অতি চমু উত্তৰ :
১. প্ৰশ্ন: সত্ৰীয়া সংস্কৃতি বুলিলে কি বুজা যায়?
উত্তৰ: মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু তেখেতৰ অনুগামীসকলৰ দ্বাৰা অসমত নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ সময়ৰে পৰা সত্ৰসমূহৰ জৰিয়তে বিকশিত হোৱা সাংস্কৃতিক উপাদানসমূহৰ সমগ্ৰ ৰূপটোকে সত্ৰীয়া সংস্কৃতি বুলি অভিহিত কৰা হয়।
২. প্ৰশ্ন: সত্ৰ শব্দৰ আভিধানিক অৰ্থ কি?
উত্তৰ: সত্ৰ শব্দৰ আভিধানিক অৰ্থ হ’ল— অধিবেশন, হোম-যজ্ঞানুষ্ঠান বা নিবাসস্থান।
৩. প্ৰশ্ন: সত্ৰসমূহ কি কি সংহতিত বিভক্ত হৈছে?
উত্তৰ: সত্ৰসমূহ ব্ৰহ্ম সংহতি, পুৰুষ সংহতি, নিকা সংহতি আৰু কাল সংহতি— এই চাৰিটা ভাগত বিভক্ত হৈছে।
৪. প্ৰশ্ন: চৈধ্য প্ৰসংগৰ প্ৰধান প্ৰৱৰ্তনকাৰী কোন আছিল বুলি জনা যায়?
উত্তৰ: কোনো কোনো চৰিত পুথিৰ মতে মাধৱদেৱক চৈধ্য প্ৰসংগৰ প্ৰৱৰ্তনকাৰী বুলি ধৰা হয় যদিও তেখেতৰ পিছত গুৰুৰ বৰনাতি পুৰুষোত্তম ঠাকুৰেহে প্ৰসংগ প্ৰণালীৰ বিশদ ৰীতি-নীতিৰ এক সুনির্দিষ্ট ৰূপ দিয়ে।
৫. প্ৰশ্ন: বৰগীত কাক বোলে?
উত্তৰ: শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু শ্ৰী শ্ৰী মাধৱদেৱে ৰচনা কৰা, নিৰ্দিষ্ট ৰাগ আৰু তালযুক্ত, চৈধ্য প্ৰসংগৰ লগত প্ৰাসংগিকতা থকা, আধ্যাত্মিক ভাবসম্পন্ন ব্ৰজাবলী ভাষাৰ গীতসমূহকে বৰগীত বোলে।
৬. প্ৰশ্ন: মাটি আখৰা কিমানখন বুলি জনা যায়?
উত্তৰ: সত্ৰীয়া নৃত্যৰ প্রাথমিক শিক্ষাৰ বাবে ব্যৱহৃত মাটি আখৰা চৌষষ্ঠিখন আছে বুলি জনা যায়।
৭. প্ৰশ্ন: চালি নাচৰ প্ৰৱৰ্তক কোন বুলি চলিত আছে?
উত্তৰ: চালি নাচৰ প্ৰৱৰ্তক শ্ৰীমাধৱদেৱ বুলি জনবিশ্বাস বা চলিত প্ৰথা আছে।
৮. প্ৰশ্ন: অংকীয়া ভাওনাৰ সূত্ৰধাৰে প্ৰৱেশ কৰাৰ সময়ত সাধাৰণতে কিহেৰে নিৰ্মিত অগ্নিগড়ৰ তলেদি পাৰ হৈ আহে?
উত্তৰ: অগ্নিগড় সাধাৰণতে কাঠেৰে সাজি লোৱা হয় আৰু কেতিয়াবা কল পটুৱাৰেও খন্তেকীয়া অগ্নিগড় সাজি লোৱা হয়।
৯. প্ৰশ্ন: ভাওনাত ব্যৱহৃত হোৱা 'ভোটা চাকি' বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: ভোটা চাকিৰ অৰ্থ হ’ল ডাঙৰ চাকি; এটি ডাঙৰ ধাতুৰ পাত্ৰত তেল দি পাত্ৰৰ চাৰিওকাষে কেইবাভালোগো শলিতা জ্বলাই এই চাকিৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।
১০. প্ৰশ্ন: সত্ৰৰ উদাসীন সত্ৰাধিকাৰ বা সত্ৰীয়া লোকসকল সাধাৰণতে কেনেদৰে আহি পৰিচালনাৰ দায়িত্ব লয়?
উত্তৰ: পাৰিবাৰিক পৰিৱেশৰ পৰা পৰিয়াল-পৰিজনৰ ইচ্ছা অনুসাৰে সৰু কালতেই আনি তুলি-তালি লোৱা ব্যক্তিৰ দ্বাৰা এই সত্ৰসমূহ চলি আহيছে।
চমু প্ৰশ্ন উত্তৰঃ
১. প্ৰশ্ন: সত্ৰ অনুষ্ঠানসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু ইয়াৰ বহুমুখী স্বৰূপ সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: ভাগৱত পুৰাণৰ বর্ণিত নৈমিষাৰণ্যৰ আৰ্হিত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে সত্ৰ অনুষ্ঠান গঢ়ি তুলিছিল। কালক্ৰমত গুৰুজনাৰ নিৰ্দেশত শ্ৰী শ্ৰী মাধৱদেৱ আৰু শ্ৰী দামোদৰদেৱেও পাটবাউসী আদি ঠাইত সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই অনুষ্ঠানসমূহ কেৱল ধৰ্মচৰ্চাতে সীমাবদ্ধ নাথাকি সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য, নাট্য আৰু স্থাপত্য-ভাস্কৰ্য চৰ্চাৰ কেন্দ্ৰত পৰিণত হয়।
২. প্ৰশ্ন: ড° সত্যেন্দ্রনাথ শৰ্মা আৰু ড° কেশৱানন্দ দেৱগোস্বামীৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ থকা সত্ৰৰ সংখ্যাৰ তাৰতম্য সম্পৰ্কে লিখা।
উত্তৰ: পণ্ডিত সত্যেন্দ্রনাথ শৰ্মাদেৱে তেখেতৰ গ্ৰন্থত ব্ৰহ্ম সংহতিৰ ১৪১ খন, কাল সংহতিৰ ৮২ খন, পুৰুষ সংহতিৰ ১০০ খন আৰু নিকা সংহতিৰ ৭৩ খনসহ সৰ্বমুঠ ৩৯৬ খন সত্ৰ থকাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অন্যদিকে, ড° কেশৱানন্দ দেৱগোস্বামীয়ে তেখেতৰ ‘সত্ৰ সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’ গ্ৰন্থত পুৰুষ সংহতিৰ ২৩৫, নিকা সংহতিৰ ৮০, ব্ৰহ্ম সংহতিৰ ১৪৩ আৰু কাল সংহতিৰ ৯৭ খনসহ সৰ্বমুঠ ৫৫৫ খন সত্ৰৰ নাম উল্লেখ কৰিছে।
৩. প্ৰশ্ন: সত্ৰীয়া সংগীতৰ ভাগসমূহ কি কি?
উত্তৰ: সত্ৰীয়া সংগীতক ঘাইকৈ ছটা ভাগত ভাগ কৰি আলোচনা কৰিব পাৰি। সেইকেইটা হ’ল—
(ক) বৰগীত,
(খ) অংকৰ বা নাটৰ গীত,
(গ) কীৰ্তন ঘোষাৰ গীত,
(ঘ) নামঘোষাৰ গীত,
(ঙ) ওজাপালি আৰু
(চ) ভটিমা। অৱশ্যে কীৰ্তন ঘোষাৰ গীত আৰু নামঘোষাৰ গীত একেলগে তথা ভটিমাক নাটৰ গীতৰ অন্তৰ্গত কৰিও আলোচনা কৰা হয়।
৪. প্ৰশ্ন: বৰগীত বুলিলে কি বুজা যায়? ইয়াৰ মূল বিষয়বস্তু কি?
উত্তৰ: নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ উপাস্য দেৱতা শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু শ্ৰীৰামচন্দ্ৰৰ জীবন আৰু কার্যকলাপক বিষয়বস্তু হিচাপে লৈ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু শ্ৰী শ্ৰী মাধৱদেৱে যিবিলাক আধ্যাত্মিক ভাবসম্পন্ন ব্ৰজাবলী ভাষাৰ গীত ৰচনা কৰিছিল, সেইসমূহকে বৰগীত বোলা হয়। এই গীতসমূহ নিৰ্দিষ্ট ৰাগ আৰু তালযুক্ত তথা চৈধ্য প্ৰসংগৰ লগত প্ৰাসংগিকতা থকা হয়।
৫. প্ৰশ্ন: সত্ৰীয়া নৃত্যৰ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত 'মাটি আখৰা'ৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: সত্ৰীয়া নৃত্যৰ অনুশীলনকাৰীসকলে প্ৰথমতে মাটি-আখৰা নামৰ প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া হয়। এই মাটি আখৰা সমূহ একপ্ৰকাৰৰ ব্যায়ামৰ নিচিনা আৰু ইয়াৰ প্ৰতিখন আখৰাই শৰীৰৰ জড়তা দূৰ কৰে। মাটি আখৰা সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছতহে এজন শিকাৰু সত্ৰীয়া নৃত্য শিকিবৰ বাবে সম্পূৰ্ণ উপযোগী হৈ উঠে।
৬. প্ৰশ্ন: সত্ৰীয়া নৃত্যৰ প্ৰধান ভাগসমূহ কি কি?
