃহ প্ৰভাৱ বোলে।
৮. প্ৰশ্ন: এচিড বৰষুণে স্থাপত্যৰ কেনেকৈ ক্ষতি কৰে?
উত্তৰ: এচিড বৰষুণত থকা ছালফিউৰিক এচিডে মাৰ্বল পাথৰৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি পাথৰবোৰ ক্ষয় কৰে (যাক 'মাৰ্বল কেন্সাৰ' বোলে), যেনে— তাজমহলৰ ক্ষতি।
৯. প্ৰশ্ন: লোত মৰ্চা ধৰা কেনেকৈ প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: লোৰ ওপৰত ৰং দি বা তেল সানি অথবা দস্তাৰ প্ৰলেপ (Galvanization) দি মৰ্চা ধৰা প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰি।
১০. প্ৰশ্ন: এনিলিং (Annealing) কি?
উত্তৰ: কাঁচ তৈয়াৰ কৰাৰ পাছত ইয়াক অতি লাহে লাহে ঠাণ্ডা কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোক এনিলিং বোলে, যাতে কাঁচটো ভঙুৰ নহয়।
১১. প্ৰশ্ন: মিথাইল আইচ’চায়নেট (MIC) গেছৰ কুফল কি?
উত্তৰ: এই গেছ অতি বিষাক্ত। ইয়াৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে চকু আৰু উশাহ-নিশাহৰ তীব্ৰ সমস্যা হয় আৰু মৃত্যু পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে (যেনে— ভূপাল গেছ দুৰ্ঘটনা)।
১২. প্ৰশ্ন: কলয়ডৰ দুটা ধৰ্ম লিখা।
উত্তৰ: (i) ই এক বিষমজাতীয় মিশ্ৰণ। (ii) ই টিণ্ডল প্ৰভাৱ দেখুৱায়।
১৩. প্ৰশ্ন: ধোঁৱাময় কুঁৱলী (Smog) কি?
উত্তৰ: বায়ুমণ্ডলত থকা ধোঁৱা আৰু কুঁৱলী মিহলি হৈ যি এক বিষাক্ত আৱৰণৰ সৃষ্টি কৰে, তাকেই ধোঁৱাময় কুঁৱলী বা 'স্মগ' বোলে।
১৪. প্ৰশ্ন: পানীৰ প্ৰদূষণ ৰোধ কৰাৰ দুটা উপায় লিখা।
উত্তৰ: (i) উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা পোনপটীয়াকৈ নদীত পেলাব নালাগে। (ii) কৃষি পথাৰত ৰাসায়নিক সাৰৰ ব্যৱহাৰ কমাব লাগে।
১৫. প্ৰশ্ন: কাৰ্বন মন’ক্সাইড (CO) কিয় মানুহৰ বাবে বিপজ্জনক?
উত্তৰ: CO গেছ তেজৰ হিম’গ্লবিনৰ লগত অতি সোনকালে মিহলি হৈ অক্সিজেন সৰবৰাহ বন্ধ কৰি দিয়ে, যাৰ ফলত মানুহৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু হ’ব পাৰে।
ৰচনাধৰ্মী প্ৰশ্ন :
১. প্ৰশ্ন: চাবোনৰ পৰিষ্কাৰকৰণ ক্ৰিয়া (Cleansing Action of Soap) বিতংভাৱে বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ:চাবোনৰ অণুসমূহ হৈছে দীঘল শৃংখলযুক্ত কাৰ্বক্সিলিক এচিডৰ ছ’ডিয়াম বা পটাছিয়াম লৱণ। ইয়াৰ দুটা মেৰু থাকে— এটা জলস্নেহী (Hydrophilic) আৰু আনটো জলভীত (Hydrophobic)। যেতিয়া আমি লেতেৰা কাপোৰ পানীত তিওৱা হয়, চাবোনৰ অণুবোৰে কাপোৰত থকা তেল বা চৰ্বিৰ কণিকাৰ চাৰিওফালে এক বিশেষ বৃত্তাকাৰ বিন্যাস গঠন কৰে, যাক 'মিচেল' (Micelle) বুলি কোৱা হয়। এই মিচেল গঠনত জলভীত নেজ অংশটো ভিতৰৰ ফালে থাকে আৰু তেলৰ কণিকাটো ধৰি ৰাখে। আনহাতে, জলস্নেহী মূৰ অংশটো পানীৰ ফালে মুখ কৰি থাকে। যেতিয়া কাপোৰখন ঘঁহা হয় বা লৰচৰ কৰা হয়, তেতিয়া পানীৰ আকৰ্ষণৰ বাবে এই মিচেলবোৰে তেলৰ কণিকাবোৰ কাপোৰৰ আঁহৰ পৰা টানি উলিয়াই আনে। এনেদৰে তেলৰ কণিকাবোৰ পানীত ইমালচন হিচাপে ওপঙি থাকে আৰু কাপোৰখন পৰিষ্কাৰ হয়। চাবোনে খৰ পানীত থকা কেলচিয়াম আৰু মেগনেচিয়াম লৱণৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি অদ্ৰাব্য 'স্কাম' (Scum) উৎপন্ন কৰে বাবে খৰ পানীত চাবোন ভালদৰে কাম নকৰে।
২. প্ৰশ্ন: সেউজগৃহ প্ৰভাৱ (Greenhouse Effect) বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ কাৰণ আৰু ফলাফলবোৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: সেউজগৃহ প্ৰভাৱ হৈছে এক প্ৰাকৃতিক প্ৰক্ৰিয়া যাৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডলত থকা কিছুমান গেছে পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰতিফলিত হোৱা তাপ ধৰি ৰাখে আৰু পৃথিৱীৰ উষ্ণতা বাসোপযোগী কৰি ৰাখে। কিন্তু বৰ্তমান যান-বাহনৰ ধোঁৱা, উদ্যোগীকৰণ আৰু বনাঞ্চল ধ্বংসৰ ফলত বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড (Co2), মিথেন (CH4), নাইট্ৰাছ অক্সাইড আৰু চি.এফ.চি. (CFC) আদি গেছৰ পৰিমাণ অস্বাভাৱিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। এই গেছবোৰে সূৰ্যৰ পৰা অহা তাপ পৃথিৱীলৈ আহিবলৈ দিয়ে যদিও পৃথিৱীৰ পৰা বিকিৰিত হোৱা দীৰ্ঘ তৰংগৰ তাপীয় বিকিৰণ ধৰি ৰাখে। ফলস্বৰূপে পৃথিৱীৰ গড় উষ্ণতা লাহে লাহে বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিছে, যাক 'গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি' বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ভয়াৱহ পৰিণামস্বৰূপে উত্তৰ আৰু দক্ষিণ মেৰুৰ বৰফ গলি সাগৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ ফলত উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ জলমগ্ন হোৱাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাইছে। লগতে ই জলবায়ুৰ চৰম পৰিৱৰ্তন ঘটায়, যাৰ ফলত অনিয়মিত বৰষুণ, খৰাং আৰু ঘূৰ্ণীবতাহৰ দৰে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ বৃদ্ধি পাইছে।
৩. প্ৰশ্ন: এচিড বৰষুণ (Acid Rain) কি? ই কেনেকৈ সৃষ্টি হয় আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱবোৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: বায়ুমণ্ডলত থকা বৰষুণৰ পানীৰ pH মান যেতিয়া ৫.