পাঠঃ ১৫
বিষাদ যোগ
প্ৰশ্নোত্তৰ
১। চমু উত্তৰ দিয়া :
(ক) মহাৰথী কাক বোলে?
উত্তৰ: যিজন বীৰে অকলে দহ হাজাৰ ধনুৰ্দ্ধৰৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিব পাৰে, তেওঁকে মহাৰথী বোলা হয়।
(খ) কৌৰৱৰ বিশিষ্ট সেনাপতিসকলৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: কৌৰৱৰ বিশিষ্ট সেনাপতিসকল হ'ল— গুৰু দ্ৰোণ, পিতামহ ভীষ্ম, কৰ্ণ, কৃপাচার্য, অশ্বত্থামা, বিকৰ্ণ আৰু সোমদত্তৰ পুত্ৰ ভূৰিশ্ৰবা।
(ঘ) সেনাপতি ভীষ্মৰ যুদ্ধোৎসৱ দেখি কি কি ৰণবাদ্যৰ মহাশব্দ হৈছিল?
উত্তৰ: সেনাপতি ভীষ্মৰ যুদ্ধোৎসৱ দেখি শঙ্খ, ভেৰী, আনক আৰু গোমুখ আদি বিভিন্ন ৰণবাদ্যৰ মহাশব্দ হৈছিল।
(ঙ) আততায়ী কাক বোলে?
উত্তৰ: যিয়ে বিষ দিয়ে, ঘৰত জুই দিয়ে, ধন-সম্পত্তি কাঢ়ি লয়, ৰাজ্য কাঢ়ি লয়, লোকৰ পত্নীক অপকাৰ কৰে আৰু হাতত অস্ত্ৰ লৈ যুদ্ধ কৰিবলৈ আহে— এই ছয়টা দোষত দোষী ব্যক্তিক আততায়ী বোলে।
(চ) কুলক্ষয় দোষ কি?
উত্তৰ: কুলক্ষয় হ'লে কুলধৰ্ম নষ্ট হয়। ধৰ্ম নষ্ট হ'লে গোটেই কুলক অধৰ্মই গ্ৰাস কৰে। অধৰ্মৰ ফলত কুলৰ স্ত্ৰীসকল দুষ্টা হয় আৰু বৰ্ণসঙ্কৰৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত পিতৃপুৰুষসকলে পিণ্ড আৰু জলাঞ্জলি নাপায় নৰকগামী হয়। ইয়াকেই কুলক্ষয় দোষ বোলা হয়।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ :
২। তোমাৰ পাঠটিৰ উল্লেখ কৰা অনুসৰি পাণ্ডৱসকলৰ যুদ্ধোৎসৱৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ: পাণ্ডৱসকলৰ যুদ্ধোৎসৱৰ বৰ্ণনা অতি গাম্ভীৰ্যপূৰ্ণ আছিল। শুক্লবৰ্ণৰ চাৰিটা ঘোঁৰা জৰিত বিশাল ৰথত উঠি শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু অৰ্জুনে দিব্য শঙ্খ বজাইছিল। শ্ৰীকৃষ্ণই 'পাঞ্চজন্য', অৰ্জুনে 'দেৱদত্ত' আৰু ভীমে 'পৌণ্ড্ৰক' নামৰ মহাশঙ্খ বজাইছিল। একেদৰে যুধিষ্ঠিৰে 'অনন্তবিজয়', নকুলে 'সুঘোষ' আৰু সহদেৱে 'মণিপুষ্পক' শঙ্খ বজাইছিল। তেওঁলোকৰ লগতে কাশীৰাজ, সাত্যকি, ধৃষ্টদ্যুম্ন আৰু অভিমন্যু আদি বীৰসকলেও নিজ নিজ শঙ্খ বজাইছিল। এই শঙ্খৰ মহাশব্দই আকাশ-পৃথিৱী কঁপাই কৌৰৱ সৈন্যৰ মনত ত্ৰাসৰ সৃষ্টি কৰিছিল।
৩। অৰ্জুনে শ্ৰীকৃষ্ণক উভয় সেনাৰ মাজত ৰথ ৰাখিবলৈ কিয় কৈছিল?
উত্তৰ: যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ ঠিক আগমুহূৰ্তত অৰ্জুনে যুদ্ধক্ষেত্ৰত উপস্থিত হোৱা বীৰসকলক এবাৰ নিৰীক্ষণ কৰিব বিচাৰিছিল। বিশেষকৈ দুৰ্বুদ্ধি দুৰ্যোধনৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে যিসকল বীৰ যুদ্ধ কৰিবলৈ আহিছিল, তেওঁলোক কোন কোন আৰু কাৰ কাৰ লগত অৰ্জুনে যুদ্ধ কৰিব লাগিব— সেই কথা ভালদৰে চাবলৈকে অৰ্জুনে শ্ৰীকৃষ্ণক উভয় সেনাৰ মাজত ৰথ ৰাখিবলৈ কৈছিল।
৪। অৰ্জুনে যুদ্ধক্ষেত্ৰলৈ গৈ কাক কাক দেখা পালে আৰু তেওঁলোকক দেখা পাই শ্ৰীকৃষ্ণক কি ক'লে তোমাৰ নিজৰ কথাৰে লিখা।
উত্তৰ: অৰ্জুনে যুদ্ধক্ষেত্ৰত নিজৰ পৰিয়ালৰ প্ৰায় সকলো আপোন মানুহকেই দেখা পালে। তাত তেওঁ খুড়া, ককাদেউতা (ভীষ্ম), আচাৰ্যসকল (দ্ৰোণ), মোমাই, ভাতৃ, পুত্ৰ, নাতি, বন্ধু, শহুৰ আৰু সুহৃদসকলক যুদ্ধৰ বাবে সাজু হৈ থকা দেখিলে। এই আপোন মানুহবোৰক মৰিবলৈ অহা দেখি অৰ্জুনৰ মন দুখেৰে ভৰি পৰিল। তেওঁ শ্ৰীকৃষ্ণক ক'লে যে এই জ্ঞাতিসকলক যুদ্ধত দেখি তেওঁৰ হাত-ভৰি অৱশ হৈ পৰিছে, মুখ শুকাই গৈছে আৰু শৰীৰ কঁপিবলৈ ধৰিছে। হাতৰ পৰা গাণ্ডীৱ ধনু খহি পৰিছে আৰু মনত চৰম বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হৈছে। অৰ্জুনে ক'লে যে স্বজন বধ কৰি তেওঁ কোনো মঙ্গল দেখা নাই, সেয়ে তেওঁক বিজয় বা ৰাজ্যসুখ একোৱেই নালাগে।
৫। কুলক্ষয় দোষক কিয় মহাপাপ বোলা হৈছে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: অৰ্জুনৰ মতে, কুলক্ষয় হ'লে পৰম্পৰাগত কুলধৰ্ম ধ্বংস হয়। যেতিয়া ধৰ্ম নাথাকে, তেতিয়া গোটেই সমাজত অধৰ্ম বিয়পি পৰে। অধৰ্মৰ প্ৰভাৱত কুলৰ স্ত্ৰীসকল বিপথে পৰিচালিত হয়, যাৰ ফলত বৰ্ণসঙ্কৰ অৰ্থাৎ পবিত্ৰতা নোহোৱা সন্তানৰ জন্ম হয়। ইয়াৰ ফলত পৰিয়ালৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে পিণ্ড আৰু তৰ্পণৰ পানীৰ পৰা বঞ্চিত হয় আৰু নৰকত পৰে। সামগ্ৰিকভাৱে ইয়াৰ ফলত জাতিধৰ্ম আৰু বৰ্ণাশ্ৰম ধৰ্ম বিনষ্ট হৈ মানুহে নৰকবাস কৰিবলগীয়া হয়। ৰাজ্যৰ লোভত নিজৰ আত্মীয়ক হত্যা কৰিবলৈ ওলোৱাটো এই সকলোবোৰ কাৰণতে অৰ্জুনে মহাপাপ বুলি অভিহিত কৰিছে।