উত্তৰ: সত্ৰীয়া নৃত্যিক মূলতঃ সূত্ৰধাৰী নাচ, গোসাঁই প্ৰবেশৰ নাচ, গোপী প্ৰৱেশৰ নাচ, চালি নাচ বা নটুৱা নাচ, ঝুমুৰা নাচ, ৰাস নৃত্য, ভাৱৰীয়াৰ নাচ, যুদ্ধৰ নাচ, ধেমালিৰ নাচ আৰু ওজাপালি নাচ আদি বিভিন্ন ভাগত ভাগ কৰা হৈছে। ইয়াৰে চালি নাচ আৰু ওজাপালি নাচৰ বাহিৰে বাকী আটাইকেইবিধেই ভাওনাৰ লগত ওতপ্রোতভাৱে জড়িত।
৭. প্ৰশ্ন: সত্ৰীয়া ভাওনাত ব্যৱহৃত অগ্নিগড়ৰ স্বৰূপ আৰু ইয়াৰ তাৎপৰ্য চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: গায়ন-বায়ন, সূত্ৰধাৰ বা অন্যান্য চৰিত্ৰসমূহ ৰংগথলীত প্ৰৱেশ কৰাৰ বাবে কাঠ বা কেতিয়াবা কল পটুৱাৰে অগ্নিগড় সাজি লোৱা হয়। ই আকৃতিত এটা ভূমিহীন সমদ্বিবাহু ত্ৰিভুজ, যাৰ দুয়োমূৰৰ মুখত মগৰৰ মুখ অংকিত থাকে আৰু হেঙুল-হাইታল বোলোৱা হয়। ইয়াৰ ওপৰত ক্ৰমান্বয়ে জ্বলোৱা ন গছি বন্তিয়ে নৱবিধা ভক্তি বা নৰস সূচায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
৮. প্ৰশ্ন: পুৰণি কালৰ ভাওনাত পোহৰৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে কি কি সামগ্ৰী বা চাকি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ প্ৰথম নাট ‘চিহ্নযাত্ৰা’ৰ পৰাই পোহৰৰ বাবে মতা বা মহতা আৰু আঁৰিয়া চাকি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি সেই সময়ত চৌতৰা, ভোটা চাকি, ডলা চাকি আদি বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ চাকি তেল আৰু শলিতা ব্যৱহাৰ কৰি জ্বলোৱাৰ নিয়ম আছিল, যিবোৰে ভাওনাৰ পৰিৱেশ আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছিল।
৯. প্ৰশ্ন: ভাওনাত মুখা বা মোখাৰ ব্যৱহাৰ কিয় কৰা হয়?
উত্তৰ: ভাওনাত মুখা বা মোখাৰ ব্যৱহাৰেৰে অভিনীত কাহিনী জনসাধাৰণৰ বাবে অতিশয় আকৰ্ষণীয় কৰি তোলা হৈছিল। বাঁহ, বেত আৰু কাঠ আদিৰে তৈয়াৰী এই মুখাসমূহত হেঙুল-হাইতাল ব্যৱহাৰ কৰি ব্ৰহ্মা, গণেশ, দশমুখীয়া ৰাৱণ, বৰাহ, নৃসিংহ আদি পৌৰাণিক তথা লোককাহিনীৰ দেৱতুল্য বা আসুৰিক চৰিত্ৰসমূহ জীৱন্ত ৰূপত ফুটিয়ে তোলা হৈছিল।
১০. প্ৰশ্ন: সত্ৰীয়া সমাজৰ লোকসকলৰ জীৱনধাৰা আৰু ভাষা-ভংগীৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰ: সত্ৰীয়া পৰিৱেশত ভক্তিৰ ধাৰাত কাল কটাসকলৰ ভাব-ভাষাই এক সুকীয়া ৰূপ পৰিগ্ৰহ কৰিছে। তেওঁলোকৰ আচৰণত বিনয়ী আৰু পৰোপকাৰী মনোভাৱ প্ৰতিফলিত হয়। তেওঁলোকে কথোপকথনৰ সময়ত কেইবাটিও নিৰ্দিষ্ট শব্দ ব্যৱহাৰ কৰাৰ লগতে প্ৰথম পুৰুষৰ একবচনৰ সলনি বহুবচনৰ ৰূপটো (যেনে— 'আমি') ব্যৱহাৰ কৰি নিজৰ ভাব প্ৰকাশ কৰে আৰু সঘনাই ধৰ্মগ্ৰন্থৰ দৃষ্টান্ত দাঙি ধৰে।
অতি চমু উত্তৰ :
১. প্ৰশ্ন: মুখা শব্দৰ সাধাৰণ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: সাধাৰণ অর্থত নিজকে ঢাকি ৰাখি আন চৰিত্ৰৰ ভাও দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আৱৰণকে মুখা বোলা হয়।
২. প্ৰশ্ন: অসমত বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে মুখা শিল্পৰ প্ৰচলন কোনে কৰিছিল?
উত্তৰ: অসমৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ বাটকটীয়া মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে ভাওনাৰ যোগেদি মুখা শিল্পৰ প্ৰচলন কৰিছিল।
৩. প্ৰশ্ন: গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি মুখাসমূহক প্রধানকৈ কেইটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি মুখাসমূহক প্রধানকৈ চাৰিটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি।
৪. প্ৰশ্ন: আটাইতকৈ ডাঙৰ আকৃতিৰ মুখা বিধৰ নাম কি?
উত্তৰ: সকলো মুখাতকৈ ডাঙৰ আকৃতিৰ মুখা বিধ হ'ল ছোঁ মুখা।
৫. প্ৰশ্ন: বাঁহৰ কাঠিৰে মুখা নিৰ্মাণ কৰা পদ্ধতিটোক কি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: বাঁহৰ কাঠিৰে মুখা নিৰ্মাণ কৰা পদ্ধতিক লখিমী সূত্র বুলি কোৱা হয়।
৬. প্ৰশ্ন: শংকৰদেৱৰ কোনখন নাটত মুখাৰ প্ৰথম প্ৰদರ್ಶন হয় বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: শংকৰদেৱৰ 'চিহ্নযাত্রা' নাটতে মুখাৰ প্রথম প্রদর্শন হয় বুলি কোৱা হয়।
৭. প্ৰশ্ন: মুখা প্ৰধানকৈ কি কি ভাগত বিভক্ত?
উত্তৰ: মুখা প্রধানকৈ লৌকিক আৰু অলৌকিক— এই দুটা ভাগত বিভক্ত।
৮. প্ৰশ্ন: বৰমুখা কিহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: গোটেই শৰীৰটোক ঢাকি ৰাখিবৰ বাবে সজা মুখ-গা সম্বলিত অতিকায় বৰমুখা মৎস্য, ভালুক আদিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়িত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৯. প্ৰশ্ন: মুখাত ৰং কৰিবৰ বাবে কি কি খনিজ পদার্থ বা বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: মুখাত ৰং কৰিবৰ বাবে হেঙুল, হাইতাল, নীল আৰু ঢল বা বগা মাটি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
১০. প্ৰশ্ন: বৰ্তমান অসমৰ কোন ঠাইত মুখা শিল্পৰ চৰ্চা বিশেষভাৱে হৈছে?
উত্তৰ: মাজুলীৰ চামগুৰি সত্ৰ, উজনি মাজুলীৰ এলেঙী, নৰসিংহ সত্ৰ আৰু বিহিমপুৰ সত্ৰ আদিত মুখা শিল্পৰ চৰ্চা হৈ আছে।
চমু প্ৰশ্ন উত্তৰঃ
১. প্ৰশ্ন: মুখা শিল্পৰ আদিম অৱস্থাটো কিদৰে সৃষ্টি হৈছিল চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: আদিম কালত মানুহে অঘৰী জীৱন-যাপন কৰি চিকাৰ কৰোঁতে জীৱ-জন্তুৰ পৰا নিজকে লুকুৱাই ৰাখিবলৈ গছৰ ডাল-পাত আদিৰে কিছুমান আৱৰণ তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰীৰে তৈয়াৰী সেই আৱৰণকে মুখাৰ আদিম অৱস্থা বুলি ঠাৱৰ কৰিব পাৰি।
২. প্ৰশ্ন: লৌকিক মুখা বুলিলে কি বুজা? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: সাধাৰণতে মানুহে দেখা পোৱা মানুহকে ধৰি অন্যান্য জীৱ-জন্তু আদি প্ৰাকৃতিক গঢ়ত তৈয়াৰ কৰা মুখাক লৌকিক মুখা বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে পহু, গৰু, হাতী, বাঘ, গাহৰি, ভালুক, ৰজা, মন্ত্ৰী আদিৰ মুখা এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত।
৩. প্ৰশ্ন: অলৌকিক মুখা কাক বোলে? উদাহৰণসহ বুজ-লোৱা।
উত্তৰ: অস্বাভাৱিক তথা অপ্রাকৃতিক, যিবিলাক শাস্ত্ৰবৰ্ণিত আৰু কাল্পনিক, তেনে মুখাক অলৌকিক মুখা বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে নৰসিংহ, শতফেনা কালিসৰ্প, দশমুণ্ড ৰাৱণ, ব্ৰহ্মা, চতুৰ্ভুজ আদি অলৌকিক মুখাৰ অন্তৰ্গত।
৪. প্ৰশ্ন: ছোঁ মুখা কি আৰু ই কি কি চৰিত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়?
উত্তৰ: ছোঁ মুখা সকলো মুখাতকৈ ডাঙৰ আকৃতিৰ প্ৰায় ৮/১০ ফুট ওখ মুখা। ইয়াৰ মূৰ আৰু শৰীৰ অংশ পৃথককৈ সজা হয়। ভাওনাত ৰাৱণ, বাণৰজা, কুম্ভকর্ণ, ময়দানৱ, নৰকাসুৰ, নৰসিংহ আদি চৰিত্ৰৰ ভাও দিবলৈ ছোঁ মুখা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৫. প্ৰশ্ন: লোটোকাই বা লোটোকৰি মুখাৰ বিশেষত্ব কি?