৬ তকৈ হ্ৰাস পায়, তাক এচিড বৰষুণ বোলে। ইয়াৰ মূল কাৰণ হ’ল মানৱসৃষ্ট প্ৰদূষণ। কল-কাৰখানা আৰু যান-বাহনৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড (SO2) আৰু নাইট্ৰ’জেনৰ অক্সাইডবোৰে বায়ুমণ্ডলৰ জলীয় ভাপ আৰু অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ক্ৰমে ছালফিউৰিক এচিড (H2SO4) আৰু নাইট্ৰিক এচিড (HNO3) উৎপন্ন কৰে। এই এচিডসমূহ বৰষুণৰ টোপালৰ সৈতে মিহলি হৈ ধৰালৈ নামি আহে। এচিড বৰষুণৰ প্ৰভাৱ অতি ভয়াৱহ। ই মাটিৰ আম্লিকতা বৃদ্ধি কৰি কৃষি কাৰ্যত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে আৰু উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি ব্যাহত কৰে। জলাশয়ৰ পানী অধিক আম্লিক হোৱাৰ ফলত মাছ আৰু অন্যান্য জলচৰ প্ৰাণীৰ মৃত্যু ঘটে। ইয়াৰ উপৰি, ই ঐতিহাসিক স্থাপত্য আৰু অট্টালিকাৰো বিস্তৰ ক্ষতি কৰে। বিশেষকৈ মাৰ্বল পাথৰৰ সৈতে ইয়াৰ বিক্ৰিয়া ঘটি পাথৰবোৰ ক্ষয় যায়, যাক 'মাৰ্বল কেন্সাৰ' বুলি কোৱা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, এচিড বৰষুণৰ বাবেই তাজমহলৰ বগা মাৰ্বল পাথৰবোৰ লাহে লাহে হালধীয়া পৰিবলৈ ধৰিছে।
৪. প্ৰশ্ন: সঞ্চাৰণ বা খহনীয়া (Corrosion) কি? লোত মৰ্চা ধৰা প্ৰক্ৰিয়াটো বুজাই লিখা আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ দুটা উপায় দিয়া।
উত্তৰ: আধুনিক জীৱনত প্লাষ্টিক এক অপৰিহাৰ্য অংশ হৈ পৰিছে যদিও ই বৰ্তমান সময়ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ পৰিৱেশজনিত সমস্যা। প্লাষ্টিক হৈছে এক জৈৱ-অপচনশীল পদাৰ্থ, অৰ্থাৎ ই প্ৰাকৃতিকভাৱে মাটিত পচি নাযায়। প্লাষ্টিকৰ যধে-মধে ব্যৱহাৰে মাটিৰ উৰ্বৰা শক্তি হ্ৰাস কৰে কাৰণ ই পানী আৰু বায়ু মাটিত সোমোৱাত বাধা দিয়ে। নলা-নৰ্দমাত প্লাষ্টিক জমা হোৱাৰ ফলত কৃত্ৰিম বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। সাগৰ আৰু নদীত প্লাষ্টিক পৰিলে জলচৰ প্ৰাণীয়ে ইয়াক খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰি মৃত্যুৰ মুখত পৰে। প্লাষ্টিক প্ৰদূষণ ৰোধ কৰিবলৈ আমি '4R' নীতি অনুসৰণ কৰা উচিত— Refuse (প্ৰত্যাখ্যান কৰা), Reduce (ব্যৱহাৰ কমোৱা), Reuse (পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা) আৰু Recycle (পুনৰাবৰ্তন কৰা)। চৰকাৰে ইতিমধ্যে একক ব্যৱহাৰযোগ্য প্লাষ্টিক (Single-use plastic) নিষিদ্ধ কৰিছে। আমি প্লাষ্টিকৰ সলনি মৰাপাটৰ মোনা বা কাপোৰৰ মোনা ব্যৱহাৰ কৰাৰ অভ্যাস গঢ়ি তুলিব লাগে। জনসাধাৰণৰ মাজত সচেতনতা বৃদ্ধি কৰিলেহে এই ভয়াৱহ প্ৰদূষণৰ পৰা মুক্তি পোৱাটো সম্ভৱ হ’ব।
প্ৰতিৰোধৰ উপায়:
ৰং দিয়া: লোৰ সামগ্ৰীত ৰং বা গ্ৰীজ সানিলে ই বায়ু আৰু পানীৰ সংস্পৰ্শৰ পৰা বাচি থাকে।
গেলভানাইজেচন: লোৰ ওপৰত দস্তা বা জিংকৰ (Zinc) এটা পাতল প্ৰলেপ দিলে লোত মৰ্চা নধৰে।