৬। “জানা ৰাজা যুদ্ধৰ সন্মূখত অৰ্জুনে এহি বাক্য বুলি ধনুশৰ এৰি কম্পিত হৈলা.......।” এইদৰে কোনে কাক কৈছে? অৰ্জুনে কি বাক্য কৈ ৰথৰ ওপৰত বহি পৰিল তোমাৰ কথাৰে লিখা।
উত্তৰ: এই বাক্যফাঁকি সঞ্জয়ে ধৃতৰাষ্ট্ৰক কৈছে। অৰ্জুনে শ্ৰীকৃষ্ণক কৈছিল যে আত্মীয়-স্বজনক হত্যা কৰি পোৱা ৰাজ্যসুখতকৈ মৰণেই শ্ৰেয়। তেওঁ একো অস্ত্ৰ ধাৰণ নকৰাকৈ মৌন হৈ থকা অৱস্থাত যদি দুৰ্যোধনহঁতে তেওঁক বধ কৰে, তেন্তে তেওঁৰ অধিক প্ৰিয় হ'ব, কাৰণ তেতিয়া তেওঁ স্বজন বধৰ মহাপাপৰ পৰা বাচি থাকিব। এই চৰম বিষাদগ্ৰস্ত কথাখিনি কৈয়েই অৰ্জুনে হাতৰ ধনু-কাঁড় এৰি দি কঁপিবলৈ ধৰিলে আৰু বিমৰ্ষ হৈ ৰথৰ ওপৰত বহি পৰিল।
ভাষা-বিষয়ক :
১। সমাৰ্থক শব্দ লিখা :
উত্তৰ:
নিপুণ: দক্ষ / পাৰ্গত
সমীপ: ওচৰ / নিকট
বিস্তৰ: বহুত / প্ৰচুৰ
সহস্ৰ: হাজাৰ
সদৃশ: সমান / নিচিনা
বাদ্য: বাদ্যযন্ত্ৰ
কৰ-চৰণ: হাত-ভৰি
চৰ্ম: ছাল
শ্ৰুতি: কাণ / বেদ
বিমঙ্গল: অমঙ্গল / অশুভ
বান্ধৱ: বন্ধু / মিত্ৰ
২। আধুনিক ৰূপ লিখা :
উত্তৰ:
হুয়া: হৈ
কহা: কোৱা
চক্ষু: চকু
কৰিলা: কৰিলে
চাহো: চাওঁ
মঞিও: মইয়ো
বুলিলা: ক'লে
খাস: খসে / খহি পৰে
ফুস্কিলা: ফু্ঁকালে
বাইলা: বজালে
ৰহিবে: ৰহিবলৈ / থাকিবলৈ
বহো: বহোঁ / থাকোঁ
৩। ভট্টদেৱৰ গদ্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: ভট্টদেৱৰ গদ্যৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হ'ল:
তেওঁৰ গদ্য সংস্কৃতৰ শব্দ সম্ভাৰেৰে পুষ্ট আৰু গাম্ভীৰ্যপূৰ্ণ।
তেওঁৰ গদ্যত সমসাময়িক পদ্যৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়, যাৰ ফলত এটা নিৰ্দিষ্ট ছন্দৰীতি বা লয় বিদ্যমান।
ভট্টদেৱে জটিল তাত্ত্বিক কথা (যেনে- গীতাৰ দৰ্শন) সাধাৰণ মানুহে বুজিব পৰাকৈ সৰল গদ্যত প্ৰকাশ কৰিছে।
তেওঁৰ ভাষাক 'কথিত গদ্য' বোলা নহয়, ইয়াক 'সাহিত্যিক গদ্য' বুলিহে গণ্য কৰা হয়।