উত্তৰ: লোটোকাই মুখাত ছোঁ মুখাৰ দৰে মূৰ আৰু শৰীৰ অংশ পৃথককৈ সজা হয়। হাত, ভৰি, পাখি, চকু, নাক, কাণ আদি অংগ-প্রত্যংগবোৰ লৰচৰ কৰিব পৰাৰ সুবিধা থকা এনে মুখাত মানুহ সোমাই সকলো অংগ লৰচৰ কৰি পুতনা ৰাক্ষসী, সুপৰ্ণখা আদি চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰিব পাৰে।
৬) মুখা কেইপ্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?
উত্তৰ: গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি মুখাসমূহক মূলতঃ চাৰিভাগত ভাগ কৰিব পাৰি:
১. ছোঁ মুখা: এই মুখাসবোৰ আকৃতি ডাঙৰ (প্ৰায় ৮/১০ ফুট ওখ) হয় আৰু মূৰ তথা শৰীৰৰ অংশ পৃথককৈ সাজি মানুহ সোমাই পিন্ধা হয় (যেনে- ৰাৱণ, নৰসিম্হ আদি)।
২. মুখ মুখা বা মূৰ মুখা: কেৱল মুখখন বা মূৰ পৰ্যন্ত ঢাকি ৰাখিব পৰাকৈ সজা মুখা (যেনে- মাৰীচ, সুবাহু আদি)।
৩. লোটোকাই বা লোটোকৰি মুখা: হাত, ভৰি, চকু, নাক আদি অংগ-প্ৰত্যংগবোৰ লৰচৰ কৰিব পৰাৰ সুবিধা থকা মুখা (যেনে- পূতনা ৰাক্ষসী, সুপৰ্ণখা আদি)।
৪. বৰমুখা: গোটেই শৰীৰটোক ঢাকি ৰাখিবৰ বাবে সজা মুখ-গা সম্বলিত অতিকায় মুখা (যেনে- মৎস্য, ভালুক আদি)।
(টোকা: ইয়াৰ উপৰি ব্যৱহাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি মুখাক লৌকিক আৰু অলৌকিক— এই দুটা ভাগতো ভাগ কৰা হয়।)
৭) মাজুলীৰ দুখন সত্ৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: মাজুলীৰ দুখন প্ৰসিদ্ধ সত্ৰ হ’ল—
১. চামগুৰি সত্ৰ
২. নৰসিংহ সত্ৰ (ইমেলি এলেঙী, বিহিমপুৰ সত্ৰ আদিও আছে)
৮) ভাওনা বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: ভাওনা হ’ল অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক প্ৰাণকেন্দ্ৰ তথা শংকৰদেৱৰ এক যুগমীয়া সৃষ্টি, য’ত গীত, নৃত্য, বাদ্য আৰু অভিনয়ৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিয়ে ধৰ্মীয় তথা নৈতিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। ভাওনাত সাধাৰণতে পৌৰাণিক কাহিনীসমূহ নাট্যৰূপ দি মঞ্চস্থ কৰা হয়।
৯) ভাওনাৰ কেইটামান বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰ: ভাওনাৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
ভাওনাত গীত, বাদ্য, নৃত্য আৰু অভিনয়ৰ সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।
ভাওনাৰ শুভাৰম্ভ মূলতঃ ‘গোয়ন গোৱা’ বা ‘ত্রিসন্ধ্যা গোৱা’ আদিৰ দৰে নিয়মেৰে হয় আৰু সূত্ৰধাৰে ό গোটেই পৰিবেশটো পৰিচালনা কৰে।
চৰিত্ৰসমূহ ফুটি উঠাৰ বাবে মুখা শিল্প আৰু সুকীয়া পোছাক-পৰিচ্ছদৰ বহুল ব্যৱহাৰ হয়।
ভাওনাত নৱৰস (বীৰ, হাস্য, কৰুণ, ৰৌদ্ৰ আদি) আৰু ভক্তি ৰসৰ অপূৰ্ব সংযোগ ঘটোৱা হয়।
১০) মুখা নিৰ্মাণশৈলীৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: অসমৰ মুখা নিৰ্মাণৰ শৈলী অত্যন্ত বৈচিত্ৰ্যময় আৰু থলুৱা। নিৰ্মাণশৈলীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি মুখাসমূহ মূলতঃ কেইটামান ভাগত ভাগ কৰা হয়:
বাঁহৰ কাঠিৰ মুখা: জাতি বাঁহৰ কাঠিৰে সাঁচ বা খাং সাজি, তাতে কুমাৰ মাটি আৰু কাপোৰ সানি এই মুখা তৈয়াৰ কৰা হয়। এই পদ্ধতিটোক ‘লখিমী সূত্ৰ’ বুলিও কোৱা হয়।
সাঁচৰ মুখা: কাঠ বা মাটিৰ সাঁচৰ ওপৰত আঠা লগਾ তৰপে তৰপে কাগজ, মৰাপাটৰ মণ্ড আদি মেৰিয়াই এই মুখা সজা হয়।
কাপোৰৰ মুখা: কাপোৰৰ মাজত তুলা ভৰাই বেজী-সূতাৰে চিলাই মুখ মুখা বা লোটোকাই মুখা তৈয়াৰ কৰা হয়।
কাঠৰ মুখা: কোমল কাঠ কাটি বটালী আদিৰে খোদিত কৰি এই মুখা বনোৱা হয় যদিও ই গধুৰ হোৱাৰ বাবে ভাওনাত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কম।
১১. প্ৰশ্ন: বাঁহৰ কাঠিৰ মুখা নিৰ্মাণৰ বাবে কি কি বাঁহ উপযোগী আৰু ইয়াক কিয় পানীত গোৰাই থোৱা হয়?
উত্তৰ: দীঘল পাব, সৰু আখি আৰু আলু উঠা দুই-তিন বছৰীয়া জাতি বাঁহ মুখা নিৰ্মাণৰ বাবে উপযোগী। বাঁহবোৰ কাটি আনি দুই-তিন দিন পানীত গোৰাই থলে পোক-পৰুৱা বা ঘুণে নধৰে, সেয়ে এই নিয়ম পালন কৰা হয়।
১২. প্ৰশ্ন: কাপোৰৰ মুখা কেনেদৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়?
উত্তৰ: কাপোৰ, তুলা, বেজী-সূতা আদিৰ সহায়ত কাপোৰৰ মুখা সজা হয়। দুহাপ কাপোৰৰ মাজত আৱশ্যক অনুযায়ী ডাঠ বা পাতলকৈ তুলা ভৰাই মুখাৰ আকৃতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি বেজীৰে চিলাই কৰি এইবিধ মুখা তৈয়াৰ কৰা হয়।
১৩. প্ৰশ্ন: সাঁচৰ মুখা প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰণালীটো চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: কাঠত কাটি বা মাটিতো সাঁচ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়। সাঁচৰ ওপৰভাগ মিহি কৰি আঠা লগাই তৰপে তৰপে ১০/১২ তৰপ কাগজ বা মৰাপাট, কলগছৰ আঁহ আদিৰ মণ্ড লগাই শুকুৱাই সাঁচৰ পৰা পৃথক কৰি সাঁচৰ মুখা প্ৰস্তুত কৰা হয়।
১৪. প্ৰশ্ন: মুখা নিৰ্মাণত শিল্পীজনৰ নাট্যশাস্ত্রীয় জ্ঞান কিয় প্ৰয়োজনীয়?
উত্তৰ: মুখা সজা শিল্পীজন নাট্যশাস্ত্ৰত অভিজ্ঞ আৰু শাস্ত্ৰজ্ঞ হ’ব লাগে। শাস্ত্ৰত বৰ্ণিত চৰিত্ৰৰ সঠিক ৰূপ, আকৃতি, বৰ্ণ আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ জানি মুখা নিৰ্মাণ নকৰিলে মুখাভাগৰ গাম্ভীৰ্য তথা মূল বৈশিষ্ট্য নষ্ট হৈ পৰে।
১৫. প্ৰশ্ন: ভাওনাত মুখাৰ গুৰুত্ব বা প্রয়োজনীয়তা কি?