৫. প্ৰশ্ন: কলয়ড (Colloids) কি? ইয়াৰ চাৰিটা ধৰ্ম বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: কলয়ড হৈছে এনে এক মিশ্ৰণ য’ত দ্ৰাৱৰ কণিকাবোৰৰ আকাৰ প্ৰকৃত দ্ৰৱতকৈ ডাঙৰ কিন্তু লম্বনতকৈ সৰু (প্ৰায় 1 nm ৰ পৰা 1000 nm)।
ধৰ্ম:
বিষমজাতীয় মিশ্ৰণ: কলয়ড এটা বিষমজাতীয় মিশ্ৰণ যদিও ইয়াক দেখিবলৈ সমজাতীয় যেন লাগে।
টিণ্ডল প্ৰভাৱ: কলয়ডৰ কণিকাবোৰে পোহৰৰ ৰশ্মি বিচ্ছুৰিত কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত পোহৰৰ গতিপথ দৃশ্যমান হয়।
স্থিৰতা: কলয়ডৰ কণিকাবোৰ লৰচৰ নকৰাকৈ থৈ দিলেও পাত্ৰৰ তলিত জমা নহয়।
ফিল্টাৰ পেপাৰ: কলয়ডৰ কণিকাবোৰ সাধাৰণ ফিল্টাৰ পেপাৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যাব পাৰে।
*******
Unit - 3
১ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
১. পেলনীয়া পানী শোধনৰ প্ৰথম পৰ্যায়টোক কি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: প্ৰাথমিক শোধন (Primary Treatment)।
২. আণৱিক শক্তিত কোনটো মৌল ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: ইউৰেনিয়াম (Uranium)।
৩. এটা অপৰম্পৰাগত শক্তিৰ উৎসৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: সৌৰ শক্তি।
৪. বেটাৰীয়ে কোনটো শক্তিৰ পৰা বিদ্যুৎ শক্তি উৎপন্ন কৰে?
উত্তৰ: ৰাসায়নিক শক্তি।
৫. এটা জৈৱিক ইন্ধনৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: জৈৱ-ডিজেল (Bio-diesel)।
৬. পানীৰ পৰা ডাঙৰ আৱৰ্জনাবোৰ আঁতৰাবলৈ কি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: বাৰ স্ক্ৰীণ (Bar screen)।
৭. আণৱিক বিভাজন (Nuclear Fission) ক’ত সংঘটিত হয়?
উত্তৰ: নিউক্লিয়াৰ ৰিয়েক্টৰত।
৮. শক্তিৰ এটা নৱীকৰণযোগ্য উৎসৰ নাম কি?
উত্তৰ: বতাহ শক্তি।
৯. লিথিয়াম-আয়ন বেটাৰী ঘাইকৈ ক’ত ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: মবাইল ফোন আৰু লেপটপত।
১০. ভৱিষ্যতৰ ইন্ধন হিচাপে কোনটো গেছক গণ্য কৰা হয়?
উত্তৰ: হাইড্ৰ'জেন গেছ।
১১. পেলনীয়া পানীৰ পৰা শ্লাজ (Sludge) কেনেকৈ পৃথক কৰা হয়?
উত্তৰ: চেডিমেন্টেচন টেংকৰ জৰিয়তে।
১২. ভাৰতৰ এটা পাৰমাণৱিক বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: তাৰাপুৰ পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰ।
১৩. জীৱাশ্ম ইন্ধন এটা নৱীকৰণযোগ্য নে অনৱীকৰণযোগ্য উৎস?
উত্তৰ: অনৱীকৰণযোগ্য উৎস।
১৪. বেটাৰীৰ দুটা মেৰুৰ (Terminal) নাম কি?
উত্তৰ: ধনাত্মক (Anode) আৰু ঋণাত্মক (Cathode)।
১৫. CNG-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম কি?
উত্তৰ: Compressed Natural Gas.
২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
১. পেলনীয়া পানী শোধন (Waste Water Treatment) কিয় প্ৰয়োজন?