উত্তৰ: ভাওনাত ৰাক্ষস, দৈত্য-দানৱ, পশু-পক্ষী আদিৰ চৰিত্ৰসমূহ সজীৱ আৰু আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিবলৈ মুখাৰ নিতান্তই প্ৰয়োজন। মুখাৰ ব্যৱহাৰে ভাওনাৰ কাহিনী তথা দৃশ্যাবলী অতিশয় মনোগ্ৰাহী কৰি তোলাৰ লগতে দৰ্শকৰ মনত বিমল আনন্দ প্ৰদান কৰে।
১৬) অসমৰ মুখাশিল্পৰ বিষয়ে আলোচনা আগবঢ়োৱা।
উত্তৰ: মুখা মানৱ সংস্কৃতিৰ আদিতম কলা হ’লেও অসমত বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ বাটকটীয়া মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ প্ৰচেষ্টাতহে মুখা শিল্পই এক সুকীয়া মৰ্যাদা আৰু পূৰ্ণতা লাভ কৰে। ভাওনাৰ আকৰ্ষণ আৰু প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰিবলৈ তেওঁ ‘চিহ্নযাত্ৰা’ নাটৰ পৰাই মুখাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলন কৰিছিল। বাঁহ, বেত, কাপোৰ, মাটি আদি থলুৱা সামগ্ৰীৰে তৈয়াৰী এই মুখাসমূহে ভাওনাৰ ৰাক্ষস, দৈত্য, পশু-পক্ষী আদি চৰিত্ৰক জীৱন্ত কৰি তোলে। বৰ্তমান মাজুলীৰ চামগুৰি সত্ৰ মুখা শিল্পৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে বিশ্বজুৰি পৰিচিত। যদিও আধুনিকতাৰ প্ৰভাৱত এই শিল্পই কিছু প্ৰত্যুত্তৰৰ সন্মুখীন হৈছে, তথাপি বিভিন্ন প্ৰশিক্ষণ আৰু কৰ্মশালাৰ জ়ৰিয়তে ইয়াক জীয়াই ৰখাৰ প্ৰয়াস অব্যাহত আছে।
১৭) মুখাশিল্পৰ গুৰুত্ব আছে নেকি? যুক্তি সহকাৰে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: হয়, অসমীয়া সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰত মুখা শিল্পৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম।
নাটিক অধিক আকৰ্ষণীয় কৰা: ভাওনাত পৌৰাণিক চৰিত্ৰসমূহ (যেনে- নৃসিংহ, বৰাহ, ৰাৱণ আদি) হুবহু আৰু সজীৱ কৰি তুলিবলৈ মুখাৰ বিকল্প নাই। মুখাৰ ব্যৱহাৰে দৰ্শকৰ মনত কৌতুহল আৰু ভক্তিভাৱ জগোৱে।
কলাত্মক পৰিচয়: ই অসমৰ থলুৱা কলা-কৌশল আৰু শংকৰী সংস্কৃতিৰ প্ৰাচীন ঐতিহ্য বহন কৰে।
অর্থনৈতিক সম্ভাৱনা: মুখা নিৰ্মাণ শিল্পক সঠিক প্ৰসাৰ আৰু সংৰক্ষণ কৰিব পাৰিলে ই স্থানীয় শিল্পীক আৰ্থিকভাৱে স্বাৱলম্বী কৰাৰ লগতে ৰাজ্যৰ পৰ্যটন শিল্পকো সমৃদ্ধ কৰিব পাৰে।
১৮) বৰ্তমানে মুখাশিল্পৰ প্ৰচলন থকা কেইখনমান ঠাইৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: বৰ্তমান মুখা শিল্পৰ চৰ্চা আৰু প্ৰচলন থকা প্ৰধান ঠাইসমূহ হ’ল—
মাজুলীৰ চামগুৰি সত্ৰ
উজনি মাজুলীৰ এলেঙী সত্ৰ
নৰসিংহ সত্ৰ
বিহিমপুৰ সত্ৰ (ইয়াৰোপৰি অসমৰ বিভিন্ন সত্ৰানুষ্ঠান আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠানতো মুখা নিৰ্মাণ কৰা হয়).
১৯) ভাওনাই সমাজত কেনেকৈ ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে লিখা।
উত্তৰ: ভাওনাই সমাজলৈ বহুতো ইতিবাচক বাৰ্তা আৰু প্ৰভাৱ কঢ়িয়াই আনে:
ভাওনাৰ জৰিয়তে মানুহৰ মাজত ধৰ্মীয়, নৈতিক আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ জাগ্ৰত হয়।
ই সমাজৰ পৰা অন্যায়, অসত্য আৰু কুসংস্কাৰ দূৰ কৰি সত্য আৰু ধৰ্মৰ জয়গান গোৱাৰ শিক্ষা দিয়ে।
ভাওনাৰ আয়োজনে গাঁৱৰ ৰাইজ একত্ৰিত হয়, যিয়ে সামাজিক সম্প্ৰীতি, সহযোগিতা আৰু একতাৰ বান্ধোন সুদৃঢ় কৰে।
নতুন প্ৰজন্মক নিজৰ থলুৱা সংস্কৃতি, লোক-কলা আৰু মাতৃভাষাৰ প্ৰতি আস্থাসৱ আৰু অনুৰাগী কৰি তোলাত ভাওনাই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয়।
২০) অসমত ভাওনাৰ প্ৰচলন কেতিয়াৰ পৰা হৈছিল?
উত্তৰ: অসমত ভাওনাৰ প্ৰচলন হৈছিল পঞ্চদশ শতিকাত, মহান সংস্কাৰক মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ হাতৰ পৰা। তেওঁ ধৰ্ম প্ৰচাৰ আৰু লোকশিক্ষাৰ মাধ্যম হিচাপে নাট ভাওনাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। জনবিশ্বাস আৰু গুৰুচৰিতৰ মতে, তেওঁৰ প্ৰথম সৃষ্টি তথা প্ৰদৰ্শন ‘চিহ্নযাত্ৰা’ নাটৰ জৰিয়তেই অসমত ভাওনা আৰু মুখাৰ প্ৰচলনৰ পাতনি মেলা হৈছিল।
অতি চমু প্ৰশ্ন উত্তৰঃ
১. প্ৰশ্ন: মুখা শব্দৰ সাধাৰণ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: সাধাৰণ অর্থত নিজকে ঢাকি ৰাখি আন চৰিত্ৰৰ ভাও দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আৱৰণকে মুখা বোলা হয়।
২. প্ৰশ্ন: অসমত বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে মুখা শিল্পৰ প্ৰচলন কোনে কৰিছিল?
উত্তৰ: অসমৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ বাটকটীয়া মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে ভাওনাৰ যোগেদি মুখা শিল্পৰ প্ৰচলন কৰিছিল।
৩. প্ৰশ্ন: গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি মুখাসমূহক প্রধানকৈ কেইটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি মুখাসমূহক প্রধানকৈ চাৰিটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি।
৪. প্ৰশ্ন: আটাইতকৈ ডাঙৰ আকৃতিৰ মুখা বিধৰ নাম কি?
উত্তৰ: সকলো মুখাতকৈ ডাঙৰ আকৃতিৰ মুখা বিধ হ'ল ছোঁ মুখা।
৫. প্ৰশ্ন: বাঁহৰ কাঠিৰে মুখা নিৰ্মাণ কৰা পদ্ধতিটোক কি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: বাঁহৰ কাঠিৰে মুখা নিৰ্মাণ কৰা পদ্ধতিক লখিমী সূত্র বুলি কোৱা হয়।
৬. প্ৰশ্ন: শংকৰদেৱৰ কোনখন নাটত মুখাৰ প্ৰথম প্রদর্শন হয় বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: শংকৰদেৱৰ 'চিহ্নযাত্রা' নাটতে মুখাৰ প্রথম প্রদর্শন হয় বুলি কোৱা হয়।
৭. প্ৰশ্ন: মুখা প্ৰধানকৈ কি কি ভাগত বিভক্ত?
উত্তৰ: মুখা প্রধানকৈ লৌকিক আৰু অলৌকিক— এই দুটা ভাগত বিভক্ত।
৮. প্ৰশ্ন: বৰমুখা কিহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: গোটেই শৰীৰটোক ঢাকি ৰাখিবৰ বাবে সজা মুখ-গা সম্বলিত অতিকায় বৰমুখা মৎস্য, ভালুক আদিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়িত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৯. প্ৰশ্ন: মুখাত ৰং কৰিবৰ বাবে কি কি খনিজ পদার্থ বা বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: মুখাত ৰং কৰিবৰ বাবে হেঙুল, হাইতাল, নীল আৰু ঢল বা বগা মাটি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
১০. প্ৰশ্ন: বৰ্তমান অসমৰ কোন ঠাইত মুখা শিল্পৰ চৰ্চা বিশেষভাৱে হৈছে?
উত্তৰ: মাজুলীৰ চামগুৰি সত্ৰ, উজনি মাজুলীৰ এলেঙী, নৰসিংহ সত্ৰ আৰু বিহিমপুৰ সত্ৰ আদিত মুখা শিল্পৰ চৰ্চা হৈ আছে।
চমু প্ৰশ্ন উত্তৰঃ
১. প্ৰশ্ন: মুখা শিল্পৰ আদিম অৱস্থাটো কিদৰে সৃষ্টি হৈছিল চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: আদিম কালত মানুহে অঘৰী জীৱন-যাপন কৰি চিকাৰ কৰোঁতে জীৱ-জন্তুৰ পৰا নিজকে লুকুৱাই ৰাখিবলৈ গছৰ ডাল-পাত আদিৰে কিছুমান আৱৰণ তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰীৰে তৈয়াৰী সেই আৱৰণকে মুখাৰ আদিম অৱস্থা বুলি ঠাৱৰ কৰিব পাৰি।
২. প্ৰশ্ন: লৌকিক মুখা বুলিলে কি বুজা? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: সাধাৰণতে মানুহে দেখা পোৱা মানুহকে ধৰি অন্যান্য জীৱ-জন্তু আদি প্ৰাকৃতিক গঢ়ত তৈয়াৰ কৰা মুখাক লৌকিক মুখা বোলে। উদাহৰণস্বਰূপে পহু, গৰু, হাতী, বাঘ, গাহৰি, ভালুক, ৰজা, মন্ত্ৰী আদিৰ মুখা এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত।
৩. প্ৰশ্ন: অলৌকিক মুখা কাক বোলে? উদাহৰণসহ বুজ-লোৱা।
উত্তৰ: অস্বাভাৱিক তথা অপ্রাকৃতিক, যিবিলাক শাস্ত্ৰবৰ্ণিত আৰু কাল্পনিক, তেনে মুখাক অলৌকিক মুখা বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে নৰসিংহ, শতফেনা কালিসৰ্প, দশমুণ্ড ৰাৱণ, ব্ৰহ্মা, চতুৰ্ভুজ আদি অলৌকিক মুখাৰ অন্তৰ্গত।
৪. প্ৰশ্ন: ছোঁ মুখা কি আৰু ই কি কি চৰিত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়?
উত্তৰ: ছোঁ মুখা সকলো মুখাতকৈ ডাঙৰ আকৃতিৰ প্ৰায় ৮/১০ ফুট ওখ মুখা। ইয়াৰ মূৰ আৰু শৰীৰ অংশ পৃথককৈ সজা হয়। ভাওনাত ৰাৱণ, বাণৰজা, কুম্ভকর্ণ, ময়দানৱ, নৰকাসুৰ, নৰসিংহ আদি চৰিত্ৰৰ ভাও দিবলৈ ছোঁ মুখা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৫. প্ৰশ্ন: লোটোকাই বা লোটোকৰি মুখাৰ বিশেষত্ব কি?
উত্তৰ: লোটোকাই মুখাত ছোঁ মুখাৰ দৰে মূৰ আৰু শৰীৰ অংশ পৃথককৈ সজা হয়। হাত, ভৰি, পাখি, চকু, নাক, কাণ আদি অংগ-প্রত্যংগবোৰ লৰচৰ কৰিব পৰাৰ সুবিধা থকা এনে মুখাত মানুহ সোমাই সকলো অংগ লৰচৰ কৰি পুতনা ৰাক্ষসী, সুপৰ্ণখা আদি চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰিব পাৰে।
৬. চিত্ৰ অংকিত হোৱা দুখন পুৰণি অসমীয়া সাঁচিপতীয়া পুথিৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: পুৰণি অসমত চিত্ৰ অংকিত হোৱা বহুতো সাঁচিপতীয়া পুথি পোৱা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ দ্বাৰা বিৰচিত তথা নগাঁৱৰ বালি সত্ৰৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা ষোড়শ শতিকাৰ ‘আদ্য দশম’ (বা ‘চিত্ৰ-ভাগৱত’) আৰু দৰং জিলাৰ বোকৰাঝাৰত প্ৰাপ্ত ‘পুষ্প-হৰণ’ পুথি দুখন অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি ‘হস্তীবিদ্যার্ণৱ’, ‘কীৰ্তন-ঘোষা’ আৰু ‘পাৰিজাত হৰণ’ আদি পুথিতেও সুন্দৰ চিত্ৰ অংকিত হৈছিল।
৭. 'হস্তীবিদ্যার্ণৱ' পুথিখনত কি চিত্ৰশৈলী দেখা যায়?
উত্তৰ: স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই নিলবৎ আৰু দোসাই নামৰ মুছলমান চিত্ৰকৰৰ জৰিয়তে ‘হস্তীবিদ্যার্ণৱ’ পুথিত চিত্ৰ অংকন কৰাইছিল। এই পুথিত মূলত মোগল চিত্ৰশৈলীৰ প্ৰভাৱ স্পষ্টভাৱে পৰিলক্ষিত হয়। আহোম ৰাজবৰ্গৰ পৃষ্ঠপোষকতাত মোগল চিত্ৰশিল্পৰ উপাদান আহৰণ কৰি এই পুথিৰ চিত্ৰসমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল, য’ত মোগল ৰাজদৰবাৰৰ চিত্ৰকলাৰ অনুপম শৈলী ফুটি উঠিছে।
৮. দক্ষিণপাট সত্ৰ ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰ: দক্ষিণপাট সত্ৰখন অসমৰ অন্যতম প্ৰধান বৈষ্ণৱ সত্ৰ। এই ঐতিহাসিক সত্ৰখন ঐতিহাসিকভাৱে সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক চৰ্চাৰ কেন্দ্ৰস্থল হিচাপে জনাজাত, য’ত ‘একাদশ স্কন্ধ ভাগৱত’, ‘বনমালীদেৱৰ চৰিত’ আৰু ‘অজামিল উপাখ্যান’ৰ দৰে চিত্ৰসম্বলিত পুথি সংৰক্ষিত হৈ আছে।
৯. চিত্ৰ ভাগৱত পুথিখনি কোনে সম্পাদনা কৰি প্ৰকাশ কৰিছিল?
উত্তৰ: নগাঁৱৰ বালি সত্ৰত উদ্ধাৰ হোৱা ষোড়শ শতিকাৰ আদ্য দশম বা ‘চিত্ৰ-ভাগৱত’ পুথিখনি শ্ৰীহৰিণাৰায়ণ দত্তবৰুৱাই সম্পাদনা কৰি প্ৰকাশ কৰিছিল। এই পুথিখন সত্ৰীয়া চিত্ৰশৈলীৰ এক অনুপম নিদৰ্শন, য’ত মুঠ ২৭১ খন আকৰ্ষণীয় চিত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।
১০. পুৰণি অসমীয়া চিত্ৰকলাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: প্ৰাগ-ঐতিহাসিক কালৰেপৰাই অসমত চিত্ৰশিল্পৰ চৰ্চা চলি আহিছে। কামৰূপৰ ৰাজপ্ৰসাদ আৰু বৌদ্ধ যুগৰ পাছত মধ্যযুগত সত্ৰ আৰু স্বৰ্গদেউসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত সাঁচিপাত বা তুলাপাতত ধৰ্মীয় পুথি চিত্ৰিত কৰাৰ পৰম্পৰা গঢ়ি উঠিছিল। শংকৰদেৱ নিজেই এজন দক্ষ চিত্ৰকৰ আছিল, যিয়ে চিহ্নযাত্ৰা ভাওনাত সাত বৈকুণ্ঠৰ চিত্ৰ অংকন কৰিছিল। মধ্যযুগীয় অসমীয়া চিত্ৰকলা মূলতঃ সত্ৰীয়া, দৰঙী আৰু গড়গঞা— এই তিনিটা প্ৰধান শৈলীত বিভক্ত হৈছিল। শিল্পীসকলে হেংগুল, হাইতাল, নীল আৰু কেঁচাসোণৰ দৰে থলুৱা খনিজ তথা উদ্ভিদজ ৰং ব্যৱহাৰ কৰি দেৱ-দেৱতা, মানৱ মূৰ্তি, লতা-ফুল আৰু জীৱ-জন্তু অত্যন্ত সুন্দৰভাৱে সাঁচিপাতত ফুটিি তুলিছিল।
১১. প্ৰশ্ন: পুৰণি কালৰ অসমীয়া শিল্পীসকলে কি কি উৎসৰ পৰা ৰং প্ৰস্তুত কৰিছিল?
উত্তৰ: পুৰণি কালৰ অসমীয়া শিল্পীসকলে থলুৱা প্ৰযুক্তিৰে খনিজ আৰু উদ্ভিদজ পদাৰ্থৰ পৰা ৰং প্ৰস্তুত কৰিছিল। হেঙুলৰ পৰা ৰঙা ৰং, নীলৰ পৰা নীলা, হাইতালৰ পৰা হালধীয়া, খৰিমাটিৰ পৰা বগা, শিলিখা আৰু কাজলৰ পৰা ক'লা, আৰু কেঁচাসোণৰ পৰা সোণালী ৰং প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বিভিন্ন উদ্ভিদৰ গুটি, পাত আৰু বাকলিৰ পৰাও প্ৰয়োজনীয় উদ্ভিদজ ৰং সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল।
১২. প্ৰশ্ন: পুথিচিত্ৰত সোণোৱালী ৰং প্ৰয়োগ কৰাৰ প্ৰথাটোৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: পুথিচিত্ৰত সোণোৱালী ৰং প্ৰয়োগ কৰাৰ দুটা প্ৰথা আছিল। প্ৰথম প্ৰথাত বিশুদ্ধ কেঁচা সোণ কষতি শিলত পিহি, তাতে হাঁহকণী মিহলাই ছবি অংকন কৰা হৈছিল। দ্বিতীয় প্ৰথাত পাতসোণ পাতল ছাগলী ছাল বা গুঁই ছালৰ মাজত সুমুৱাই হাতুৰীৰে কোবাই কাপোৰৰ দৰে পাতল কৰি লোৱা হৈছিল। তাৰ পিছত এঠা লগাই পাতল সোণপাতখন ছবিৰ নিৰ্দিষ্ট ঠাইত বহুৱাই কোমল কাপোৰেৰে হেঁচি সোণোৱালী ৰং দীঘলীয়া আৰু উজ্জ্বল কৰি তোলা হৈছিল।
১৩. প্ৰশ্ন: সাঁচিপাতত ৰং আৰু আখৰ দীৰ্ঘস্থায়ী কৰিবলৈ শিল্পীসকলে কি কি পদ্ধতি অৱলম্বন কৰিছিল?
উত্তৰ: চিত্ৰৰ ৰং আৰু আখৰ দীৰ্ঘস্থায়ী কৰিবলৈ শিল্পীসকলে বিশেষ সাৱধানতা অৱলম্বন কৰিছিল। হেঙুল-হাইতালৰ ৰঙত বেলৰ আঠা, ঢেঁকীয়া শাকৰ আঠা বা হাঁহকণী মিহলোৱা হৈছিল। উদ্ভিদজ ৰংবোৰক পোকে খোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ লেটুগুটিৰ বাতি বা মহানিমৰ ৰস মিহলাই দিয়া হৈছিল। ইয়াৰোপৰি ৰংবোৰ শামুকৰ খোলাত সযতনে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল।
১৪. প্ৰশ্ন: পুৰণি অসমত চিয়াঁহি বা মহী প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰণালীটো কি আছিল?