উত্তৰ: পানীৰ পৰা ক্ষতিকাৰক বীজাণু আৰু প্ৰদূষকবোৰ আঁতৰাই ইয়াক ব্যৱহাৰৰ উপযোগী কৰিবলৈ আৰু জলজ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ ৰক্ষা কৰিবলৈ শোধনৰ প্ৰয়োজন।
২. আণৱিক বিভাজন (Nuclear Fission) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: যি প্ৰক্ৰিয়াত এটা গধুৰ নিউক্লিয়াছ (যেনে ইউৰেনিয়াম) নিউট্ৰনৰ দ্বাৰা আঘাত কৰি দুটা পাতল নিউক্লিয়াছলৈ বিভক্ত কৰা হয় আৰু প্ৰচুৰ শক্তি উৎপন্ন হয়, তাক আণৱিক বিভাজন বোলে।
৩. পৰম্পৰাগত শক্তিৰ উৎস কি কি? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: যিবোৰ শক্তিৰ উৎস দীৰ্ঘদিন ধৰি ব্যৱহাৰ হৈ আহিছে আৰু যিবোৰ সীমিত, তাকেই পৰম্পৰাগত উৎস বোলে। যেনে— কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়াম।
৪. নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ দুটা সুবিধা লিখা।
উত্তৰ: (i) এই শক্তি কেতিয়াও শেষ নহয় আৰু (ii) ই পৰিৱেশ প্ৰদূষণ নকৰে।
৫. প্ৰাথমিক বেটাৰী আৰু গৌণ (Secondary) বেটাৰীৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: প্ৰাথমিক বেটাৰী এবাৰ ব্যৱহাৰৰ পিছত পুনৰ চাৰ্জ কৰিব নোৱাৰি, কিন্তু গৌণ বেটাৰী বাৰে বাৰে চাৰ্জ কৰি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৬. হাইড্র’জেনক কিয় ভৱিষ্যতৰ ইন্ধন বোলা হয়?
উত্তৰ: কাৰণ হাইড্ৰ'জেন দহন হ’লে কোনো বিষাক্ত গেছ নহয় (কেৱল পানী উৎপন্ন হয়) আৰু ইয়াৰ দক্ষতা অতি বেছি।
৭. পেলনীয়া পানী শোধনৰ ‘বায়’লজিকেল ট্ৰিটমেন্ট’ মানে কি?
উত্তৰ: এই প্ৰক্ৰিয়াত বেক্টেৰিয়া আৰু অন্যান্য অণুজীৱ ব্যৱহাৰ কৰি পানীত থকা জৈৱিক পদাৰ্থবোৰ পচন ঘটোৱা হয়।
৮. পাৰমাণৱিক শক্তিৰ এটা নেতিবাচক দিশ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: পাৰমাণৱিক শক্তিৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা তেজস্ক্ৰিয় আৱৰ্জনাবোৰ সঠিকভাৱে নিষ্কাশন নকৰিলে পৰিৱেশৰ ভয়ংকৰ ক্ষতি হ’ব পাৰে।
৯. সৌৰ কোষ (Solar Cell) কেনেকৈ কাম কৰে?
উত্তৰ: সৌৰ কোষে সূৰ্যৰ পোহৰক পোনপটীয়াকৈ অৰ্ধপৰিবাহী (Semiconductor) পদাৰ্থৰ সহায়ত বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে।
১০. ইলেকট্ৰ'লাইট (Electrolyte) কি? ইয়াৰ কাম কি?
উত্তৰ: ইলেকট্ৰ'লাইট হ’ল এটা ৰাসায়নিক মিশ্ৰণ যিয়ে বেটাৰীৰ ভিতৰত আয়নৰ চলাচলত সহায় কৰি বিদ্যুৎ প্ৰবাহ বজায় ৰাখে।
১১. মিথানলক কেনেকৈ ভৱিষ্যতৰ ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: মিথানলক পেট্ৰ’লৰ বিকল্প হিচাপে বা ইয়াৰ সৈতে মিশ্ৰণ কৰি ইঞ্জিনত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, যিয়ে প্ৰদূষণ হ্ৰাস কৰে।
১২. পানী শোধনত ক্ল’ৰিনৰ (Chlorine) ভূমিকা কি?
উত্তৰ: ক্ল’ৰিনক বীজাণুনাশক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ই পানীত থকা ক্ষতিকাৰক বেক্টেৰিয়া আৰু অণুজীৱ ধ্বংস কৰে।
১৩. বতাহ শক্তিৰ দুটা সীমাবদ্ধতা লিখা।
উত্তৰ: (i) ইয়াৰ বাবে অধিক বতাহ থকা মুকলি ঠাইৰ প্ৰয়োজন আৰু (ii) বতাহ নথকা সময়ত বিদ্যুৎ উৎপাদন বন্ধ হৈ থাকে।
১৪. শক্তির সংৰক্ষণৰ বাবে আমি কি কৰিব লাগে?