উত্তৰ: পুৰণি অসমত সাঁচিপাতত আখৰ লিখিবৰ বাবে চৰ বা বৰা চাউলৰ ছাই, কেহেৰাজৰ ৰস, গৰুমূত, শিলিখা, আমছাল আৰু জামছাল আদি কেৰাহীত সিজাই মাটিৰ চৰুত ভৰাই নিয়ৰত থৈ দিয়া হৈছিল। সেই চৰুটোৰ পৰা নিগৰি অহা ৰসেই হৈছিল মহী বা চিয়াঁহি। মহী অধিক গাঢ় কৰিবলৈ হীৰাকচ বা কুঁহিআৰ তেজো মিহলোৱা হৈছিল। এই মহীৰে লিখিবলৈ চৰাইৰ পাখি, খাগৰি আৰু ধাতুৰ কলম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
১৫. প্ৰশ্ন: সত্ৰীয়া পুথিচিত্ৰৰ গুৰুত্ব বা সাংস্কৃতিক মূল্যৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: সত্ৰীয়া পুথিচিত্ৰসমূহ অসমৰ সাংস্কৃতিক জীৱনৰ অমূল্য সম্পদ। এই পুথিচিত্ৰসমূহত মধ্যযুগীয় অসমীয়া সমাজৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাস, আচাৰ-নিয়ম, নাৰী-পুৰুষৰ সাজ-পাৰ, আ-অলংকাৰ, স্থাপত্য-শিল্প আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ এক নিখুঁত প্ৰতিফলন ঘটিছে। ভাৰতীয় অন্যান্য চিত্ৰশৈলীৰ (মোগল, ৰাজপুত আদি) প্ৰভাৱ পৰিলেও ইয়াৰ থলুৱা ৰূপ আৰু সাবলীল ৰেখাংকনে অসমীয়া চিত্ৰকলাৰ গৌৰৱোজ্জ্বল ঐতিহ্যক বিশ্বৰ বাবে আদৰ্শ কৰি তুলিছে।
১৬. পুৰণি অসমীয়া পুথিত চিত্ৰ অংকন কৰোঁতে কি কি সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: পুৰণি অসমীয়া সাঁচিপতীয়া পুথিত চিত্ৰ অংকন কৰিবলৈ বিভিন্ন থলুৱা খনিজ আৰু উদ্ভিদজ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
ৰং: ৰঙৰ বাবে হেংগুল (ৰঙা), হাইতাল (হালধীয়া), খৰিমাটি (বগা), নীল (নীলা), শিলিখা আৰু কাজলেৰে ক’লা, তথা কেঁচাসোণ বা পাতসোণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
তুলিকা বা লেখনী: মিহি তুলিকা বা ৰেখনী বনিবলৈ ছাগলী, নেউল, মেকুৰী, নিগনি, উদ আৰু বৰবগ আদি প্ৰাণীৰ নোম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
স্থায়ীকাৰক: ৰং চিৰদিনৰ বাবে স্থায়ী আৰু উজ্জ্বল কৰি ৰাখিবলৈ তেতেলী গুটিৰ আঠা, হাঁহৰ কণীৰ কুহুম, বেলৰ আঠা আদি মিহলাই লোৱা হৈছিল।
১৭. সত্ৰীয়া চিত্ৰকলাৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: অসমৰ সত্ৰসমূহৰ মাজেৰে গঢ় লৈ উঠা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পুথিচিত্ৰৰ ধাৰাটোৱেই হৈছে সত্ৰীয়া চিত্ৰকলা। শঙ্কৰদেৱৰ কালৰেপৰা সত্ৰসমূহত সাঁচিপাত বা তুলাপাতত ভাগৱত, কীৰ্তন-ঘোষা, ৰামায়ণ আদি পুথিত ৰং-বিৰঙৰ চিত্ৰ অংকন কৰাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ হৈছিল। এই শৈলীৰ চিত্ৰসমূহত নাৰী-পুৰুষৰ শাৰীৰিক অৱয়ব, আ-অলংকাৰ, পোছাক-পৰিচ্ছদ, লতা-ফুলৰ বিন্যাস তথা প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ অতি বাস্তৱানুগ আৰু আকৰ্ষণীয়ভাৱে ফুটি উঠিছে।
১৮. সাঁচিপাত বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: সাঁচিপাত হ’ল মধ্যযুগত অসমত পুথি লিখা তথা চিত্ৰ অংকন কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা এক বিশেষ প্ৰকাৰৰ গছৰ বাকলি বা পাত। সাঁচিগছৰ বাকলি বিশেষ প্ৰযুক্তিৰে প্ৰস্তুত কৰি, তাত মাটি মাহৰ আঠা সানি ৰ’দত শুকাই লিখা-পঢ়া আৰু চিত্ৰকলাৰ উপযোগী কৰি তোলা হৈছিল। পুৰণি অসমীয়া ধৰ্মীয় সাহিত্য আৰু চিত্ৰশিল্প সংৰক্ষণত সাঁচিপাতৰ ভূমিকা অপৰিসীম।
১৯. পুৰণি অসমীয়া পুথি চিত্ৰত কি কি ৰং ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: পুৰণি অসমীয়া পুথিচিত্ৰত প্ৰধানকৈ প্ৰাকৃতিক খনিজ আৰু উদ্ভিদজ ৰং ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰধান আছিল— হেংগুলৰ পৰا প্ৰস্তুত কৰা ৰঙা ৰং, হাইতালৰ পৰা পোৱা হালধীয়া ৰং, খৰিমাটিৰ বগা ৰং, নীলৰ নীলা ৰং, তেনেদৰে ক’লা, সেউজীয়া, ইটাগুৰীয়া, ধোঁৱাবৰণীয়া আৰু উজ্জ্বল সোণালী ৰং। এই ৰংবোৰ দীৰ্ঘস্থায়ী কৰিবলৈ বিভিন্ন উদ্ভিদৰ কতুৱা বা আঠা মিহলাই লোৱা হৈছিল।
২০. মোগল চিত্ৰশৈলীৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: মোগল ৰাজদৰবাৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বিকশিত হোৱা চিত্ৰশিল্পৰ ধাৰাটোৱেই মোগল চিত্ৰশৈলী। আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ দিনত কটকীসকলৰ জৰিয়তে মোগল দৰবাৰৰ সৈতে যোগাযোগ হোৱাৰ ফলত অসমীয়া চিত্ৰশিল্পীসকলেও এই শৈলীৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হৈছিল। আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই মুছলমান চিত্ৰকৰক অসমলৈ আমন্ত্ৰণ কৰি আনি ‘হস্তীবিদ্যার্ণৱ’ আদি পুথিত মোগল চিত্ৰশৈলীৰ প্ৰভাৱেৰে চিত্ৰ অংকন কৰাইছিল।
২১. দেৱ-দেৱতাৰ চিত্ৰত কি ৰং প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: পুৰণি অসমীয়া পুথিচিত্ৰত দেৱ-দেৱতাৰ স্বৰূপ আৰু মহিমা প্ৰকাশ কৰিবলৈ বিশেষ কিছুমান ৰং প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। সাধাৰণতে দেৱ-দেৱতাৰ চিত্ৰত শ্যাম (শ্যামল), গৌৰ, পাণ্ডু, পদ্ম আৰু নীল বৰ্ণৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে অসুৰ বা দৈত্য-দানৱসকলৰ প্ৰকাশভংগীত ক’লা, কজলা আৰু ধোঁৱাবৰণীয়া ৰং অত্যন্ত প্ৰভাৱশালীভাৱে প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল।
অতি চমু প্ৰশ্ন উত্তৰঃ
১. প্ৰশ্ন: ওজাপালি অনুষ্ঠান মূলতঃ কেইটা ভাগত বিভক্ত আৰু কি কি?
উত্তৰ: ওজাপালি অনুষ্ঠান মূলতঃ দুটা ভাগত বিভক্ত—
(ক) মহাকাব্য আশ্ৰয়ী ওজাপালি আৰু
(খ) মহাকাব্য অনাশ্ৰয়ী ওজাপালি।
২. প্ৰশ্ন: ব্যাস সংগীত বা বিয়াহগোৱা ওজাপালি কোনবিধ ওজাপালিৰ অন্তৰ্গত?
উত্তৰ: ব্যাস সংগীত বা বিয়াহগোৱা ওজাপালি মহাকাব্য আশ্ৰয়ী ওজাপালিৰ অন্তৰ্গত।
৩. প্ৰশ্ন: ওজাপালিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে প্ৰচলিত তিনিটা মতবাদ কি কি?
উত্তৰ: ওজাপালিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে প্ৰচলিত তিনিটা মতবাদ হ’ল—
(ক) দৈবিক মতবাদ,
(খ) পাৰিজাতী ব্যাসিনী সম্পৰ্কীয় মতবাদ আৰু (গ) ব্যাসকলাই মতবাদ।
৪. প্ৰশ্ন: ব্যাস সংগীতৰ পঞ্চাঙ্গ সংগীতৰ অন্তৰ্গত ভাগকেইটা কি কি?
উত্তৰ: ব্যাস সংগীতৰ ভাগকেইটা হ’ল—
(ক) আলাপ,
(খ) গুৰুবন্দনা,
(গ) বিষ্ণুপদ,
(ঘ) সংগীতালাপ আৰু
(ঙ) ঝুনা।
৫. প্ৰশ্ন: ব্যাস সংগীতৰ কোনটো স্তৰক 'চাবৰ বানা' বা 'গানকাৰ ৰাগ' বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: ব্যাস সংগীতৰ সংগীতালাপ স্তৰটোক 'চাবৰ বানা' বা 'গানকাৰ ৰাগ' বুলি কোৱা হয়।
৬. প্ৰশ্ন: দক্ষিণ কামৰূপত ব্যাস সংগীতৰ পৰম্পৰাৰ কোনে সূচনা কৰিছিল?
উত্তৰ: দক্ষিণ কামৰূপত ব্যাস সংগীতৰ পৰম্পৰা শুইবৰাম ওজাৰ জৰিয়তে আৰম্ভ হৈছিল।
৭. প্ৰশ্ন: অসমৰ কোনসমূহ মন্দিৰ দেৱদাসী নৃত্যৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল?
উত্তৰ: কামৰূপৰ শিৱমন্দিৰসমূহ আছিল দেৱদাসী নৃত্যৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ।
৮. প্ৰশ্ন: চীনা পৰিভ্ৰাজক হিউৱেন-চাঙে কোনজন ৰাজ্যৰ আলহী হিচাপে এমাহকাল কামৰূপত আছিল?
উত্তৰ: চীনা পৰিভ্ৰাজক হিউৱেন-চাঙে কামৰূপৰ ৰজা ভাস্কৰ বৰ্মনৰ এমহীয়া ৰাজকীয় আলহী আছিল।
৯. প্ৰশ্ন: অসমৰ প্ৰসংগত 'দেৱদাসী' পদটোৰ সলনি কোনটো পদৰ জনপ্ৰিয়তা সর্বাধিক?
উত্তৰ: অসমৰ প্ৰসংগত 'দেৱদাসী' পদটোৰ সলনি 'নটী' পদটোৰ জনপ্ৰিয়তা সর্বাধিক।
১০. প্ৰশ্ন: পুৰণি কামৰূপৰ সমাজ ব্যৱস্থাত নট আৰু নটীসকলক কি বুলি কোৱা হৈছিল?
উত্তৰ: পুৰণি কামৰূপৰ সমাজ ব্যৱস্থাত নট আৰু নটীসকলক 'গন্ধৰ্ব-কায়স্থ' বুলিও কোৱা হৈছিল।
(১১) সংস্কৃত কোনটো পদৰ পৰা ব্যাহ বা বিয়াহ পদটো উদ্ভৱ হৈছে?
উত্তৰ: সংস্কৃত 'ব্যাস' পদৰ পৰা 'ব্যাহ' বা 'বিয়াল' (বিয়াহ) পদটোৰ উদ্ভৱ হৈছে।
(১২) অসমৰ জীৱন্ত পৰিবেশ্য কলা বুলি কোনবিধ অনুষ্ঠানক কোৱা হয়?
উত্তৰ: অসমৰ জীৱন্ত পৰিবেশ্য কলা বুলি ঐতিহ্যমণ্ডিত 'ওজাপালি' অনুষ্ঠানক কোৱা হয়।
(১৩) পুৰাণ, ৰামায়ণ, মহাভাৰত আদিৰ কাহিনীযুক্ত গীত গোৱা ওজাপালিক কি বোলা হয়?
উত্তৰ: পুৰাণ, ৰামায়ণ, মহাভাৰত আদিৰ কাহিনীযুক্ত গীত গোৱা ওজাপালিক মহাকাব্য আশ্ৰয়ী ওজাপালি বোলা হয়।
(১৪) ওজাপালিত ব্যবহৃত বাদ্যযন্ত্ৰবিধৰ নাম কি?
উত্তৰ: ওজাপালিত মূলতঃ খোল আৰু তাল বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(১৫) আটাইতকৈ প্রাচীনতম ওজাপালি অনুষ্ঠান কোনটো?
উত্তৰ: বিভিন্ন ওজাপালি ৰূপৰ ভিতৰত ব্যাস সংগীত (বা ব্যাস ওজাপালি) আটাইতকৈ প্রাচীনতম বুলি ধৰা হয়।
(১৬) বৃহন্নলাৰূপে কোনজন বীৰ পুৰুষক জনা যায়?
উত্তৰ: মহাভাৰতৰ পাণ্ডৱ বংশৰ তৃতীয় পাণ্ডব অৰ্জুনক অজ্ঞাতবাসৰ সময়ত বৃহন্নলাৰূপে জনা গৈছিল।
(১৭) গান্ধৰ্ব বিদ্যা কিহৰ লগত লগত?
উত্তৰ: গান্ধৰ্ব বিদ্যা মূলতঃ নৃত্য, গীত আৰু অভিনয় আদি কলাৰ লগত জড়িত।
(১৮) কাৰ জৰিয়তে দক্ষিণ কামৰূপে ব্যাস-সংগীতৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ হয়?
উত্তৰ: দক্ষিণ কামৰূপত ব্যাস-সংগীতৰ পৰম্পৰা গুৱিমাৰাৰ শিৱোৰাম ওজাৰ জৰিয়তে আৰম্ভ হৈছিল।
(১৯) ব্যাস ওজাপালি সংগীতৰ প্ৰথম স্তৰ বিধৰ নাম কি?
উত্তৰ: ব্যাস ওজাপালি সংগীতৰ প্ৰথম স্তৰবিধ হ'ল 'আলাপ' বা স্বৰ সাধনা।
(২০) ব্যাস সংগীতৰ কোনটো স্তৰক 'চাবৰ বানা' বা 'গানকাৰ ৰাগ' বোলা হয়?
উত্তৰ: ব্যাস সংগীতৰ 'সংগীতালাপ' স্তৰক 'চাবৰ বানা' বা 'গানকাৰ ৰাগ' বুলি কোৱা হয়।
(২১) সংগীতৰ কোনটো ৰাগক ৰাগৰ ৰজা বুলি আখ্যা দিয়া হয়?
উত্তৰ: সংগীতৰ 'মালৱ ৰাগক' সমস্ত ৰাগৰ ৰজা বুলি আখ্যা দিয়া হয়।
(২২) লঘু গীতৰূপে ব্যাস সংগীতৰ কোনটো স্তৰক জনা যায়?
উত্তৰ: লঘু গীতৰূপে ব্যাস সংগীতৰ শেষৰ স্তৰ 'ঝুনা' বা কুনাকে জনা যায়।
(২৩) 'পুৰেলি-গীত' সমূহ প্ৰধানত কি বাগত গোৱা হয়?
উত্তৰ: 'পুৰেলি-গীত' সমূহ প্ৰধানত ৰাগ-প্ৰধান সুৰত গোৱা হয়।
(২৪) 'অসম ওজাপালি', (১৯৯১) গ্ৰন্থখনৰ লেখক কোন?
উত্তৰ: 'অসম ওজাপালি' (১৯৯১) গ্ৰন্থখনৰ লেখক ড° নবীণ চন্দ্র শৰ্মা।
(২৫) 'অসমীয়া সংস্কৃতি অধ্যয়ন' গ্ৰন্থখনৰ লেখক কোন?
উত্তৰ: 'অসমীয়া সংস্কৃতি অধ্যয়ন' গ্ৰন্থখনৰ সম্পাদক ড° কনকচন্দ্র চহৰীয়া
চমু প্ৰশ্ন উত্তৰঃ
১. প্ৰশ্ন: ওজাপালি অনুষ্ঠান মূলতঃ কেইটা ভাগত বিভক্ত আৰু কি কি?
উত্তৰ: ওজাপালি অনুষ্ঠান মূলতঃ দুটা ভাগত বিভক্ত—
(ক) মহাকাব্য আশ্ৰয়ী ওজাপালি আৰু
(খ) মহাকাব্য অনাশ্ৰয়ী ওজাপালি।
২. প্ৰশ্ন: ব্যাস সংগীত বা বিয়াহগোৱা ওজাপালি কোনবিধ ওজাপালিৰ অন্তৰ্গত?
উত্তৰ: ব্যাস সংগীত বা বিয়াহগোৱা ওজাপালি মহাকাব্য আশ্ৰয়ী ওজাপালিৰ অন্তৰ্গত।
৩. প্ৰশ্ন: ওজাপালিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে প্ৰচলিত তিনিটা মতবাদ কি কি?
উত্তৰ: ওজাপালিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে প্ৰচলিত তিনিটা মতবাদ হ’ল—
(ক) দৈবিক মতবাদ,
(খ) পাৰিজাতী ব্যাসিনী সম্পৰ্কীয় মতবাদ আৰু
(গ) ব্যাসকলাই মতবাদ।
৪. প্ৰশ্ন: ব্যাস সংগীতৰ পঞ্চাঙ্গ সংগীতৰ অন্তৰ্গত ভাগকেইটা কি কি?
উত্তৰ: ব্যাস সংগীতৰ ভাগকেইটা হ’ল—
(ক) আলাপ,
(খ) গুৰুবন্দনা,
(গ) বিষ্ণুপদ,
(ঘ) সংগীতালাপ আৰু
(ঙ) ঝুনা।
৫. প্ৰশ্ন: ব্যাস সংগীতৰ কোনটো স্তৰক 'চাবৰ বানা' বা 'গানকাৰ ৰাগ' বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: ব্যাস সংগীতৰ সংগীতালাপ স্তৰটোক 'চাবৰ বানা' বা 'গানকাৰ ৰাগ' বুলি কোৱা হয়।
৬. ওজাপালি অনুষ্ঠানৰ বিষয়বস্তুৰ ফালৰ পৰা কেইটা ভাগ আৰু কি কি?
উত্তৰ: বিষয়বস্তুৰ ফালৰ পৰা ওজাপালি অনুষ্ঠানক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে —
১) মহাকাব্য আশ্ৰয়ী ওজাপালি (যেনে: ব্যাস সংগীত, ৰামায়ণ-সংগীত আদি) আৰু
২) মহাকাব্য অনাস্ৰয়ী ওজাপালি (যেনে: সুকনয়ানী ওজাপালি, বিষহৰী গীত আদি)।
৭. দুবিধ মহাকাব্য আশ্ৰয়ী ওজাপালিৰ অন্তৰ্গত ৰূপৰ উদাহৰণ দিয়া?
উত্তৰ: দুবিধ মহাকাব্য আশ্ৰয়ী ওজাপালিৰ ৰূপ হ'ল —
১) ব্যাস সংগীত (বা বিয়াহগোৱা ওজাপালি) আৰু
২) ৰামায়ণ-সংগীত (বা ৰামায়ণ ওজাপালি)।
৮. দুবিধ মহাকাব্য অনাস্ৰয়ী ওজাপালিৰ অন্তৰ্গত ৰূপৰ উদাহৰণ দিয়া?