উত্তৰ: অপ্ৰয়োজনীয়ভাৱে লাইট-ফেন চলাই ৰাখিব নালাগে আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰত গুৰুত্ব দিব লাগে।
১৫. জৈৱ-ইন্ধনৰ (Bio-fuel) উৎস কি?
উত্তৰ: উদ্ভিদজাত সামগ্ৰী, কৃষি আৱৰ্জনা আৰু প্ৰাণীৰ বিষ্ঠাৰ পৰা জৈৱ-ইন্ধন প্ৰস্তুত কৰা হয়।
দীঘলীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
১. পেলনীয়া পানী শোধন প্ৰক্ৰিয়াৰ (Waste Water Treatment Process) বিভিন্ন পৰ্যায়সমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: পেলনীয়া পানী শোধন প্ৰক্ৰিয়াটো সাধাৰণতে তিনিটা প্ৰধান পৰ্যায়ত সম্পন্ন কৰা হয়:
প্ৰাথমিক শোধন (Primary Treatment): ইয়াত পানীৰ পৰা ডাঙৰ আৱৰ্জনাবোৰ (যেনে- প্লাষ্টিক, বটল) ফিল্টাৰ বা বাৰ স্ক্ৰীণৰ সহায়ত আঁতৰোৱা হয়। তাৰ পিছত চেডিমেন্টেচন টেংকত পানী জমা কৰি বালি আৰু মাটি থিতানি লবলৈ দিয়া হয়।
গৌণ শোধন (Secondary Treatment): এই পৰ্যায়ত জৈৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এৰেচন টেংকত (Aeration tank) বায়ুৰ সহায়ত বেক্টেৰিয়া বৃদ্ধি কৰা হয়, যিয়ে পানীত থকা জৈৱিক আৱৰ্জনাবোৰ ধ্বংস কৰে।
তৃতীয়ক শোধন (Tertiary Treatment): এইটো অন্তিম পৰ্যায়। ইয়াত ক্ল’ৰিন বা অতিবেঙুনীয়া ৰশ্মি ব্যৱহাৰ কৰি পানীৰ পৰা বীজাণু আৰু ৰাসায়নিক নাইট্ৰজেন বা ফচফৰাছ আঁতৰোৱা হয়, যাতে পানীখিনি পুনৰ নদী বা হ্ৰদত এৰি দিব পৰা যায়।
২. আণৱিক শক্তিৰ সুবিধা আৰু অসুবিধাসমূহ বহলাই লিখা।
উত্তৰ: আণৱিক শক্তিৰ সুবিধা আৰু অসুবিধাসমূহ তলত দিয়া হ’ল:
সুবিধাসমূহ:
ই অতি কম পৰিমাণৰ ইন্ধন ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰচুৰ পৰিমাণে শক্তি উৎপন্ন কৰিব পাৰে।
জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ দৰে ই বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইড বা অন্যান্য সেউজ গৃহ গেছ নিৰ্গত নকৰে।
ই এক নিৰ্ভৰযোগ্য শক্তিৰ উৎস যি ২৪ ঘণ্টা বিদ্যুৎ যোগান ধৰিব পাৰে।
অসুবিধাসমূহ:
আণৱিক আৱৰ্জনাবোৰ অতি তেজস্ক্ৰিয় আৰু ইয়াৰ নিষ্কাশন কৰাটো এক ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান।
পাৰমাণৱিক বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ খৰচ বহুত বেছি।
দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হ’লে (যেনে- লিকেজ) ই জনস্বাস্থ্য আৰু পৰিৱেশৰ ওপৰত মাৰাত্মক প্ৰভাৱ পেলায়।
৩. নৱীকৰণযোগ্য আৰু অনৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ মাজৰ পাৰ্থক্যবোৰ কি কি? উদাহৰণসহ বুজাই লিখা।
উত্তৰ: নৱীকৰণযোগ্য আৰু অনৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ পাৰ্থক্যসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:
নৱীকৰণযোগ্য শক্তি | অনৱীকৰণযোগ্য শক্তি |
এই উৎসসমূহ প্ৰকৃতিৰ পৰা কেতিয়াও শেষ নহয়। | এই উৎসসমূহ সীমিত আৰু ব্যৱহাৰৰ লগে লগে শেষ হৈ যায়। |
ই পৰিৱেশ প্ৰদূষণ নকৰে (পৰিষ্কাৰ শক্তি)। | ইয়াৰ দহনে বায়ু আৰু পৰিৱেশ প্ৰদূষিত কৰে। |
ইয়াক বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। | ইয়াক এবাৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি। |
উদাহৰণ - সৌৰ শক্তি, বতাহ শক্তি, জলবিদ্যুৎ। | উদাহৰণ - কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ। |
৪. বেটাৰী কি? এটা আধুনিক বেটাৰীৰ (যেনে লিথিয়াম-আয়ন) কাম কৰাৰ পদ্ধতি আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে লিখা।
উত্তৰ: বেটাৰী হ’ল এটা সঁজুলি যিয়ে ৰাসায়নিক শক্তিক বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে।
কাম কৰাৰ পদ্ধতি: এটা বেটাৰীত ঘাইকৈ দুটা মেৰু থাকে— এনোড (ধনাত্মক) আৰু কেথোড (ঋণাত্মক)। এই মেৰু দুটা ইলেকট্ৰ'লাইট নামৰ এটা তৰল বা জেলৰ দৰে পদাৰ্থৰ সংস্পৰ্শত থাকে। যেতিয়া বেটাৰীটো কোনো বৰ্তনীৰ সৈতে সংযোগ কৰা হয়, তেতিয়া ইলেকট্ৰ'নবোৰ এনোডৰ পৰা কেথোডলৈ প্ৰবাহিত হয়, যাৰ ফলত বিদ্যুৎ উৎপন্ন হয়।
লিথিয়াম-আয়ন বেটাৰী: বৰ্তমান সময়ত লিথিয়াম-আয়ন বেটাৰী আটাইতকৈ জনপ্ৰিয়। ইয়াৰ ঘনত্ব বেছি আৰু ইয়াক বাৰে বাৰে চাৰ্জ কৰিব পাৰি।
ব্যৱহাৰ: স্মার্টফোন, লেপটপ, ইলেকট্ৰিক গাড়ী (EV), আৰু মহাকাশ গৱেষণাত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ অপৰিহাৰ্য।
৫. ভৱিষ্যতৰ ইন্ধন হিচাপে হাইড্ৰ’জেন আৰু জৈৱ-ইন্ধনৰ (Bio-fuel) গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত বৰ্তমান বিশ্বত ভৱিষ্যতৰ ইন্ধনৰ প্ৰয়োজন বৃদ্ধি পাইছে।
হাইড্ৰ’জেন ইন্ধন: হাইড্ৰ’জেনক আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ইন্ধন বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ দহনত কেৱল জলীয় বাষ্প উৎপন্ন হয়, কোনো ধোঁৱা নহয়। হাইড্ৰ’জেন ফুৱেল চেলৰ (Fuel cell) সহায়ত যানবাহন চলোৱাৰ বাবে এতিয়া ব্যাপক গৱেষণা চলি আছে।
জৈৱ-ইন্ধন (Bio-fuel): কৃষি আৱৰ্জনা, উদ্ভিদ (যেনে- কুঁহিয়াৰ, গোমধান) আদিৰ পৰা ইথানল আৰু জৈৱ-ডিজেল প্ৰস্তুত কৰা হয়।
গুৰুত্ব: 1. এই ইন্ধনসমূহে পেট্ৰ’ল আৰু ডিজেলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰিব।
2. ই সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন কমাই গোলকীয় উষ্ণতা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিব।
3. জৈৱ-ইন্ধনে কৃষকসকলক আৰ্থিকভাৱে লাভৱান কৰিব আৰু স্থানীয় অৰ্থনীতি সবল কৰিব।
******