উত্তৰ: দুবিধ মহাকাব্য অনাস্ৰয়ী ওজাপালিৰ ৰূপ হ'ল —
১) সুকনয়ানী ওজাপালি (বা সুকবিৰ গান) আৰু
২) টুকুৰীয়া ওজাপালি।
৯. প্ৰশ্ন: মহাকাব্য আশ্ৰয়ী ওজাপালি কাক বোলে? ইয়াৰ অন্তৰ্গত কেইটামান ৰূপ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: যি ওজাপালিয়ে সাধাৰণতে 'ৰামায়ণ', 'মহাভাৰত' আৰু 'পুৰাণ'ৰ বিষয়বস্তু সম্বলিত গীত-পদ আবৃত্তি কৰে, সেই ওজাপালিক মহাকাব্য আশ্ৰয়ী ওজাপালি আখ্যা দিয়া হয়। মহাকাব্য আশ্ৰয়ী ওজাপালিৰ অন্তৰ্গত কেইটামান ৰূপ হ’ল— ব্যাস সংগীত বা বিয়াহগোৱা ওজাপালি, ৰামায়ণ-সংগীত, দুৰ্গাবৰী ওজাপালি, সত্রীয় ওজাপালি, পাঞ্চালী ওজাপালি আৰু দুলড়ী ওজাপালি।
১০. প্ৰশ্ন: মহাকাব্য অনাশ্ৰয়ী ওজাপালি বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ শ্ৰেণীবিভাগসমূহ লিখা।
উত্তৰ: যি ওজাপালিয়ে ৰামায়ণ-মহাভাৰত বা পুৰাণৰ বিষয়বস্তুৰ ওপৰত আশ্ৰিত গীত-পদ আবৃত্তি নকৰে, অর্থাৎ সৰ্পৰ দেৱী মনসা, পদ্মা বা বিষহৰী পূজাৰ লগত জড়িত গীত-পদ গায়, তাকে মহাকাব্য অনাশ্ৰয়ী ওজাপালি বোলে। বিষয়বস্তুৰ ফালৰ পৰ ইয়াক সুকনায়ী ওজাপালি, বিষহৰী গীত, মাতে পূজাৰ গান, পদ্মা পুৰাণৰ গান আৰু তুকুৰীয়া ওজাপালিত ভাগ কৰা হয়।
১১. প্ৰশ্ন: ব্যাস সংগীতৰ উৎপত্তিৰ লগত জড়িত 'দৈবিক মতবাদ'টো চমুকৈ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: দৈবিক মতবাদ মতে ওজাপালিৰ জন্ম হৈছে দেৱতাৰ অনুগ্ৰহ্ৰত। তৃতীয় পাণ্ডব অৰ্জুনে দেৱতাৰ শত্ৰু দৈত্যক পৰাস্ত কৰাৰ বাবে দেৱৰাজ ইন্দ্ৰই উৰ্বশীৰ দ্বাৰা নৃত্য অনুষ্ঠিত কৰায়। উৰ্বশীয়ে অৰ্জুনক ভাল পাই বিয়া কৰাবলৈ অনুৰোধ কৰাত অৰ্জুনে অমান্তি হোৱাত ক্ৰোধান্বিতা উৰ্বশীয়ে তেওঁক এবছৰ নপুংসক হ'বলৈ অভিশাপ দিয়ে। এই সময়ছোৱাত অৰ্জুনে স্বৰ্গৰ পৰা প্ৰাপ্ত কৰা গান্ধৰ্ববিদ্যা বা ওজাপালি নৃত্য মৰ্ত্যত প্ৰৱৰ্তন কৰে।
১২. প্ৰশ্ন: ব্যাস সংগীতৰ আলাপ স্তৰটোৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: আলাপ বা স্বৰ সাধনা হ’ল ব্যাস ওজাপালি সংগীতৰ প্ৰথম স্তৰ। ইয়াত কোনো ৰাগ বা সুৰক হা, তা, না, বি, বিতা আদি সাংকেতিক অক্ষৰৰ সহায়ত সাংগীতিক পটভূমি ৰচনা কৰা হয়। এই স্তৰত ওজা আৰু পালিয়ে কোনো বাদ্যযন্ত্ৰৰ সহায় নোলোৱাকৈ অংশগ্ৰহণ কৰে। আলাপৰ স্থিতিকাল প্ৰায় ১৫ মিনিট আৰু ইয়াত কোনো ধৰণৰ নৃত্য-ভংগী নাথাকে।
১৩. প্ৰশ্ন: ব্যাস সংগীতৰ গুৰুবন্দনা বা পাতনি গীত বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: আলাপৰ অন্তৰত গুৰুবন্দনা পৰিবেশন কৰা হয়। এই স্তবত ওজা আৰু পালিয়ে বিষ্ণু বা বাসুদেৱৰ প্ৰশস্তি মূলক দীঘলীয়া গীত এটি সিন্ধুড়া ৰাগত গায়। গুৰুবন্দনাৰ প্ৰসংগত পালিসকলে তাল বজায় আৰু ওজা-পালি উভয়ে স্থান পৰিৱৰ্তন নকৰাকৈ থিয় হৈ নৃত্য-ভংগী প্ৰদৰ্শন কৰে। সংগীতৰ আৰম্ভণি সূচিত কৰে বাবে ইয়াক 'পাতনি গীত' বুলিও কোৱা হয়।
১৪. প্ৰশ্ন: ব্যাস সংগীতত মালৱ ৰাগৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: সংগীতালাপৰ স্তৰত প্ৰধানকৈ মালৱ ৰাগটি হা-তা-না-না আদি উচ্চাৰণ নকৰাকৈ পোনে পোনে প্ৰস্তাৱিত পদৰ আশ্ৰয়ত তিনিমাত্ৰাযুক্ত বিশেষ চাব বলত সংগত কৰি উপস্থাপন কৰা হয়। মালৱ ৰাগৰ চৰণ বা অংশ সাতোটা। দৰাচলতে মালৱ ৰাগেই শাস্ত্ৰোক্ত ছয় ৰাগৰ ভিতৰৰ বিশেষ আদর্শ ৰাগ হোৱাৰ বাবে ইয়াক ৰাগৰ ৰজা বুলি কোৱা হয়।
১৫. প্ৰশ্ন: দেৱদাসী নৃত্যৰ বিকাশৰ ঐতিহাসিক যুগপ্ৰতিটো চমুকৈ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: অসমৰ দেৱদাসী নৃত্য-কলাৰ ইতিহাস ভাৰতীয় দেৱদাসী নৃত্য-কলাৰ ইতিহাসৰ লগত সংযোজিত। অসমত দেৱদাসী প্ৰথা দুটা স্তৰত বিকাশ লাভ কৰিছিল— প্ৰথমতে, প্ৰাচীন কামৰূপত চতুৰ্থ-পঞ্চম শতিকাত নটীনাচ বা দেৱদাসী নৃত্যৰ উদ্ভব হৈছিল আৰু নৱম-দশম শতিকাত পূৰ্ণ বিকাশ লাভ কৰিছিল। দ্বিতীয়তে, সপ্তদশ-অষ্টাদশ শতিকাত আহোম ৰজা ৰুদ্ৰসিংহ আৰু শিৱসিংহৰ দিনত ইয়াৰ পুনৰ উদ্ভৱ তথা বিকাশ সম্ভৱ হৈছিল।
১৬. প্ৰশ্ন: পুৰণি অসমৰ কোন কোন মন্দিৰত দেৱদাসী নৃত্যৰ প্ৰচলন আছিল?
উত্তৰ: পুৰণি অসমৰ কামাখ্যা দোলয়, দ-পর্বতীয়া, নৰশংকৰ বা নাগাক্ষ, পিংগলেশ্বৰ, বিলেশ্বৰ, মদনকামদেৱ থান, হাজোৰ কেদাৰ শিৱদোল, ডুবিৰ পৰিহৰেশ্বৰ, নুমলিগড়, তেজপুৰৰ শিৱমন্দিৰ, বিশ্বনাথঘাটৰ শিৱমন্দিৰ আদি স্থানত দেৱদাসী নৃত্যৰ প্ৰচলন থকাৰ ঐতিহাসিক প্ৰমাণ পোৱা যায়।
১৭. প্ৰশ্ন: দেৱদাসী নৃত্যৰ বেশ-ভূষা আৰু প্ৰসাধন সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: দেৱদাসী নৰ্তকীসকলে ককালত লহঙা বা মেখেলা আৰু গাত হাতৰ সৰু গাঁঠিলৈকে ঢকা দীঘল বগা গা-চোলা পিন্ধিছিল। বুকুত এখন বিহা টানি মেখনি মাৰি মূৰৰ খোপালৈকে পাৰ কৰি লৈছিল। হাত, কাণ, ডিঙি, নাক আৰু আঙুলিত নানা তৰহৰ আ-অলংকাৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে পুখুৰীত স্নান কৰি পানীৰ দাপোণত নিজৰ প্ৰতিবিম্ব চাই লাস্যময়ী হৈ মন্দিৰৰ বিগ্রহ পূজা কৰিছিল।
১৮. প্ৰশ্ন: দেৱদাসী নৃত্যৰ লগত সত্ৰীয়া নাচৰ সাদৃশ্যসমূহ কি কি?
উত্তৰ: পুৰণি অসমৰ দেৱদাসী নৃত্যৰ লগত সত্ৰীয়া নাচৰ যথেষ্ঠ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰা যায়। দেৱদাসী নৃত্যত প্ৰয়োগ হোৱা ভালেমান তাল সত্ৰীয়া নাচতো বিদ্যমান। দেৱদাসীৰ ৰামদানি বাজনা, গুৰুঘাত, চৰাঘাত আদি সত্ৰীয়া নাচতো একেই। ইয়াৰোপৰি সত্ৰীয়া নাচৰ ওৰা, আঠুলীন, থিয়লীন, পচলাকুটা আদি ভংগীৰ লগত দেৱদাসী নৃত্যৰ মিল পৰিলক্ষিত হয়।